# خص — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B5/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: خص

خَصَّهُ بِالشَّىْءِ
1 خَصَّهُ بِالشَّىْءِ ذ , (S, K,) or بِكَذَا, (A, Msb,) aor. خَصُ٣َ , (Msb, TA,) inf. n. خَصٌّ (K) and خُصُوصٌ (S, Msb, K) and خَصُوصٌ (TA) and خَصُوصِيَّةٌ and خُصُوصِيَّةٌ, (S, Mgh, * Msb, K,) of which last two the former is the more chaste, (S, TA,) and is the form mentioned in the Fs and its Exposi tions, and the ى in it is said to be the relative ى, and the ى which is characteristic of an inf. n., whereas in the latter it is said to be a characteristic of intensiveness, but MF thinks that this requires consideration, because the ى is also said to be, and by some more commonly, without teshdeed, as in كَرَاهِيَةٌ and عَلَانِيَةٌ, (TA,) and خِصِّيصَى, (S, K,) like مِكِّيثَى, which is said to be the only other instance of this measure, (TA,) [but some others might be added, as دِلِّيلَى and فِخِّيرَى and قِتِّيتَى,] and خِصِّيصَآءُ, (IAar, Kr, K,) [like مِكِّيثَآءُ,] the former of which last two [each of which has an intensive signification] is the chaste, and com monly known, form, (TA,) and خُصِّيَّةٌ, or خِصِّيَّةٌ, or خَصِيَّةٌ, (accord. to different copies of the K,) written by Sgh with damm, (TA,) and تَخِصَّةٌ, (Ibn-' Abbلd, K,) or, as some say, خَصُوصِيَّةٌ and خِصِّيَّةٌ [or خُصِّيَّةٌ or خَصِّيَّةٌ] are each a quasi-inf. n., as also خَاصَّةٌ, (TA,) He distinguished him particularly, peculiarly, or specially, i. e., above, or from, or exclusively of, others, by the thing, or by such a thing; he particularized him, or particularly or peculiarly or specially characterized him, thereby; syn. فَضَّلَهُ (A, K, TA) دُونَ غَيْرِهِ, and مَيَّزَهُ; (TA;) he appropriated, or assigned, [the thing or] such a thing, or made it to belong, to him alone, or in particular, or peculiarly, or specially, exclusively of others; (Msb;) and بِهِ ↓ اختصّهُ signifies the same; (S, A, Msb, K;) as also ↓ اخصّهُ, (A, [but for this I know not any other authority,]) and ↓ خصّصهُ; (A;) or this last has an intensive signification. (Msb.) You say, خَصَّهُ بِالُودِّ He distinguished him &c. by love, or affection; or favoured him in preference to another, or others, thereby. (K, TA.) As to the saying of AZ,
اـِنِ امْرَأٌ خَصَّنِى عَمْدًا مَوَدَّتَهُ
عَلَى التَّنَانِى لَعِنْدِى غَيْرُ مَكْفُورِ
[If a man distinguish me above, or from, or exclusively of, others, purposely, by his love, or because of his love of me, notwithstanding distance of each from the other, it will not be disacknowledged with me,] the meaning is, خَصَّنِى بِمَوَدَّتِهِ; or it may be خَصَّنِى لِمَوَدَّتِهِ اـِيَّاىَ [in the TA بِمَوَدَّتِهِ, which is evidently a mistranscription]; for, says ISd, we have not heard خَصَّهُ [or rather خَصَّ] doubly transitive. (TA.) And [hence] خَصَّهُ بِكَذَا also signifies He gave him such a thing in large quantity, or abundantly. (TA.) [You say also, خَصَّهُ بِالذِّكْرِ He distinguished, &c., or singled out, him, or it, by mention: or he particularized, peculiarized, or specified, him, or it, thereby; he particularly, peculiarly, or specially, mentioned him, or it. And خَصَّهُ, alone, He pointed particularly, or peculiarly, to him, or it, in what he said; or he meant particularly, or peculiarly, him, or it. And خَصَّ مِنْهُ كَذَا He distinguished, particularized, peculiarized, or specified, thereof such a thing: and he distinguished therefrom such a thing; he particularly, peculiarly, or specially, excepted therefrom such a thing.] You also say, خَصَّهُ لِنَفْسِهِ (TA) and لِنَفْسِهِ ↓ اختصّهُ (T, A, TA) [He appropriated, or took, or chose, him, or it, particularly, or specially, to, or for, himself; as also خَصَّ بِهِ نَفْسَهُ and بِهِ نَفْسَهُ ↓ اختصّ]. And فُلَانًا ↓ هُوَ يَسْتَخِصُّ and يَسْتَخْلِصُهُ (A, TA) [He appropriates such a one purely to himself, exclusively of any partner; (see the latter verb;)] he chooses such a one for himself; he appropriates him to himself as his particular, or special, intimate; (TA in art. خلص;) both signify the same. (S and K in art. خلص.) [And ↓ اختصّهُ He treated him, or behaved towards him, with partiality; was partial towards him: a signification implied by the first explanation in this art.: and in this sense it is often used.] -A2- خَصَّ, aor. خَصُ٣َ , [contr. to general rule, by which it should be خَصِ٣َ , for it is intrans., and of the measure فَعَلَ, accord. to the Msb,] inf. n. خُصُوصٌ, [and app. خَصُوصِيَّةٌ and خُصُوصِيَّةٌ, accord. to modern usage,] It was, or became, particular, peculiar, or special; restricted, or confined, to one or more of persons, places, or things; distinct, or distinguished, from others; not common, or general; contr. of عَمَّ; as also ↓ اختصّ: (Msb:) [each, also, followed by لَهُ, signifies He, or it, belonged, pertained, or appertained, to him, or it, particularly, peculiarly, specially, or exclusively; it so related to him, or it; it was, or became, peculiar to him, or it: see also the latter verb below.] -A3- خَصَّ, sec. pers. خَصِصْتَ, (in the CK خُصِصْتُ,) [inf. n., app., خَصَاصَةٌ and خَصَاصٌ and خَصَاصَآءُ,] (tropical:) He was, or became, poor; in a state of poverty; (Fr, Sgh, K;) as also ↓ اختصّ. (A, TA.)

