# خصف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B5%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خصف

خَصَفَ النعلَ يخْصِفُها خَصْفاً: ظاهَرَ بعضها على بعض وخَرَزَها، وهي نَعْلٌ خَصِيفٌ؛ وكلُّ ما طُورِقَ بعضُه على بعض، فقد خُصِفَ. وفي الحديث: أَنه كان يَخْصِفُ نَعْلَه، وفي آخر: وهو قاعد يَخْصِفُ نعله أَي كان يَخْرُزها، من الخَصْفِ: الضم والجمع. وفي الحديث في ذكر عليّ خاصِفِ النعل، ومنه قول العباس يمدح النبي، صلى اللّه عليه وسلم: مِنْ قَبْلِها طِبْتَ في الظِّلالِ وفي
مُسْتَوْدَعٍ، حيثُ يخْصَفُ الوَرَقُ
أَي في الجنة حيث خَصَفَ آدمُ وحوَّاء، عليهما السلام، عليهما من ورَق الجنة. والخصَفُ والخَصَفةُ: قِطْعَةٌ مـما تُخصَفُ به النعلُ. والمِخْصَفُ: المِثقَبُ والإشْفُى؛ قال أَبو كبير يصف عُقاباً: حتى انْتَهَيْتُ إلى فِراشِ عَزِيزَةٍ
فَتْخاء، رَوْثَةُ أَنـْفِها كالمِخْصَفِ
وقوله فما زالوا يَخْصِفون أَخْفافَ الـمَطِيّ بحوافِر الخيل حتى لَحِقُوهم، يعني أَنهم جعلوا آثار حَوافِرِ الخيل على آثار أَخْفاف الإبل، فكأَنهم طارَقُوها بها أَي خصَفُوها بها كما تخْصَفُ النعلُ. وخَصَفَ العُرْيانُ على نفسِه الشيءَ يخْصِفُه: وصلَه وأَلزَقَه. وفي التنزيل العزيز: وطفِقا يَخْصِفانِ عليهما من ورق الجنة؛ يقول: يُلْزِقانِ بعضَه على بعض ليَسْتُرا به عورَتَهما أَي يُطابقان بعضَ الورق على بعض، وكذلك الاخْتِصافُ. وفي قراءة الحسن: وطفقا يَخِصِّفانِ، أَدغم التاء في الصاد وحرك الخاء بالكسر لاجتماع الساكنين، وبعضهم حول حركة التاء ففتحها؛ حكاه الأَخفش. الليث: الاخْتِصافُ أَن يأْخذ العريان ورقاً عِراضاً فيَخْصِفَ بعضها على بعض ويستتر بها. يقال: خَصَفَ واخْتَصَفَ يَخْصِفُ ويَخْتَصِفُ إذا فعل ذلك. وفي الحديث: إذا دخلَ أَحدُكم الحَمَّام فعليه بالنَّشيرِ ولا يَخْصِفْ؛ النَّشِيرُ: الـمِئْزَرُ، ولا يَخْصِفْ أَي لا يَضَعْ يده على فرجه، وتخَصَّفَه كذلك، ورجل مِخْصَفٌ وخَصّافٌ: صانِعٌ لذلك؛ عن السيرافي. والخَصْفُ: النعلُ ذاتُ الطِّراقِ، وكلُّ طِراقٍ منها خَصْفةٌ. والخَصَفَةُ، بالتحريك: جُلَّةُ التمر التي تعمل من الخوص، وقيل: هي البَحْرانِيةُ من الجلال خاصّة، وجمعها خَصَفٌ وخِصافٌ؛ قال الأَخطل يذكر قبيلة:
فطارُوا شقافَ الأُنْثَيَيْنِ، فعامِرٌ
تَبيعُ بَنِيها بالخِصافِ وبالتمر
أَي صاروا فرقتين بمنزلة الأُنثيين وهما البيضتانِ. وكتيبةٌ خَصِيفٌ: وهو لونُ الحديدِ. ويقال: خُصِفَتْ من ورائها بخيل أَي أُرْدِفَتْ، فلهذا لم تدخلها الهاء لأَنها بمعنى مفعولة، فلو كانت للون الحديد لقالوا خَصِيفَةٌ لأَنها بمعنى فاعلة. وكلُّ لونين اجتمعا، فهو خَصِيفٌ. ابن بري: يقال خَصَفَتِ الإبلُ الخيل تَبِعَتْها؛ قال مَقّاسٌ العائذي:
أَوْلى فأَوْلى، يا امـْرَأً القَيْسِ، بَعْدَما
خَصَفْنَ بآثارِ الـمَطِيِّ الحَوافِرا
والخَصِيفُ: اللبن الحليب يُصَبُّ عليه الرائبُ، فإن جعل فيه التمر والسمن، فهو العَوْبَثانيُّ؛ وقال ناشرةُ ابن مالك يرد على الـمُخَبّل: إذا ما الخَصِيفُ العَوْبَثانيُّ ساءنا،
ترَكْناه واخْتَرْنا السَّديفَ الـمُسَرْهَدا
والخَصَفُ: ثياب غِلاظٌ جِدًّا. قال الليث: بلغنا في الحديث أَنَّ تُبَّعاً كسَا البيت الـمَنسوج، فانتفضَ البيتُ منه ومَزَّقَه عن نفسه، ثم كساه الخَصَفَ فلم يقبلها، ثم كساه الأَنـْطاعَ فَقَبِلَها؛ قيل: أَراد بالخَصَف ههنا الثيابَ الغِلاظَ جِدًّا تشبيهاً بالخَصَفِ الــمَنْسوج من الخُوص؛ قال الأَزهري: الخصف الذي كسَا تُبَّعٌ البيت لم يكن ثِياباً غِلاظاً كما قال الليث، إنما الخصف سَفائِفُ تُسَفُّ من سَعَف النخل فَيُسَوَّى منها شُقَقٌ تُلَبَّسُ بُيوتَ الأَعراب، وربما سُوّيت جِلالاً للتمر؛ ومنه الحديث: أَنه كان يصلي فأَقبل رجل في بَصره سُوءٌ فمر ببئر عليها خَصَفَةٌ فوطِئها فوقع فيها؛ الخَصَفَةُ، بالتحريك: واحدة الخَصَف وهي الجُلَّةُ التي يُكْنَزُ فيها التمر، وكأَنها فَعَلٌ بمعنى مَفْعُول من الخَصْفِ، وهو ضمُّ الشيء إلى الشي لأَنه شيء منسوج من الخوص. وفي الحديث: كانت له خَصَفَةٌ يَحْجُرُها ويصلي فيها؛ ومنه الحديث الآخر: أَنه كان مُضْطَجِعاً على خصَفة، وأَهل البحرين يسمون جِلالَ التمر خصَفاً. والخَصَفُ: الخزَفُ. وخَصَّفه الشيبُ إذا استَوى البياضُ والسوادُ. ابن الأَعرابي: خَصَّفه الشيبُ تَخْصيفاً وخَوَّصه تخويصاً ونَقَّبَ فيه تَنقِيباً بمعنى واحد.
وحَبْلٌ أَخْصَفٌ وخَصيفٌ: فيه لوْنان من سوادٍ وبياض، وقيل: الأَخْصَفُ والخصيف لوم كلون الرْماد. ورَمادٌ خَصيفٌ: فيه سواد وبياض وربما سمي الرَّمادُ بذلك. التهذيب: الخَصِيفُ من الحِبال ما كان أَبْرَقَ بقوّةٍ سوداء وأُخرى بيضاء، فهو خَصيفٌ وأَخْصَفُ؛ وقال العجّاج: حتى إذا ما لَيْلُه تَكَشَّفا،
أَبْدَى الصَّباحُ عن بَرِيمٍ أَخْصَفا
وقال الطِّرِمّاح:
وخَصِيفٍ لذِي مَناتِجِ ظِئْرَيْـ
ـنِ مِنَ الـمَرْخِ أَتْأَمَتْ ربده
شبَّه الرَّمادَ بالبَوِّ، وظِئْراه أُثْفِيتان أُوقِدَتِ النارُ بينهما. والأَخْصَفُ من الخيل والغنم: الأَبيضُ الخاصِرَتَيْن والجنبينِ، وسائر لونه ما كان، وقد يكون أَخْصَفَ بجنب واحد، وقيل: هو الذي ارتفع البَلَقُ من بطنه إلى جنبيه. والأَخْصَفُ: الظَّلِيمُ لسوادٍ فيه وبياض، والنعامةُ خَصْفاء، والخَصْفاء من الضأْنِ: التي ابْيَضَّتْ خاصِرَتاها. وكَتيبةٌ خَصِيفةٌ: لما فيها من صَدَإِ الحديد وبياضِه.
