# خطر (خ-ط-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B7%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ط - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والطاء والراء معهما
خ ط ر، خ ر ط، ط خ ر، ط ر خ مستعملات خطر: الخِطْر: القطيع الضَّخْم من الإبل ألف أو زيادة.
والخَطَر: ارتفاعُ المكانة والمنزلة والمال والشرف.
والخَطَر: السَّبَق الذي يتراهن عليه، يقال: وضعوا لهم خطراً أي ثوباً ونحوه. قال:
وعنده يُحرِزُ الأخطار والقصبا
والسابق يتناول قصبةً فيعلم أنه قد أحرَزَ الخَطَر.
ويقال: هذا خَطَر لهذا أي: مثل في القَدْر، ولا يكون إلا في الشيء المزيز. ولا يقال في الدُّون إلا للشيء السري، ويقال: ليس له خَطَر أي: نظير ومثل، وخطيره: نظيره.
وأُخطِرتُ بفلانٍ أي صيرت نظيره في الخطر، ويقال للرجل الشريف: هو عظيم الخطر.
وأخطرَني فلانٌ وهو مُخطِري، بالياء، إذا كان مثلك في الخَطَر.
والجُنْد يخطِرون حول قائدهم: يرونه منهم الجد.
وخَطَرَ يخطِرُ الشيطان من الرجل وقلبه أي أوصل وسوسةً إلى قلبه.
والإخطار: الإحراز في اللعب بالجوز.
والخَطير: الخَطَران عند الصَّولة والنشاط، وهو التطاوُل والوعيد، قال الطرماح:
بالوُا مخافتَها على نـيرانِـهـم		واستسلَمُوا بعد الخَطِير وأُخْمِدوا
ورجل خَطّار بالرمح: طعّان به، قال:
مَصاليتُ خَطّارون بالرُمح في الوَغَي
ورمحٌ خَطّار: ذو اهتزازٍ شديد، يخطِر خَطَراناً.
وخَطَر فلان بيده يخطِر كبراً في المشي، والناقة تخطِر بذنبها لنشاطها أي: تحرك.
وخَطَر على بالي وببالي، كله يخطِر خَطَراناً وخطوراً إذا وَقَع ذلك في بالك وهمك. وخَطَر الدّهر من خَطَرانه كقولك ضرب الدهر من ضَرَبانه.
والخَطْر: مكيال لأهل الشام ضخم.
والخَطّار: دهن يتخذ من زيت بأفاويه الطيب والعطر.
والخِطْر: نبات يجعل ورقه في الخضاب الأسود.
ويقال: ما لقيته إلا خَطْرةً بعد خَطْرة معناه الأحيان بعد الأحيان.
وخَاطَرَ بنفسه أي أشفاها على خَطَر هلك أو نيل ملكٍ.
والمَخاطِر: المرامي.
طخر: الطَّخاريرِ: سحابات متفرقة، الواحدة طُخْرورة، وفي المَطَر مثله. والناس طَخاريرُ أي متفرقون.
خرط: الخَرْط: قشرك الورقَ عن الشجرة اجتذاباً بكفك، ومنه خَرْطُ التَتاد، وقال مرار ابن منقذ.
ويُرَى دوني فما يسطيعنـي		خَرْطَ شوكٍ من قتادٍ مسمهر
أي شديد.
والخَروط من الدواب: الذي يجتذب رسنه من يد ممسكه ثم يمضي عائراً خارطاً. ويقول البائع للدابة: برئت إليك من الخِراط.
واستَخْرَطَ فلان: أشتد بكاؤه ولج فيه.
واختَرَطْتُ السيف: سللته.
ويكون قوم في أمرٍ فيقبل عليهم رجل بما يكرهون فتقول: انخَرَطَ عليهم، وهو الخَروط يقع في الأمر بجهل.
والخَروط: الفاجرة من النساء.
والإخريط نباتٌ من المرعي.
والخُراط والواحدة خُراطةٌ: شحمة تمتصخ من أصل البردي، ويقال: هو الخُراطَي والخُرَّيْطَي، ياؤه مثل حبلى.
وخَرِطَ الضرعُ: وقع فيه الخَرَطُ، وهو لبن يشوبه دمٌ، وأخْرَطَت الناقة أي صار بها ذاك، فهي مُخْرِط، فإذا كان ذلك عادةً فهي مِخراط.
والخَريطة مثل الكيس مشرج من أدمٍ أو خرقٍ لكتب العمال.
وإذا أذن المولى للعبد بأذى الناس قيل: خَرَّطَ عليهم عبده.
وإذا طال الطريق وامتد يقال: قد اخرَوَّطَ، قال:
عن حافتي أبلق مُخرَوِّطِ
ووَجْهٌ مَخْرُوطٌ، أي: فيه طولٌ.
وإذا انقلبت الشركة على الصيد فاعتلقت رجله قيل: اخرَوَّطَتْ في رجله، وهو امتداد انشوطتها.
وخَرَطها يخرِطُها خَرْطاً، أي: نكحها.
وناقة مُخْروِّطةٌ: سريعة.
وإذا أخَذَ الطائر الدهن بزمكائه من مدهنةٍ قلت: تَخَرَّط تَخُرُّطاً، ونَضَّدَ تنضيداً مثله.
طرخ: الطَّرْخةُ: ماء يجتمع كالحوض الواسع عند مخرج القناة يجتمع فيها ماء كثير ثم يفتح منها إلى المزارع، دخيل، ليس بعربية محضة.
وطَرْخان اسم رجل بلغة خراسان.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الطاء** ve **الراء** onlarla birlikte

خ ط ر، خ ر ط، ط خ ر، ط ر خ kullanılagelenlerdir. **خطر**: **الخِطْر**: develerden bin yahut daha fazla olan iri sürü.

Ve **الخَطَر**: makamın, menzilin, malın ve şerefin yükselişi.

Ve **الخَطَر**: üzerine bahse girilen öncülük; denir ki: onlar için bir **خَطَراً** yani bir elbise ve benzerini koydular. Dedi ki:
Ve onun yanında **الأخطار**ı ve **القصبا**yı kazanır
Ve öne geçen, bir kamış alır; böylece **الخَطَر**ı kazanmış olduğunu bilir.

Ve denir ki: bu, bunun için **خَطَر**dır; yani: değer bakımından benzer. Ve ancak üstün olan şeyde olur. Ve aşağı olanda ancak gizli şey için söylenir. Ve denir ki: onun **خَطَر**ı yoktur; yani: benzeri ve misli yoktur. Ve **خطيره**: onun benzeridir.

Ve **أُخطِرتُ بفلانٍ**: yani onu **الخطر**da onun benzeri kılındım. Ve şerefli adam için denir: o, **الخطر**ı büyük olandır.

Ve **أخطرَني** falan, ve o benim **مُخطِري**mdir, **الياء** ile; eğer **الخَطَر**da senin gibi ise.

Ve askerler, kumandanlarının etrafında **يخطِرون**: onlardan ciddiyeti görürler.

Ve **خَطَرَ يخطِرُ**: şeytan, adamdan ve onun kalbinden; yani kalbine bir vesvese ulaştırdı.

Ve **الإخطار**: cevizle oyunda kazanmadır.

Ve **الخَطير**: saldırı ve canlılık anındaki **الخَطَران**dır; ve o, böbürlenme ve tehdittir. **الطرماح** dedi ki:
Onun korkusuyla onların ateşleri üzerine... ve **الخَطِير**den sonra teslim oldular ve söndürüldüler

Ve mızrakla **خَطّار** adam: onunla çok saplayandır. Dedi ki:
Savaşta mızrakla **خَطّارون** olan kılıçlılar

Ve **خَطّار** mızrak: şiddetli sallantı sahibi; **خَطَراناً** olarak **يخطِر**.

Ve falan, yürüyüşte kibirle elini **خَطَرَ** eder, **يخطِر**; ve dişi deve, canlılığından kuyruğuyla **تخطِر**; yani hareket ettirir.

Ve **خَطَر** benim aklıma ve benim aklımda; hepsi, bu senin aklına ve kaygına düştüğünde **خَطَراناً** ve **خطوراً** olarak **يخطِر**. Ve zaman, kendi **خَطَرانه**sinden **خَطَر** etti; senin “zaman, kendi **ضَرَبانه**sinden **ضرب** etti” demen gibi.

Ve **الخَطْر**: Şam ehli için büyük bir ölçektir.

Ve **الخَطّار**: güzel koku ve ıtır baharatlarıyla bir yağdan yapılan bir yağdır.

Ve **الخِطْر**: yaprağı siyah boyada kullanılan bir bitkidir.

Ve denir ki: onu ancak **خَطْرةً**den sonra **خَطْرةً** olarak gördüm; manası: vakitlerden sonra vakitlerdir.

Ve **خَاطَرَ** canıyla; yani onu, helâk yahut mülk elde etme **خَطَر**ı üzerine yaklaştırdı.

Ve **المَخاطِر**: atış yerleridir.

**طخر**: **الطَّخاريرِ**: dağınık bulutlar; teki **طُخْرورة**dur; yağmurda da onun gibidir. Ve insanlar **طَخاريرُ**dür; yani dağınıktırlar.

**خرط**: **الخَرْط**: yaprağı ağaçtan, avucunla çekerek soymandır; ondan **خَرْطُ التَتاد**. Ve **مرار ابن منقذ** dedi:
Benden aşağı görülür; fakat bana güç yetiremezler,
**قتادٍ**dan sivri dikenli bir **شوكٍ**u **خَرْطَ** etmeye
Yani: şiddetli.

Ve hayvanlardan **الخَروط**: onu tutanın elinden yularını çekip alan, sonra ürkek olarak gidip **خارطاً** olan.

Ve satıcı, hayvana der ki: sana **الخِراط**tan beri oldum.

Ve falan **استَخْرَطَ**: ağlaması şiddetlendi ve onda ısrar etti.

Ve ben kılıcı **اختَرَطْتُ**: onu kınından çektim.

Ve bir topluluk bir işte olur da bir adam onlara hoşlanmadıkları şeyle gelir; sen dersin ki: onların üzerine **انخَرَطَ** etti; ve o, cahillikle işe düşen **الخَروط**tur.

Ve **الخَروط**: kadınlardan fahişe olandır.

Ve **الإخريط**: otlaktan bir bitkidir.

Ve **الخُراط** ve teki **خُراطةٌ**: sazın kökünden emilip çıkarılan bir iç yağdır. Ve denir ki: o **الخُراطَي** ve **الخُرَّيْطَي**dir; onun **ياء**sı **حبلى** gibidir.

Ve meme **خَرِطَ** etti: onda **الخَرَطُ** vuku buldu; o, kana karışan süttür. Ve dişi deve **أخْرَطَت**; yani onda o oldu; o hâlde o **مُخْرِط**tir. Eğer bu âdet olursa o **مِخراط**tır.

Ve **الخَريطة**: işçilerin yazıları için deriden yahut bezden yapılmış, ağzı büzülen kese gibi bir şeydir.

Ve efendi, köleye insanlara eziyet için izin verdiğinde denir: onların üzerine kölesini **خَرَّطَ** etti.

Ve yol uzayıp yayıldığında denir: **اخرَوَّطَ** oldu. Dedi ki:
Benekli birinin iki kenarı üzerinde, **مُخرَوِّطِ**

Ve **وَجْهٌ مَخْرُوطٌ**: yani onda bir uzunluk vardır.

Ve av üzerine ağ (şebeke) döndüğünde, ayağına dolanırsa denir: ayağında **اخرَوَّطَتْ**; ve o, onun ipinin uzamasıdır.

Ve onu **خَرَطها** eder, **يخرِطُها** **خَرْطاً**: yani onunla cinsel ilişkiye girdi.

Ve **مُخْروِّطةٌ** dişi deve: hızlıdır.

Ve kuş, bir yağlıktan gagasıyla yağı aldığında dersin ki: **تَخَرَّط** etti, **تَخُرُّطاً**; ve **نَضَّدَ** etti, **تنضيداً**; onun gibidir.

**طرخ**: **الطَّرْخةُ**: kanalın çıkışında geniş havuz gibi toplanan su; onda çok su toplanır, sonra ondan ekinliklere açılır; dâhildir, saf Arapça değildir.

Ve **طَرْخان**: Horasan diliyle bir adam adıdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الخَطَر: الإِشراف على الهَلاكِ. قال: خاطَرَ بنفْسِه. والخَطَرُ: السَبَقُ الذي يُتَراهَن عليه. وقد أَخْطَرَ المالَ، أي جعلَه خَطَراً بين المُتَراهِنين. وخاطَرَهُ على كذا. وخَطَرُ الرَجُل أيضاً: قَدْرُهُ ومَنْزِلَتُهُ. وهذا خَطَرٌ لهذا وخَطيرٌ، أي مثلهُ في القَدْرِ. والخِطْر بالكسر: نبات يُخْتَضَبُ به، ومنه قيل للبن الكثير الماء: خِطْرٌ. والخِطْرُ أيضاً: الإبل الكثيرةُ، والجمع أخْطارٌ. وخَطَرَ البعير بذنَبِهِ يَخْطِرُ بالكسر خطراً وخطرانا إذا رفعه مرة بعد مرة وضرب به فخذيه وخطر الرمح يخطر: اهْتَزَّ. ورُمْحٌ خَطَّارٌ: ذو اهتزاز. ويقال: خَطَرانُ الرُمْح: ارتفاعُه وانخفاضه للطعن. ورجل خَطَّارٌ بالرُمْحِ: طَعَّانٌ. وقال:
مَصاليتُ خَطَّارونَ بالرُمحِ في الوَغى
وخَطَرانُ الرَجُلِ أيضاً: اهتزازه في المَشْي وتَبَخْتُرُهُ. وخَطَر الدَهْرُ خَطَرانَهُ، كما يقال ضَرَبَ الدَهْرُ ضَرَبانَهُ. والخَطيرُ: الزِمامُ. ورَجُلٌ خَطيرٌ، أي له قَدْرٌ وخَطَرٌ. وقد خَطُرَ بالضم خُطورَةً. وخَطَرَ الشيءُ ببالي يَخْطُرُ بالضم خُطوراً، وأَخْطَرَهُ الله بِبالي.

##### Türkçe

**الخَطَر**: helâk üzerine gözetleme. Dedi: **خاطَرَ بنفْسِه**. Ve **الخَطَرُ**: üzerine bahis yapılan öncülük (birincilik). Ve **أَخْطَرَ المالَ**: yani onu, bahisleşenler arasında bir **خَطَراً** kıldı. Ve **خاطَرَهُ على كذا**. Ve **خَطَرُ الرَجُل** de: onun kadrı ve menzilesi. Ve bu, bunun için bir **خَطَرٌ** ve **خَطيرٌ**dür; yani kadrda onun misli. Ve kesre ile **الخِطْر**: onunla boyanılan bir bitki; ondan dolayı suyu çok olan süte **خِطْرٌ** denildi. Ve **الخِطْرُ** da: çok develer; cem‘i **أخْطارٌ**dur. Ve **خَطَرَ البعير بذنَبِهِ يَخْطِرُ** kesre ile **خطراً** ve **خطرانا**: onu defa defa kaldırıp onunla uyluklarına vurduğu zaman. Ve **خطر الرمح يخطر**: sallandı. Ve **رُمْحٌ خَطَّارٌ**: sallantılı olan. Ve denilir: **خَطَرانُ الرُمْح**: saplamak için onun yükselmesi ve alçalması. Ve mızrakla **رجل خَطَّارٌ**: çok saplayan. Ve dedi:
مَصاليتُ خَطَّارونَ بالرُمحِ في الوَغى