خصّصهُ
2 خصّصهُ خصص خصصه خصصة , inf. n. تَخْصِيصٌ, He made it, or rendered it, particular, peculiar, or special; distinct, or distinguished, from others; not common, or general; he individuated it; particularized it; distinguished it from the generality; singled it out; تَخْصِيصٌ being the contr. of تَعْمِيمٌ. (K. [But only the inf. n. is there mentioned.]) ― -b2- See also 1, first sentence.

4 أَخْصَ٣َ see 1, first sentence.

تخصّص
5 تخصّص تخصص خص خصص quasi-pass. of 2; It was, or became, made, or rendered, particular, peculiar, or special; &c.; not common, or general. (TA.) ― -b2- See also 8, in two places. ― -b3- It is also said to mean (assumed tropical:) He was, or became, in a peculiar, unparticipated state of pressing want and poverty. (Har p. 94.)

اختصّهُ
8 اختصّهُ أختصه اختصه اختصة ٱختص ٱختصه : see 1, in four places. -A2- اختصّ as an intrans. v.: see 1, last sentence but one. ― -b2- اختصّ بِالشَّىْءِ, (K,) or بِكَذَا, (A, Msb,) quasi-pass. of خَصَّهُ بِهِ; (A, Msb, K;) He was, or became, distinguished particularly, peculiarly, or specially, i. e., above, or from, or exclusively of, others, by the thing, or by such a thing; he was, or became, particularized, or particularly or peculiarly or specially characterized, thereby; (A, * K * TA;) he had [the thing or] such a thing appropriated, or assigned, or made to belong, to him alone, or in particular, or peculiarly, or specially, exclusively of others; (Msb;) and ↓ تخصّص signifies the same. (A, Msb, K.) You say, اختصّ فُلَانٌ بِالأَمْرِ, and لَهُ ↓ تخصّص, [or بِهِ, accord. to general usage,] Such a one was, or became, alone, with none to share or participate with him, in the affair; syn. اِنْفَرَدَ. (TA.) ― -b3- See also 1, last sentence.

10 اـِسْتَخْصَ٣َ see 1, latter half.

خُصٌّ
خُصٌّ خص A booth of reeds, or canes, (S, Mgh, Msb, K, TA,) or of [boughs of] trees: (TA:) or a house roofed with a piece of wood, in the form of the [oblong vaulted structure called] أَزْج: (JK, K:) so called because of the خَصَاص, or “ narrow interstices, ” which are in it; (T, TA;) or because one sees what is in it through its خَصَاص, or “ interstices: ” (TA:) pl. [of pauc.] أَخْصَاصٌ (JK, Msb, TA) and [of mult.] خِصَاصٌ (JK, L, K [in the CK خَصَاصٌ, which is wrong,]) and خُصُوصٌ (JK, K) and خُصُوصَةٌ. (JK.) ― -b2- Also The shop of a vintner, (As, K,) although it be not of reeds, or canes. (K.)

خَصَاصٌ
خَصَاصٌ خص خصاص : see خَصَاصَةٌ, from the beginning to the last sentence but two.

خُصُوصٌ
خُصُوصٌ خصوص an inf. n. of 1, trans. and intrans. ― -b2- [Used as a simple subst., Particularity; peculiarity; speciality, or specialty; as also the inf. ns. ↓ خَصُوصِيَّةٌ, and ↓ خُصُوصِيَّةٌ.] You say, لَهُ خُصُوصٌ and ↓ خُصُوصِيَّةٌ [To him belongs a particularity, &c.], and بِى [in me is &c.]. (A.) [Hence خُصُوصًا Particularly; specially; as also ↓ خَاصَّةً.] Th was heard to say, ↓ اـِذَا ذُكِرَ الصَّالِحُونَ فَبَخَاصَّةٍ أَبُو بَكْرٍ وَاـِذَا ذُكِرَ الأَشْرَافُ فَبِخَاصَّةٍ عَلِىٌّ [meaning فَخُصُوصًا, i. e., When the righteous are mentioned, then in particular, or peculiarly, Aboo-Bekr is virtually mentioned; and when the shereefs are mentioned, then in particular, or peculiarly, 'Alee]. (L, TA.)