والخَصُوفُ من النساء: التي تَلِدُ في التاسع ولا تدخل في العاشر، وهي من مَرابِيعِ الإبل التي تُنْتَج إذا أَتت على مَضْرِبها تَماماً لا يَنْقُصُ؛ وقال ابن الأَعرابي: هي التي تُنْتَجُ عند تَمامِ السنةِ، والفعل من كل ذلك خَصَفَتْ تَخْصِفُ خِصافاً. قال أَبو زيد: يقال للناقة إذا بلغت الشهر التاسع من يوم لَقِحتْ ثم أَلقَتْه: قد خَصَفَتْ تَخْصِفُ خِصافاً، وهي خَصوف. الجوهري: وخَصَفَتِ الناقة تَخْصِف خَصْفاً
(* قوله «تخصف
خصفاً» كذا بالأصل، والذي فيما بأيدينا من نسخ الجوهري: خصافاً لا خصفاً.) إذا أَلْقَتْ ولدها وقد بلغ الشهر التاسع، فهي خصوف. ويقال: الخَصُوفُ هي التي تُنْتَجُ بعد الحول من مَضْرِبها بشهر، والجَرُورُ بشهرين. وخَصَفةُ: قَبِيلةٌ من مُحارِب. وخَصَفةُ بن قَيس عَيْلانَ: أَبو قبائل من العرب. وخِصافٌ: فرس سُمَيْر بن رَبيعةَ. وخِصافٌ أَيضاً: فرَسُ حَمَلِ ابن بَدْرٍ، روى ابن الكلبي عن أَبيه قال: كان مالكُ ابن عَمْرٍو الغَسَّاني يقال له فارسُ خِصافٍ، وكان من أَجْبَنِ الناسِ، قال: فغَزَا يوماً فأَقبل سَهْمٌ حتى وقَع عند حافِر فرَسِه فتحرّك ساعةً، فقال: إن لهذا السهْمِ سبباً يَنْجُثُه، فاحْتَفَرَ عنه فإذا هو قد وقَع على نَفَقِ يربوع فأَصاب رأْسَه فتحرّك اليَرْبُوعُ ساعةً ثم مات، فقال: هذا في جَوْفِ جُحْر جاءه سَهْمٌ فقتَله وأَنا ظاهِرٌ على فرسي، ما المرء في شيء ولا اليربوعُ ثم شدَّ عليهم فكان بعد ذلك من أَشجَعِ الناس؛ قوله يَنجثه أَي يحرّكه. قال: وخِصافٌ فرسه، ويُضربُ الـمَثلُ فيقال: أَجْرَأُ من فارِس خِصافٍ. وروى ابن الأعرابي: أَنَّ صاحِب خِصاف كان يلاقي جند كسرى فلا يَجْتَرئ عليهم ويظُنُّ أَنهم لا يَمُوتون كما تموت الناس، فرَمى رجلاً منهم يوماً بسهم فصرعه فمات، فقال: إنّ هؤلاء يموتون كما نموتُ نحن، فاجترأَ عليهم فكان من أَشجع الناس؛ الجوهري: وخَصافِ مثل قَطامِ اسم فرس؛ وأَنشد ابن بري:تاللّهِ لَوْ أَلْقى خَصافِ عَشِيّةً،
لكُنْتُ على الأَمـْلاكِ فارِسَ أَسْأَما
وفي المثل: هو أَجرأُ من خاصي خَصاف
(* قوله «أجرأ من خاصي خصاف» تبع في
ذلك الجوهري. وفي شرح القاموس: فأما ما ذكره الجوهري على مثال قطام، فهي كانت أنثى فكيف تخصى؟ وصحة ايراد المثل أجرأ من فارس خصاف ا هـ. يعني كقطام وأما اجرأ من خاصي خصاف فهو ككتاب.)، وذلك أَن بعضَ الـمُلوكِ طلبه من صاحبه ليَسْتَفْحِلَه فمَنَعه إياه وخَصاه.
التهذيب: الليث الإخْصافُ شدَّة العَدْوِ. وأَخْصَفَ يُخْصِفُ إذا أَسرَعَ في عَدْوِه. قال أَبو منصور: صَحَّفَ الليثُ والصواب أَحْصَفَ، بالحاء، إحْصافاً إذا أَسْرَعَ في عَدْوِه.