Ve **خَطَرانُ الرَجُل** de: yürüyüşte sallanması ve salınması. Ve **خَطَر الدَهْرُ خَطَرانَهُ**; nitekim “**ضَرَبَ الدَهْرُ ضَرَبانَهُ**” denilir. Ve **الخَطيرُ**: yular. Ve **رَجُلٌ خَطيرٌ**: yani onun bir kadrı ve **خَطَرٌ**ı vardır. Ve (o) zamme ile **خَطُرَ**; **خُطورَةً**. Ve **خَطَرَ الشيءُ ببالي يَخْطُرُ** zamme ile **خُطوراً**; ve Allah onu benim gönlüme **أَخْطَرَهُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ط ر
خطر ، خرط ، طخر ، طرخ : مستعملة .
خطر : قال الليث : الخِطْرُ : القَطِيعُ الضَّخْمُ
من الإبل ، ألْفٌ وزيادة .
أبو عبيد _ عن الفرّاء _ : هي الخِطْرُ من
الإبل ، وَجمعه أخطارٌ .
شمرٌ _ عن أبي حاتم _ قَال : إذا بلغَتِ
الإبلُ مائتيْنِ فهي خِطْرٌ ، فإذا جاوَزَتْ
ذلك ، وقاربَتِ الألْفَ فهي عرْجٌ .
الحرَّانيُّ _ عن ابن السِّكِّيت قال : الخَطْرُ
مصدرُ خَطَرَ البَعيرُ بذَنَبِه يَخطِرُ خَطْراً
وَخَطَرَاناً .
والْخِطْرُ مائتان من الإبل والغنم .
وقال الليثُ : الخَطْرُ مكيال ضخمٌ لأهل
الشام ، والْخِطْرُ نبات يجعلُ وَرَقه في
الْخِضَاب الأسود .
ويقال : ما لقيته إلا خَطْرَةً بعد خَطْرَةٍ ،
_ معناه : الأحيانَ بعدَ الأحيان ، وما ذكرتُه
إلا خَطْرَةً واحدَةً ولعبَ الْخَطْرَةَ
بالمِخْرَاقِ .
وقال ابن الأعرابي : تقول العربُ : بَيْني
وبينَه خَطْرَةُ رحمٍ .
ويقال : لا جعلَها الله خَطْرَتَهُ ، ولا جعلها
آخر مُخْطِرٍ منه _ أي : آخِرَ عهدٍ منه
ولا جعَلَها الله آخرَ دَشْنَةٍ منه ، وآخرَ دَسْمَةٍ
وطَنَّةٍ ووَدْسَةٍ _ كلُّ ذلك : آخِرَ عهد .
وقال الليثُ : الخَطَرُ ارتفاعُ المكانةِ
والمنزلة والمال والشَّرَفِ .
قال : والْخَطَرُ : السَّبَقُ الذي يُتَرَامَى عليه
تقول : وضَعُوَا لهم خَطَراً ثَوْباً أو نحوَ
ذلك والسابقُ إذا تناول القصبةَ عُلم أنَّه قد
أَحْرَزَ الْخَطَرَ .
ويقال : هذا خَطَرٌ لهذا _ أي : مِثْلُه في
القَدْرِ ، ولا يُقال للدُّون إلاَّ للشِّيْءِ الْمَزِيز ،
ويقال للرجل الشَّرِيفِ : هو عظيم الْخَطَر .
ثعلبٌ _ عن ابن الأعرابيِّ ، والحرَّانيُّ _
عن ابن السكِّيت _ قال : الخَطَرُ والسَّبَقُ
والنَّدَبُ _ واحد ، وهو كلُّهُ : الذي يوضعُ
في النِّضال والرِّهانِ ، فمنْ سبَقَ أَخذَه
ويقال فيه كلِّهِ : ) ( فَعَّلَ ) ( _ مشدّدٌ _ إذا
أَخذَهُ .
وأنشد ابنُ السكِّيت :
أَيَهْلِكُ مُعْتَمٌّ وزَيْدٌ وَلمْ أَقمْ
عَلَى نَدَبٍ يَوماً وَلِي نَفْسُ مُخْطِرِ
والمُخْطِرُ : الذي يجعلُ نَفْسَهُ خَطَراً لِقِرْنِه ،
فيُبَارزُه ويقاتِلُه .
وقال الليث : أُخْطِرْتُ لِفُلان _ أي :
صُيِّرْتُ نظيرَهُ في الْخَطَر ، وأَخْطَرَني فلانٌ
فهو مُخْطرِي _ إذا صار مِثْلَكَ في الْخَطَرِ ،
وفلانٌ ليس له خِطِيرٌ _ أي : ليس له نَظيرٌ
ولا مِثْلٌ .
قال : والإشْرَافُ على شَفَا هَلَكةٍ : هو
الْخَطَرُ .
وفي حديث النُّعْمَان بْنِ مُقَرِّنٍ الْمُزنِيِّ _ :
أنه خطب الناسَ يوْمَ نَهَاوَنْدَ _ حين التقى
المسلمونَ مع المشركينَ _ فقال : ) ( إنَّ
هَؤُلاَءِ قَدْ أَخْطَرُوا لَكُم رِثَّةً وَمَتاعاً ،
وأَخْطَرْتُمْ لهمُ الدِّينَ ، فَنَافِحوا عَنْ
دِينكُم ) ( .
معناهُ : أَنَّهُمْ إِنْ غلبُوكُمْ وَوَلَّيْتُمْ مُدْبرينَ
عنهُمْ كانَ في ذلك ذهابُ دينكمْ وإِنْ
غَلَبْتُمُوهُمْ أَحْرَزتُمْ دِينكُمْ مع ما تَحرزونَ
من أَثاثِهم وأَموالهمْ ) ( .
وقال الليث : الأخْطَارُ من الجَوْزِ _ في
لُعبِ الصِّبيان _ هي الأحْرازُ واحِدُها
خَطَرٌ .
قال : والْخَطِيرُ : الْخَطَرَانُ عند الصّوْلَة
والنَّشاط ، وهوالتَّصاوُل والوَعِيدُ .
وقال الطِّرِمَّاحُ :
بَالُوا مخَافَتَهُمْ عَلَى نِيرَانهمْ
وَاسْتَسْلَمُوا بَعْدَ الْخَطِيرِ فَأُخْمِدُوا
والإنسانُ يُخَاطرُ بنفسِه _ إذا أَشْفَى بها
على خَطَرِ هُلْكٍ أَوْ نَيلِ مُلْكٍ .
والمخاطر : المرامي .
ويقال : خَطَرَ _ ببَالي وعلى بالي _ كذا
وكذا يَخْطُرُ خُطُوراً _ إذا وقع ذلك في
بالكَ وهمِّك .
ويقال : خَطَرَ الدَّهرُ من خَطَرَانِهِ كقولك :
ضَرَبَ الدّهرُ مِنْ ضَرَبانهِ .
والفَحْل يَخْطِرُ بذَنَبه عند الوَعيد _ من
الخُيَلاَء _ والنّاقةُ الْخَطَّارَةُ تَخْطِرُ بذَنبها في
السير نَشَاطاً .
ورُمحٌ خَطَّارٌ : ذُو اهتزازٍ شديدٍ يَخْطِرُ
خَطَرَاناً ، وكذلك الإنسانُ ، إذا مشَى يخْطِرُ
بيدهِ كِبْراً .
ورجُلٌ خَطَّارٌ بالرُّمح _ أي : طعَّانٌ به
وأنشد :
مَصَالِيتُ خَطَّارُونَ بالرُّمح في الْوَغَى
والجُنْدُ يَخْطِرونَ حولَ قائدِهمْ يُرُونَهُ منهم
الجِدَّ ، وذلك إذا احتَشَدُوا في الحرْب .
سلَمةُ _ عن الفرَّاء _ : الْخَطَّارةُ حَظيرةُ
الإبل ، والخَطَّارُ : الْعَطَّارُ ، يقال : اشتريتُ
بِنَّفشاً من الخَطَّار .
ويقال : إنَّه لعظيمُ الخَطَرِ ، وصغيرُ الخَطرِ
في حُسْن فِعالِه وشَرَفه ، أو سُوء فِعاله
ولُؤْمه ، وخَطَرَ الرجُلُ بسوْطه وَقَضيبه يَخطِرُ
به خَطَرَاناً _ إذا رفعه مرَّة ووضعه أُخرَى ،
وتَبَخْتَرَ في مشيَته وأقبل بيديه ، وأدبرَ
بهما .
وخطَرَ الرجلُ بالرَّبيعةِ يَخْطِرُ خَطْراً وخَطَر
الفَحْلُ بذنبه يَخْطِرُ خَطْراً ، وخَطِيراً
وخَطَراناً _ إذا جَعَل يرفع ذنبَه ثم يضربُ
به حَاذَيْهِ ، وهما ما ظهر من فخذيْه حيثُ
يقع شَعَرُ الذَّنَب .
عمرو _ عن أبيه _ : الخَاطِرُ : المتَبَخْتِرُ
يقال : خَطَر يخطِرُ _ إذا تبخترَ .
قال : وخطُرَ يخطُرُ خَطْراً وخُطُوراً _ إذا
جلّ بعد دِقَّة .
والخَطيرُ من كلِّ شيءٍ : النَّبيل .
قال : وخَطَرَانُ الفحل من نشاطِه وأمّا
خطَرَانُ النَّاقةِ فهو إِعلامٌ للفحل أنها
لاَقحٌ .
وفي حديث عليّ رضي الله عنه ) ( أنه قال لعمَّارٍ :
جُرُّوا لهُ الخطِيرَ ما انْجَرَّ لكُمْ ) ( .
معناه : اتَّبِعوهُ ما كان فيه موضعُ مُتَّبَعٍ
لكم ، وتَوَقَّوْا ما لم يكن فيه موضعٌ .
قال : والْخَطِيرُ زمامُ البعير .
وقال شمرٌ : قال بعضهم : الْخَطيرُ :
الْحَبْلُ .
قال : وبعضهم يذهب به إلى إخْطَارِ
النفس : وإشْرَاطِها في الحرب . . .
المعنى : اصْبرُوا لعمَّارٍ ما صَبَرَ لكم .
قال : والْخَطَرُ : العدلُ .
يقال : لا تجعل نفسك خَطَراً لفلان وأنت
أوْزنُ منه .
قال : والْخَطيرُ ، والْخِطَارُ : وقعُ ذنبِ
الجملِ بين وَرِكيه إذا خطرَ .
وأنشد :
رُدِدْنَ فَأُنشِقْنَ الأَزِمَّةَ بعدَ ما
تحَوَّبَ عَنْ أَوْرَاكهِنَّ خَطيرُ
والْخَطَّارُ : الْمِقْلاعُ ، وأنشد :
جُلْمُودُ خطَّارٍ أُمِرَّ مِجْذَبُهْ
والخَاطِرُ : ما يَخْطِرُ في القلب من تَدبيرٍ أو
أَمْرٍ .
والعربُ تقول : رَعَينَا خَطَرات الوسميِّ
وهي اللُّمع من المَراتِع والبُقع .
والْخِطْرَةُ عُشْبَةٌ معروفة ، لها قَضْبَةٌ يَجْهدُها
المال ، وتَغْزُرُ عليها .
وخَطَرَ الرجلُ برَبيعتِه _ إذا هزَّها عند
الإشالة ، وكذلك خَطَرَ بسَوْطه _ إذا رَفَعَهُ
وخَفَضَه .
خرط : قال الليث : الْخَرْطُ : قَشْرُكَ الوَرَقَ عن
الشَّجر اجتذاباً بِكَفِّكَ .
ومنه قول الشاعر :
إنَّ دُونَ مَا هَمَمْتَ بِهِ
مِثْلَ خَرْطِ القَتَادِ في الظُّلمهْ
والْخَرُوطُ _ من الدَّوَابِّ _ : الذي يَجْتَذِب
رَسَنَهُ من يَدِ مُمْسِكه ، ثم يَمْضي عائراً
خَارِطاً .
ويقول بائع الدَّابَّةِ : بَرِئْتُ إليْكَ مِنَ
الْخِرَاطِ .
وقال أبو الهيثم : خَرَطْتُ العُنْقُودَ خرطاً إذا
اجْتَذَبت حَبَّه بجميع أصابعك . . وما سَقَط
منه فهو الْخُرَاطة .
وقال الليث : الخُرَاطَةُ : شحمةٌ بيضاءُ
تُمْتَصَخُ من أصل البَرْديِّ ، ويقال له :
الْخُرَاطَى والخُرَّيْطَى .
وفي حديث علي رضي الله عنه : ) ( أَنَّهُ أَتاهُ قَوْمٌ
برجلٍ فقالوا : إنَّ هذا يَؤُمُّنا ونحن له
كارهونَ ، فقال له عليٌّ : إنك لَخَرُوطٌ أَتَؤُمُّ
قوماً هم لك كارهُونَ ؟ ) ( .
قال أبو عبيد : الخرُوطُ : الذي يتهوَّرُ في
الأمور ، ويركَبُ رَأْسَهُ في كلِّ ما يريد . .
بالجهل وقلة المعرفة بالأمور .
ومنه قيل : انْخَرَطَ فلانٌ علينا _ أي : اندَرَأَ
عليهم بالقول السَّيِّء وبالفعل .
قال العَجَّاجُ يصف ثوراً :
فَظَلَّ يرْقَدُّ مِنَ النَّشَاطِ
كالْبَرْبَرِي لَجّ في انْخِرَاطِ
قال : شبَّهَهُ بالفرس البَرْبريِّ . . إذا لَجَّ في
سيره .
وقال الليث : اسْتَخْرَطَ الرجل في البكاء
_ إذا اشتدَّ بُكَاؤه ولَجَّ فيه .
واخْتَرَط السَّيْفَ _ إذا اسْتَلَّه من غِمْدِه .
والإخْرِيطُ : مِنْ أَطْيب الْحَمْضِ ، وهو مِثْلُ
الرُّغْل . . سُمِّي إخْريطاً لأنه يُخرِّط الإبل
إذا أكلته _ أي : يُسَلِّحُها ، كما قالوا لِبَقْلَةٍ
تُسَلِّحُ المواشِيَ _ إذا رَعَتْها : إسْلِيحٌ .
وقال الليث : الْخَرِيطَةُ _ مِثلُ الكِيسِ _ :
مُشْرَجٌ من أَدَمٍ وخِرَقٍ .
وكذلك خَرَائِطُ كُتُبِ السُّلطان وعُمَّالِه .
ويقال _ للرجل _ إذا أَذِنَ لِعَبْدِهِ في إيذاء
قوم _ : قد خَرَطَ عليهم عبْدَه .
شُبِّه بالداَّبَّة ، يُفْسَخ رَسَنُهُ ويُرْسَلُ مُهْمَلاً .
ويقال : اخْرَوَّطَ بهم الطريقُ والسَّفَرُ إذا
مضى وامْتدَّ ، ومنه قوله :
. . . واخرَوَّطَ السَّفَرُ
ورجُلٌ مَخْرُوطُ الوجه _ إذا كان في وجهه
طولٌ ، وكذلك مَخْروطُ اللِّحيةِ ، إذا كان
فيها طولٌ من غير عِرَضٍ . . وقد اخرَوَّطَتْ
لِحيَتُهُ .
ويقال للشَّرَكِ _ إذا انقلب عَلَى الصَّيْدِ فَعَلِقَ
في رِجْلِه _ : قد اخْرَوَّطَ في رِجْلِه ،
واخْرِوَّاُطُهُ : امتداد أُنْشُوطَتِهِ .
والمخرُوطُ من النُّوق : السريعة ، وإذا أخذ
الطَّائرُ الدُّهْنَ من مُدْهُنِهِ ، أي : من زِمِكَّاهُ
قيل هو يَتَخَرَّطُ تَخَرُّطاً ويُنَضِّدُ تَنْضِيداً .
ويقال : خَرَط فلان جاريتَه خَرْطاً _ إذا
نكحَهَا ، وخَرَطَ البازِيَ _ إذا أَرْسَله من
سَيْرِه .
وقال جَوَّاسْ بن قَعْطَلٍ :
يزَعُ الجِيَادَ بِقَوْنَسٍ وكأَنَّهُ
بازٍ تَقَطَّعَ قَيْدُهُ مَخْرُوطُ
وانْخِرَاط الصَّقر : انقضاضُه عَلَى الصيد .
أبو عبيد ، عن الأصمعي : الْخَرَطُ أن
يصيبَ الضَّرْعَ عَيْنٌ أو تَرْبِضَ الشَّاةُ أو
تَبْرُكَ الناقة عَلَى ندًى ، فيَخْرُجَ اللَّبَنُ متعقِّداً
كأَنه قِطَعُ الأوتار ، ويخرجَ معه ماءٌ أصفرُ .
يقال : قد أَخرَطَتِ الشَّاةُ فهي مُخْرِطٌ
والجميع مَخَارِيطُ .
فإذا كان ذلك عادةً لها فهي مِخراطٌ ، فإذا
احمرَّ لبنُها ولم يَخْرَط فهي مُمْغِرٌ .
أبو عبيد : عن أبي عمرو : خَرِط الرَّجل
خَرَطاً _ إذا غَصَّ بالطعام .
قال شمر : لم أسمع ) ( خَرِطَ ) ( إلا ههنا .
قلت : وهوحرف صحيح .
أنشدني الإياديُّ :
يَأْكُلُ لحْماً بائِتاً قَدْ ثَعِطَا
أَكْثَرَ مِنْهُ الأكْلَ حَتَّى خَرِطَا
وقال غيره : حِمَارٌ خَارِطٌ ، وهو الذي
لا يستقرُّ العَلَفُ في بطنه ، وقد خَرَّطَه
البقلُ فَخَرِطَ .
وقال الجعديُّ :
خَارِطٌ أَحْقَبُ فَلْوٌ ضَامِرٌ
أَبْلَقُ الْحِقْوَيْنِ مَشْطُوبُ الْكفَلْ
وفي حديث عمر : ) ( أَنَّه رَأَى في ثَوْبه جَنَابَةً
فقال : خَرِطَ علينا الاحْتِلامُ ) ( .
قال ابن شميل : خُرِطَ _ أي : أُرْسل .
وقال أبو عبيدة : خَرَطَ دَلْوَه في البئر _ أي :
ألقاها وحَدَرَها .
طرخ : قال الليث : الطَّرْخَة : مأْجَلٌ يُتَّخَذُ
كالحوض الواسع عند مَخْرَجِ القناة . .
يجتمع فيها الماءُ ثم يُفْتَجَرُ منها إلى
المزرعة ، وهو دَخيلٌ ، ليس بفارسية
لَكْنَاءَ ، ولا عربيةٍ مَحضَةٍ .
قال : وطَرْخَانُ : اسْمٌ للرجل الشريف بلغة
أهل خراسان ، والجميع : الطَّرَاخِنَةُ .
طخر : قال الليث : الطَّخَارِيرُ : سحاباتٌ
متفرقة والواحدة طُخْرُورَةٌ .
ويقال مثلُ ذلك في المطر .
والناسُ طخَارِيرُ _ إذا تفرَّقوا .
أبو عبيد _ عن أصحابه _ : الطَّخاريرُ من
السحاب ، واحدُها طُخْرُورٌ . . وهي قطع
مستَدِقَّةٌ رقاقٌ .
ويقال للرجل _ إذا لم يكن جَلْدَا
ولا كَثيفاً _ : إنه لطُخْرُورٌ .
وقال شمر : يقال : طُخْرُورٌ وتُخْرُورٌ
_ بمعنى واحدٍ .
وقال ابن السكِّيت : يقال : ما عليه طُحْرُورٌ
ولا طُخْرُورٌ _ بمعنىً واحدٍ . . في ) ( باب
نَفْي اللِّباس ) ( .
أبو عمرٍ و : الطَّاخرُ : الغَيْمُ الأسوَدُ .

