# خطا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B7%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خطا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خطا

خَطَا خَطْواٍ واخْتَطَى واخْتاطَ، مقلوبٌ: مَشَى. والخُطْوة، بالضم: ما بين القدمين، والجمع خُطىً وخُطْوات وخُطُوات، قال سيبويه: وخُطَوات لم يقلبوا الواو لأَنهم لم يجمعوا فُعْلاً ولا فُعْلةً على فُعُلٍ، وإِنما يدخل التثقيل في فُعُلات، أَلا ترى أَن الواحدة خُطْوَةٌ؟ فهذا بمنزلة فُعْلة وليس لها مذكر، وقيل: الخَطْوة والخُطْوة لغتان، والخَطْوة الفِعْل، والخَطْوة بالفتح، المَرَّة الواحدة، والجمع خَطَوات، بالتحريك، وخِطاءٌ مثل رَكْوة ورِكاءٍ؛ قال امرؤ القيس:
لَها وثَباتٌ كَوَثْبِ الظِّباءِ،
فَوادٍ خِطاءٌ ووادٍ مطَرْ
قال ابن بري: أَي تَخْطُو مرةً فتَكفُّ
عن العَدْوِ وتَعْدُو مرةً عَدْواً يُشْبه المَطَر، وروى أَبو عبيدة: فَوادٍ خَطِيطٌ. قال الأَصمعي: الأَرض الخَطِيطَة التي لم تُمْطَرْ بَيْن أَرْضَيْن مَمْطورَتَيْن، وروى غيره: كصَوْبِ الخَرِيف؛ يعني أَن الخريف يقع بموضع ويُخْطِئُ آخر. وفي حديث الجمعة: رأَى رجلاً يَتَخَطَّى رِقاب الناس أَي يَخْطُو خَطْوة خَطْوة. وفي الحديث: وكَثْرة الخُطَى إِلى المَسْجِد. وقوله عز وجل: ولا تَتَّبِعوا خُطُوات الشيطانِ؛ قيل: هي طُرُقه أَي لا تَسْلُكوا الطريق التي يدعوكم إِليها؛ ابن السكيت: قال أَبو العباس في قوله تعالى لا تَتَّبِعوا خُطُوات الشَّيْطان أَي في الشر، يُثَقَّل، قال: واختاروا التثقيل لما فيه من الإِشباع وخفف بعضهم، قال: وإِنما تَرَك التثقيلَ من تَرَكه استثقالاً للضمة مع الواو يذهبون إِلى أَن الواو أَجْزتْهم من الضمة، وقال الفراء: العرب تجمع فُعْلة من الأَسماء على فُعُلات مثل حُجْرة وحُجُرات، فرقاً بين الاسم والنَّعْتُ، يُخَفَّف مثل حُلْوة وحُلْوات فلذلك صار التثقيل الاختيارَ، وربما خفف الاسم، وربما فُتِح ثانية فقيل حُجَرات؛ وقال الزجاج: خُطْوات الشيطان طُرُقه وآثارُه؛ وقال الفراء: معناه لا تتَّبعوا أَثَره فإِنّ اتِّباعه معصية إِنه لكم عدوّ مبين، وقال الليث: معناه لا تَقْتَدُوا به، قال: وقرأَ بعضهم خُطُؤات الشيطان من الخَطيئةِ المَأْثم؛ قال الأَزهري: ما علمت أَحداً من قُرَّاءِ الأَمْصار قرأَه بالهمزة ولا معنى له.
أَبو زيد: يقال ناقتك هذه من المُتَخطِّيات الجِيَفِ أَي هي ناقة قَوِيّة جَلْدَة تَمْضي وتُخَلِّف التَّي قد سَقَطَت.
وتَخَطَّى الناسَ واخْتَطاهم: رَكِبَهم وجاوزَهم. وخَطَوْت واخْتَطَيت بمعنىً. وأَخْطَيْت غيري إِذا حَمَلْته على أَن يَخْطُو، وتَخَطَّيْته إِذا تجاوزْته. يقال: تَخَطَّيت رقابَ الناسِ وتَخَطَّيْت إِلى كذا، ولا يقال تَخَطَّأْت بالهمز. وفلان لا يَتَخَطَّى الطُّنُبَ أَي يَبْعُد عن البيت للتَّغَوُّطِ جُبْناً ولُؤْماً وقَذَراً. وفي الدعاء إِذا دُعِيَ للإِنسان:
خُطِّيَ عَنْك السُّوءُ أَي دُفِعَ. يقال: خُطِّيَ عنك أَي أُميطَ. قال: والخَطَوْطَى النَّزِقُ.