### Türkçe

**خَصَفَ** ayakkabıyı; onu **يخْصِفُها** **خَصْفاً**: onun bir kısmını bir kısmının üzerine bindirdi ve onu dikti; o, **نَعْلٌ خَصِيفٌ**dur. Ve her ne ki onun bir kısmı bir kısmının üzerine bindirilmişse, artık o **خُصِفَ** edilmiştir. Ve hadiste: onun ayakkabısını **يَخْصِفُ** olduğu (geçer); ve bir diğerinde: o oturmuş hâlde ayakkabısını **يَخْصِفُ** idi, yani onu dikiyor idi; **الخَصْفِ**ten: birleştirme ve toplama. Ve hadiste, Ali’nin ayakkabı diken **خاصِفِ النعل** olarak anılmasında; ve ondan Abbas’ın Peygamber’i (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) övdüğü sözü:

مِنْ قَبْلِها طِبْتَ في الظِّلالِ وفي
مُسْتَوْدَعٍ، حيثُ يخْصَفُ الوَرَقُ

Yani cennette; Âdem ile Havvâ’nın (ikisine de selâm) cennet yaprağından kendilerine (örtü) **خَصَفَ** ettikleri yerde. Ve **الخصَفُ** ve **الخَصَفةُ**: ayakkabının onunla dikildiği şeyden bir parça. Ve **المِخْصَفُ**: delgi aleti ve **الإشْفُى**; Ebû Kebîr bir kartalı vasfederek dedi:

حتى انْتَهَيْتُ إلى فِراشِ عَزِيزَةٍ
فَتْخاء، رَوْثَةُ أَنـْفِها كالمِخْصَفِ

Ve onun sözü: onlar bineklerin toynaklarını atların nallarıyla **يَخْصِفون** etmeyi sürdürdüler, nihayet onlara yetiştiler; yani atların nallarının izlerini develerin ayak tabanlarının izleri üzerine yaptılar; sanki onları bununla üst üste bindirdiler; yani onları bununla **خصَفُوها** ettiler; ayakkabının **تخْصَفُ** edilmesi gibi. Ve çıplak kimse, kendi üzerine bir şeyi **خَصَفَ** eder, onu **يخْصِفُه**: onu birleştirdi ve yapıştırdı. Ve Aziz tenzilde: “Ve ikisi, üzerlerine cennet yaprağından **يَخْصِفانِ** etmeye başladılar”; der ki: onun bir kısmını bir kısmına yapıştırırlar ki onunla avretlerini örtsünler; yani yaprağın bir kısmını bir kısmının üzerine kapatırlar; ve **الاخْتِصافُ** da böyledir. Hasan’ın kıraatinde: “Ve ikisi **يَخِصِّفانِ** etmeye başladı”; **التاء**yı **الصاد** içine idgam etti ve iki sâkinin birleşmesi sebebiyle **الخاء**yı kesre ile harekeledi; ve bazısı **التاء**nın harekesini çevirdi de onu fetha yaptı; bunu el-Ahfeş nakletti.