##### Türkçe

خ ط ر
**خطر** , **خرط** , **طخر** , **طرخ** : kullanımdadır.

**خطر** : **الليث** dedi: **الخِطْرُ**: develerden iri sürüdür; bin ve daha fazlası.

**أبو عبيد** _ **الفرّاء**’dan _ : O, develerden **الخِطْرُ**’dur; onun çoğulu **أخطارٌ**’dır.

**شمرٌ** _ **أبي حاتم**’den _ dedi: Develer iki yüze ulaştığında o **خِطْرٌ**’dur; bunu aşıp bine yaklaştığında ise o **عرْجٌ**’dir.

**الحرَّانيُّ** _ **ابن السِّكِّيت**’ten _ dedi: **الخَطْرُ**; devenin kuyruğuyla sallaması: **خَطَرَ البَعيرُ بذَنَبِه يَخطِرُ خَطْراً وَخَطَرَاناً**’nın mastarıdır.

Ve **الْخِطْرُ** develerden ve koyunlardan iki yüzdür.

Ve **الليث** dedi: **الخَطْرُ** Şam ehli için büyük bir ölçektir; ve **الْخِطْرُ** yaprağı siyah boyada kullanılan bir bitkidir.

Ve denir: Onu ancak **خَطْرَةً** sonra **خَطْرَةٍ** gördüm, _ manası: vakitlerden sonra vakitler; ve onu ancak bir tek **خَطْرَةً** andım; ve **الْخَطْرَةَ**’yi **بالمِخْرَاقِ** ile oynadı.

Ve **ابن الأعرابي** dedi: Araplar der ki: Benimle onun arasında **خَطْرَةُ رحمٍ** vardır.

Ve denir: Allah onu onun **خَطْرَتَهُ**’si kılmasın; ve onu ondan son **مُخْطِرٍ** kılmasın _ yani: ondan son ahit; ve Allah onu ondan son **دَشْنَةٍ** kılmasın, ve son **دَسْمَةٍ** ve **طَنَّةٍ** ve **وَدْسَةٍ** _ bunların hepsi: son ahit.

Ve **الليث** dedi: **الخَطَرُ**; makamın, menzilin, malın ve şerefin yükselişidir.

Dedi: Ve **الْخَطَرُ**: üzerine ok atılan **السَّبَقُ**’tır; dersin ki: Onlar için bir **خَطَراً** bir elbise veya bunun benzerini koydular; ve öne geçen kamışı aldığında, onun **الْخَطَرَ**’ı elde ettiği bilinir.

Ve denir: Bu, bunun için bir **خَطَرٌ**’dır _ yani: kıymette onun gibidir; ve aşağı olana ancak **الشِّيْءِ الْمَزِيز** için denir; ve şerefli adama denir: O, büyük **الْخَطَر** sahibidir.

**ثعلبٌ** _ **ابن الأعرابيِّ**’den _, ve **الحرَّانيُّ** _ **ابن السكِّيت**’ten _ dedi: **الخَطَرُ** ve **السَّبَقُ** ve **النَّدَبُ** _ birdir; ve hepsi: **النِّضال** ve **الرِّهان**’da konulan şeydir; kim öne geçerse onu alır; ve onun hepsinde denir: ) ( **فَعَّلَ** ) ( _ şeddeli _ ) ( onu aldığında.

Ve **ابنُ السكِّيت** şu beyti okudu:
أَيَهْلِكُ مُعْتَمٌّ وزَيْدٌ وَلمْ أَقمْ
عَلَى نَدَبٍ يَوماً وَلِي نَفْسُ مُخْطِرِ

Ve **المُخْطِرُ**: kendisini rakibine karşı bir **خَطَراً** kılan kimsedir; ona meydan okur ve onunla savaşır.

Ve **الليث** dedi: **أُخْطِرْتُ لِفُلان** _ yani: **الْخَطَر**’da onun dengi kılındım; ve falan beni **أَخْطَرَني**; o benim **مُخْطرِي**’mdir _ **الْخَطَر**’da senin gibi olduğunda; ve falanın **خِطِيرٌ**’i yoktur _ yani: onun dengi yoktur ve benzeri yoktur.

Dedi: Ve bir helâkin eşiğine karşı gözetimde bulunmak: o **الْخَطَرُ**’dur.

**النُّعْمَان بْنِ مُقَرِّنٍ الْمُزنِيِّ** hadîsinde: Nehâvend günü insanlara hutbe verdiği _ Müslümanlar müşriklerle karşılaştığında _; şöyle dedi: ) ( **إنَّ هَؤُلاَءِ قَدْ أَخْطَرُوا لَكُم رِثَّةً وَمَتاعاً ، وأَخْطَرْتُمْ لهمُ الدِّينَ ، فَنَافِحوا عَنْ دِينكُم** ) ( .

Manası: Şüphesiz onlar sizi yener ve onlardan yüz çevirerek geri dönerseniz, bunda dininizin gitmesi vardır; ve eğer onları yenerseniz, dininizi, onların eşyalarından ve mallarından elde edeceğinizle birlikte elde etmiş olursunuz ) ( .

Ve **الليث** dedi: Çocukların oyununda cevizden **الأخْطَارُ**; kazanımlardır; onun teki **خَطَرٌ**’dır.

Dedi: Ve **الْخَطِيرُ**: saldırı ve canlılık anındaki **الْخَطَرَانُ**’dır; o, karşılıklı saldırış ve tehdittir.

Ve **الطِّرِمَّاحُ** dedi:
بَالُوا مخَافَتَهُمْ عَلَى نِيرَانهمْ
وَاسْتَسْلَمُوا بَعْدَ الْخَطِيرِ فَأُخْمِدُوا

Ve insan, kendisiyle **يُخَاطرُ** _ onunla bir helâk tehlikesine yahut bir mülk elde etmeye yaklaşırsa.

Ve **المخاطر**: atış yerleridir.

Ve denir: **خَطَرَ** _ aklıma ve aklım üzerine _ şöyle şöyle **يَخْطُرُ خُطُوراً** _ bu, senin aklına ve kaygına düştüğünde.

Ve denir: **خَطَرَ الدَّهرُ من خَطَرَانِهِ**; senin “**ضَرَبَ الدّهرُ مِنْ ضَرَبانهِ**” demen gibi.

Ve aygır, tehdit anında kuyruğuyla **يَخْطِرُ** _ kibirden; ve **النّاقةُ الْخَطَّارَةُ** yürüyüşte canlılıkla kuyruğuyla **تَخْطِرُ**.

Ve **رُمحٌ خَطَّارٌ**: şiddetli sallantılıdır; **خَطَرَاناً** **يَخْطِرُ**; insan da böyledir; yürüdüğünde elini kibirle **يخْطِرُ**.

Ve **رجُلٌ خَطَّارٌ بالرُّمح**: yani onunla çok saplayandır.

Ve şu beyit okundu:
مَصَالِيتُ خَطَّارُونَ بالرُّمح في الْوَغَى

Ve askerler, kumandanlarının etrafında **يَخْطِرونَ**; ondan ona ciddiyeti gösterirler; bu, savaşta toplandıklarında olur.

**سلَمةُ** _ **الفرَّاء**’dan _ : **الْخَطَّارةُ** develerin ağılıdır; ve **الخَطَّارُ**: attardır; denir: **الخَطَّار**’dan menekşe satın aldım.

Ve denir: Şüphesiz o, fiilinin güzelliğinde ve şerefinde büyük **الخَطَرِ**’dir, ve fiilinin kötülüğünde ve alçaklığında küçük **الخَطرِ**’dir; ve adam, kamçısını ve değneğini **خَطَرَ**; onunla **خَطَرَاناً** **يَخطِرُ** _ onu bir kere kaldırıp başka bir kere indirdiğinde; ve yürüyüşünde salınarak yürüdü; elleriyle geldi ve onlarla geri döndü.

Ve adam, mızrağını **خَطَرَ**; **خَطْراً** **يَخْطِرُ**; ve aygır kuyruğuyla **خَطَرَ**; **خَطْراً** **يَخْطِرُ**; ve **خَطِيراً** ve **خَطَراناً** _ kuyruğunu kaldırıp sonra onunla iki yanına vurmayı sürdürdüğünde; ikisi, uyluklarının görünen kısmıdır; kuyruğun kılı düştüğü yerdir.

**عمرو** _ babasından _ : **الخَاطِرُ**: salınarak yürüyendir; denir: **خَطَر يخطِرُ** _ salınarak yürüdüğünde.

Dedi: Ve **خطُرَ يخطُرُ خَطْراً وخُطُوراً** _ incelikten sonra büyüdüğünde.

Ve her şeyden **الخَطيرُ**: soylu olandır.

Dedi: Aygırın **خَطَرَانُ**’ı canlılığındandır; dişinin **خطَرَانُ**’ı ise aygıra onun gebe olduğuna bildirimdir.

Ali رضي الله عنه hadîsinde: ) ( **أنه قال لعمَّارٍ : جُرُّوا لهُ الخطِيرَ ما انْجَرَّ لكُمْ** ) ( .

Manası: Sizin için tâbi olunacak bir yer oldukça ona uyun; ve yer olmayan şeyden sakının.

Dedi: Ve **الْخَطِيرُ** devenin yularıdır.

Ve **شمرٌ** dedi: Bazıları dedi ki: **الْخَطيرُ**: iptir.

Dedi: Ve bazıları onu, nefsin **إخْطَارِ**’ına ve savaşta onun şart koşulmasına götürür...

Mana: Ammâr için, size sabrettiği müddetçe sabredin.

Dedi: Ve **الْخَطَرُ**: adalettir.

Denir: Sen ondan daha ağır basan iken kendini falan için bir **خَطَراً** kılma.

Dedi: Ve **الْخَطيرُ** ve **الْخِطَارُ**: deve kuyruğunun, salladığında iki kalçası arasına düşmesidir.

Ve şu beyit okundu:
رُدِدْنَ فَأُنشِقْنَ الأَزِمَّةَ بعدَ ما
تحَوَّبَ عَنْ أَوْرَاكهِنَّ خَطيرُ

Ve **الْخَطَّارُ**: sapan; ve şu beyit okundu:
جُلْمُودُ خطَّارٍ أُمِرَّ مِجْذَبُهْ

Ve **الخَاطِرُ**: kalpte tedbirden veya işten **يَخْطِرُ** olan şeydir.

Ve Araplar der: **رَعَينَا خَطَرات الوسميِّ**; o, otlaklardan ve yerlerden parıltılardır.

Ve **الْخِطْرَةُ** bilinen bir ottur; onun bir sapı vardır; mal onu yorar ve onun üzerinde bol otlar.

Ve adam, mızrağını **خَطَرَ** _ kaldırma anında onu salladığında; ve kamçısıyla **خَطَرَ** da böyledir _ onu kaldırıp indirdiğinde.

**خرط** : **الليث** dedi: **الْخَرْطُ**: elinle çekerek yaprağı ağaçtan soyman.

Ve ondan şairin sözü:
إنَّ دُونَ مَا هَمَمْتَ بِهِ
مِثْلَ خَرْطِ القَتَادِ في الظُّلمهْ

Ve **الْخَرُوطُ** _ hayvanlardan _ : onu tutanın elinden yularını çekip alan, sonra ürkekçe gidip **خَارِطاً** olan.

Ve hayvan satıcısı der ki: Sana karşı **الْخِرَاطِ**’tan beri oldum.

Ve **أبو الهيثم** dedi: Üzüm salkımını, tanelerini bütün parmaklarınla çektiğinde **خَرَطْتُ العُنْقُودَ خرطاً**; ondan düşen ise **الْخُرَاطة**’dır.

Ve **الليث** dedi: **الخُرَاطَةُ**: **البَرْديِّ**’nin kökünden emilerek çıkarılan beyaz bir içyağıdır; ona **الْخُرَاطَى** ve **الخُرَّيْطَى** denir.

Ali رضي الله عنه hadîsinde: ) ( Ona bir topluluk bir adamla geldi; dediler ki: Şüphesiz bu bize imamlık ediyor ve biz onu istemiyoruz; Ali ona dedi ki: Şüphesiz sen bir **لَخَرُوطٌ**’sun; sana istemeyen bir topluluğa imamlık mı ediyorsun? ) ( .

**أبو عبيد** dedi: **الخرُوطُ**: işlerde pervasızlık eden ve istediği her şeyde başını sürüp giden kimsedir; cehaletle ve işlere az vukufla.

Ve ondan denildi: Falan bize karşı **انْخَرَطَ** _ yani: kötü sözle ve fiille onların üzerine atıldı.

**العَجَّاجُ** bir boğayı vasfederek dedi:
فَظَلَّ يرْقَدُّ مِنَ النَّشَاطِ
كالْبَرْبَرِي لَجّ في انْخِرَاطِ

Dedi: Onu **الفرس البَرْبريِّ**’ye benzetti; yürüyüşünde inat ettiğinde.

Ve **الليث** dedi: Adam ağlamada **اسْتَخْرَطَ** _ ağlaması şiddetlenip onda inat ettiğinde.

Ve kılıcı **اخْتَرَط** _ onu kınından çekip çıkardığında.

Ve **الإخْرِيطُ**: en hoş **الْحَمْضِ**’dandır; o, **الرُّغْل** gibidir; ona **إخْريطاً** denildi; çünkü develer onu yediğinde onları **يُخرِّط** eder _ yani: onları ishal eder; nitekim ishal eden bir ota, hayvanlar onu otladığında: **إسْلِيحٌ** dediler.

Ve **الليث** dedi: **الْخَرِيطَةُ** _ kese gibi _ : deriden ve bezlerden yapılmış, ağzı büzülen bir şeydir.

Ve sultanın ve âmillerinin kitap torbaları olan **خَرَائِطُ** da böyledir.

Ve denir _ adam için _ kölesine bir topluluğa eziyet etmede izin verdiğinde: Kölesini onların üzerine **خَرَطَ** etmiştir.

Hayvana benzetildi; yuları gevşetilir ve başıboş salıverilir.

Ve denir: Yol ve sefer onlarla **اخْرَوَّطَ** ettiğinde; yani: geçti ve uzadı; ve ondan onun sözü:
. . . واخرَوَّطَ السَّفَرُ

Ve **رجُلٌ مَخْرُوطُ الوجه**: yüzünde uzunluk olduğunda; ve **مَخْروطُ اللِّحيةِ** de böyledir; onda genişlik olmaksızın uzunluk olduğunda... ve sakalı **اخرَوَّطَتْ**.

Ve tuzağa denir _ avın üzerine dönüp de ayağına takıldığında _: Ayağında **اخْرَوَّطَ** etmiştir; onun **واخْرِوَّاُطُهُ**: ilmiklerinin uzamasıdır.

Ve develerden **المخرُوطُ**: hızlı olandır. Ve kuş, yağını yağ kabından aldığında, yani: **زِمِكَّاهُ**’dan; denir: O, **يَتَخَرَّطُ تَخَرُّطاً** ve **يُنَضِّدُ تَنْضِيداً**.

Ve denir: Falan cariyesini **خَرَط** etti **خَرْطاً** _ onu nikâhladığında; ve doğanı **خَرَطَ** _ onu uçuşundan saldığında.

Ve **جَوَّاسْ بن قَعْطَلٍ** dedi:
يزَعُ الجِيَادَ بِقَوْنَسٍ وكأَنَّهُ
بازٍ تَقَطَّعَ قَيْدُهُ مَخْرُوطُ

Ve şahinin **انْخِرَاط**’ı: avın üzerine dalmasıdır.

**أبو عبيد** , **الأصمعي**’den: **الْخَرَطُ**; memeye göz değmesi isabet ettiğinde, yahut koyun çöktüğünde, yahut dişi deve ıslaklığa çöktüğünde; sütün, sanki kiriş parçaları gibi pıhtılaşmış olarak çıkması ve onunla sarı bir su çıkmasıdır.

