# خصر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B5%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خصر

الخصر وسط الإنسان، وقيل: هو المستدق فوق الوركين، كما في المصباح. من المجاز: الخصر: أخمص القدم. ويقال هو تحت خصر قدمه. من المجاز: الخصر: طريق بين أعلى الرمل وأسفله خاصة. يقال: أخذوا خصر الرمل ومخصره، أي أسفله وما دق منه ولطف، كما في الأساس. قال ساعدة بن جؤية:
  أضر به ضاح فنبطـا أسـالة                      فمر فأعلى حوزها فخصورها وقال آخر:

  أخذن خصور الرمل ثم جزعنه من المجاز: الخصر: ما بين أصل الفوق من السهم والريش، عن أبي حنيفة. الخصر: موضع بيوت الأعراب، وقال بعضهم: هو من بيوت الأعراب، موضع نظيف جمع الكل خصور. الخصر، بالتحريك: البرد يجده الإنسان في أطرافه. وما أحسن بيت التلخيص:
  لو اختصرتم من الإحسان زرتكـم                      والعذب يهجر للإفراط في الخصر قال شيخنا: ووقع في التصريح للشيخ خالد ضبطه بالحاء والصاد المهملتين في قول امرئ القيس:
  لنعم الفتى تعشو إلى ضوء نارهطريف بن مال ليلة الجوع والحصر وهو غلط ظاهر والصواب والخصر بالخاء المعجمة، كما أشرت إليه في حاشية التوضيح. الخصر ككتف: البارد من كل شيء. وقال أبو عبيد: الخصر: الذي يجد البرد، فإذا كان معه الجوع فهو الخرص. وخصر الرجل، إذا آلمه البرد في أطرافه. يقال: خصرت يدي وخصرت أناملي:تألمت من البرد، وأخصرها القر: آلمها البرد. ويوم خصر: أليم البرد. وخصر يومنا:اشتد برده. قال الشاعر:
  رب خال لي لو أبـصـرتـه                      سبط المشية في اليوم الخصر وماء خصر: بارد. المخصر، كمعظم: الرجل الدقيق الخصر الضامره، أو ضامر الخاصرة. والخأصرة: الشاكلة، وهما خاصرتان، قيل: الخصران والخاصرتان: ما بين الحرقفة والقصيرى، وهو ما قلص عنه القصرتان وتقدم من الحجبتين وما فوق الخصر من الجلدة الرقيقة الطفطفة،ذلك فقول ابن الأجدابي إن الخصر والخاصرة مترادفان، أي بهذا المعنى، كما عرفت، هو كلام موافق لكلام أئمة اللغة. فقول شيخنا إنه لا يعرف ولا يعتد به محل تأمل.
 ومخاصر الطريق: أقربها. ويقال لها: المختصرات أيضا. والمخصرة كمكنسة، كالسوط، وقيل:هو ما يأخذه الرجل بيده، يتوكأ عليه، كالعصا ونحوه. يقال: نكت الأرض بالمخصرة، هو ما يأخذه الملك يشير به إذا خاطب ويصل به كلامه، كذلك الخطيب إذا خطب. والمخصرة: كانت من شعار الملوك، والجمع المخاصر، قال:
  يكاد يزيل الأرض وقع خطابهم                      إذا وصلوا أيمانهم بالمخاصـر