خَصَاصَةٌ
خَصَاصَةٌ خص خصاص خصاصه خصاصة An interstice, interval, or intervening space or opening; (S, K;) as also ↓ خَصَاصٌ [which is commonly used as a coll. gen. n.] and ↓ خَصَاصَآءُ: (K:) or an interstice, &c., in the ثَغْر [app. meaning the front teeth]; as also ↓ the second of these words: (TA:) or the first and ↓ second, (TA,) or ↓ all, (K,) any interstice, &c., or hole or perforation, in a door, and sieve, and [veil of the kind called] بُرْقُع, and the like, (K, TA,) such as a cloud, and a strainer, &c.: (TA:) [a crevice, cranny, chink, or fissure:] or the first, (TA,) or ↓ all, (K,) a small hole or perforation: (K, TA:) or the first has this signification as well as the signification first mentioned: (S:) or the ↓ second, the like of a كَوَّة [or mural aperture] in a [structure of the kind called] قُبَّة, or the like, when as wide as the face; or, accord. to some, whether wide or narrow: (TA:) and the same, interstices, intervals, or intervening spaces or openings, in a خُصّ; (TA;) or narrow interstices, &c., therein: (T, TA:) and the same, (TA,) or ↓ all, (K,) the intervening spaces between the three stones upon which a cooking-pot is placed; (K, TA;) and between the fingers: (TA:) and the first, the intervening spaces between the feathers of an arrow: (IAar, TA:) pl. [of the first,] خَصَاصَاتٌ. (TA.) You say of the moon, بَدَا مِنْ خَصَاصَةِ الغَيْمِ [It appeared from the gap of the cloud, or clouds]. (S, A.) ― -b2- Also A cloud itself; or clouds; syn. غَيْمٌ. (TA.) -A2- Also the first, (S, A, Mgh, Msb, K,) and ↓ second, (S, K,) and ↓ third, (IDrd, K,) (tropical:) Poverty; (S, Mgh, Msb, K;) need; (A, Msb, TA;) straitness, or difficulty; (Mgh;) an evil state or condition: (TA:) from خَصَاصَات meaning the “ holes ” of a sieve: whence a saying cited voce تَجَمَّلَ: (Mgh:) or from the first of the senses explained in this paragraph; because a thing, when it opens so as to form an interstice, becomes weak and unsound. (TA.) You say also, ↓ سَدَدْتُ خُصَاصَةَ فُلَانٍ, with damm, meaning, (tropical:) I repaired the broken fortune of such a one. (A, TA.) ― -b2- Also the first, (tropical:) Thirst; as in camels when they return from water without having satisfied themselves with drink: and hunger; as in a man when he has not satisfied himself with food. (TA.)

خُصَاصَةٌ
خُصَاصَةٌ خص خصاص خصاصه خصاصة : see خَصَاصَةٌ, last sentence but one.

خَصَاصَآءُ
خَصَاصَآءُ خصاصآء : see خَصَاصَةٌ, from the beginning to the last sentence but two.

خَصوُصِيَّةٌ
خَصوُصِيَّةٌ خصوصي خصوصيه خصوصية and خُصُوصِيَّةٌ: see خُصُوصٌ, in three places.

خِصَّانٌ
خِصَّانٌ خص خصان and خُصَّانٌ: see the next paragraph, in three places.

خَاصٌّ
خَاصٌّ خاص Particular; peculiar; special; distinct, or distinguished, from others; contr. of عَامٌّ. (Msb, TA.) ― -b2- [And hence, Choice; select. ― -b3- And Pare; unmixed; unadulterated.] ― -b4- [Used as a subst.,] it is syn. with ↓ خَاصَّةٌ; (Ks, Msb, K;) in which the ة is a corroborative; (Msb;) and which signifies Distinguished people; persons of distinction; the distinguished sort; contr. of عَامَّةٌ: (S, Msb, K:) or the former is contr. of عَامٌّ, and ↓ the latter is contr. of عَامَّةٌ: (TA:) [the pl. of both is خَوَاصٌّ and ↓ خِصَّانٌ and ↓ خُصَّانٌ: or, accord. to rule, the first of these is pl. only of خَاصَّةٌ; and judging from other instances, we should regard the second and third as more probably pls. of خَاصٌّ: but however the case may be,] خِصَّانٌ is syn. with خَوَاصُّ, (S, K,) and so is خُصَّانٌ. (K.) [You say, الخَاصُّ وَالعَامُّ, and وَالعَمَّةُ ↓ الخَاصَّةُ, The distinguished and the common people; the persons of distinction and the vulgar.] You also say, ↓ اـِنَّمَا يَفْعَلُ هٰذَا خِصَّانٌ مِنَ النَّاسِ meaning خَوَاصُّ مِنْهُمْ [Only distinguished persons of mankind do this]. (S.) ― -b5- [It seems to be also, in some instances, syn. with ↓ خَاصَّةٌ as signifying A particular, peculiar, or special, friend, intimate, familiar, companion, associate, attendant, dependent, or servant:] the latter is explained in the T [and JK] as meaning a person whom thou hast appropriated, particularly distinguished, taken, or chosen, (اِخْتَصَصْتَهُ,) [as a friend, &c.,] to, or for, thyself: (TA:) [and it is used as a sing. and as a pl.: for] you say, هٰذَا خَاصَّتِى [This is my particular, or special, or choice, or choicest, friend, &c.]: and هُمْ خَاصَّتِى [They are my particular, or peculiar, or special, or choice, or choicest, friends, &c.]. (A.) You say also, فُلَانٌ خَاصٌّ لِفُلَانٍ, (Kull p. 174,) or بِفُلَانٍ, (so in the L,) [app. meaning لِفُلَانٍ, unless it be mistranscribed, and the latter be the correct reading, which I think much the more probable;] i. e., Such a one belongs exclusively [as a particular, or peculiar, or special, friend, &c.,] to such a one; (Kull;) and ↓ مُخَصٌّ signifies the same. (L.) ― -b6- See the dim. of خَاصَّةٌ, (namely خُوَيْصَّةٌ,) below.

خَاصَّةٌ
خَاصَّةٌ خاص خاصه خاصة : see خَاصٌّ, in four places. ― -b2- It also signifies A property of a thing, not found, or not existing, either wholly or partly, in another thing: and ↓ خَاصِّيَّةٌ [thus correctly written, and thus I have always found it written except by Golius and those who have probably imitated him, who write it without the sheddeh to the ى,] is used as denoting [a property, or particular or peculiar virtue, which is] an unknown cause of a known effect; as that by which a medicine operates: the former differs from the latter in being conventionally applied to an effect, [or effective property,] whether the cause of its existence be known or not: [the pl. of the former is خَوَاصُّ, agreeably with analogy and usage, like as عَوَامُّ is pl. of عَامَّةٌ:] the pl. of the latter is خَاصِّيَّاتٌ [and خَصَائِصُ]; and خَوَاصُّ is a quasi-pl. n., not a pl., of the same. (Kull p. 174. [All the abovementioned words here cited from that work are there without syll. signs, as being well known. Both خاصّة and ↓ خاصّيّة, as here explained, are perhaps post-classical; but of this I am not certain: and both are sometimes used as meaning The peculiar nature of a thing; also termed its essence.]) ― -b3- خَاصَّةً and بِخَاصَّةٍ: see خُصُوصٌ.