Denir: Koyun **أَخرَطَتِ**; o **مُخْرِطٌ**’tur; hepsi **مَخَارِيطُ**’tur.

Eğer bu ona âdet olursa o **مِخراطٌ**’tır; eğer sütü kızarır da **يَخْرَط** etmezse o **مُمْغِرٌ**’dir.

**أبو عبيد** : **أبي عمرو**’dan: Adam **خَرِط** etti **خَرَطاً** _ yemekle boğulduğunda.

**شمر** dedi: ) ( **خَرِطَ** ) (’ı ancak burada işitmedim.

Dedim: Ve o sahih bir harftir.

Bana **الإياديُّ** şu beyti okudu:
يَأْكُلُ لحْماً بائِتاً قَدْ ثَعِطَا
أَكْثَرَ مِنْهُ الأكْلَ حَتَّى خَرِطَا

Ve başkası dedi: **حِمَارٌ خَارِطٌ**; o, yemin karnında durmadığı kimsedir; ve ot onu **خَرَّطَه** etti de o **فَخَرِطَ** etti.

Ve **الجعديُّ** dedi:
خَارِطٌ أَحْقَبُ فَلْوٌ ضَامِرٌ
أَبْلَقُ الْحِقْوَيْنِ مَشْطُوبُ الْكفَلْ

Ömer hadîsinde: ) ( Şüphesiz o, elbisesinde cünüplük gördü; dedi ki: **خَرِطَ علينا الاحْتِلامُ** ) ( .

**ابن شميل** dedi: **خُرِطَ** _ yani: salıverildi.

Ve **أبو عبيدة** dedi: Kovasını kuyuya **خَرَطَ** _ yani: onu attı ve aşağı indirdi.

**طرخ** : **الليث** dedi: **الطَّرْخَة**: kanalın çıkışında geniş havuz gibi yapılan bir su biriktirme yeridir; su onda toplanır, sonra ondan tarlaya akıtılır; o, dâhildir; Farsça **لَكْنَاءَ** değildir, ne de saf Arapçadır.

Dedi: Ve **طَرْخَانُ**: Horasan ehlinin dilinde şerefli adamın adıdır; çoğulu: **الطَّرَاخِنَةُ**.

**طخر** : **الليث** dedi: **الطَّخَارِيرُ**: dağınık bulutlardır; onun teki **طُخْرُورَةٌ**’dur.

Ve yağmurda da bunun benzeri söylenir.

Ve insanlar **طخَارِيرُ**’dir _ dağıldıklarında.

**أبو عبيد** _ ashabından _ : **الطَّخاريرُ** buluttandır; onun teki **طُخْرُورٌ**’dur... o, incecik, narin parçalardır.

Ve adama denir _ sert ve yoğun olmadığında _: Şüphesiz o bir **طُخْرُورٌ**’dur.

Ve **شمر** dedi: Denir: **طُخْرُورٌ** ve **تُخْرُورٌ** _ tek manada.

Ve **ابن السكِّيت** dedi: Denir: Onun üzerinde ne **طُحْرُورٌ** vardır ne **طُخْرُورٌ** _ tek manada... ) ( **باب نَفْي اللِّباس** ) (’ta.

**أبو عمرٍ و** : **الطَّاخرُ**: siyah buluttur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والطاء وما يثلثهما)
  (خطف)  الخاء والطاء والفاء أصلٌ واحدٌ مطّرِد منقاس، وهو استلابٌ في خفّة. فالخَطْف الاستلاب. تقول. خَطِفْتُه أخْطَفُه، وخَطَفْتُه أخطِفُه. وبَرْقٌ خاطفٌ لنور الأبْصار. قال الله تعالى: ﴿يَكَادُ البَرْقُ يَخْطَِفُ أَبْصَارَهُم([1])﴾ [البقرة 20]، والشيطان يخطَِف السَّمع، إذا استرق. قال الله تعالى: ﴿إلاَّ مَنْ خَطِفَ الخَطْفَة﴾ [الصافات 10]. ويقال للشيطان: "الخَطّاف"، وقد* جاء هذا  الاسم في الحديث:([2]). وجمل خَيْطَفٌ: سريع المَرّ. وتلك السُّرعة الخَيْطَفى. قال:
  * وعَنَقاً باقِي الرَّسيم خَيْطفا([3]) *
  وبه سُمِّي الخَطَفى، والأصل فيه واحد؛ لأنّ المسرعَ يقلُّ لُبْث قوائمه على الأرض، فكأنّه قد خَطَِف الشَّيء. ويقال هو مُخْطَفُ الحَشَا، إذا كان منطوِيَ الحشا. وذلك صحيحٌ؛ لأنّه كأنّ لحمَه خُطِف منه فرقَّ ودَقَّ. فأما قولهم: رمَى الرمِيَّة فأَخطَفَها؛ إذا أخطأها، فمْمكنٌ أن يكون من الباب، [وممكنٌ أن يكون] الفاءُ بدلاً من الهمزة. قال:
  * إذا أصابَ صَيْدَهُ أو أخْطَفَا([4]) *
  والخُطّاف: طائر، والقياس صحيح، لأنّه يخطَف الشيءَ بمِخلبه. يقال لمخاليب السِّباع خطاطيفها. قال:
إذا عَلِقَتْ قِرْناً خَطَاطيفُ كَفِّهِ *** رأى الموتَ بالعينَين أسودَ أحْمَرا([5])  والخطّاف: حديدةٌ حَجْناء؛ لأنه يُخْتَطف بها الشيء، والجمع خطاطيف. قال النابغة:
خطاطيفُ حُجْنٌ في حبالٍ مَتينةٍ *** تُمَدُّ بها أيدٍ إليكَ نوازعُ([6])  (خطل)  الخاء والطاء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على استرخاءٍ واضطراب، قياسٌ مطرد. فالخَطَل: استرخاءُ الأذُن. يقال أذُنٌ خَطْلاء، وثَلَّةٌ خُطْلٌ، وهي الغنم المسترخِيةُ الآذان. قال:
إذا الهَدَفُ المِعْزالُ صوَّب رأسَه *** وأعجبَهُ ضَفْوٌ من الثَّلةِ الخُطْلِ([7])  ورُمْحٌ خَطِلٌ: مضطرِب. ويقال للأحمق خَطِلٌ. والخَطَل: المنطقُ الفاسد.
  وزعم ناسٌ أنّ الجوادَ يسمَّى خَطِلاً، وذلك لسُرعته إلى العطاء. ويقال امرأةٌ خَطَّالةٌ: ذاتُ رِيبة، وذلك لخَطَلها. والأصل واحدٌ.
  (خطم)  الخاء والطاء والميم يدلُّ على تقدُّمِ شيءٍ في نُتُوٍّ يكون فيه. فالمَخَاطم الأنوف، واحدها مَخْطِم. ورجلٌ أخطمُ: طويلُ الأنف. والخِطَام للبعير سُمِّي بذلك لأنّه يقع على خَطْمه. ويقال إنّ الخُطْمة([8]) رَعْنُ الجَبَل. فهذا هو الباب.
  وقد شذت كلمةٌ واحدة، قالوا: بُسْرٌ مُخَطَّمٌ، إذا صارت فيه خُطوط.
  (خطو/أ)  الخاء والطاء والحرف المعتلّ والمهموز، يدلُّ على تعدّي الشيء، والذَّهاب عنه. يقال خَطوتُ أخطو خَُطوة. والخُطْوة: ما بين الرِّجْلين. والخَطْوة: المرَّة الواحدة.
  والخَطَاءُ من هذا؛ لأنّه مجاوزة حدِّ الصواب. يقال أخطأ إذا تعدّى الصَّواب. وخَطِئ يخطأُ، إذا أذْنب، وهو قياسُ الباب؛ لأنه يترك الوجه الخَيْرَ.
  (خطب)  الخاء والطاء والباء أصلان: أحدهما الكلامُ بين اثنين، يقال خاطبهُ يُخاطِبه خِطاباً، والخُطْبة من ذلك. وفي النِّكاح الطّلَب أن يزوّج، قال الله تعالى:﴿لاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّساء﴾ [البقرة 235]. والخُطْبة: الكلام المخطوب به. ويقال اختطب القومُ فلاناً، إذا دعَوْه إلى تزوج صاحبتهم. والخطب: الأمرُ يقع؛ وإنما سُمِّي بذلك لِمَا يقع فيه من التَّخاطب والمراجعة.
  وأمّا الأصل الآخرَ فاختلافُ لونَين. قال الفرَّاء: الخَطْبَاء: الأتان التي لها خَطٌّ أسودُ على مَتْنِها. والحمار الذكر أخْطَبُ. والأخطَب: طائر؛ ولعله يختلِف عليه لونان. قال:
  * إذا الأخْطَبُ الدَّاعِي على الدَّوْح صَرْصَرا([9]) *
  والخُطْبان: الحنْظَلُ إذا اختلف ألوانُه. والأخطَبُ: الحمار تعُلوه خُضْرة. وكلُّ لونٍ يشبه ذلك فهو أخْطَبُ.
  (خطر)  الخاء والطاء والراء أصلان: أحدهما القَدْر والمكانة، والثاني اضطرابٌ وحركة.
  فالأوّل قولهم لنظير الشيء خَطِيرُهُ([10]). ولِفلانٍ خَطَرٌ، أي منزلةٌ ومكانة تناظرُه وتصلُح لمِثْله.
  والأصل الآخر قولهم: خَطر البعير بذنبه خَطَراناً. وخَطَرَ ببالي كذا خَطْراً، وذلك أن يمرَّ بقلبه بسرعةٍ لا لُبْثَ فيها ولا بُطْء. ويقال خَطَر في مِشْيَته. ورجلٌ خَطَّارٌ بالرُّمح، أي مَشَّاءٌ بِهِ([11]) طعّان. قال:
  * مَصاليتُ خَطّارون بالرُّمح في الوغَى([12]) *
  ورمح خَطّارٌ: ذُو اهتِزازٍ. *وخَطَر الدّهر خَطرَانَهُ، كما يقال ضَرَب ضَرَبانَه. والخَطْرة: الذِّكرة. قال:
بينما نحنُ بالبَلاكِثِ فالقا *** عِ سِراعاً والعِيسُ تهوِي هُوِيَّا([13])خَطَرَتْ خَطْرَةٌ على القلب مِن ذِكـ *** ـراكِ وَهْناً فما استطعتُ مُضِيّا---------------------------------------------------------------
([1]) قراءة فتح الطاء أعلى، ونسب في اللسان قراءة الكسر إلى يونس. وانظر تفسير أبي حيان  (1: 89-90).
([2]) هو حديث علي: "نفقتك رياء وسمعة للخطاف".
([3]) البيت لعوف، جد جرير بن عطية بن عوف، وبهذا لقب "الخطفى".
([4]) للعماني الراجز، كما في اللسان (خطف) وقبله: * فانقض قد فات العيون الطرفا *
([5]) لأبي زبيد الطائي، كما في اللسان (خطف).
([6]) ديوان النابغة 55 واللسان (خطف).
([7]) البيت لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 43 واللسان (هدف، عزل، صفا). وسيعيده في (ضفو) ويروى: "المعزاب" بالباء بدل اللام، وهما بمعنى.
([8]) لم ترد هذه الكلمة في اللسان والقاموس. ووردت في الأصل والمجمل بهذا الضبط.
([9]) صدره كما اللسان (خطب، مرر): * ولا أنثني من طيرة عن مريرة *
([10]) يقال هو خطير له وخطر أيضاً.
([11]) كتب في الأصل"مشابه".
([12]) ورد هذا الصدر في المجمل واللسان.
([13]) نسب في الحماسة (2: 73) واللسان (بلكث) إلى بعض القرشيين. وفي حواشي اللسان: هو أبو بكر بن عبد الرحمن بن المسور بن مخرمة. ونسبه ياقوت في معجم البلدان إلى كثير.
ـ