  وفي الحديث:  أن النبي صلى الله عليه وسلم خرج إلى البقيع وبيده مخصرة له، فجلس فنكت بها الأرض  قال أبو عبيد: المخصرة: ما اختصر الإنسان بيده فأمسكه، من عصا أو مقرعة أو عنزة أو عكازة أو قضيب وما أشبها، وقد يتكأ عليه. وذو المخصرة: لقب عبد الله ابن أنيس بن أسعد الجهني ثم الأنصاري حليفهم، عقبي، ويكنى أبا يحيى، روى عنه أولاده عطية وعمرو وضمرة وعبد الله، وبسر بن سعيد، وإنما لقب به لأن النبي صلى الله عليه وسلم أعطاه مخصرة وقال:  تلقاني بها في الجنة  فلما مات أوصى أن تدفن معه في قبره. وذو الخويصرة اليمامي: صحابي، هكذا بالميم على الصواب، ويوجد في بعض نسخ المعاجم بالنون، وهو البائل في المسجد، هكذا يروى في حديث مرسل. أما ذو الخويصرة التميمي فهو حرقوص بن زهير السعدي ضئضئ الخوارج ورئيسهم. قال الطبري: له صحبة، وأمد به عمر المسلمين الذين نازلوا الأهواز فافتتح حرقوص سوق الأهواز. وله أثر كبير في قتال الهرمزان، ثم كان مع علي بصفين، ثم صار من الخوارج عليه، فقتل يوم النهروان معهم، وهو القائل: يا رسول الله اعدل. هو في صحيح الإمام أبي عبد الله البخاري. ونصه فأتاه ذو الخويصرة فقال: يا رسول الله اعدل. وقال مرة من طريق آخر: فأتاه عبد الله بن ذي الخويصرة وهو ذو الخويصرة بعينه، وكأنه وهم، وتفصيله في الإصابة، والله أعلم بالحقائق.
 واختصر الرجل: أخذها، أي المخصرة، أو اعتمد عليها في مشيه. ومنه حديث علي وذكر عمر رضي الله عنهما فقال: واختصر عنزته، والعنزة: شبه العكازة. ويقال فيه: تخصر، كما صرح به صاحب اللسان وغيره. اختصر الكلام: أوجزه، ويقال: أصل الختصار في الطريق، ثم استعمل في الكلام مجازا. وقد فرق بعض المحقين بين الإختصار والإيجاز فقال: الإيجاز تحرير المعنى، من غير رعاية للفظ الصل، بلفظ يسير. والإختصار: تجريد اللفظ اليسير من اللفظ الكثير مع بقاء المعنى، كذا نقله شيخنا. وفي اللسان: والإختصار في الكلام: أن يدع الفضول ويستوجز الذي يأتي على المعنى، وكذلك الإختصار في الطريق. اختصر السجدة: قرأ سورتها وترك آيتها كي لا يسجد، أو أفرد آيتها فقرأ بها ليسجد فيها، وقد نهي عنهما في الحديث. ونصه:  نهى عن اختصار السجدة  . وذكروا فيه الوجهين كما ذكره المصنف، وكره عندنا الأول لا الثاني كما في الكنز وشروحه.
 اختصر: وضع يده على خاصرته، وفي الأساس: على خصره، كتخصر، وفي الأساس: تخاصر ويؤيده عبارة اللسان. والإختصار والتخاصر: أن يضرب الرجل يده إلى خصره في الصلاة. وروي عن النبي صلى الله عليه وسلم  أنه نهى أن يصلي الرجل مختصرا  وقيل متخصرا، قيل: هو من المخصرة: وقيل: معناه أن يصلي وهو واضع يده على خصره. وجاء في الحديث:  الإختصار في الصلاة راحة أهل النار  أي أنه فعل اليهود في صلاتهم وهم لأهل النار.