خَاصِّيَّةٌ
خَاصِّيَّةٌ خاص خاصيه خاصية : see خَاصَّةٌ, in two places.

خُوَيْصَّةٌ
خُوَيْصَّةٌ خويصه خويصة dim. of خَاصَّةٌ; (A, K;) [like دُوَيْبَّةٌ, q. v., dim. of دَابَّةٌ;] originally خُوَيْصِصَةٌ; (TA;) the ى being quiescent because the ى of the dim. cannot be movent; (A, K;) [properly signifying A little, or young, particular, or peculiar, or special, friend, companion, associate, attendant, or servant; and used in other senses, like other diminutives; implying littleness of estimation; and also affection, and awe.] It is said in a trad., (TA,) عَلَيْكَ بِخُوَيْصَّةِ نَفْسِكَ [Keep thou to the little, or dear, particular friend of thine own self: so it seems to mean accord. to Z, being mentioned by him among the proper expressions belonging to this art.: but accord. to the TK, it appears to be tropical; for the meaning is there said to be, (assumed tropical:) thine own particular state, or condition]. (A, TA.) In another trad., خويصّة is used as signifying A little, young, particular, or peculiar, or special, servant. (TA.) And in another trad. it is said, بَادِرُوا بِالأَعْمَالِ سِتًّا الدَّجَّالِ وَكَذَا وَكَذَا وَخُوَيْصَّةَ أَحَدِكُمْ, i. e. (assumed tropical:) Strive ye to be before six things with [good] works; Antichrist, and such and such things, and the event of death which is specially, or peculiarly, appointed to any one of you: [or, I would rather say, the awful special awaiter of any one of you; though it is asserted that] the diminutive form is here used to denote low estimation of that which it signifies in comparison with what follows it, namely, the resurrection, &c. (TA.)

مُخَصٌّ
مُخَصٌّ ١ : see خَاصٌّ, last sentence but one.

### Türkçe

**خَصَّهُ بِالشَّىْءِ**
1 **خَصَّهُ بِالشَّىْءِ** ذ , (S, K,) yahut **بِكَذَا**, (A, Msb,) muzârîsi **خَصُ٣َ**, (Msb, TA,) mastarı **خَصٌّ** (K) ve **خُصُوصٌ** (S, Msb, K) ve **خَصُوصٌ** (TA) ve **خَصُوصِيَّةٌ** ve **خُصُوصِيَّةٌ**, (S, Mgh, * Msb, K,) ki bu son ikisinden birincisi daha fasîhtir, (S, TA,) ve Fs’de ve onun Şerhlerinde zikredilen şekildir; ve ondaki **ى**’nın nisbet **ى**’sı olduğu, ve mastara mahsus olan **ى** olduğu söylenir; hâlbuki ikincide onun şiddet (mübalağa) alâmeti olduğu söylenir; fakat MF bunun düşünmeyi gerektirdiğini görür; çünkü **ى**’nın, teşdîdsiz olarak da, ve bazılarına göre daha yaygın olarak, **كَرَاهِيَةٌ** ve **عَلَانِيَةٌ**’de olduğu gibi söylendiği de vardır; (TA;) ve **خِصِّيصَى**, (S, K,) **مِكِّيثَى** gibi; ki bunun bu veznin tek diğer örneği olduğu söylenir; (TA;) [fakat bazı başkaları da eklenebilir, **دِلِّيلَى** ve **فِخِّيرَى** ve **قِتِّيتَى** gibi;] ve **خِصِّيصَآءُ**, (IAar, Kr, K,) [**مِكِّيثَآءُ** gibi;] ki bu son ikisinden birincisi [her biri mübalağalı bir mânâ taşıyan] fasîh ve yaygınca bilinen şekildir; (TA;) ve **خُصِّيَّةٌ**, yahut **خِصِّيَّةٌ**, yahut **خَصِيَّةٌ**, (K’nın farklı nüshalarına göre,) Sgh tarafından damme ile yazılmıştır; (TA;) ve **تَخِصَّةٌ**, (Ibn-’Abbād, K,) yahut bazılarına göre **خَصُوصِيَّةٌ** ve **خِصِّيَّةٌ** [yahut **خُصِّيَّةٌ** yahut **خَصِّيَّةٌ**] her biri bir شبه-mastar isimdir; **خَاصَّةٌ** da böyledir; (TA;) onu şey ile özellikle, kendine mahsus, yahut hususî olarak, yani başkalarının üstünde, yahut başkalarından, yahut başkaları dışında ayırdı; onu bununla tahsis etti, yahut bununla özellikle/kendine mahsus/hususî bir vasıfla niteledi; eş anlamlısı **فَضَّلَهُ** (A, K, TA) **دُونَ غَيْرِهِ** ve **مَيَّزَهُ**’dir; (TA;) [şeyi yahut] böyle bir şeyi ona yalnız başına, yahut özellikle, yahut kendine mahsus, yahut hususî olarak, başkaları dışında tahsis etti, yahut ona ait kıldı; (Msb;) ve **بِهِ** ile aşağıdaki **اختصّهُ** aynı mânâyı ifade eder; (S, A, Msb, K;) yine aşağıdaki **اخصّهُ** da; (A, [fakat bunun için başka bir delil bilmiyorum;]) ve aşağıdaki **خصّصهُ** da; (A;) yahut bu sonuncu mübalağa mânâsı taşır. (Msb.) Sen dersin ki: **خَصَّهُ بِالُودِّ** Onu sevgiyle yahut muhabbetle ayırdı vb.; yahut bununla onu birine yahut başkalarına tercih ederek kayırdı. (K, TA.) AZ’nin şu sözüne gelince:

اـِنِ امْرَأٌ خَصَّنِى عَمْدًا مَوَدَّتَهُ
عَلَى التَّنَانِى لَعِنْدِى غَيْرُ مَكْفُورِ

[Bir adam, kasden, sevgisiyle, yahut bana olan sevgisi sebebiyle, her birinin ötekinden uzaklığına rağmen, beni başkalarının üstünde/başkalarından/başkaları dışında ayırırsa, bu bende inkâr edilmeyecektir;] mânâ şudur: **خَصَّنِى بِمَوَدَّتِهِ**; yahut **خَصَّنِى لِمَوَدَّتِهِ اـِيَّاىَ** olabilir [TA’da **بِمَوَدَّتِهِ**; bu açıkça bir yanlış yazımdır]; zira ISd der ki: biz **خَصَّهُ** [daha doğrusu **خَصَّ**] fiilini iki mef‘ûle geçişli olarak işitmedik. (TA.) Ve [bundan dolayı] **خَصَّهُ بِكَذَا** ayrıca “ona böyle bir şeyi çok miktarda, bolca verdi” mânâsına da gelir. (TA.) [Sen ayrıca dersin ki: **خَصَّهُ بِالذِّكْرِ** Onu yahut onu zikrederek ayırdı vb.; yahut onu bununla tahsis etti, hususîleştirdi, belirledi; onu yahut onu özellikle/hususî olarak zikretti. Ve **خَصَّهُ**, tek başına: söylediği şeyde ona yahut ona özellikle/hususî olarak işaret etti; yahut özellikle/hususî olarak onu yahut onu kastetti. Ve **خَصَّ مِنْهُ كَذَا** Ondan böyle bir şeyi ayırdı, tahsis etti, hususîleştirdi, belirledi; ve ondan böyle bir şeyi ayırdı; ondan böyle bir şeyi özellikle/hususî olarak istisna etti.] Sen ayrıca dersin ki: **خَصَّهُ لِنَفْسِهِ** (TA) ve **لِنَفْسِهِ** ile aşağıdaki **اختصّهُ** (T, A, TA) [onu yahut onu kendisi için özellikle/hususî olarak tahsis etti, aldı, seçti; yine **خَصَّ بِهِ نَفْسَهُ** ve **بِهِ نَفْسَهُ** ile aşağıdaki **اختصّ** da böyledir]. Ve **فُلَانًا** hakkında aşağıdaki **هُوَ يَسْتَخِصُّ** ve **يَسْتَخْلِصُهُ** (A, TA) [böyle birini, hiçbir ortağı olmaksızın, sırf kendisine tahsis eder; (sonraki fiile bak;)] böyle birini kendisi için seçer; onu kendisine mahsus yahut hususî bir yakın olarak kendisine tahsis eder; (TA, **خلص** maddesinde;) ikisi de aynı mânâyı ifade eder. (S ve K, **خلص** maddesinde.) [Ve aşağıdaki **اختصّهُ**: ona tarafgir davrandı; ona meyletti: bu mânâ bu maddede ilk açıklamanın gerektirdiği bir mânâdır; ve bu mânâda çokça kullanılır.]

-A2- **خَصَّ**, muzârîsi **خَصُ٣َ**, [genel kaidenin aksine; zira kaideye göre **خَصِ٣َ** olmalıydı; çünkü bu lâzımdır ve **فَعَلَ** veznindendir; Msb’ye göre,] mastarı **خُصُوصٌ**, [ve görünüşe göre **خَصُوصِيَّةٌ** ve **خُصُوصِيَّةٌ**, modern kullanıma göre,] “hususî/özel oldu; bir veya daha çok kişi, yer yahut şeye tahsis edildi yahut onlarla sınırlandı; başkalarından ayrı yahut ayırt edilmiş oldu; umumî yahut genel olmadı; **عَمَّ**’ın zıddı” demektir; aşağıdaki **اختصّ** da böyledir: (Msb:) [her biri, ayrıca **لَهُ** ile geldiğinde, “ona yahut ona özellikle/hususî olarak ait oldu; ona yahut ona taalluk etti; ona yahut ona mahsus oldu” mânâsını ifade eder: aşağıda da son fiile bak.]

-A3- **خَصَّ**, ikinci şahıs **خَصِصْتَ**, (CK’de **خُصِصْتُ**,) [mastarı görünüşe göre **خَصَاصَةٌ** ve **خَصَاصٌ** ve **خَصَاصَآءُ**,] (mecaz:) “fakir oldu; yoksulluk hâlinde oldu” demektir; (Fr, Sgh, K;) aşağıdaki **اختصّ** da böyledir. (A, TA.)

**خصّصهُ**
2 **خصّصهُ** خصص خصصه خصصة , mastarı **تَخْصِيصٌ**, “onu hususî/özel kıldı yahut öyle yaptı; başkalarından ayrı yahut ayırt edilmiş kıldı; umumî yahut genel olmayan hâle getirdi; onu ferdîleştirdi; onu tahsis etti; onu umumdan ayırdı; onu tek başına seçip ayırdı” demektir; **تَخْصِيصٌ**, **تَعْمِيمٌ**’in zıddıdır. (K. [Fakat orada yalnız mastar zikredilmiştir.]) ― -b2- Ayrıca 1’e, ilk cümleye bak.

4 **أَخْصَ٣َ**: 1’e, ilk cümleye bak.