##### Türkçe

(خاء, طاء ve ikisinin üçlü kılındığı şeyler babı)
  (خطف)  **الخاء** ve **الطاء** ve **الفاء** tek bir asıldır; düzenli, kıyaslı; ve o, bir hafiflik içinde çekip-almadır. Şu hâlde **الخَطْف** çekip-almadır. Dersin ki: **خَطِفْتُه** onu çekip-aldım, **أخْطَفُه** onu çekip-alırım; ve **خَطَفْتُه** onu çekip-aldım, **أخطِفُه** onu çekip-alırım. Ve **بَرْقٌ خاطفٌ** gözlerin nurunu (kapıp alan) bir şimşektir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿يَكَادُ البَرْقُ يَخْطَِفُ أَبْصَارَهُم([1])﴾ [البقرة 20]; ve şeytan, kulak hırsızlığı yaptığı zaman işitmeyi çekip-alır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿إلاَّ مَنْ خَطِفَ الخَطْفَة﴾ [الصافات 10]. Ve şeytana “**الخَطّاف**” denir; ve bu ad hadiste([2]) gelmiştir. Ve **جمل خَيْطَفٌ**: hızlı geçişlidir. Ve o hız **الخَيْطَفى**dır. Dedi ki:
  * وعَنَقاً باقِي الرَّسيم خَيْطفا([3]) *
  Ve bununla **الخَطَفى** adlandırıldı; ve asıl onda birdir; çünkü hızlanan kimsenin ayaklarının yerde kalışı azalır; sanki o, şeyi çekip-almış gibidir. Ve denir: **مُخْطَفُ الحَشَا**dır; içi kıvrılmış olduğu zaman. Ve bu doğrudur; çünkü sanki eti ondan çekip-alınmış da incelmiş ve narinleşmiş gibidir. Ama onların sözü: **رمَى الرمِيَّة فأَخطَفَها**; onu ıskaladığı zaman; mümkündür ki babdandır, [ve mümkündür ki] **الفاء** hemzenin bedeli olsun. Dedi ki:
  * إذا أصابَ صَيْدَهُ أو أخْطَفَا([4]) *
  Ve **الخُطّاف**: bir kuştur; ve kıyas doğrudur; çünkü o, şeyi pençesiyle kapıp alır. Yırtıcıların pençelerine **خطاطيفها** denir. Dedi ki:
إذا عَلِقَتْ قِرْناً خَطَاطيفُ كَفِّهِ *** رأى الموتَ بالعينَين أسودَ أحْمَرا([5])  Ve **الخطّاف**: eğri bir demirdir; çünkü onunla şey kapıp-alınır; çoğulu **خطاطيف**tir. Nâbiga dedi ki:
خطاطيفُ حُجْنٌ في حبالٍ مَتينةٍ *** تُمَدُّ بها أيدٍ إليكَ نوازعُ([6])  (خطل)  **الخاء** ve **الطاء** ve **اللام** tek bir asıldır; bir gevşekliğe ve çalkantıya delâlet eder; düzenli bir kıyastır. Şu hâlde **الخَطَل**: kulağın gevşekliğidir. Denir: **أذُنٌ خَطْلاء**; ve **ثَلَّةٌ خُطْلٌ**; o, kulakları gevşek olan koyun sürüsüdür. Dedi ki:
إذا الهَدَفُ المِعْزالُ صوَّب رأسَه *** وأعجبَهُ ضَفْوٌ من الثَّلةِ الخُطْلِ([7])  Ve **رُمْحٌ خَطِلٌ**: çalkantılıdır. Ve ahmağa **خَطِلٌ** denir. Ve **الخَطَل**: bozuk konuşmadır.
  Ve bir topluluk, cömertin **خَطِلاً** diye adlandırıldığını iddia etti; bu, vermeye süratinden dolayıdır. Ve denir: **امرأةٌ خَطَّالةٌ**: şüphe sahibi; bu, onun **خَطَل**ından dolayıdır. Ve asıl birdir.
  (خطم)  **الخاء** ve **الطاء** ve **الميم**, içinde bir çıkıntı bulunan bir şeyin öne çıkmasına delâlet eder. Şu hâlde **المَخَاطم** burunlardır; tekili **مَخْطِم**dir. Ve **رجلٌ أخطمُ**: uzun burunludur. Ve deve için **الخِطَام** buna adlandırıldı; çünkü o, onun **خَطْمه** üzerine düşer. Ve denir ki **الخُطْمة([8])** dağın burnudur (çıkıntısıdır). İşte bab budur.
  Ve tek bir kelime şâz oldu; dediler: **بُسْرٌ مُخَطَّمٌ**, onda çizgiler olduğu zaman.
  (خطو/أ)  **الخاء** ve **الطاء** ve illetli harf ve hemzeli (harf), bir şeyin aşmasına ve ondan gitmesine delâlet eder. Denir: **خَطوتُ** adım attım, **أخطو** adım atarım, **خَُطوة**. Ve **الخُطْوة**: iki ayak arasıdır. Ve **الخَطْوة**: bir defadır.
  Ve **الخَطَاءُ** bundandır; çünkü o, doğruluğun sınırını aşmadır. Denir: **أخطأ**; doğruyu aştığı zaman. Ve **خَطِئ** **يخطأُ**; günah işlediği zaman; ve o, babın kıyasıdır; çünkü hayırlı yönü terk eder.
  (خطب)  **الخاء** ve **الطاء** ve **الباء** iki asıldır: birincisi iki kişi arasındaki sözdür; denir: **خاطبهُ** ona hitap etti, **يُخاطِبه** ona hitap eder, **خِطاباً**. Ve **الخُطْبة** bundandır. Ve nikâhta, evlendirilmesini isteme (talep)tir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿لاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّساء﴾ [البقرة 235]. Ve **الخُطْبة**: onunla hitap edilen sözdür. Ve denir: **اختطب القومُ فلاناً**; onu, arkadaşlarını (kadınlarını) onunla evlenmeye çağırdıkları zaman. Ve **الخطب**: vuku bulan iştir; ancak onda vuku bulan karşılıklı konuşma ve müracaat sebebiyle buna adlandırıldı.
  Ama diğer asıl ise iki rengin farklılığıdır. Ferrâ dedi: **الخَطْبَاء**: sırtında siyah bir çizgi bulunan dişi eşektir. Erkek eşek **أخْطَبُ**tur. Ve **الأخطَب**: bir kuştur; belki onda iki renk farklılaşır. Dedi ki:
  * إذا الأخْطَبُ الدَّاعِي على الدَّوْح صَرْصَرا([9]) *
  Ve **الخُطْبان**: renkleri farklılaştığı zaman **الحنْظَل**dır. Ve **الأخطَبُ**: üzerinde yeşillik bulunan eşektir. Ve buna benzeyen her renk **أخْطَبُ**tur.
  (خطر)  **الخاء** ve **الطاء** ve **الراء** iki asıldır: birincisi değer ve makam, ikincisi çalkantı ve harekettir.
  Birincisi, onların bir şeyin benzerine **خَطِيرُهُ([10])** demeleridir. Ve falanın **خَطَرٌ**ı vardır; yani ona denk düşen ve onun gibisine yaraşan bir menzil ve makam.
  Ve diğer asıl, onların: deve kuyruğuyla **خَطر** etti, **خَطَراناً** demeleridir. Ve **خَطَرَ ببالي كذا خَطْراً**: şu, aklıma geldi; bu, kalbinden içinde durma ve yavaşlık bulunmaksızın bir süratle geçmesidir. Ve denir: yürüyüşünde **خَطَر** etti. Ve **رجلٌ خَطَّارٌ بالرُّمح**: yani onunla yürüyen([11]), saplayan. Dedi ki:
  * مَصاليتُ خَطّارون بالرُّمح في الوغَى([12]) *
  Ve **رمح خَطّارٌ**: titremeli olandır. Ve **خَطَر الدّهر خَطرَانَهُ**; “**ضَرَب ضَرَبانَه**” denildiği gibi. Ve **الخَطْرة**: hatırlayıştır. Dedi ki:
بينما نحنُ بالبَلاكِثِ فالقا *** عِ سِراعاً والعِيسُ تهوِي هُوِيَّا([13])خَطَرَتْ خَطْرَةٌ على القلب مِن ذِكـ *** ـراكِ وَهْناً فما استطعتُ مُضِيّا---------------------------------------------------------------
([1]) **الطاء**’ın fethası kıraati daha üstündür; ve Lisân’da kesre kıraati Yûnus’a nispet edildi. Ve Ebû Hayyân tefsirine bak (1: 89-90).
([2]) Ali hadisi odur: “Nafakan riya ve **للخطاف** için şöhrettir.”
([3]) Beyit, Avf’undur; Cerîr b. Atıyye b. Avf’un dedesi; ve bununla “**الخطفى**” lakabı verilmiştir.
([4]) ‘Umânî recez şairinindir; Lisân’da (خطف) olduğu gibi; ve ondan önce: * فانقض قد فات العيون الطرفا *
([5]) Ebû Zübeyd et-Tâî’nindir; Lisân’da (خطف) olduğu gibi.
([6]) Nâbiga divanı 55 ve Lisân (خطف).
([7]) Beyit, divanında 43’te Ebû Züeyb el-Hüzelî’nindir ve Lisân (هدف، عزل، صفا). Ve onu (ضفو)’da iade edecektir; ve şöyle rivayet edilir: “**المعزاب**” **اللام** yerine **الباء** ile; ve ikisi de anlamca birdir.
([8]) Bu kelime Lisân ve Kâmûs’ta vârid olmadı. Asıl ve Mücmel’de bu ضبط ile vârid oldu.
([9]) Sadrı Lisân (خطب، مرر)’de olduğu gibi: * ولا أنثني من طيرة عن مريرة *
([10]) Denir: o, ona **خطير**dir; ve **خطر** da.
([11]) Asılda “**مشابه**” yazıldı.
([12]) Bu sadr Mücmel ve Lisân’da vârid oldu.
([13]) Hamâse’de (2: 73) ve Lisân’da (بلكث) bazı Kureyşlilere nispet edildi. Lisân hâşiyelerinde: o, Ebû Bekr b. Abdurrahman b. el-Misver b. Mahreme’dir. Yâkût onu Mu‘cemü’l-Büldân’da Kesîr’e nispet etti.
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ط ر
هو على خطر عظيم وهو الإشراف على شفا هلكة‏.‏
وقد ركبوا الأخطار‏.‏
وخاطر بنفسه وبقومـه وأخطـر بهـم‏.‏
وقـد خطـر الفحـل بذنبـه عنـد الصيـال كأنـه يتهـدّد وتخاطـرت الفحـول بأذنابها للتصاول‏.‏
وناقة خطّارة‏:‏ تحرك ذنبها إذا نشطت في السير‏.‏
ومن المجاز‏:‏ خاطره على كذا‏:‏ راهنه وتخاطروا عليه‏.‏
ووضعوا لهم خطرا‏.‏
وقد أحرز فلان الخطر‏.‏
وأخطر ماله‏:‏ جعله خطرا‏.‏
ورجل خطير وقوم خطيرون وله خطر ولهم أخطار‏.‏
وقـد خطـر الرجـل وأخطـره اللـه‏.‏
وخطر الرجل برمحه إذا مشى به بين الصفين كما يخطر الفحل‏.‏
قال‏:‏ عليّ من الأعداء درع حصينة إذا خطرت حولي تميـم وعامـر ورجل خطار بالرمح وقوم خطّارون بالرماح‏.‏
قال‏:‏ مصاليت خطارون بالسمر في الوغى ورجل خطّار‏:‏ مهتز‏.‏
قال الطرماح‏:‏ وهم تركوا مسعود نشبة مسنداً ينـوء بخطّـار مـن الخـط مـارن نشبة حيّ من بني مرة‏.‏
وهو يخطر بيده في مشيه‏.‏
ومسك خطّار‏:‏ نفّاح‏.‏
قال الراعي‏:‏ أتتنا خزامى ذات نشر وحنـوة وراح وخطّار من المسك ينفح وروي خطّام‏.‏
ورأيته يخطر بأصبعه إلى السماء إذا حركها فـي الدعـاء‏.‏
وخطـر الدهـر مـن خطرانه كما تقول ضرب الدهر من ضربانـه‏.‏
وخطـر ذاك ببالـي وعلـى بالـي‏.‏
ولـه خطـرات وخواطر وهو ما يتحرك في القلب من رأي أو معنى‏.‏
وما لقيته إلا خطرة وما ذكرته إلا خطرة بعد خطرة تريد الأحيان‏.‏
والإبل ترعى خطرات الوسمي وهي المطرة بعد المطرة‏.‏