  قال الأزهري في الحديث الأول: لا أدري أروي مختصرا أو متخصرا. ورواه ابن سيرين عن أبي هريرة: مختصرا. وكذلك رواه لأبو عبيد. قال: ويروى في كراهيته حديث مرفوع، ويروى فيه أيضا عن عائشة وأبي هريرة: اختصر: قرأ آية أو آيتين من آخر السورة في الصلاة ولم يقرأ سورة بكمالها في فرضه. وبه فسر الأزهري حديث أبي هريرة السابق، وهو أحد الوجهين في تأويله. وقال ابن الأثير: هكذا رواه ابن سيرين عن أبي هريرة. اختصر: حذف الفضول من الشيء عمة، وهو الخضيري، بضم ففتح فألف مقصورة وفي بعض النسخ بكسر الراء وياء النسبة، أي الخصري. كالاختصار. قال رؤبة:
  وفي الخصيري أنت عند الود                      كهف تميم كلهـا وسـعـد اختصر الطريق: سلك أقربه. قال بعضهم: هذا هو الأصل اختصر في الحز، هكذا في النسخ بالحاء المهملة والزاي، وفي بعضها بالجيم والزاي، إذا ما استأصله. وخاصره: أخذ بيده في المشي. قال عبد الرحمن بن حسان:
  ثم خاصرتها إلى القبة الخض                      راء تمشي في مرمر مسنون. قال ابن بري: هذا البيت يروى لعبد الرحمن بن حسان كما ذكره الجوهري وغيره. قال: والصحيح ما ذهب إليه ثعلب أنه لأبي دهبل الجمحي، وذكر قصته. وفي حديث أبي سعيد وذكر صلاة العيد:  فخرج مخاصرا مروان  . قال ابن الأثير: والمخاصرة أن يأخذ الرجل بيد رجل آخر يتماشيان ويد كل واحد منهما عند خصر صاحبه. كتخاصر، يقال خرج القوم متخاصرين، إذا كان بعضهم آخذا يد بعض. أو خاصر: أخذ كل في طريق حتى يلتقيا في مكان، وهو المخازمة. وقال ابن الأعرابي: أن يمشي الرجلان ثم يفترقا حتى يلتقيا على غير ميعاد. أو خاصر، إذا مشى عند، وفي بعض النسخ: إلى جنبه.
 والخضار ككتاب: الإزار، لأنه يتخصر به. وفي الحديث:  المتخصرون يوم القيامة على وجوههم النور  ، أي المصلون بالليل، فإذا تعبوا وضعوا أيديهم على خواصرهم من التعب. هكذا أورده ابن الأثير وفسره. قال ومعناه يكون أن يأتوا يوم القيامة ومعهم أعمال لهم صالحة يتكئؤن عليها. مأخوذ من المخصرة. قال شيخنا: وهذا هو الظاهر الذي ذكره أئمة الغريب وإلا تناقض الحديثان فاعرف ذلك. وكشح مخصر، كمعظم: دقيق. ومن المجاز: نعل مخصرة، أي مستدقة الوسط. وخصر النعل: ما استدق من قدام الأذنين منها. قال ابن الأعرابي: الخصران من النعل: مستدقها. ونعل مخصرة: لها خصران. وفي الحديث  أن نعله صلى الله عليه وسلم كانت مخصرة  ، أي قطع خصراها حتى صارا مستدقين. من المجاز: رجل مخصر القدمين إذا كانت قدمه تمس الأرض من مقدمها وعقبها ويخوى أخمصها مع دقة فيه. وقدم مخصرة ومخصورة، ويد مخصورة ومخصرة في رسغها تخصير كأنه مربوط، أو فيه محز مستدير كالحز. ومما يستدرك عليه: رجل ضخم الخواصر. وحكى اللحياني: إنها لمنتفخة الخواصر، كأنهم جعلوا كل جزء خاصرة، ثم جمع على هذا. قال الشاعر:
  فلما سقيناها العكيس تمـذحـت                      خواصرها وازداد رشحا وريدها

  ورجل مخصور: يشتكي خصره أو خاصرته. وفي الحديث:  فأصابني خاصرة  ، أي وجع في خاصرتي. وقيل: وجع في الكليتين. وفي مسند الحارث بن أسامة يرفعه: الخاصرة: عرق في الكلية إذا تحرك وجع صاحبه. والمخاصرة في البضع: أن يضرب بيده إلى خصرها. ومخترات الطرق: التي تقرب في عورها، وإذا سلك الطريق ألبعد كان أسهل. وثغر بارد المخصر: المقبل. وعبارة الأساس: ثغر خصر، بارد المقبل. وهذا أخضر من ذاك وأقصر.