**تخصّص**
5 **تخصّص** تخصص خص خصص 2’nin شبه-meçhulüdür; “hususî/özel kılındı yahut öyle oldu; vb.; umumî yahut genel olmadı” demektir. (TA.) ― -b2- Ayrıca 8’e, iki yerde bak. ― -b3- Ayrıca şu mânâda olduğu da söylenir: (mecaz olarak farz edilen:) “şiddetli ihtiyaç ve yoksullukta, kendine mahsus, başkasıyla paylaşılmayan bir hâlde oldu.” (Harp s. 94.)

**اختصّهُ**
8 **اختصّهُ** أختصه اختصه اختصة ٱختص ٱختصه : 1’e, dört yerde bak. -A2- Lâzım fiil olarak **اختصّ**: 1’e, sondan bir önceki cümleye bak. ― -b2- **اختصّ بِالشَّىْءِ**, (K,) yahut **بِكَذَا**, (A, Msb,) **خَصَّهُ بِهِ**’nin شبه-meçhulüdür; (A, Msb, K;) “şey ile yahut böyle bir şey ile, başkalarının üstünde/başkalarından/başkaları dışında özellikle/hususî olarak ayırt edildi yahut öyle oldu; bununla tahsis edildi yahut bununla özellikle/hususî olarak vasıflandırıldı yahut öyle oldu; (A, * K * TA;) [şey yahut] böyle bir şey ona yalnız başına, yahut özellikle, yahut kendine mahsus, yahut hususî olarak, başkaları dışında tahsis edildi yahut ona ait kılındı” demektir; (Msb;) ve aşağıdaki **تخصّص** aynı mânâyı ifade eder. (A, Msb, K.) Sen dersin ki: **اختصّ فُلَانٌ بِالأَمْرِ**, ve **لَهُ** ile aşağıdaki **تخصّص**, [yahut genel kullanıma göre **بِهِ**,] “böyle biri işte tek başına oldu; onunla birlikte paylaşan yahut ortak olan kimse olmadı”; eş anlamlısı **اِنْفَرَدَ**’dır. (TA.) ― -b3- Ayrıca 1’e, son cümleye bak.

10 **اـِسْتَخْصَ٣َ**: 1’e, ikinci yarıya bak.

**خُصٌّ**
**خُصٌّ** خص “kamıştan yahut sazdan bir kulübe”dir; (S, Mgh, Msb, K, TA;) yahut [ağaç] dallarından: (TA:) yahut [uzun tonozlu yapı denilen] **أَزْج** biçiminde bir tahta parçasıyla örtülü bir ev: (JK, K:) ona bu ad, içindeki **خَصَاص** yani “dar aralıklar” sebebiyle verilmiştir; (T, TA;) yahut içindekinin onun **خَصَاص**’ından yani “aralıklarından” görülmesi sebebiyle: (TA:) azlık çoğulu **أَخْصَاصٌ** (JK, Msb, TA) ve çokluk çoğulu **خِصَاصٌ** (JK, L, K [CK’de **خَصَاصٌ**; bu yanlıştır,]) ve **خُصُوصٌ** (JK, K) ve **خُصُوصَةٌ**’dır. (JK.) ― -b2- Ayrıca, kamıştan yahut sazdan olmasa bile, “şarapçının dükkânı”dır. (As, K,) (K.)

**خَصَاصٌ**
**خَصَاصٌ** خص خصاص : baştan sondan iki önceki cümleye kadar **خَصَاصَةٌ**’ye bak.

**خُصُوصٌ**
**خُصُوصٌ** خصوص 1’in, geçişli ve lâzım, bir mastarıdır. ― -b2- [Basit isim olarak kullanılır: “hususîlik; kendine mahsusluk; özellik”; yine aşağıdaki mastarlar **خَصُوصِيَّةٌ** ve aşağıdaki **خُصُوصِيَّةٌ** da böyledir.] Sen dersin ki: **لَهُ خُصُوصٌ** ve aşağıdaki **خُصُوصِيَّةٌ** [ona bir hususîlik vb. aittir], ve **بِى** [bende vb. vardır]. (A.) [Bundan dolayı **خُصُوصًا** “özellikle; hususî olarak”; yine aşağıdaki **خَاصَّةً** de böyledir.] Şu söz işitilmiştir: aşağıdaki **اـِذَا ذُكِرَ الصَّالِحُونَ فَبَخَاصَّةٍ أَبُو بَكْرٍ وَاـِذَا ذُكِرَ الأَشْرَافُ فَبِخَاصَّةٍ عَلِىٌّ** [mânâsı **فَخُصُوصًا**’dır; yani “salihler zikredildiğinde, o hâlde özellikle/hususî olarak Ebû Bekir (fiilen) zikredilmiş olur; eşraf zikredildiğinde de, o hâlde özellikle/hususî olarak Ali”]. (L, TA.)