##### Türkçe

خ ط ر
O, büyük bir tehlike üzerindedir; o da bir helâk uçurumunun kenarına nazar etmektir.
Ve onlar **الأخطار**’a bindiler.
Ve kendisiyle ve kavmiyle **خاطر** etti ve onlarla **أخطـر** etti.
Ve **الفحـل** **بذنبـه** **عنـد الصيـال** **خطـر** etti; sanki o tehdit ediyor; ve **الفحـول** kuyruklarıyla, vuruşmak için **تخاطـرت**.
Ve **ناقة خطّارة**: yürüyüşte canlılık kazandığında kuyruğunu hareket ettirir.
Ve mecazdan: **خاطره على كذا**: onunla bahse girdi; ve onun üzerine **تخاطروا**.
Ve onlar kendileri için bir **خطرا** koydular.
Ve falan kimse **الخطر**’ı elde etti.
Ve **أخطر ماله**: onu **خطرا** kıldı.
Ve **رجل خطير** ve **قوم خطيرون**; ve onun için bir **خطر** vardır ve onların için **أخطار** vardır.
Ve adam **خطـر** etti; ve Allah onu **أخطـر** etti.
Ve adam, iki saf arasında yürüdüğünde mızrağıyla **خطر** eder; tıpkı **الفحل**’ın **يخطر** etmesi gibi.
Dedi ki: Düşmanlardan bana sağlam bir zırh vardır; etrafımda **تميـم** ve **عامـر** **خطرت** ettiğinde. Ve **رجل خطار بالرمح** ve **قوم خطّارون بالرماح**.
Dedi ki: Savaşta mızraklarla **مصاليت خطارون**. Ve **رجل خطّار**: titreyen.
**الطرماح** dedi: Ve onlar **مسعود**’u, dayalı bir **نشبة** olarak bıraktılar; **الخـط**’tan, pürüzsüz bir **مـارن** olan bir **خطّـار** ile yüklenir; **نشبة**: **بني مرة**’den bir kabiledir.
Ve o, yürüyüşünde eliyle **يخطر** eder.
Ve **مسك خطّار**: güzel koku yayan.
**الراعي** dedi: Bize, yayılış ve şefkat sahibi **خزامى** ve **راح** ve miskten, koku yayan bir **خطّار** geldi. Ve **خطّام** rivayet edildi.
Ve onu, dua içinde onu hareket ettirdiğinde, parmağıyla göğe doğru **يخطر** ederken gördüm.
Ve **خطـر الدهـر** onun **خطرانه**’ındandır; tıpkı “zaman **ضرب** etti” demen gibi, onun **ضربانـه**’ından.
Ve o, benim **بالـي**’me ve benim **بالـي**’min üzerine **خطـر** etti.
Ve onun için **خطـرات** ve **خواطر** vardır; o, kalpte görüşten yahut mânâdan hareket eden şeydir.
Ve ben onu ancak bir **خطرة** olarak gördüm; ve onu ancak bir **خطرة**den sonra bir **خطرة** olarak andım; sen **الأحيان**’ı kastediyorsun.
Ve develer, **الوسمي**’nin **خطرات**’ını otlar; o da yağmurdan sonra yağmurdur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخاطِرُ: ما يَخْطُرُ في القلب من تدبير أَو أَمْرٍ. ابن سيده: الخاطر الهاجس، والجمع الخواطر، وقد خَطَرَ بباله وعليه يَخْطِرُ ويَخْطُرُ، بالضم؛ الأَخيرة عن ابن جني، خُطُوراً إِذا ذكره بعد نسيان. وأَخْطَرَ الله بباله أَمْرَ كذا، وما وَجَدَ له ذِكْراً إِلاَّ خَطْرَةً؛ ويقال: خَطَر ببالي وعلى بالي كذا وكذا يِخْطُر خُطُوراً إِذا وقع ذلك في بالك ووَهْمِك. وأَخْطَرَهُ اللهُ ببالي؛ وخَطَرَ الشيطانُ بين الإِنسان وقلبه: أَوصل وَسْواسَهُ إِلى قلبه. وما أَلقاه إِلاَّ خَطْرَةً بعد خَطْرَةٍ أَي في الأَحيان بعد الأَحيان، وما ذكرته إِلاَّ خَطْرَةً واحدةً. ولَعِبَ الخَطْرَةَ بالمِخْراق.
والخَطْرُ: مصدر خَطَرَ الفحلُ بذنبه يَخْطِرُ خَطْراً وخَطَراناً وخَطِيراً: رَفَعَهُ مرة بعد مرة، وضرب به حاذيْهِ، وهما ما ظهر من فَخِذيْه حيث يقع شَعَرُ الذَّنَبِ، وقيل: ضرب به يميناً وشمالاً. وناقةٌ خَطَّارَةٌ: تَخْطِرُ بذنبها. والخَطِيرُ والخِطَارُ: وَقْعُ ذنب الجمل بين وَرَكَيْهِ إِذا خَطَرَ؛ وأَنشد:
رَدَدْنَ فَأَنْشَفْنَ الأَزِمَّةَ بعدما
تَحَوَّبَ، عن أَوْراكِهِنَّ، خَطِيرُ
والخاطِرُ: المُتَبَخْتِرُ؛ يقال: خَطَرَ يَخْطِرُ إِذا تَبَخْتَرَ. والخَطِيرُ والخَطَرَانُ عند الصَّوْلَةِ والنَّشَاطِ، وهو التَّصَاوُل والوعيد؛ قال الطرماح:
بالُوا مَخافَتَهُمْ على نِيرانِهِمْ،
واسْتَسْلَمُوا، بعد الخَطِيرِ، فَأَُخْمِدُوا
التهذيب: والفحل يَخْطِرُ بذنبه عند الوعيد من الخُيَلاءِ. وفي حديث مَرْحَبٍ: فخرج يَخْطِرُ بسيفه أَي يَهُزُّهُ مُعْجباً بنفسه مُتَعَرِّضاً للمبارزة، أَو أَنه كان يَخْطِرُ في مشيه أَي يتمايل ويمشي مِشْيَةَ المُعْجبِ وسيفه في يده، يعني كان يَخْطِرُ وسيفه معه، والباء للملابسة. والناقةُ الخَطَّارَةُ: تَخْطِرُ بذنبها في السير نشاطاً. وفي حديث الاستسقاء: والله ما يَخْطِرُ لنا جمل؛ أَي ما يحرك ذنبه هُزَالاً لشدة القَحْطِ والجَدْبِ؛ يقال: خَطَرَ البعيرُ بذنبه يَخْطِرُ إِذا رفعه وحَطَّهُ، وإِنما يفعل ذلك عند الشَّبَعِ والسِّمَنِ؛ ومنه حديث عبد الملك لما قَتَلَ عَمْرو بْنَ سَعِيدٍ: والله: لقد قَتَلْتُه، وإِنه لأَعز عليّ من جِلْدَةِ ما بَيْنَ عَيْنَيَّ، ولكن لا يَخْطِرُ فحلانِ في شَوْلٍ؛ وفي قول الحجاج لما نَصَبَ المِنْجَنيقَ على مكة:
خَطَّارَةٌ كالجَمَلِ الفَنِيقِ
شبه رميها بِخَطَرَانِ الفحل. وفي حديث سجود السهو: حتى يَخْطِرَ الشيطانُ بين المرء وقلبه؛ يريد الوسوسة. وفي حديث ابن عباس: قام نبيّ الله يوماً يصلي فَخَطَر خَطْرَةً، فقال المنافقون: إِن له قلبين. والخَطِيرُ: الوعيد والنشاط؛ وقوله:
هُمُ الجَبَلُ الأَعْلَى، إِذا ما تَنَاكَرَتْ
مُلُوكُ الرِّجالِ، أَو تَخاطَرَتِ البُزْلُ
يجوز أَن يكون من الخطير الذي هو الوعيد، ويجوز أَن يكون من قولهم خَطَرَ البعير بذنبه إِذا ضرب به. وخَطَرَانُ الفحل من نشاطه، وأَما خطران الناقة فهو إِعلام للفحل أَنها لاقح. وخَطَرَ البعير بذنبه يَخْطِرُ، بالكسر، خَطْراً، ساكن، وخَطَرَاناً إِذا رفعه مرة بعد مرة وضرب به فخذيه. وخَطَرَانُ الرجلِ: اهتزازُه في المشي وتَبَخْتُرُه. وخَطَر بسيفه ورمحه وقضيبه وسوطه يَخْطِرُ خَطَراناً إِذا رفعه مرة ووضعه أُخْرَى. وخَطَرَ في مِشْيَتِه يَخْطِرُ خَطِيراً وخَطَراناً: رفع يديه ووضعهما. وقيل: إِنه مشتق من خَطَرانِ البعير بذنبه، وليس بقويّ، وقد أَبدلوا من خائه غيناً فقالوا: غَطَرَ بذنبه يَغْطِرُ، فالغين بدل من الخاء لكثرة الخاء وقلة الغين، قال ابن جني: وقد يجوز أَن يكونا أَصلين إِلاَّ أَنهم لأَحدهما أَقلُّ استعمالاً منهم للآخر. وخَطَرَ الرجلُ بالرَّبِيعَةِ يَخْطُر خَطْراً: رفعها وهزها عند الإِشالَةِ؛ والرَّبِيعَةُ: الحَجَرُ الذي يرفعه الناس يَخْتَبِرُونَ بذلك قُواهُمْ.
الفراء: الخَطَّارَةُ حَظِيرَةُ الإِبل.
والخَطَّارِ: العطَّار؛ يقال: اشتريت بَنَفْسَجاً من الخَطَّارِ. والخَطَّارُ: المِقْلاعُ؛ وأَنشد:
جُلْمُودُ خَطَّارٍ أُمِرَّ مِجْذَبُهْ
ورجل خَطَّارٌ بالرمحِ: طَعَّانٌ به؛ وقال:
مَصالِيتُ خَطَّارونَ بالرُّمْحِ في الوَغَى
ورمح خَطَّارٌ: ذو اهتزاز شديد يَخْطِرُ خَطَراناً، وكذلك الإِنسان إِذا مشى يَخْطِرُ بيديه كثيراً. وخَطَرَ الرُّمْحُ يَخْطِرُ: اهْتَزَّ، وقد خَطَرَ يَخْطِرُ خَطَراناً.
والخَطَرُ: ارتفاعُ القَدْرِ والمالُ والشرفُ والمنزلة. ورجلٌ خَطِيرٌ أَي له قَدْرٌ وخَطَرٌ، وقد خَطُرَ، بالضم، خُطُورَةً. ويقال: خَطَرانُ الرمح ارتفاعه وانخفاضه للطعن. ويقال: إِنه لرفيع الخَطَرِ ولئيمه. ويقال: إِنه لعظيم الخَطَرِ وصغير الخَطَرِ في حسن فعاله وشرفه وسوء فعاله ولؤمه. وخَطَرُ الرجلِ: قَدْرُه ومنزلته، وخص بعضهم به الرفعة، وجمعه أَخْطارٌ. وأَمْرٌ خَطِيرٌ: رفيعٌ. وخَطُرَ يَخْطُرُ خَطَراً وخُطُوراً إِذا جَلَّ بعد دِقَّةٍ. والخَطِيرُ من كل شيء: النَّبِيلُ. وهذا خَطِيرٌ لهذا وخَطَرٌ له أَي مِثْلٌ له في القَدْرِ، ولا يكون إِلاَّ في الشيء المَزِيزِ؛ قال: ولا يقال للدون إِلاَّ للشيء السَّرِيِّ. ويقال للرجل الشريف: هو عظيم الخَطَرِ. والخَطِيرُ: النَّظِيرُ. وأَخْطَرَ به: سَوَّى. وأَخْطَرَهُ: صار مثله في الخَطَرِ. الليث: أُخْطِرْتُ لفلان أَي صُيِّرْتُ نظيره في الخَطَرِ. وأَخْطَرَني فلانٌ، فهو مُخْطِرٌ إِذا صار مثلك في الخَطَرِ. وفلانٌ ليس له خَطِيرٌ أَي ليس له نظير ولا مثل. وفي الحديث: أَلا هل مُشَمِّرٌ للجنة فإِن الجنة لا خَطَرَ لها؛ أَي لا عِوَضَ عنها ولا مِثْلَ لها؛ ومنه: أَلاَّ رَجُلٌ يُخاطِرُ بنفسه وماله؛ أَي يلقيها في الهَلَكَةِ بالجهاد. والخَطَرُ، بالتحريك: في الأَصل الرهن، وما يُخاطَرُ عليه ومِثْلُ الشيء وَعَدِلْهُ، ولا يقال إِلاَّ في الشيء الذي له قدر ومزية؛ ومنه حديث عمر في قسمة وادِي القُرَى: وكان لعثمان فيه خَطَرٌ ولعبد الرحمن خَطَرٌ أَي حظ ونصيب؛ وقول الشاعر:
في ظِلِّ عَيْشٍ هَنِيٍّ ماله خَطَرُ
أَي ليس له عَِدْلٌ. والخَطَرُ: العَِدْلُ؛ يقال: لا تجعل نفسك خَطَراً لفلان وأَنت أَوْزَنُ منه. والخَطَرُ: السَّبَقُ الذي يترامى عليه في التراهن، والجمع أَخْطارٌ. وأَخْطَرَهُمْ خَطَراً وأَخْطَرَه لهم: بذل لهم من الخَطَرِ ما أَرضاهم. وأَخْطَرَ المالَ أَي جعله خَطَراً بين المتراهنين. وتَخاطَرُوا على الأَمر: تراهنوا؛ وخاطَرَهم عليه: راهنهم. والخَطَرُ؛ الرَّهْنُ بعينه. والخَطَرُ: ما يُخاطَرُ عليه؛ تقول: وَضَعُوا لي خَطَراً ثوباً ونحو ذلك؛ والسابق إِذا تناول القَصَبَةَ عُلِمَ أَنه قد أَحْرَزَ الخَطَرَ. والخَطَرُ والسَّبَقُ والنَّدَبُ واحدٌ، وهو كله الذي يوضع في النِّضالِ والرِّهانِ، فمن سَبَقَ أَخذه، ويقال فيه كله: فَعَّلَ، مشدّداً، إِذا أَخذه؛ وأَنشد ابن السكيت:
أَيَهْلِكُ مُعْتَمٌّ وزَيْدٌ، ولم أَقُمْ
على نَدَبٍ يوماً، ولي نَفْسُ مُخْطِرِ؟
والمُخْطِرُ: لذي يجعل نفسه خَطَراً لِقِرْنِه فيبارزه ويقاتله؛ وقال: وقلتُ لمن قد أَخْطَرَ الموتَ نَفْسَه:
أَلا مَنْ لأَمْرٍ حازِمٍ قد بَدَا لِيَا؟
وقال أَيضاً:
أَين عَنَّا إِخْطارُنا المالَ والأَنْـ
ـفُسَ، إِذ ناهَدُوا لِيَوْمِ المِحَالِ؟
وفي حديث النعمان بن مُقَرِّنٍ أَنه قال يوم نَهاوَنْدَ، حين التقى المسلمون مع المشركين: إِن هؤلاء قد أَخْطَرُوا لكم رِثَةً ومَتاعاً، وأَخْطَرتم لهم الدِّينَ، فَنافِحُوا عن الدين؛ الرِّثَةُ: رَدِيء المتاع، يقول: شَرَطُوها لكم وجعلوها خَطَراً أَي عِدْلاً عن دينكم، أَراد أَنهم لم يُعَرِّضُوا للهلاك إِلاَّ متاعاً يَهُونُ عليهم وأَنتم قد عَرَّضْتُمْ لهم أَعظم الأَشياء قَدْراً، وهو الإِسلام.
والأَخطارُ من الجَوْزِ في لَعِب الصبيان هي الأَحْرازُ، واحدها خَطَرٌ. والأَخْطارُ: الأَحْرازُ في لعب الجَوْز.
والخَطَرُ: الإِشْرافُ على هَلَكَة. وخاطَرَ بنفسه يُخاطِرُ: أَشْفَى بها على خَطَرِ هُلْكٍ أَو نَيْلِ مُلْكٍ. والمَخاطِرُ: المراقي. وخَطَرَ الدهرُ خَطَرانَهُ، كما يقال: ضرب الدهرُ ضَرَبانَهُ؛ وفي التهذيب: يقال خَطَرَ الدهرُ من خَطَرانِهِ كما يقال ضَرَبَ من ضَرَبانِه. والجُنْدُ يَخْطِرُونَ حَوْلَ قائدهم يُرُونَهُ منهم الجِدَّ، وكذلك إِذا احتشدوا في الحرب.
والخَطْرَةُ: من سِماتِ الإِبل؛ خَطَرَهُ بالمِيسَمِ في باطن الساق؛ عن ابن حبيب من تذكرة أَبي علي كذلك.
قال ابن سيده: والخَطْرُ ما لَصِقَ
(* قوله: «والخطر ما لصق إلخ» بفتح
الحاء وكسرها مع سكون الطاء كما في القاموس). بالوَرِكَيْنِ من البول؛ قال ذو الرمة:
وقَرَّبْنَ بالزُّرْقِ الحَمائِلَ. بعدما
تَقَوَّبَ، عن غِرْبانِ أَوْرَاكِها، الخَطْرُ
قوله: تقوّب يحتمل أَن يكون بمعنى قوّب، كقوله تعالى: فتقطَّعوا أَمرهم بينهم؛ أَي قطعوا، وتقسمت الشيء أَي قسمته. وقال بعضهم: أَراد تقوّبت غربانها عن الخطر فقلبه.
والخِطْرُ: الإِبل الكثيرة؛ والجمع أَخطار، وقيل الخِطْرُ مائتان من الغنم والإِبل، وقيل: هي من الإِبل أَربعون، وقيل: أَلف وزيادة؛ قال: رَأَتْ لأَقْوامٍ سَوَاماً دَثْراً،
يُرِيحُ رَاعُوهُنَّ أَلْفاً خَِطِرْا،
وبَعْلُها يَسُوقُ مِعْزَى عَشْرا
وقال أَبو حاتم: إِذا بلغت الإِبل مائتين، فهي خَِطْرٌ، فإِذا جاوزت ذلك وقاربت الأَلف، فهي عَِرْجٌ.
وخَطِيرُ الناقة: زمامُها؛ عن كراع. وفي حديث علي، عليه السلام، أَنه أَشار لعَمَّارٍ وقال: جُرُّوا له الخَطِيرَ ما انْجَرَّ لكم، وفي رواية: كا جَرَّهُ لكم؛ معناه اتَّبِعُوه ما كان فيه مَوْضِعٌ مُتَّبَعٌ، وتَوَقَّوْا ما لم يكن فيه موضع؛ قال: الخطير زمام البعير، وقال شمر في الخطير: قال بعضهم الخَطِير الحَبْلُ، قال: وبعضهم يذهب به إِلى إِخْطارِ النفس وإِشْرَاطِهَا في الحرب؛ المعنى اصبروا لعمَّار ما صبر لكم. وتقول العرب: بيني وبينه خَطْرَةُ رَحِمٍ؛ عن ابن الأَعرابي، ولمن يفسره، وأُراه يعني شُبْكَةَ رَحِمٍ، ويقال: لا جَعَلَها اللهُ خَطْرَتَه ولا جعلها آخر مَخْطَرٍ منه أَي آخِرَ عَهْدٍ منه، ولا جعلها الله آخر دَشْنَةٍ
(* قوله: «آخر دشنة إلخ» كذا بالأَصل وشرح القاموس). وآخر دَسْمَةٍ وطَيَّةٍ ودَسَّةٍ، كلُّ ذلك: آخِرَ عَهْدٍ؛ وروي بيت عدي بن زيد: وبِعَيْنَيْكَ كُلُّ ذاك تَخَطَرْا
كَ، ويمْضِيكَ نَبْلُهُمْ في النِّضَالِ
قالوا: تَخَطْراكَ وتَخَطَّاكَ بمعنى واحد، وكان أَبو سعيد يرويه تخطاك ولا يعرف تخطراك، وقال غيره: تَخَطْرَاني شَرُّ فلان وتخطاني أَي جازني. والخِطْرَةُ: نبت في السهل والرمل يشبه المَكْرَ، وقيل: هي بقلة، وقال أَبو حنيفة: تَنْبُتُ الخِطْرَةُ مع طلوع سهيل، وهي غَبْراءُ حُلْوَةٌ طيبة يراها من لا يعرفها فيظن أَنها بقلة، وإِنما تنبت في أَصل قد كان لها قبل ذلك، وليست بأَكثر مما يَنْتَهِسُ الدابةُ بفمه، وليس لها ورق، وإِنما هي قُضْبانٌ دِقَاقٌ خُضْرٌ، وقد تُحْتَبَلُ بها الظِّباءُ، وجمعها خِطَرٌ مثل سِدْرَةٍ وسِدَرٍ. غيره: الخِطْرَةُ عُشْبَةٌ معروفة لها قَضْبَةٌ يَجْهَدُها المالُ ويَغْزُرُ عليها، والعرب تقول: رَعَيْنا خَطَرات الوَسْمِيّ، وهي اللُّمَعُ من المَراتِعِ والبُقَعِ؛ وقال ذو الرمة: لها خَطَراتُ العَهْدِ من كُلِّ بَلْدَةٍ
لِقَوْمٍ، ولو هاجَتْ لهم حَرْبُ مَنْشِمِ
والخِطَرَةُ: أَغصان الشجرة، واحدتها خِطْرٌ، نادر أَو على توهم طرح الهاء. والخِطْرُ، بالكسر: نبات يجعل ورقه في الخضاب الأَسود يختضب به؛ قال أَبو حنيفة: هو شبيه بالْكَتَمِ، قال: وكثيراً ما ينبت معه يختضب به الشيوخ؛ ولحية مَخْطُورَةٌ ومُخَطَّرَةٌ: مَخْضُوبَةٌ به؛ ومنه قيل اللبن الكثير الماء: خِطْرٌ.
والخَطَّارُ: دهن من الزيت ذو أَفاويه، وهو أَحد ما جاء من الأَسماء على فَعَّال.
والخَطْرُ: مكيال ضخم لأَهل الشام.
والخَطَّارُ: اسم فرس حذيفة بن بدر الفَزارِيِّ.

##### Türkçe

**الخاطِرُ**: kalpte tedbir yahut bir işten **يَخْطُرُ** olan şey. İbn Sîde:
**الخاطر** **الهاجس**tir; çoğulu **الخواطر**dır. Ve onun hatırına geldi ve ona **يَخْطِرُ**
ve **يَخْطُرُ**, zamme ile; sonuncusu İbn Cinnî’dendir; **خُطُوراً** (olur) eğer onu unutmadan sonra andıysa. Ve
Allah onun hatırına şöyle şöyle bir işi **أَخْطَرَ** etti; ve onun için bir anış bulmadı, ancak bir **خَطْرَةً** (buldu); ve denilir:
Hatırıma ve hatırım üzerine şöyle şöyle **خَطَرَ** etti, **يِخْطُرُ خُطُوراً**, eğer bu senin hatırına
ve vehmine düştüyse. Ve Allah onu benim hatırıma **أَخْطَرَهُ** etti; ve şeytan insan ile kalbi arasına **خَطَرَ** etti:
vesvesesini onun kalbine ulaştırdı. Ve onu ancak **خَطْرَةً**dan sonra **خَطْرَةً** olarak attı
yani vakitlerden sonra vakitlerde; ve onu ancak bir tek **خَطْرَةً** olarak andım. Ve
**الخَطْرَةَ**yı **بالمِخْراق** ile oynadı.

**والخَطْرُ**: **خَطَرَ** aygırın kuyruğuyla **يَخْطِرُ** **خَطْراً** ve **خَطَراناً**
ve **خَطِيراً**: onu defa defa kaldırdı, ve onunla iki uyluğunun hizasına vurdu; ikisi, iki budunun görünen kısmıdır
kuyruk kılının düştüğü yerde; ve denildi: onunla sağa ve sola vurdu. Ve bir dişi deve
**خَطَّارَةٌ**: kuyruğuyla **تَخْطِرُ**. Ve **الخَطِيرُ** ve **الخِطَارُ**: devenin kuyruğunun iki kalçası arasına düşüşüdür
**خَطَرَ** ettiği zaman; ve inşad etti:
رَدَدْنَ فَأَنْشَفْنَ الأَزِمَّةَ بعدما
تَحَوَّبَ، عن أَوْراكِهِنَّ، خَطِيرُ

**والخاطِرُ**: salınarak yürüyen; denilir: **خَطَرَ يَخْطِرُ** eğer salınarak yürüdüyse.
Ve **الخَطِيرُ** ve **الخَطَرَانُ** hamlede ve canlılıkta; o, karşılıklı saldırış
ve tehdittir; et-Tırmâh dedi:
بالُوا مَخافَتَهُمْ على نِيرانِهِمْ،
واسْتَسْلَمُوا، بعد الخَطِيرِ، فَأَُخْمِدُوا

**التهذيب**: Aygır, kibirden tehdid anında kuyruğuyla **يَخْطِرُ**. Ve
Merhab hadîsinde: çıktı, kılıcıyla **يَخْطِرُ**; yani kendini beğenmiş olarak onu sallar, mübarezeye
maruz kalır; yahut o, yürüyüşünde **يَخْطِرُ** idi; yani sallanır ve kendini beğenmişin yürüyüşüyle yürür
ve kılıcı elindedir; yani o, kılıcı onunla beraber iken **يَخْطِرُ** idi; ve **الباء** beraberlik içindir.
Ve **الناقةُ الخَطَّارَةُ**: yürüyüşte canlılıkla kuyruğuyla **تَخْطِرُ**. Ve istiskā hadîsinde:
Vallahi bize bir deve **يَخْطِرُ** etmez; yani şiddetli kıtlık
ve kuraklıktan zayıflık sebebiyle kuyruğunu oynatmaz; denilir:
Deve kuyruğuyla **خَطَرَ يَخْطِرُ** eğer onu kaldırıp indirdiyse,
bunu ancak tokluk ve semizlik anında yapar; bundan da Abdülmelik hadîsi, Amr b. Saîd’i öldürdüğünde:
Vallahi onu öldürdüm, ve o bana iki gözüm arasındaki bir deri parçasından daha azizdir, fakat
bir sürüde iki aygır **يَخْطِرُ** etmez; ve Haccâc’ın, Mekke üzerine mancınığı kurduğunda sözü:
خَطَّارَةٌ كالجَمَلِ الفَنِيقِ
Onun atışını aygırın **خَطَرَان**ına benzetti. Ve sehiv secdesi hadîsinde: ta ki
şeytan kişi ile kalbi arasına **يَخْطِرَ** etsin; vesveseyi ister. Ve İbn Abbâs hadîsinde:
Allah’ın nebîsi bir gün namaza kalktı da bir **خَطْرَةً** **خَطَرَ** etti; münafıklar dedi: onun iki kalbi vardır. Ve **الخَطِيرُ**:
tehdit ve canlılık; ve onun sözü:
هُمُ الجَبَلُ الأَعْلَى، إِذا ما تَنَاكَرَتْ
مُلُوكُ الرِّجالِ، أَو تَخاطَرَتِ البُزْلُ
**الخطير**den, o tehdit olan (mânâdan) olması caizdir; ve onların sözü olan
deve kuyruğuyla **خَطَرَ** etti, eğer onunla vurduysa (mânâsından) olması da caizdir. Aygırın **خَطَرَان**ı onun canlılığındandır; dişi devenin
**خطران**ı ise aygıra onun gebe olduğunu bildirmedir. Deve kuyruğuyla **خَطَرَ يَخْطِرُ**,
kesre ile, **خَطْراً**, sâkin; ve **خَطَرَاناً** (olur) eğer onu defa defa kaldırdı ve onunla iki buduna vurduysa.
Erkeğin **خَطَرَانُ**ı: yürüyüşte sallanması ve salınmasıdır. Kılıcıyla, mızrağıyla
değneğiyle ve kamçısıyla **خَطَرَ يَخْطِرُ خَطَراناً**: eğer onu bir defa kaldırıp başka bir defa indirdiyse. Yürüyüşünde
**خَطَرَ في مِشْيَتِه يَخْطِرُ خَطِيراً وخَطَراناً**: iki elini kaldırdı ve ikisini indirdi. Ve denildi: o,
devenin kuyruğuyla **خَطَران**ından türemiştir; güçlü değildir. Ve onlar, **خاء**sından **غين**i bedel kıldılar da:
kuyruğuyla **غَطَرَ يَغْطِرُ** dediler; **الغين**, **الخاء**dan bedeldir; **الخاء**ın çokluğu ve **الغين**in azlığından dolayı;
İbn Cinnî dedi: ve ikisinin iki asl olması da caizdir, ancak onların birini kullanımı ötekinden daha azdır. Ve adam,
**بالرَّبِيعَةِ** ile **خَطَرَ يَخْطُر خَطْراً**: **الإِشالَةِ** anında onu kaldırdı ve salladı; ve **الرَّبِيعَةُ**:
insanların onu kaldırdığı taştır; bununla güçlerini denerler.