### Türkçe

**الخصر** insanın ortasıdır; ve denildi ki: o, kalçaların üstündeki incelmiş olandır; **المصباح**’ta olduğu gibi. Mecazdan: **الخصر**: ayağın tabanı çukuru. Ve denilir: o, ayağının **خصر**’ının altındadır. Mecazdan: **الخصر**: özellikle kumun üstü ile altı arasında bir yol. Denilir: kumun **خصر**’ını ve **مخصره**’ni aldılar; yani onun altını ve ondan ince olanı ve latif olanı; **الأساس**’ta olduğu gibi. Sâide b. Cüvey’e dedi ki:
  Ona açık bir yer zarar verdi de bir **أسالة** fışkırttı                      Derken geçti; onun **حوز**’unu yükseltti; sonra onun **خصور**’larını
Ve bir başkası dedi:

  Kumun **خصور**’larını aldılar, sonra onu aştılar
Mecazdan: **الخصر**: okta, okun **الفوق**’unun kökü ile tüy arasında olan; Ebû Hanîfe’den. **الخصر**: bedevîlerin evlerinin yeri; bazıları dedi ki: o, bedevîlerin evlerinden (olan) temiz bir yerdir; hepsinin çoğulu **خصور**. **الخصر**, harekeli olarak: insanın uçlarında bulduğu soğuk. **التلخيص**’in beyti ne güzeldir:
  İhsandan kısaltsaydınız sizi ziyaret ederdim                      Ve tatlı (olan) **الخصر**’da aşırılık sebebiyle terk edilir
Şeyhimiz dedi ki: Şeyh Hâlid’in **التصريح**’inde, İmru’ul-Kays’ın şu sözünde, onun **الحاء** ve **الصاد** (mu‘cemesiz) ile ضبط edildiği vâki oldu:
  Ne iyi delikanlıdır; ateşinin ışığına şaşı bakar                      Açlık ve **الحصر** gecesinin Târîf b. Mâlik’i
Bu apaçık bir yanlıştır; doğrusu ise **الخصر** (mu‘cemeli **الخاء** ile)dir; **التوضيح** hâşiyesinde ona işaret ettiğim gibi. **الخصر** ( **كتف** gibi): her şeyden soğuk olan. Ebû Ubeyd dedi ki: **الخصر**: soğuğu bulan kimsedir; eğer onunla birlikte açlık olursa o **الخرص**’tur. Ve adam **خصر** olur; uçlarında soğuk onu acıtırsa. Denilir: elim **خصرت** ve parmaklarım **خصرت**: soğuktan acıdım; **القر** onu **أخصر** etti: soğuk onu acıttı. Ve **يوم خصر**: soğuğu acı veren. Ve günümüz **خصر** oldu: onun soğuğu şiddetlendi. Şair dedi ki:
  Nice dayım vardır ki onu görseydin                      **اليوم الخصر**’da yürüyüşü düzgün (olandır)
Ve **ماء خصر**: soğuk. **المخصر** ( **معظم** gibi): beli ince, zayıf adam; yahut böğrü zayıf olan. Ve **الخأصرة**: şekil/biçim; ve ikisi **خاصرتان**’dır. Denildi ki: **الخصران** ve **الخاصرتان**: **الحرقفة** ile **القصيرى** arasındadır; o, iki **قصرتان**’ın ondan çekilip toplandığı şeydir; ve iki **حجبتين**’den öne geçen ve **الخصر**’ın üstündeki ince, yumuşak deri **الطفطفة**’dir. Şu hâlde İbnü’l-Ecdâbî’nin, **الخصر** ile **الخاصرة**’nin müteradif oldukları sözü; yani bu mânâ ile, bildiğin gibi, dil imamlarının sözüne uygun bir sözdür. Şeyhimizin “onu bilmez ve ona itibar edilmez” sözü, düşünmeye mahaldir.
