# خضر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B6%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خضر

باب الخاء والضاد والراء معهما
خ ض ر، خ ر ض، ر ض خ مستعملات
خضر:
الخَضِرُ: نبي معمر، محجوب عن الأبصار وهو نبي من بني إسرائيل، وهو صاحب موسى الذي التقى معه بمجمع البحرين .
والخَضِرُ في القرآن: الزرع الأخضرُ، وفي الكلام: كل نبات من الخُضَر.
والاخْضِرارُ مصدر من قولك: اخْضَرَّ.
والخَضْرُ والمَخْضُور: للرَّخْصِ من الشجر.
والخُضاريّ: طائر يسمى الأخْيل، يتشاءم به إذا سقط على ظهر البعير، وهو أخضر في حنكه حمرة، وهو أعظم من القطا.
وقول النبي صلى الله عليه وعلى آله وسلم: "إياكم وخَضْراءَ الدِّمَن". يعني: المرأة الحسناء في مَنْبِتِ السوء، يُشَبِّهُها بالشجرة الناضرة في دِمْنَة البَعْر.
والمُخاضَرة: بيع الثمار قبل بدو صلاحها، وهي خُضْرٌ بعد.
وخَضِرَ الزرع خَضَراً نعم ، وأَخْضَرَهُ الري. ولاخضير: الزرع الأَخْضَرُ، وقد اخْتُضِرَ فلان إذا مات شابا، وجعل شاب يقول لشيخٍ: أجززت، فقال: وتُخْتَضَرونَ، أي: تموتون شبابا. وذهب دمه خِضْراً مِضْراً، وخَضِراً مَضِراً، إذا ذهب هدراً باطلا ولم يطلب.
ويقال: خذ الشيء خَضِراً مَضِراً، أي: غضاً حسنا.
خرض: الخَرِيضةُ: الجارية الحديثة السن، التارة البيضاء. والجميع: الخَرائضُ.
رضخ: الرَّضْخُ: كسر رأس الحية، والنوى وما يشبه ذلك. وترضَخْتُ الخُبْزَ، أي: كَسَرْتُهُ وتناولته. ورَضَخْتُ له من مالي رَضْخَةً وهو القليل .
والتَّرْاضُخُ: ترامي القوم بينهم بالنشاب. والحاء في كل هذا جائز إلا في الأكل والعطاء.
تقول: كنا نَتَرَضَّخُ، أي: نأكل، ورَاضَخَ فلان شيئاً، أي: أعطاه وهو كارهٌ. وراضَخْنا منه شيئاً، أي: أَصَبْنا.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **الضاد** ve **الراء** onlarla beraber
**خ ض ر**، **خ ر ض**، **ر ض خ** kullanılagelenlerdir

**خضر**:
**الخَضِرُ**: uzun ömürlü bir peygamber; gözlerden gizlenmiştir ve o İsrailoğullarından bir peygamberdir; o, iki denizin birleştiği yerde onunla buluştuğu Musa’nın arkadaşıdır.
Kur’an’da **الخَضِرُ**: yeşil ekin; sözde ise: **الخُضَر**dan her bitki.
**الاخْضِرارُ**: “**اخْضَرَّ**” sözünden bir mastardır.
**الخَضْرُ** ve **المَخْضُور**: ağaçtan olan taze (yumuşak) için.
**الخُضاريّ**: **الأخْيل** denilen bir kuştur; deve sırtına düştüğü zaman onunla uğursuzluk sayılır; o, çenesinde bir kızıllıkla yeşildir ve o, **القطا**’dan daha büyüktür.
Peygamberin (Allah’ın salâtı onun ve âlinin üzerine olsun) sözü: “Sakının **خَضْراءَ الدِّمَن**’den.” Yani: kötü bitiş yerinde güzel kadın; onu, tezek gübresi yığınında taze (yeşil) ağaçla benzetir.
**المُخاضَرة**: meyvelerin olgunluğunun belirmesinden önce satılmasıdır; hâlbuki onlar daha sonra **خُضْرٌ**dur.
**خَضِرَ** ekin **خَضَراً**: evet; ve sulama onu **أَخْضَرَهُ**. Ve **لاخضير**: yeşil ekin; ve falan kimse gençken öldüğü zaman **اخْتُضِرَ** olmuştur; ve bir genç bir şeyhe “**أجززت**” dedi; o da dedi ki: “Ve siz **تُخْتَضَرونَ**”, yani: gençler olarak ölürsünüz. Ve onun kanı **خِضْراً مِضْراً** olarak, ve **خَضِراً مَضِراً** olarak gitti: boşa, bâtıl olarak gittiği ve talep edilmediği zaman.
Ve denilir: şeyi **خَضِراً مَضِراً** olarak al; yani: taze, güzel.

**خرض**: **الخَرِيضةُ**: yaşı yeni olan cariye; beyaz, yumuşak. Çoğulu: **الخَرائضُ**.

**رضخ**: **الرَّضْخُ**: yılanın başını, çekirdeği ve buna benzer şeyi kırmaktır. Ve “**ترضَخْتُ** ekmeği” (dedim), yani: onu kırdım ve aldım. Ve ona malımdan bir **رَضْخَةً** **رَضَخْتُ**; o da az olandır.
**التَّرْاضُخُ**: kavmin aralarında oklarla birbirlerine atışmasıdır. Bu bütününde **الحاء** câizdir; ancak yeme ve verme hususunda değil.
Dersin: “Biz **نَتَرَضَّخُ** idik”, yani: yeriz. Ve falan kimse bir şeyi **رَاضَخَ** etti, yani: onu verdi, hâlbuki o kerih idi. Ve ondan bir şeyi **راضَخْنا** ettik, yani: isabet ettirdik.