el-Leys: **الاخْتِصافُ**, çıplak kimsenin geniş yaprak alıp onun bir kısmını bir kısmının üzerine **يَخْصِفَ** etmesi ve onunla örtünmesidir. Denir ki: **خَصَفَ** ve **اخْتَصَفَ**; **يَخْصِفُ** ve **يَخْتَصِفُ**; bunu yaptığı zaman. Ve hadiste: “Sizden biri hamama girdiğinde, üzerine **النَّشيرِ** (alsın) ve **يَخْصِفْ** etmesin”; **النَّشِيرُ**: peştamal; ve **ولا يَخْصِفْ** yani elini fercinin üzerine koymasın; ve onu **تخَصَّفَه** etmek de böyledir. Ve **رجل مِخْصَفٌ** ve **خَصّافٌ**: bunun sanatkârı; es-Sîrâfî’den. Ve **الخَصْفُ**: kat kat (tabakalı) ayakkabı; ve onun her bir tabakası **خَصْفةٌ**dir.

Ve **الخَصَفَةُ**, harekeli olarak: hurma sepeti; hurma lifinden yapılan; ve denildi ki: özellikle sepetlerden Bahreyn’e nispet edilenidir; çoğulu **خَصَفٌ** ve **خِصافٌ**dur; el-Ahtal bir kabileyi anarak dedi:

فطارُوا شقافَ الأُنْثَيَيْنِ، فعامِرٌ
تَبيعُ بَنِيها بالخِصافِ وبالتمر

Yani iki fırka oldular; iki **الأُنْثَيَيْنِ** (iki yumurta) menzilesinde; ve onlar iki beyaz yumurtadır. Ve **كتيبةٌ خَصِيفٌ**: o, demirin rengidir. Ve denir ki: “Onun arkasından atlarla **خُصِفَتْ**”; yani peşine bindirildi/ardına katıldı; bu sebeple ona **الهاء** girmedi; çünkü o, “mef‘ûle” manasındadır; eğer demirin rengi için olsaydı “**خَصِيفَةٌ**” derlerdi; çünkü o, “fâ‘ile” manasındadır. Ve her iki renk birleştiğinde, o **خَصِيفٌ**dur. İbn Berrî: denir ki: develer atları **خَصَفَتِ**; onları takip etti; el-Âizî’den Maqqâs dedi:

أَوْلى فأَوْلى، يا امـْرَأً القَيْسِ، بَعْدَما
خَصَفْنَ بآثارِ الـمَطِيِّ الحَوافِرا

Ve **الخَصِيفُ**: sağılmış süt; üzerine ekşimiş süt dökülür; eğer içine hurma ve sade yağ konursa, o **العَوْبَثانيُّ**dir; Nâşira b. Mâlik, el-Muhabbal’e cevap olarak dedi:

إذا ما الخَصِيفُ العَوْبَثانيُّ ساءنا،
ترَكْناه واخْتَرْنا السَّديفَ الـمُسَرْهَدا