 Ve **مخاصر الطريق**: onun en yakınları. Ve onlara: **المختصرات** da denilir. Ve **المخصرة** ( **مكنسة** gibi): kamçı gibidir; ve denildi ki: o, adamın eline aldığı, ona dayanarak yürüdüğü şeydir; asa ve benzeri gibi. Denilir: **المخصرة** ile yere dürttü. O, kralın konuştuğunda onunla işaret ettiği ve onunla sözünü ulaştırdığı şeydir; aynı şekilde hatip hutbe okuduğunda. Ve **المخصرة**: kralların alâmetlerinden idi; çoğulu **المخاصر**. Dedi ki:
  Konuşmalarının vuruşu neredeyse yeri yerinden oynatır                      Sağ ellerini **المخاصر** ile birleştirdiklerinde

  Hadiste: Peygamber صلى الله عليه وسلم **البقيع**’a çıktı; elinde kendisine ait bir **مخصرة** vardı; oturdu da onunla yere dürttü. Ebû Ubeyd dedi ki: **المخصرة**: insanın eliyle kısaltıp (tutup) elinde tuttuğu şeydir; asa, değnek, **عنزة**, **عكازة**, dal ve benzerleri gibi; ve onunla dayanılır. Ve **ذو المخصرة**: Cühenî sonra Ensârî, onların müttefiki, Ukbî; Es‘ad b. Enîs’in oğlu Abdullah’ın lakabıdır; Ebû Yahyâ künyelenir. Ondan oğulları Atiyye, Amr, Damra ve Abdullah; ve Büsr b. Saîd rivayet etti. Ancak onun bu lakapla anılması, Peygamber صلى الله عليه وسلم’in ona bir **مخصرة** vermesi ve: “Onunla cennette bana kavuş” demesi sebebiyledir. Öldüğünde, onunla birlikte kabrine gömülmesini vasiyet etti. Ve **ذو الخويصرة اليمامي**: sahâbîdir; doğru olan üzere böyle, **الميم** ile; bazı sözlük nüshalarında **النون** ile bulunur. O, mescidde bevleden kimsedir; mürsel bir hadiste böyle rivayet edilir. Ama **ذو الخويصرة التميمي** ise, Harkûs b. Züheyr es-Sa‘dî’dir; Hâricîlerin kökü ve reisleridir. Taberî dedi ki: onun sahâbeliği vardır; Ömer, Ahvâz’ı kuşatan Müslümanlara onunla yardım etti; Harkûs Ahvâz çarşısını fethetti. Hürmüzân’la savaşta büyük bir izi vardır; sonra Ali ile Sıffîn’de idi; sonra ona karşı Hâricîlerden oldu; Nehrevan günü onlarla birlikte öldürüldü. “Ey Allah’ın Resûlü, adaletli ol” diyen odur. O, İmam Ebû Abdullah el-Buhârî’nin sahihindedir. Metni: **ذو الخويصرة** geldi de dedi ki: “Ey Allah’ın Resûlü, adaletli ol.” Bir defa da başka bir yoldan: “**ذو الخويصرة**’nin oğlu Abdullah geldi; o da bizzat **ذو الخويصرة**’dir” dedi; sanki bir vehimdir. Tafsilatı **الإصابة**’dadır; Allah hakikatleri daha iyi bilir.