El-Ferrâ: **الخَطَّارَةُ** develerin ağılıdır.
Ve **الخَطَّارِ**: attâr; denilir: **الخَطَّارِ**dan menekşe satın aldım.
Ve **الخَطَّارُ**: sapan; ve inşad etti:
جُلْمُودُ خَطَّارٍ أُمِرَّ مِجْذَبُهْ
Ve mızrakla **خَطَّارٌ** adam: onunla çok saplayandır; ve dedi:
مَصالِيتُ خَطَّارونَ بالرُّمْحِ في الوَغَى
Ve **خَطَّارٌ** mızrak: şiddetli sallantı sahibi; **خَطَراناً** **يَخْطِرُ**; ve insan da böyledir, eğer yürürken
elleriyle çokça **يَخْطِرُ** ederse. Ve mızrak **خَطَرَ يَخْطِرُ**: sallandı; ve
**خَطَرَ يَخْطِرُ خَطَراناً** olmuştur.

**والخَطَرُ**: kıymetin yükselişi; ve mal, şeref ve mevki. Ve **خَطِيرٌ** adam:
yani onun kıymeti ve **خَطَرٌ**ı vardır; ve **خَطُرَ**, zamme ile, **خُطُورَةً**. Ve denilir: mızrağın **خَطَرانُ**ı, saplamak için onun yükselip alçalmasıdır. Ve denilir:
o, **الخَطَرِ**i yüce ve alçağıdır. Ve denilir:
o, güzel fiili ve şerefi ile, kötü fiili ve alçaklığı içinde, büyük **الخَطَرِ** ve küçük **الخَطَرِ**dir. Adamın **خَطَرُ**ı:
kıymeti ve mevkiidir; bazıları onu yüceliğe tahsis etti; çoğulu **أَخْطارٌ**dur. Ve **خَطِيرٌ** iş: yücedir. Ve
**خَطُرَ يَخْطُرُ خَطَراً وخُطُوراً**: eğer küçüklükten sonra büyüdüyse. Ve her şeyden **الخَطِيرُ**: soylu olandır. Ve bu,
buna **خَطِيرٌ**dir ve ona **خَطَرٌ**dır; yani kıymette ona benzer; ancak üstünlük ve meziyet sahibi şeyde olur;
dedi: ve aşağı olana denilmez, ancak yüce şeyde (denilir). Ve şerefli adama denilir: o,
büyük **الخَطَرِ**dir. Ve **الخَطِيرُ**: nazîr. Ve onunla **أَخْطَرَ**: eşitledi.
Ve onu **أَخْطَرَهُ**: **الخَطَرِ**da onun misli oldu. El-Leys: falana **أُخْطِرْتُ** yani
**الخَطَرِ**da onun nazîri kılındım. Ve falan beni **أَخْطَرَني** eder; o, **مُخْطِرٌ**dur; eğer **الخَطَرِ**da senin mislin olduysa.
Ve falanın **خَطِيرٌ**i yoktur; yani onun nazîri ve misli yoktur. Hadîste: Dikkat edin, cennet için
gayret eden var mı? Çünkü cennetin **خَطَرَ**ı yoktur; yani onun bedeli yoktur ve onun misli yoktur; bundan:
Dikkat edin, bir adam ki canı ve malıyla **يُخاطِرُ**; yani onu
cihad ile helâke atar. Ve **الخَطَرُ**, hareke ile: aslında rehindir; ve üzerine **يُخاطَرُ** olunan şeydir;
ve şeyin misli ve dengi; ancak kıymeti ve meziyeti olan şeyde denilir; bundan Ömer hadîsi, Vâdî’l-Kurâ’nın taksiminde:
ve Osman’ın onda bir **خَطَرٌ**ı vardı ve Abdurrahman’ın bir **خَطَرٌ**ı vardı; yani pay ve nasip; ve şairin sözü:
في ظِلِّ عَيْشٍ هَنِيٍّ ماله خَطَرُ
yani onun dengi yoktur. Ve **الخَطَرُ**: dengidir; denilir: falana karşı kendini bir **خَطَراً**
kılma, hâlbuki sen ondan daha ağır basansın. Ve **الخَطَرُ**: bahiste üzerine ok atılan
yarış ödülüdür; çoğulu **أَخْطارٌ**dur. Ve onlara bir **خَطَراً** **أَخْطَرَهُمْ** etti ve onlar için onu **أَخْطَرَه**: onları razı edecek kadar
**الخَطَرِ**dan onlara verdi. Ve malı **أَخْطَرَ** etti; yani onu
bahisleşenler arasında bir **خَطَراً** kıldı. Ve iş üzerine **تَخاطَرُوا**: bahse girdiler; ve onun üzerine onlarla **خاطَرَهم**: onlarla bahse girdi. Ve **الخَطَرُ**:
rehin bizzat kendisidir. Ve **الخَطَرُ**: üzerine bahse girilen şeydir; dersin: bana
bir **خَطَراً** elbise ve benzeri koydular; ve öne geçen, kamışı aldığı zaman bilinir ki
**الخَطَرَ**ı elde etmiştir. Ve **الخَطَرُ** ile **السَّبَقُ** ve **النَّدَبُ** birdir; o, bütünüyle
**النِّضالِ** ve **الرِّهانِ**da konulan şeydir; kim öne geçerse onu alır; ve bunların hepsinde denilir:
şeddeli **فَعَّلَ**, eğer onu aldıysa; İbnü’s-Sikkît inşad etti:
أَيَهْلِكُ مُعْتَمٌّ وزَيْدٌ، ولم أَقُمْ
على نَدَبٍ يوماً، ولي نَفْسُ مُخْطِرِ؟
Ve **المُخْطِرُ**: kendini rakibine bir **خَطَراً** kılan, onunla mübareze eden ve savaşandır; ve dedi:
وقلتُ لمن قد أَخْطَرَ الموتَ نَفْسَه:
أَلا مَنْ لأَمْرٍ حازِمٍ قد بَدَا لِيَا؟
Ve yine dedi:
أَين عَنَّا إِخْطارُنا المالَ والأَنْـ
ـفُسَ، إِذ ناهَدُوا لِيَوْمِ المِحَالِ؟
Ve Nu‘mân b. Mukarrin hadîsinde, Nihâvend günü dediği rivayet olunur, Müslümanlar müşriklerle karşılaştığında:
Şüphesiz onlar size **رِثَةً** ve **مَتاعاً** **أَخْطَرُوا** ettiler,
ve siz onlara dini **أَخْطَرْتُمْ** ettiniz; öyleyse dini savunun; **الرِّثَةُ**: kötü metadır; der ki:
onu size şart koştular ve onu bir **خَطَراً** kıldılar; yani dininize karşı bir denk (kıldılar); muradı: onlar
helâke ancak kendilerine hafif gelen bir metaı arz ettiler; siz ise onlara
kıymetçe en büyük şeyleri arz ettiniz; o da İslâm’dır.

Çocukların ceviz oyununda **الأَخطارُ**: kazanımlardır; bir teki **خَطَرٌ**dur.
Ve **الأَخْطارُ**: ceviz oyununda kazanımlardır.

**والخَطَرُ**: helâke yaklaşmaktır. Ve kişi canıyla **خاطَرَ بنفسه يُخاطِرُ**:
onu, helâk tehlikesine yahut mülk elde etmeye yaklaştırdı. Ve **المَخاطِرُ**: yükseltiler. Ve zaman
kendi **خَطَرانَهُ**ını **خَطَرَ** etti; denildiği gibi: zaman kendi **ضَرَبانَهُ**ını vurdu; ve **التهذيب**’de:
denilir: zaman, kendi **خَطَرانِهِ**ndan **خَطَرَ** etti; denildiği gibi: kendi **ضَرَبانِه**ndan vurdu. Ve askerler
komutanlarının etrafında **يَخْطِرُونَ**; ondan kendilerinden ciddiyeti ona gösterirler; ve aynı şekilde, savaşta toplandıklarında.

**والخَطْرَةُ**: develerin damgalarındandır; onu, bacağın iç kısmında **بالمِيسَمِ** ile **خَطَرَهُ** etti; İbn Habîb’den, Ebû Ali’nin tezkiresinden, böyledir.

İbn Sîde dedi: ve **الخَطْرُ** idrarın iki kalçaya yapışanıdır; Zû’r-Rumme dedi:
وقَرَّبْنَ بالزُّرْقِ الحَمائِلَ. بعدما
تَقَوَّبَ، عن غِرْبانِ أَوْرَاكِها، الخَطْرُ
Onun sözü: **تقوّب** muhtemeldir ki **قوّب** mânâsınadır; Yüce Allah’ın sözü gibi: **فتقطَّعوا** işlerini aralarında; yani kestiler; ve “şeyi **تقسمت**” yani onu böldüm. Ve bazıları dedi: muradı, onun kalçalarının kargaları **الخَطْر**dan **تقوّبت** oldu; sonra onu ters çevirdi.

**والخِطْرُ**: çok deve(ler)dir; çoğulu **أَخطار**dır. Ve denildi: **الخِطْرُ** koyun ve deveden iki yüzdür; ve denildi:
deveden kırktır; ve denildi: bin ve fazlasıdır; dedi:
رَأَتْ لأَقْوامٍ سَوَاماً دَثْراً،
يُرِيحُ رَاعُوهُنَّ أَلْفاً خَِطِرْا،
وبَعْلُها يَسُوقُ مِعْزَى عَشْرا
Ebû Hâtim dedi: develer iki yüze ulaştığında, o **خَِطْرٌ**dur; bunu aşıp bine yaklaştığında ise o **عَِرْجٌ**dür.

**وخَطِيرُ الناقة**: onun yularıdır; Kurâ‘dan. Ve Ali hadîsinde, عليه السلام, Ammâr’a işaret etti ve dedi:
Onun için **الخَطِيرَ**i çekin, size çekildiği kadar; bir rivayette: size çektiği kadar; mânâsı: onda tâbi olunacak bir yer oldukça ona tâbi olun,
ve yer olmayan şeyden sakının; dedi: **الخطير** devenin yularıdır. Ve Şemmer, **الخطير** hakkında:
bazıları dedi: **الخَطِير** iptir; dedi: ve bazıları onu, savaşta nefsi **إِخْطار** etmeye
ve onu şart koşmaya götürür; mânâ: Ammâr’a, size sabrettiği kadar sabredin.

Araplar der: benimle onun arasında bir **خَطْرَةُ رَحِمٍ** vardır; İbnü’l-A‘râbî’den; ve onu açıklayan kimse içindir; ve ben onu,
bir **شُبْكَةَ رَحِمٍ** (demek) istiyor sanıyorum. Ve denilir: Allah onu onun **خَطْرَتَه**si kılmasın ve onu ondan son **مَخْطَرٍ** kılmasın; yani ondan son ahid (kılmasın); ve Allah onu son
**دَشْنَةٍ** ve son **دَسْمَةٍ**
ve **طَيَّةٍ** ve **دَسَّةٍ** kılmasın; bunların hepsi: son ahid (demektir). Ve Adî b. Zeyd’in beyti rivayet edildi:
وبِعَيْنَيْكَ كُلُّ ذاك تَخَطَرْا
كَ، ويمْضِيكَ نَبْلُهُمْ في النِّضَالِ
Dediler: **تَخَطْراكَ** ve **تَخَطَّاكَ** bir mânâdadır. Ebû Saîd onu **تخطاك** diye rivayet ederdi ve **تخطراك**ı bilmezdi. Başkası dedi:
Falanın şerri beni **تَخَطْرَاني** etti ve beni **تخطاني** etti; yani beni geçti.

**والخِطْرَةُ**: düzlükte ve kumda biten, **المَكْر**a benzeyen bir bitkidir; ve denildi: o bir ottur. Ebû Hanîfe dedi:
**الخِطْرَةُ** Süheyl’in doğuşuyla birlikte biter; o, toz renkli, tatlı, hoş kokuludur;
onu bilmeyen onu görür de onun bir ot olduğunu sanır; oysa ancak daha önce ona ait bir kökte biter;
ve o, hayvanın ağzıyla kopardığından daha fazla değildir; onun yaprağı yoktur; ancak o,
ince yeşil çubuklardır; ve onunla ceylanlar tuzaklanabilir; çoğulu
**خِطَرٌ**dur; **سِدْرَةٍ** ve **سِدَرٍ** gibi. Başkası: **الخِطْرَةُ** bilinen bir ottur; onun bir dalı vardır;
mal onu zorlar ve onun üzerinde bolca otlar; ve Araplar der: **خَطَرات الوَسْمِيّ**yi otlattık; o,
otlaklardan ve yerlerden parıltı gibi parçacıklardır; Zû’r-Rumme dedi:
لها خَطَراتُ العَهْدِ من كُلِّ بَلْدَةٍ
لِقَوْمٍ، ولو هاجَتْ لهم حَرْبُ مَنْشِمِ
**والخِطَرَةُ**: ağacın dallarıdır; bir teki **خِطْرٌ**dur; nadirdir yahut **الهاء**yı atma vehmi üzerinedir. Ve **الخِطْرُ**, kesre ile:
yaprağı siyah kınada kullanılan bir bitkidir; onunla kına yakılır; Ebû Hanîfe dedi: o, **الْكَتَمِ**e benzer;
dedi: ve çoğu kez onunla birlikte biter; yaşlılar onunla kına yakar; ve **لحية مَخْطُورَةٌ** ve **مُخَطَّرَةٌ**:
onunla boyanmış (sakal); bundan dolayı, suyu çok olan süte **خِطْرٌ** denildi.

**والخَطَّارُ**: zeytinden, içinde baharatlar bulunan bir yağdır; ve o, isimlerden **فَعَّال** vezni üzere gelenlerdendir.