**خَصَاصَةٌ**
**خَصَاصَةٌ** خص خصاص خصاصه خصاصة “bir aralık, mesafe, yahut araya giren boşluk veya açıklık”tır; (S, K;) yine aşağıdaki **خَصَاصٌ** [ki çoğunlukla cins isim olarak kullanılır] ve aşağıdaki **خَصَاصَآءُ** da böyledir: (K:) yahut **ثَغْر**’de [görünüşe göre ön dişlerde] bir aralık vb.’dir; yine aşağıdaki bu kelimelerin ikincisi de böyledir: (TA:) yahut birincisi ve aşağıdaki ikincisi; (TA;) yahut aşağıdaki hepsi; (K;) bir kapıda, elekte, **بُرْقُع** denilen örtüde ve benzerlerinde, (K, TA,) bulut gibi, süzgeç gibi vb. şeylerde, herhangi bir aralık vb. yahut delik yahut delik açılmış yer: (TA:) [bir çatlak, gedik, yarık:] yahut birincisi; (TA;) yahut aşağıdaki hepsi; (K;) “küçük bir delik yahut delik açılmış yer”dir: (K, TA:) yahut birincisi, burada ilk zikredilen mânâ ile birlikte bu mânâyı da taşır: (S:) yahut aşağıdaki ikincisi, bir **قُبَّة**’de yahut benzerinde, yüz kadar geniş olduğunda, bir **كَوَّة**’nin benzeri; yahut bazılarına göre, geniş de olsa dar da olsa: (TA:) ve aynı şekilde, bir **خُصّ** içindeki aralıklar, mesafeler, yahut araya giren boşluklar veya açıklıklar: (TA;) yahut oradaki dar aralıklar vb.: (T, TA:) ve aynı şekilde, (TA,) yahut aşağıdaki hepsi, (K,) yemek tenceresinin üzerine konduğu üç taş arasındaki boşluklar; (K, TA;) ve parmaklar arasındaki boşluklar: (TA:) ve birincisi, okun tüyleri arasındaki boşluklar: (IAar, TA:) birincinin çoğulu **خَصَاصَاتٌ**’tır. (TA.) Ay hakkında şöyle dersin: **بَدَا مِنْ خَصَاصَةِ الغَيْمِ** [Bulutun yahut bulutların aralığından göründü]. (S, A.) ― -b2- Ayrıca “bulutun kendisi”dir; yahut “bulutlar”dır; eş anlamlısı **غَيْمٌ**’dur. (TA.) -A2- Ayrıca birincisi, (S, A, Mgh, Msb, K,) ve aşağıdaki ikincisi, (S, K,) ve aşağıdaki üçüncüsü, (IDrd, K,) (mecaz:) “yoksulluk”tur; (S, Mgh, Msb, K;) “ihtiyaç”tır; (A, Msb, TA;) “darlık yahut güçlük”tür; (Mgh;) “kötü bir hâl yahut durum”dur: (TA:) eleğin “delikleri” mânâsındaki **خَصَاصَات**’tan alınmıştır: buradan **تَجَمَّلَ** maddesinde nakledilen bir söz: (Mgh:) yahut bu paragrafta açıklanan mânâların birincisinden; çünkü bir şey aralık oluşturacak şekilde açıldığında zayıf ve sağlam olmayan olur. (TA.) Sen ayrıca dersin ki: aşağıdaki **سَدَدْتُ خُصَاصَةَ فُلَانٍ**, damme ile, mânâsı (mecaz:) “böyle birinin kırılmış talihini onardım”dır. (A, TA.) ― -b2- Ayrıca birincisi, (mecaz:) “susuzluk”tur; develerde, su başından içmeye doymadan döndüklerinde olduğu gibi: ve “açlık”tır; insanda, yemeğe doymadığında olduğu gibi. (TA.)

**خُصَاصَةٌ**
**خُصَاصَةٌ** خص خصاص خصاصه خصاصة : **خَصَاصَةٌ**’ye, sondan bir önceki cümleye bak.

**خَصَاصَآءُ**
**خَصَاصَآءُ** خصاصآء : baştan sondan iki önceki cümleye kadar **خَصَاصَةٌ**’ye bak.

**خَصوُصِيَّةٌ**
**خَصوُصِيَّةٌ** خصوصي خصوصيه خصوصية ve **خُصُوصِيَّةٌ**: üç yerde **خُصُوصٌ**’a bak.

**خِصَّانٌ**
**خِصَّانٌ** خص خصان ve **خُصَّانٌ**: sonraki paragrafa, üç yerde bak.

**خَاصٌّ**
**خَاصٌّ** “hususî; kendine mahsus; özel; başkalarından ayrı yahut ayırt edilmiş”tir; **عَامٌّ**’ın zıddıdır. (Msb, TA.) ― -b2- [Ve bundan dolayı: “seçkin; seçme”. ― -b3- Ve “saf; katışıksız; tağşişsiz”.] ― -b4- [İsim olarak kullanılır:] aşağıdaki **خَاصَّةٌ** ile eş anlamlıdır; (Ks, Msb, K;) ondaki **ة** pekiştirme içindir; (Msb;) ve o, “seçkin kimseler; itibarlı kimseler; seçkin zümre” mânâsına gelir; **عَامَّةٌ**’nin zıddıdır: (S, Msb, K:) yahut birincisi **عَامٌّ**’ın zıddıdır, ve aşağıdaki ikincisi **عَامَّةٌ**’nin zıddıdır: (TA:) [ikisinin de çoğulu **خَوَاصٌّ** ve aşağıdaki **خِصَّانٌ** ve aşağıdaki **خُصَّانٌ**’dır: yahut kaideye göre, bunların birincisi yalnız **خَاصَّةٌ**’nin çoğuludur; ve diğer örneklerden hükmederek, ikincisini ve üçüncüsünü daha muhtemel olarak **خَاصٌّ**’ın çoğulları saymalıyız: fakat hâl ne olursa olsun,] **خِصَّانٌ**, **خَوَاصُّ** ile eş anlamlıdır; (S, K;) **خُصَّانٌ** da böyledir. (K.) [Sen dersin ki: **الخَاصُّ وَالعَامُّ**, ve **وَالعَمَّةُ** ile aşağıdaki **الخَاصَّةُ**: seçkinler ve avam; itibarlı kimseler ve halk.] Sen ayrıca dersin ki: aşağıdaki **اـِنَّمَا يَفْعَلُ هٰذَا خِصَّانٌ مِنَ النَّاسِ**; mânâsı **خَوَاصُّ مِنْهُمْ**’dür [bunu ancak insanların seçkinleri yapar]. (S.) ― -b5- [Bazı örneklerde, aşağıdaki **خَاصَّةٌ** ile, “hususî/özel bir dost, yakın, ünsiyetli, arkadaş, yoldaş, refik, hizmetçi, bağlı kimse” mânâsında da eş anlamlı görünür:] ikincisi T’de [ve JK’de] “kendine, özellikle ayırdığın, tahsis ettiğin, aldığın yahut seçtiğin kimse” diye açıklanır; (**اِخْتَصَصْتَهُ,**) [dost vb. olarak,] kendin için: (TA:) [ve tekil ve çoğul olarak kullanılır: zira] sen dersin ki: **هٰذَا خَاصَّتِى** [bu benim hususî/özel/seçme dostum vb.]; ve **هُمْ خَاصَّتِى** [onlar benim hususî/kendime mahsus/özel/seçme dostlarım vb.]. (A.) Sen ayrıca dersin ki: **فُلَانٌ خَاصٌّ لِفُلَانٍ**, (Kull s. 174,) yahut **بِفُلَانٍ**, (L’de böyledir,) [görünüşe göre **لِفُلَانٍ** mânâsındadır; meğer yanlış yazılmış olup ikincisi doğru okunuş olmasın; ki ben bunu çok daha muhtemel görürüm;] yani “böyle biri, böyle birine mahsustur” [hususî/özel bir dost vb. olarak]; (Kull;) ve aşağıdaki **مُخَصٌّ** aynı mânâyı ifade eder. (L.) ― -b6- Aşağıda **خَاصَّةٌ**’nin tasğîrine (yani **خُوَيْصَّةٌ**’ye) bak.