 Ve adam **اختصر** etti: onu aldı; yani **المخصرة**’yi; yahut yürüyüşünde ona dayandı. Ondandır: Ali’nin hadisi; Ömer’i رضي الله عنهما zikretti de dedi ki: “**عنزته**’sini **اختصر** etti.” Ve **العنزة**: **العكازة** benzeri. Ve onda: **تخصر** denilir; **اللسان** sahibi ve başkaları açıkça söylediği gibi. **اختصر الكلام**: onu veciz kıldı. Ve denilir: **الختصار**’ın aslı yolda (kısaltmadadır); sonra sözde mecaz olarak kullanıldı. Bazı muhakkikler **الإختصار** ile **الإيجاز** arasında fark koydu da dedi ki: **الإيجاز** mânâyı tahrir etmektir; asıl lafza riayet etmeksizin, az bir lafızla. **الإختصار** ise: mânâ kalmakla birlikte, çok lafızdan az lafzı soyup çıkarmaktır. Şeyhimiz böyle nakletti. **اللسان**’da: “Sözde **الإختصار**: fazlalıkları bırakması ve mânâya geleni kısaca getirmesidir; yolda **الإختصار** da böyledir.” **اختصر السجدة**: secde etmesin diye sûresini okudu ve âyetini bıraktı; yahut âyetini tek başına ayırdı da onunla okudu ki onda secde etsin; hadiste ikisi de yasaklanmıştır. Metni: “**اختصار السجدة**’den nehyetti.” İki vechi, musannifin zikrettiği gibi zikrettiler. Bizim yanımızda birincisi mekruhtur, ikincisi değil; **الكنز** ve şerhlerinde olduğu gibi.
 **اختصر**: elini **خاصرة**’sine koydu. **الأساس**’ta: **خصر**’ına; **تخصر** gibi. **الأساس**’ta: **تخاصر**; ve **اللسان**’ın ibaresi onu destekler. **الإختصار** ve **التخاصر**: adamın namazda elini **خصر**’ına vurmasıdır. Peygamber صلى الله عليه وسلم’den rivayet edildi: “Adamın **مختصرا** namaz kılmasını nehyetti.” Ve denildi: **متخصرا**. Denildi ki: o, **المخصرة**’dendir. Ve denildi ki: mânâsı, elini **خصر**’ına koymuş olarak namaz kılmasıdır. Hadiste geldi: “Namazda **الإختصار**, cehennem ehlinin rahatıdır”; yani o, namazlarında Yahudilerin fiilidir; onlar cehennem ehlidir.

  Ezherî birinci hadiste dedi ki: bilmiyorum, **مختصرا** mı rivayet ediliyor yoksa **متخصرا** mı. İbn Sîrîn onu Ebû Hureyre’den: **مختصرا** diye rivayet etti. Ebû Ubeyd de onu böyle rivayet etti. Dedi ki: onun kerâheti hakkında merfû bir hadis rivayet edilir; onda ayrıca Âişe ve Ebû Hureyre’den de rivayet edilir: **اختصر**: namazda sûrenin sonundan bir âyet veya iki âyet okudu ve farzında sûrenin tamamını okumadı. Ezherî, Ebû Hureyre’nin önceki hadisini bununla tefsir etti; bu, onun te’vilindeki iki vechten biridir. İbnü’l-Esîr dedi ki: İbn Sîrîn onu Ebû Hureyre’den böyle rivayet etti. **اختصر**: şeyden fazlalıkları genel olarak çıkardı. O, **الخضيري**’dir; (harfleri) damme sonra fetha sonra maksûre elif iledir; bazı nüshalarda **الراء**’ın kesresi ve nisbet yâ’sı iledir; yani **الخصري**. **كالاختصار**. Rü’be dedi ki:
  Ve **الخصيري**’de sen, sevgi yanında                      Bütün Temîm’in ve Sa‘d’ın sığınağısın
**اختصر الطريق**: onun en yakınını tuttu. Bazıları dedi ki: asıl budur. **اختصر في الحز**: nüshalarda **الحاء** mu‘cemesiz ve **الزاي** ile böyledir; bazılarında **الجيم** ve **الزاي** iledir; onu kökünden kazıdıysa. Ve **خاصره**: yürüyüşte eliyle tuttu. Abdurrahman b. Hassân dedi ki:
  Sonra onu yeşil kubbeye doğru **خاصرتها**                      Yontulmuş mermer üzerinde yürürken
İbn Berrî dedi ki: bu beyit, Cevherî ve başkalarının zikrettiği gibi Abdurrahman b. Hassân’a rivayet edilir. Dedi ki: doğru olan, Sa‘leb’in, onun Ebû Dehbel el-Cumahî’ye ait olduğu görüşüdür; ve kıssasını zikretti. Ebû Saîd hadîsinde, bayram namazını zikrederken: “Mervân’ı **مخاصرا** olarak çıktı.” İbnü’l-Esîr dedi ki: **المخاصرة**, iki kişinin yürüyerek gitmesi ve her birinin elinin diğerinin **خصر**’ı yanında olması için, adamın bir başka adamın elini almasıdır. **كتخاصر**. Denilir: kavim **متخاصرين** olarak çıktı; eğer bazısı bazısının elini almışsa. Yahut **خاصر**: her biri bir yoldan aldı da bir yerde buluştular; o, **المخازمة**’dir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: iki adam yürür, sonra ayrılırlar; sonra randevusuz olarak buluşurlar. Yahut **خاصر**: yanında yürüdüyse; bazı nüshalarda: onun yanına.