Ve **الخَصَفُ**: çok kalın elbiseler. el-Leys dedi: hadiste bize ulaştı ki **تُبَّعاً** dokunmuş örtüyü Kâbe’ye giydirdi; Kâbe ondan silkindi ve onu kendinden yırttı; sonra ona **الخَصَفَ** giydirdi de onu kabul etmedi; sonra ona **الأَنـْطاعَ** giydirdi de onu kabul etti; denildi ki: burada **الخَصَف** ile, hurma lifinden dokunmuş **الخَصَف**e benzeterek çok kalın elbiseleri kastetti. el-Ezherî dedi: **تُبَّعٌ**ın Kâbe’ye giydirdiği **الخصف**, el-Leys’in dediği gibi kalın elbiseler değildi; ancak **الخصف**, hurma yaprağının sapından örülen şeritlerdir; onlardan parçalar düzlenir; bedevîlerin evlerine giydirilir; bazen hurma için örtüler de düzlenirdi. Ve ondan hadiste: onun namaz kıldığı sırada gözü bozuk bir adam geldi; üzerinde **خَصَفَةٌ** olan bir kuyuya uğradı; ona bastı da içine düştü; **الخَصَفَةُ**, harekeli olarak: **الخَصَف**ın bir tanesi; o, hurmanın içine yığıldığı sepettir; sanki o, **الخَصْفِ**ten “fa‘al” vezninde “mef‘ûl” manasındadır; o da bir şeyi bir şeye katmaktır; çünkü o, hurma lifinden dokunmuş bir şeydir. Ve hadiste: onun bir **خَصَفَةٌ**si vardı; onu çevirip sınırlar ve onun içinde namaz kılardı. Ve ondan diğer hadiste: onun bir **خصَفة** üzerinde uzanmış olduğu. Ve Bahreyn halkı hurma örtülerine **خصَفاً** derler.

Ve **الخَصَفُ**: çömlek/kil kap (seramik). Ve saçın ağarması onu **خَصَّفه** etti; beyazlık ve siyahlık eşit olduğunda. İbnü’l-A‘râbî: saçın ağarması onu **خَصَّفه** etti, **تَخْصِيفاً**; ve onu **خَوَّصه** etti, **تخويصاً**; ve onda **نَقَّبَ** etti, **تَنقِيباً**; tek bir mana ile.

Ve **حَبْلٌ أَخْصَفٌ** ve **خَصيفٌ**: onda siyahlık ve beyazlıktan iki renk vardır; ve denildi ki: **الأَخْصَفُ** ve **الخصيف** kül rengi gibi bir renktir. Ve **رَمادٌ خَصيفٌ**: onda siyahlık ve beyazlık vardır; bazen kül buna isimlendirilirdi. **التهذيب**: iplerden **الخَصِيفُ**, güçlü bir siyah ve bir beyazla alacalı olanıdır; o, **خَصيفٌ** ve **أَخْصَفُ**tur; el-Acçâc dedi:

حتى إذا ما لَيْلُه تَكَشَّفا،
أَبْدَى الصَّباحُ عن بَرِيمٍ أَخْصَفا

Ve et-Tırimmâh dedi:

وخَصِيفٍ لذِي مَناتِجِ ظِئْرَيْـ
ـنِ مِنَ الـمَرْخِ أَتْأَمَتْ ربده

Külü **البَوِّ**ya benzetti; ve onun **ظِئْراه**ı, aralarında ateş yakılan iki ocak taşıdır. Ve at ve koyundan **الأَخْصَفُ**: böğürleri ve yanları beyaz olan, geri kalan rengi ne olursa olsun; ve tek bir yanla da **أَخْصَفَ** olabilir; ve denildi ki: alacalık karnından yanlarına yükselen kimsedir. Ve **الأَخْصَفُ**: içinde siyahlık ve beyazlık bulunduğu için devekuşu erkeğidir; dişi devekuşu **خَصْفاء**dır. Ve koyundan **الخَصْفاء**: böğürleri beyazlaşmış olan. Ve **كتيبةٌ خَصِيفةٌ**: onda demirin pası ve beyazlığı bulunduğu için.

Ve kadınlardan **الخَصُوفُ**: dokuzuncuda doğuran ve onuncuya girmeyen; o, develerin **مَرابِيعِ**inden olup, barınağına tam olarak geldiğinde doğurtulan; eksilmez. İbnü’l-A‘râbî dedi: o, yılın tamamında doğurtulandır; bütün bunların fiili: **خَصَفَتْ** **تَخْصِفُ** **خِصافاً**. Ebû Zeyd dedi: deveye, gebe kaldığı günden dokuzuncu aya ulaşıp sonra yavrusunu attığında: “**قد خَصَفَتْ تَخْصِفُ خِصافاً**” denir; o, **خَصوف**tur. el-Cevherî: ve deve **خَصَفَتِ**; **تَخْصِف** **خَصْفاً**
(* “**تخصف خصفاً**” sözü: asılda böyledir; elimizdeki Cevherî nüshalarında olan ise: **خصافاً**dır, **خصفاً** değil.)
dokuzuncu aya ulaşmışken yavrusunu attığında; o, **خصوف**tur. Ve denir ki: **الخَصُوفُ**, barınağından bir ay sonra yıl dolduktan sonra doğurtulandır; **الجَرُورُ** ise iki ay sonra.