### Türkçe

**خَطَا** **خَطْواٍ** ve **اخْتَطَى** ve **اخْتاطَ**; ters çevrilmişi: **مَشَى**. Ve **الخُطْوة**,
ötre ile: iki ayak arasındaki şey; çoğulu **خُطىً** ve **خُطْوات** ve **خُطُوات**; Sîbeveyh dedi:
Ve **خُطَوات**; vâv’ı çevirmediler; çünkü **فُعْلاً**’yı da **فُعْلةً**’yi de **فُعُلٍ** üzerine çoğul yapmadılar,
ancak ağırlaştırma **فُعُلات**’ta girer; görmüyor musun ki bir tanesi **خُطْوَةٌ**? Şu hâlde bu,
**فُعْلة** menzilesindedir ve onun müzekkeri yoktur. Ve denildi: **الخَطْوة** ve **الخُطْوة** iki lugattır; ve **الخَطْوة**
fiildir; ve **الخَطْوة** fetha ile, bir tek kerredir; çoğulu **خَطَوات**; hareke ile.
Ve **خِطاءٌ**; **رَكْوة** ve **رِكاءٍ** gibi; İmru’ul-Kays dedi:
لَها وثَباتٌ كَوَثْبِ الظِّباءِ،
فَوادٍ خِطاءٌ ووادٍ مطَرْ
İbn Berrî dedi: yani bir kere adım atar da sonra
koşmaktan kesilir; ve bir kere de **مَطَر**’a benzeyen bir koşuşla koşar. Ve Ebû Ubeyde rivayet etti:
**فَوادٍ خَطِيطٌ**. Asmaî dedi: **الأَرض الخَطِيطَة**; iki yağmur görmüş yerin arasında yağmur görmemiş olan yerdir. Ve başkası rivayet etti: **كصَوْبِ الخَرِيف**; yani **الخَرِيف**
bir yerde düşer ve başka bir yeri ıskalar. Ve cuma hadîsinde: insanların boyunlarını aşarak geçen bir adam gördü; yani adım adım yürür. Ve hadîste: mescide
**الخُطَى**’nın çokluğu. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: “Şeytanın **خُطُوات**’ına uymayın”; denildi: o onun yollarıdır; yani sizi ona çağırdığı yolu tutmayın. İbn Sikkît: Ebû’l-Abbâs, “Şeytanın **خُطُوات**’ına uymayın” sözü hakkında dedi ki: yani şerde; ağırlaştırılır. Dedi: ağırlaştırmayı, içindeki doyurma sebebiyle seçtiler; bazısı hafifletti. Dedi: ancak ağırlaştırmayı terk eden, vâv ile birlikte ötreyi ağır bulduğu için terk etti; vâv’ın onları ötreden kurtardığına giderler. Ferrâ dedi: Araplar isimlerden **فُعْلة**’yi **فُعُلات** üzerine çoğul yapar; **حُجْرة** ve **حُجُرات** gibi; isim ile sıfat arasında ayırım için. **حُلْوة** ve **حُلْوات** gibi hafifletilir; bundan dolayı ağırlaştırma tercih oldu. Ve bazen ismi hafifletirler; ve bazen ikincisi fethalanır da **حُجَرات** denir. Zeccâc dedi: şeytanın **خُطْوات**’ı onun yolları ve izleridir. Ferrâ dedi: manası, onun izine uymayın; çünkü ona uymak isyandır; şüphesiz o size apaçık düşmandır. Leys dedi: manası, ona uymayın/onu örnek almayın. Dedi: bazısı **خُطُؤات**
şeytan diye okudu; **الخَطيئةِ**’den, günah olan suç. Ezherî dedi: şehirlerin kurrâsından hiç kimsenin onu hemze ile okuduğunu bilmedim; ve onun bir manası yoktur.

Ebû Zeyd: denir ki: bu deven, leşleri aşanlardan (**المُتَخطِّيات الجِيَفِ**)dır; yani o,
güçlü, dayanıklı bir devedir; gider ve düşmüş olan zayıfı geride bırakır.

Ve **تَخَطَّى** insanları ve **اخْتَطاهم**: onların üzerine bindi ve onları geçti. Ve **خَطَوْت** ve **اخْتَطَيت**
bir mânâdadır. Ve **أَخْطَيْت** başkasını; onu adım atmaya sevk ettiğim zaman. Ve **تَخَطَّيْته**
onu geçtiğim zaman. Denir: insanların boyunlarını **تَخَطَّيت** ve şuna doğru **تَخَطَّيْت**; hemze ile **تَخَطَّأْت** denmez. Ve falan, **الطُّنُبَ**’ı aşmaz; yani korkaklık, alçaklık ve pislikten dolayı büyük abdest için evden uzaklaşır. Ve duada, insana dua edildiği zaman:
**خُطِّيَ عَنْك السُّوءُ**; yani defedildi. Denir: senden **خُطِّيَ**; yani giderildi.
Dedi: ve **الخَطَوْطَى**: atılgan/aceleci olan.