 Ve **الخضار** ( **كتاب** gibi): izardır; çünkü onunla **يتخصر** olunur. Hadiste: “Kıyamet günü **المتخصرون** yüzleri üzerinde nur (ile)dir”; yani gece namazı kılanlardır; yorulduklarında yorgunluktan ellerini **خواصر**’larına koyarlar. İbnü’l-Esîr onu böyle getirdi ve böyle tefsir etti. Dedi ki: mânâsı, kıyamet günü, kendilerine dayanacakları salih amellerle gelmeleridir. **المخصرة**’den alınmıştır. Şeyhimiz dedi ki: garîb imamlarının zikrettiği bu, zâhir olandır; yoksa iki hadis çelişir; bunu bil. Ve **كشح مخصر** ( **معظم** gibi): ince. Mecazdan: **نعل مخصرة**; yani ortası incelmiş. **خصر النعل**: onun iki **أذنين**’inin ön tarafından incelen kısmıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: nalın **الخصران**’ı: onun incelmiş kısmıdır. Ve **نعل مخصرة**: onun iki **خصران**’ı vardır. Hadiste: Peygamber صلى الله عليه وسلم’in nalının **مخصرة** olduğu (vardır); yani iki **خصر**’ını kesti de ikisi incelmiş oldu. Mecazdan: **رجل مخصر القدمين**: ayağı, önünden ve topuğundan yere değerse ve taban çukuru, onda bir incelikle birlikte içe çökerse. Ve **قدم مخصرة** ve **مخصورة**; ve **يد مخصورة** ve bileğinde **مخصرة**: **تخصير** ile; sanki bağlanmış gibidir; yahut onda, yarık gibi yuvarlak bir çentik vardır. Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **رجل ضخم الخواصر**. Lihyânî nakletti: “O, şişkin **الخواصر**’lıdır”; sanki her parçayı bir **خاصرة** kıldılar; sonra buna göre çoğul yaptılar. Şair dedi ki:
  Ona **العكيس**’i içirdiğimizde kabardı                      **خواصر**’ı; ve damarı daha çok terledi

  Ve **رجل مخصور**: **خصر**’ından yahut **خاصرة**’sinden şikâyet eder. Hadiste: “Bana bir **خاصرة** isabet etti”; yani **خاصرة**mde bir ağrı. Ve denildi ki: böbreklerde bir ağrı. Hâris b. Üsâme’nin Müsned’inde onu merfû olarak: **الخاصرة**: böbrekte bir damardır; hareket ederse sahibini ağrıtır. Ve **المخاصرة** cinsel ilişkide: elini onun **خصر**’ına vurmasıdır. Ve **مخترات الطرق**: eğriliğinde kısaltan (yollar)dır; yol uzak olunca onu tutmak daha kolay olur. Ve **ثغر بارد المخصر**: önden gelen. **الأساس**’ın ibaresi: **ثغر خصر**: önden geleni soğuk. Ve bu, ondan daha yeşildir ve daha kısadır.