Ve **خَصَفةُ**: Muhârib’den bir kabiledir. Ve **خَصَفةُ بن قَيس عَيْلانَ**: Araplardan kabilelerin babasıdır. Ve **خِصافٌ**: Sumeyr b. Rabîa’nın atı. Ve **خِصافٌ** ayrıca: Bedr’in oğlu Hamel’in atı; İbnü’l-Kelbî babasından rivayet etti; dedi ki: Gassânî Amr oğlu Mâlik’e **فارسُ خِصافٍ** denirdi; o, insanların en korkaklarındandı. Dedi ki: bir gün gazaya çıktı; bir ok geldi, atının nalının yanında düştü; bir süre hareket etti. O dedi ki: “Bu okun bir sebebi var; onu **يَنْجُثُه** (hareket ettiriyor).” Onun için kazdı; bir de baktı ki o, bir yerboğazı faresinin tüneline düşmüş; başına isabet etmiş; yerboğazı faresi bir süre hareket etti, sonra öldü. O dedi ki: “Bu, bir deliğin içinde; ona bir ok geldi de onu öldürdü; ben ise atımın üstünde açıkta(ydım). Kişi hiçbir şeyde değildir; yerboğazı faresi de (hiçbir şeyde değildir).” Sonra onların üzerine atıldı; bundan sonra insanların en cesurlarından oldu. Onun sözü **يَنجثه**: yani onu hareket ettirir. Dedi ki: **وخِصافٌ** onun atıdır; ve mesel darb olunur da şöyle denir: “**أَجْرَأُ من فارِس خِصافٍ**.” İbnü’l-A‘râbî rivayet etti: **خِصاف**ın sahibi Kisrâ’nın askerleriyle karşılaşırdı da onlara cesaret edemezdi; onların insanlar gibi ölmediklerini zannederdi. Bir gün onlardan bir adama ok attı; onu yere serdi; o öldü. O dedi ki: “Bunlar da bizim öldüğümüz gibi ölürler.” Böylece onlara cesaret etti; insanların en cesurlarından oldu. el-Cevherî: ve **خَصافِ** (tıpkı **قَطامِ** gibi) bir at adıdır. İbn Berrî inşad etti:

تاللّهِ لَوْ أَلْقى خَصافِ عَشِيّةً،
لكُنْتُ على الأَمـْلاكِ فارِسَ أَسْأَما

Ve meselde: “O, **خاصي خَصاف**tan daha cesurdur.”
(* “**أجرأ من خاصي خصاف**” sözü: bunda Cevherî’ye tâbi oldu. Kâmûs şerhinde: Cevherî’nin **قَطام** misali üzere zikrettiği şeye gelince; o dişiydi, nasıl hadım edilir? Meselin doğru getirilişi: “**أجرأ من فارس خصاف**”tır, denildi. Yani **قَطام** gibi; “**اجرأ من خاصي خصاف**” ise **كتاب** gibi (bir vezindedir).)
Bu, şu sebepledir: krallardan biri onu sahibinden, onu aygırlaştırmak için istedi; o ise onu vermedi ve onu hadım etti.

**التهذيب**: el-Leys: **الإخْصافُ** koşmanın şiddetidir. Ve **أَخْصَفَ يُخْصِفُ**: koşmasında hızlandığında. Ebû Mansûr dedi: el-Leys tashif etti; doğrusu **أَحْصَفَ**dır; **بالحاء**; **إحْصافاً**: koşmasında hızlandığında.
