# خضد — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%AF/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B6%D8%AF/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خضد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%AF.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: خضد

خ ض د
خضد ، دخض
استعمل من وجوهه : خضد ، دخض
خضد : قال الليث : الْخَضْدُ : نَزْعُ الشَّوك عن
الشجر ، وقال الله جلّ وعزّ : ( في سدر مخضود ( [ الواقعة : 28 ] وهو الذي
خُضِدَ شَوْكُهُ ، فلا شوكَ فيه .
قال : وإذا كسرتَ عوداً فلم تُبِنْه قلتَ :
خَضَدْتُه فانْخَضَدَ .
وقال الزَّجَّاج _ في قوله _ عزّ وجلَّ : ( في سدر مخضود ( : قد نزع شوكُه ونحْوَ
ذلك قال الفراء .
أبو عبيد _ عن أبي زيد _ : انْخَضَدَ العُودُ
انْخِضَاداً ، وانْعَطَّ انْعطاطاً _ إذا تثنىّ من
غير كسر يَبِينُ .
وقال غَيْرُه : الْخَضَدُ : ما خُضِدَ من الشجر
ونُحِّيَ عنه .
وقال الليث : الفَحْل يَخْضِدُ عُنق البعير _ إذا
قاتله ، وقال رُؤْبَةُ :
وَلَفْتَ كَسَّارٍ لَهُنَّ خَضَّادْ
قال : والْخَضَادُ _ بفتح الخاء _ من شجر
الْجَنْبَة ، وهو مثل النَّصِيِّ ، ولِوَرَقِهِ حُروفٌ
كحروف الْحلْفاء ، يُجَزُّ باليد كما تجز
الحلْفاء .
وخَضَدَ الإنسانُ يَخْضِدُ خَضْداً _ إذا أكل
شيئاً رَطْباً نحو القِثَّاء والْجَزَرَ وما أشبههما .
وقال غَيْره : الْخَضْدُ : شِدَّة الأكل ورجلٌ
مِخْضَدٌ .
وفي الْخَبَرِ : أنَّ مُعاوية رأى رَجُلاً يُجيد
الأكل ، فقال : إنه لمِخْضَدٌ .
وقال امْرُؤُ القَيْسِ :
وَيَخْضِدُ في الآرِيِّ حَتَّى كَأَنَّما
به عُرَّةٌ أَوْ طَائِفٌ غَيْرُ مُعْقِبِ
ويقال : انْخَضَدَتِ الثِّمَارُ الرَّطْبة _ إذا
حُمِلت من موضع إلى موضع ، فتَشَّدَّخت .
ومنه قول الأحْنَفِ بن قَيْس _ حين ذَكَر
الكوفةَ وثمارَ أهلها فقال : ) ( تَأْتِيهم ثِمَارُهُمْ
لَمْ تُخْضَدْ ) ( ، أراد أَنَّها تأتيهم بِطَرَاءَتِها ، لم
يُصِبْها ذُبُول ولا انْعِصَارٌ ، لأنها تُحمل في
الأنهار الجارية فَتؤَدِّيها إليهم .
وقال شَمِر : الْخَضَادُ : وَجَعٌ يصيب
الإنسانَ في أعضائه ، لا يبلغ أن يكون
كسراً وهو الْخَضَدُ .
وقال الكُمَيْتُ :
حَتَّى غَدَا وَرُضَابُ المَاء يَتْبَعُه
طَيَّانَ لا سَأَمٌ فِيهِ وَلاَ خَضَدٌ
دخض : قال الليث : الدَّخْضُ : سُلاَحُ السِّباعِ ،
وأَكثر ما يُوصف به الأسد .
يقال : دَخَضَ دَخْضاً .

### Türkçe

خ ض د
**خضد** , **دخض**
Şu vechlerinden kullanıldı: **خضد** , **دخض**

**خضد** : Leys dedi: **الْخَضْدُ**: ağaçtan dikeni söküp çıkarmaktır. Ve Allah, celîl ve azîz, dedi: ( **في سدر مخضود** ( [ الواقعة : 28 ] ve o, dikeni **خُضِدَ** olan, artık onda diken bulunmayandır.

Dedi: Bir dalı kırdığın zaman onu ayırıp koparmazsan şöyle dersin: **خَضَدْتُه**; böylece o **انْخَضَدَ**.

Zeccâc, O’nun, عزّ وجلَّ, sözü hakkında: ( **في سدر مخضود** ( : onun dikeni sökülüp çıkarılmıştır; buna benzerini Ferrâ da söyledi.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Dal **انْخَضَدَ** olur, **انْخِضَاداً**; ve **انْعَطَّ** olur, **انْعطاطاً** — açıkça görünen bir kırılma olmaksızın bükülüp kıvrıldığı zaman.

Başkası dedi: **الْخَضَدُ**: ağaçtan **خُضِدَ** edilen ve ondan uzaklaştırılan şeydir.

Leys dedi: Erkek deve, deveyi boynundan **يَخْضِدُ** — onunla dövüştüğü zaman. Rü’be dedi:
وَلَفْتَ كَسَّارٍ لَهُنَّ خَضَّادْ

Dedi: **الْخَضَادُ** — **الخاء**’ın fethiyle — **الْجَنْبَة** ağacındandır; o, **النَّصِيِّ** gibidir. Yaprağının, **الْحلْفاء**’nın harfleri gibi harfleri vardır; **الْحلْفاء** nasıl elle biçiliyorsa, o da elle biçilir.

İnsan **خَضَدَ** eder, **يَخْضِدُ** **خَضْداً** — **القِثَّاء** ve **الْجَزَرَ** ve onlara benzer şeyler gibi, yaş bir şey yediği zaman.

Başkası dedi: **الْخَضْدُ**: yemenin şiddetidir; ve adam **مِخْضَدٌ**’dur.

**الْخَبَرِ**’de: Muâviye, yemeyi iyi yapan bir adam gördü; dedi ki: “Şüphesiz o, elbette **لَمِخْضَدٌ**’dur.”

İmru’ul-Kays dedi:
وَيَخْضِدُ في الآرِيِّ حَتَّى كَأَنَّما
به عُرَّةٌ أَوْ طَائِفٌ غَيْرُ مُعْقِبِ

Ve denir: yaş meyveler **انْخَضَدَتِ** — bir yerden bir yere taşındığı zaman, böylece ezilip parçalanır.

Bundan, Ahnef b. Kays’ın sözü — Kûfe’yi ve halkının meyvelerini zikrettiği zaman dedi ki: “( ( تَأْتِيهم ثِمَارُهُمْ لَمْ تُخْضَدْ ) (”, onun maksadı: onlara tazeliğiyle gelir; ona ne solma isabet etmiştir ne de sıkışıp buruşma; çünkü o, akan nehirlerde taşınır da onu kendilerine ulaştırır.

Şemmir dedi: **الْخَضَادُ**: insanın uzuvlarında ona isabet eden bir ağrıdır; kırık olacak dereceye varmaz; o, **الْخَضَدُ**’dur.

Kumeyt dedi:
حَتَّى غَدَا وَرُضَابُ المَاء يَتْبَعُه
طَيَّانَ لا سَأَمٌ فِيهِ وَلاَ خَضَدٌ

**دخض** : Leys dedi: **الدَّخْضُ**: yırtıcı hayvanların silahıdır; en çok da aslan için vasfedilir.

Denir: **دَخَضَ** **دَخْضاً**.