**خَاصَّةٌ**
**خَاصَّةٌ** خاص خاصه خاصة : dört yerde **خَاصٌّ**’a bak. ― -b2- Ayrıca “bir şeyin, başka bir şeyde bütünüyle yahut kısmen bulunmayan bir özelliği” mânâsına gelir: ve aşağıdaki **خَاصِّيَّةٌ** [doğru yazılışı böyledir; ben onu, Golius ve muhtemelen onu taklit edenler dışında, daima **ى**’daki şedde ile yazılmış buldum; onlar onu şeddesiz yazarlar] “bilinen bir etkinin bilinmeyen sebebi”ni ifade etmek için kullanılır; ilacın etki etmesi gibi: birincisi, ikincisinden, varlığının sebebi bilinsin yahut bilinmesin, örfen bir etkiye [yahut etkili özelliğe] uygulanması bakımından ayrılır: [birincinin çoğulu, kıyas ve kullanıma uygun olarak, **عَامَّةٌ**’nin çoğulu **عَوَامُّ** gibi, **خَوَاصُّ**’tur:] ikincinin çoğulu **خَاصِّيَّاتٌ** [ve **خَصَائِصُ**]’tır; ve **خَوَاصُّ**, onun bir çoğulu değil, شبه-çoğul isimdir. (Kull s. 174. [Burada o eserden nakledilen yukarıdaki kelimelerin hepsi, iyi bilindikleri için, harekesizdir. Burada açıklandığı üzere hem **خاصّة** hem de aşağıdaki **خاصّيّة**, belki klasik sonrası olabilir; fakat bundan emin değilim: ve ikisi de bazen “bir şeyin kendine mahsus tabiatı” mânâsında kullanılır; buna onun mahiyeti de denir.]) ― -b3- **خَاصَّةً** ve **بِخَاصَّةٍ**: **خُصُوصٌ**’a bak.

**خَاصِّيَّةٌ**
**خَاصِّيَّةٌ** خاص خاصيه خاصية : iki yerde **خَاصَّةٌ**’ye bak.

**خُوَيْصَّةٌ**
**خُوَيْصَّةٌ** خويصه خويصة **خَاصَّةٌ**’nin tasğîridir; (A, K;) [**دَابَّةٌ**’nin tasğîri olan **دُوَيْبَّةٌ** gibi;] aslında **خُوَيْصِصَةٌ** idi; (TA;) **ى** sâkin kılınmıştır; çünkü tasğîrin **ى**’sı harekeli olamaz; (A, K;) [asıl mânâsı “küçük yahut genç, hususî/kendine mahsus/özel bir dost, arkadaş, yoldaş, refik, hizmetçi”dir; ve diğer tasğîrler gibi başka mânâlarda da kullanılır; değerce küçültmeyi de, sevgi ve heybeti de ifade eder.] Bir hadiste şöyle denilmiştir: (TA,) **عَلَيْكَ بِخُوَيْصَّةِ نَفْسِكَ** [kendi nefsinin küçük yahut sevgili hususî dostuna sarıl: Z’ye göre böyle mânâlanır; zira o bunu bu maddeye ait doğru ifadeler arasında zikretmiştir: fakat TK’ya göre bunun mecaz olduğu anlaşılır; çünkü orada mânânın (mecaz olarak farz edilen:) “kendi hususî hâlin yahut durumun” olduğu söylenir]. (A, TA.) Başka bir hadiste **خويصّة**, “küçük, genç, hususî/özel hizmetçi” mânâsında kullanılmıştır. (TA.) Ve başka bir hadiste şöyle denilmiştir: **بَادِرُوا بِالأَعْمَالِ سِتًّا الدَّجَّالِ وَكَذَا وَكَذَا وَخُوَيْصَّةَ أَحَدِكُمْ**, yani (mecaz olarak farz edilen:) “altı şeyden önce [iyi] amellerle acele edin; Deccal, ve şöyle şöyle şeyler, ve sizden herhangi birine hususî/hususî olarak tayin edilmiş olan ölüm olayı”: [yahut ben daha ziyade şöyle derim: “sizden herhangi birinin dehşetli hususî bekleyicisi”; her ne kadar] burada tasğîr şeklinin, kendisinden sonra gelen şeye, yani dirilişe vb., nisbetle, ifade ettiği şeyin değerce küçüklüğünü göstermek için kullanıldığı ileri sürülmüşse de. (TA.)

**مُخَصٌّ**
**مُخَصٌّ** ١ : **خَاصٌّ**’a, sondan bir önceki cümleye bak.