**والخَطْرُ**: Şam ehli için büyük bir ölçek.

**والخَطَّارُ**: Fezârî Huzeyfe b. Bedr’in atının adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ط ر * * الخَطَرُ * بفتحتين الإشراف على الهلاك يقال * خَاطَرَ * بنفسه و * الخَطَرُ * السبق الذي يتراهن عليه و * خَاطَرَهُ * على كذا و * خَطَرُ * الرجل أيضا قدره ومنزلته وخطر الرمح يخطر بالكسر * خَطَرَاناً * اهتز ورمح * خَطَّار * بالتشديد ذو اهتزاز وقيل * خَطَرانُ * الرمح ارتفاعه وانخفاضه للطعن ورجل * خَطَّارٌ * بالرمح بالتشديد أي طعان و * خَطَرَ * الرجل أيضا اهتز في مشيه وتبختر وبابه كالذي قبله ورجل * خَطِيرٌ * أي له قدر وقد * خَطُرَ * من باب سهل و * خَطَرَ * الشيء بباله من باب دخل و * أخْطَرَهُ * الله بباله

##### Türkçe

* خ ط ر * * **الخَطَرُ** * iki fetha ile: helâke (yıkıma) nazır olma; denir ki: **خَاطَرَ** canıyla; ve **الخَطَرُ** üzerine bahse girilen yarışta öne geçme (sebq)tir; ve **خَاطَرَهُ** şu şey üzerine; ve erkeğin **خَطَرُ**u da: onun değeri ve menzilesidir. Ve mızrağın **خطر**u, kesre ile, **خَطَرَاناً**: sallandı; ve **رُمح خَطَّار** (şeddeli) sallantılı olandır. Ve denildi ki: mızrağın **خَطَرانُ**u, saplamak için yükselmesi ve alçalmasıdır. Ve mızrakla **خَطَّارٌ** (şeddeli) bir adam: yani çok saplayıcıdır. Ve adamın **خَطَرَ**ı da: yürüyüşünde sallandı ve salınarak yürüdü; ve onun bâbı, ondan önceki gibidir. Ve **خَطِيرٌ** bir adam: yani onun bir değeri vardır; ve **خَطُرَ** (bâbı: **سهل**)dendir. Ve şey, (bâbı: **دخل**)den, onun aklına **خَطَرَ**; ve Allah onu aklına **أخْطَرَهُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخاطر: ما يخطر في القلب من تدبير أو أمر. وقال ابن سيده: الخاطر: الهاجس، ج الخواطر. قال شيخنا: فهما مترادفان، وفرق بينهما وبين حديث النفس الفقهاء والمحدثون وأهل الأصول، كما فرقوا بين الهم والعزم، وجعلوا المؤاخذة في الأخير دون الأربعة الأول. وقال الزمخشري: الخواطر: ما يتحرك بالقلب من رأى أو معنى. وعده من المجاز. الخاطر: المتبختر. يقال: خطر يخطر، إذا تبختر، كالخطر كفرح. ومن المجاز: خطر فثلان بباله وعليه يخطر، بالكسر، ويخطر، بالضم، الخيرة عن ابن جني، خطورا، كقعود، إذا ذكره بعد نسيان.
 قال شيخنا: وقد فرق بينهما صاحب القتطاف حيث قال: خطر الشيء بباله يخطر، بالضم، وخطر الرجل يخطر، بالكسر، إذا مشى في ثوبه. والصحيح ما قاله ابن القطاع وابن سيده من ذكر اللغتين، ولو أن الكسر في خطر في مشيته أعرف. ويقال: خطر ببالي وعلى بالي كذا وكذا يخطر خطورا إذا وقع ذلك في وهمك.
 وأخطره الله تعالى ببالي: ذكره وهو مججاز. خطر الفحل بذنبه يخطر، بالكسر، خطرا، بفضتح فسكون، وخطرانا، محركة وخطيرا، كأمير: رفعه مرة بعد مرة، وضرب به حاذيه، وهو ما ظهر من فخذيه حيث يقع شعر الذنب، وقيل: ضرب به يمينا وشمالا. وفي التهذيب: والفحل يخطر بذنبه عند الوعيد من الخيلاء. والخطير والخطار: وقع ذنب الجمل بين وركيه إذا خطر، وأنشد:
  رددن فأنشفن الأزمة بعد ما                      تحوب عن أوراكهن خطير. وهي ناقة خطارة، تخطر بذنبها في السير نشاطا. وفي حديث الاستسقاء  والله ما يخطر لنا جمل  ، أي ما يحرك ذنبه هزالا لشدة القحط والجدب. وفي حديث عبد الملك لما قتل عمرو بن سعيد: ولكن لا يخطر فحلان في شول  . وقيل: خطران الفحل من نشاطه. وأما خطران الناقة فهو إعلام الفحل أنها لاقح. من المجاز: خطر الرجل بسيفه ورمحه وقضيبه وسوطه، يخطر، إذا رفعه مرة ووضعه أخرى. وفي حديث مرحب:  فخرج يخطر بسيفه  ، أي يهزه معجبا بنفسه متعرضا للمبارزة. ويقال: خطر بالرمح، إذا مشى بين الصفين، كما في الأساس. خطر في مشيته يخطر، إذا رفع يديه ووضعهما وهو يتمايل، خطرانا، فيهما، محركة، وخطيرا، وفي الثاني، وقيل: الثاني مشتق من خطران البعير بذنبه. وليس بقوي، وقد أبدلوا من خائه غينا فقالوا: عطر بذنبه يغطر، فالغين بدل من الخاء، لكثرة الخاء وقلة الغين. قال ابن جني: وقد يجوز أن يكونا أصلين، إلا أنهم لأحدهما أقل استعمالا منهم للآخر. خطر الرمح يخطر خطرانا: اهتز، فهو خطار، ذو اهتزاز شديد، وكذلك الإنسان.

  والخطر بالكسر: نبات يجعل ورقه في الخضاب الأسود يختضب به. أو الوسمة، قال أبو حنيفة: هو شبيه بالكتم. قال: وكثيرا ما ينبت معه يختضب به الشيوخ. واحدته بهاء، مثل سدرة وسدر. من المجاز: الخطر: اللبن الكثير الماء، كأنه مخضوب. الخطر: الغصن من الشجر وهو واحد خطرة كعنبة، نادر، أو على توهم طرح الهاء. قال أبو حنيفة: الخطرة: الغصن والجمع الخطرة. كذلك سمعت الأعراب يتكلمون به. الخطر: الإبل الكثير، هكذا في سائر النسخ الموجودة، والصواب: الكثيرة، بالتأنيث، كما في أمهات اللغة. أو أربعون من الإبل، أو مائتان من الغنم والإبل، أو ألف منها وزيادة، قال:
  رأت لأقوام سوامـا دثـرا
  يريح راعوهن ألفا خطـرا
  وبعلها يسوق معزي عشرا. وقال أبو حاتم: إذا بلغت الإبل مائتين فهي خطر، فإذا جاوزت ذلك وقاربت الألف فهي عرج. ويفتح، وهذه عن الصغاني ج أخطار. الخطر بالفتح: مكيال ضخم لأهل الشام، نقله الصغاني الخطر: ما يتلبد، أي يلصق على أوراك الإبل من أبوالها ووأبعارها إذا خطرت بأذنابها، عن ابن دريد. وعبارة المحكم: مالصق بالوركين من البول، ولا يخفى أن هذه أخصر من عبارة المصنف. قال ذو الرمة:
  وقربن بالزرق الجمائل بعدماتقوب عن غربان أوراكها الخطر. تقوب كقوله تعالى:  فتقطعوا أمرهم بينهم  أي قطعوا. وقال بعضهم: أراد: تقوبت غربانها عن الخطر، فقلبه. ويكسر، والخطر: العارض من السحاب لاهتزازه. من المجاز: الخطر: الشرف والمال والمنزلة وارتفاع القدر، ويحرك، ويقال: للرجل الشريف: هو عظيم الخطر، ولا يقال لل دون. الخطر بالضم: الأشراف من الرجال العظيم القدر والمنزلة، الواحد خطير، كأمير، وقوم خطيرون. وبالتحريك: الإراف على الهلاك، ولا يخفى ما في الأشراف والإشراف من حسن التقابل والجناس الكامل المحرف. وفي بعض الأصول:على هلكة. وهو على خطر عظيم، أي إشراف على شفا هلكة. وركبوا الأخطار. الخطر في الأصل: السبق يتراهن عليه، ثم استعير للشرف والمزية، واشتهر حتى صار حقيقة عرفية. وفي التهذيب. يترامى عليه في التراهن. والخطر: الرهن بعينه وهو ما يخاطر عليه، تقول: وضعوا لي خطرا ثوبا، ونحو ذلك، والسابق إذا تناول القصبة علم أنه قد أحرز الخطر، وهو السبق والندب واحد، وهو كله الذي يوضع في النضال والرهان، فمن سبق أخذه، ج خطار بالكسر، وجج، أي جمع الجمع أخطار. وقيل: إن الأخطار جمع خطر كسبب وأسباب، وندب وأنداب. من المجاز: الخطر: قدر الرجل ومنزلته. ويقال: إنه لعظيم الخطر وصغير الخطر، في حسن فعاله وشرفه، وسوء فعاله. وخص بعضهم به الرفعة، وجمعه أخطار. الخطر: المثل في العلو والقدر، ولا يكون في الشيء الدون، كالخطير، كأمير. وفي الحديث:  ألا هل مشمر للجنة فإن الجنة لا خطر لها  ، أي لا مثل لها. وقال الشاعر:
  في ظل عيش هني ماله خطر.

  أي ليس له عدل. وفلان ليس له خطير، أي ليس له نظير ولا مثل. الخطار، ككتان: دهن يتخذ من الزيت بأفاويه الطيب، نقله الصغاني، وهو أحد ما جاء من الأسماء على فعال. الخطار: اسم فرس حذيفة ابن بدر الفزاري. واسم فرس حنظلة بن عامر النميري، نقله الصغاني. الخطار: لقب عمرو بن عثمان المحدث، هكذا مقتضى سياقة، والصواب أنه اسم جده، ففي التكلة: عمرو بن عثمان بن خطار من المحدثين، فتأمل. الخطار: المقلاع. قال ذكين يصف فرسا: لو لم تلح غرته وجببه جلمود خطار أمر مجذبه.
 الخطار: الأسد، لتبختره وإعجابه، أو لا هتزازه في مشيه. الخطار: المنجنيق، كالخطارة. قال الحجاج لما نصب المنجنيق على مكة:
  خطارة كالجمل الفنيق. شبه رميها بخطران الفحل. وبه فسر أيضا قول دكين السابق. الخطار: الرجل يرفع يده. بالربيعة للرمي ويهزها عند الإشالة يختبر بها قوته، وبه فسر الأصمعي قول دكين السابق. والربيعة: الحجر الذي يرفعه الناس يختبرون بذلك قواهم، وقد خطر يخطر خطرا. الخطار: العطار: يقال: اشتريت بنفسجا من الخطار. من المجاز: الخطار: الطعان بالرمح قال:
  مصاليت خطارون بالرمح في الوغي. وأبو الخطار الكلبي هو حسام بن ضرار بن سلامان بن خيثم بن ربيعة بن حصن بن ضمضم ابن عدي بن جناب: شاعر ولي الأندلس من هشام، وأظهر العصبية لليمانية على المضرية وقتله الصميل ابن حاتم بن شمر بن ذي الجوشن الضبابي. قال الفراء: الخطارة، بهاء: حظيرة الإبل، وقد تقدم ذكر الحظيرة. الخطارة: ع قرب القاهرة من أعمال الشرقية. من المجاز: تخاطروا على الأمر: تراهنوا. وفي الأساس: وضعوا خطرا. وأخطر الرجل: جعل نفسه خطرا لقرنه، أي عدلا فبارزه وقاتله. وأنشد ابن السكيت:
  أيهلك معـتـم وزيد ولـم أقـم                      على ندب يوما ولي نفس مخطر وقال أيضا:
  وقلت لمن قد أخطر الموت نفسه                      ألا من لأمر حازم قد بدا لـيا. وقال أيضا: أين عنا إخطارنا المال والأن_فس إذ ناهدوا ليوم المحال.

  وفي حديث النعمان بن مقرن أنه قال يوم نهاوند حين التقى المسلمون مع المشركين:  إن هؤلاء قد أخطروا لكم رثة ومتاعا، وأخطرتم لهم الدين فنافحوا عن الدين  . أراد أنهم لم يعرضوا للهلاك إلا متاعا يهون عليهم، وأنتم قد عرضتم عليهم أعظم الأشياء قدرا وهو الإسلام.يقول: شرطوها لكم وجعلوها عدلا عن دينكم. ويقال: لا تجعل نفسك خطرا لفلان فأنت أوزن منه. من المجاز: أخطر المال: جعله خطرا بين المتراهنين. وخاطرهم عليه: راهنهم. أخطر فلان فلانا فهو مخطر: صار مثله في الخطر، أي القدر والمنزلة وأخطر به: سوى وأخطرت لفلان: صيرت نظيره في الخطر، قاله الليث. أخطر هو لي، وأخطرت أنا له، أي تراهنا. والتخاطر والمخاطرة ولإخطار: المراهنة: والخطير من كل شيء: النبيل. والخطير: الرفيع القدر. والخطير: الوضيع، ضد، حكاه في المصباح عن أبي زيد وأغفله المصنف نظرا إلى من خص الخطر برفعة القدر، كما تقدم. يقال: أمر خطير، أي رفيع، وقد خطر ككرم، خطورة، بالضم. الخطير: الزمام الذي تقاد به الناقة، عن كراع. وفي حديث علي رضي الله عنه  أنه قال العمار: جروا له الخطير ما انجر لكم  . وفي رواية  ما جره لكم  . ومعناه اتبعوا ما كان فيه موضع متبع، وتوقوا ما لم يكن فيه موضع. قال شمر: ويذهب بعضهم إلى إخطار النفس وإشراطها في الحرب. والمعنى اصبروا لعمار ما صبر لكم. وجعله شيخنا مثلا، ونقل عن الميداني ما ذكرناه أولا، وهو حدث كما عرفت. الخطير: القار، نقله الصغاني. الخطير: الحبل، وبه فسر بعض حديث علي السابق ونقله شمر، وهو أحد الوجهين. وقال الميداني: الخطير: الزمام والحبل، فهما شيء واحد. الخطير: لعاب الشمس في الهاجرة، نقله الصغاني، وهو مجاز، كأنه رماح تهتز. من ذلك أيضا الخطير: ظلمة الليل، نقله الصغاني. الخطير: الوعيد. والنشاط والتصاول، كالخطران، محركة. قال الطرماح:
  بالوا مخافتهم علـى نـيرانـهـم                      واستسلموا بعد الخصير فأخمدوا. وقول الشاعر:
  هم الجبل الأعلى إذا ما تناكرتملوك الرجال أو تخاطرت البزل. يجوز أن يكون من الخطير الذي هو الوعيد، ويجوز أن يكون من خطر البعير بذنبه، إذا ضرب به. وخطر بنفسه يخاطر، وبقومه كذلك، إذا أشفاها وأشفى بها وبهم على خطر، أي إشراف على شفا هلك أو نيل ملك. والمخاطر: المراقي، كأخطر بهم، وهذه عن الزمخشري. وفي الحديث:  ألا رجل يخاطر بنفسه وماله  ، أي يلقيها في الهلكة بالجهاد. والخطرة، بفتح فسكون: عشبة لها قضبة يجهدها المال ويغزر عليها، تنبت في السهل والرمل، تشبه المكر. وقيل: هي بقلة: وقال أبو حنيفة عن أبي زياد: الخطرة، بالكسر، تنبت مع طلوع سهيل، وهي غبراء حلوة طيبة، يراها من لا يعرفها فيظن أنها بقلة، وإنما تنبت في أصل قد كان لها، قبل ذلك وليست بأكثرمما ينتهس الدابة بفمها وليس لها ورق، وإنما هي قضبان دقاتق خضر وقد يحتبل فيها الظباء. قال ذو الرمة:
  تتبع جدرا من رخامي وخطرة                      وما اهتز من ثدائها المتربـل

  الخطرة: سمة للإبل في باطن الساق، عن ابن حبيب، من تذكرة أبي علي. وقد خطره بالميسم إذا كواه كذلك. من المجاز: يقال: ما لقته إلا خطرة بعد خطرة، وما ذكرته إلا خطرة بعد خطرة، أي أحيانا بعد أحيان. أصابته خطرة من الجن، أي مس. العرب تقول: رعينا خطرات الوسمي، وهي اللمع من المراتع والبقع. قال ذو الرمة:
  لها خطرات العهد من كل بـلـدة                      لقوم وإن هاجت لهم حرب منشم. يقال: لا جعلها الله خطرته، ولا جعلها آخر مخطر منه بفتح الميم وسكون الخاء أي آخر عهد منه، ولا جعلها الله آخر دشنة، وآخر دسمة وطية ودسة، كل ذلك آخر عهد. وخطرنية، كبلهنية: ةببابل، نقله الصغاني. الخطير، كزبير: سيف عبد الملك بن غافل الخولاني، ثم صار إلى روق بن عباد بن محمد الخولاني، نقله الصغاني. لعب فلان لعب الخطرة، بفتح فسكون، وهو أن يحرك المخراق بيده تحريكا شديدا كما يخطر البعير بذنبه. وتخطره شر فلان: تخطاه وجازه، هكذا في النسخ، والصواب تخطراه، وبه فسر قول عدي بن زيد:
  وبعينيك كل ذاك تخـطـرا                      ك وتمضيك نبلهم في النبال. قالوا: تخطراك وتخطاك بمعنى واحد، وكان أبو سعيد يرويه: تخطاك، ولا يعرف تخطراك. وقال غيره: تخطراني شر فلان وتخطاني: جازني. ومما يستدرك عليه: ما وجد له ذكرا إلا خطرة واحدة. وخطر الشيطان بينه وبين قلبه: أوصل وسواسه إليه. والخطرات: الهواجس النفسانية. وخطران الرمح: ارتفاعه وانخفاضه للطعن. وخطر يخطر خطرا وخطورا: جل بعد دقة. والخطر، محركة: العوض والحظ والنصيب. وفي حديث عمر في قسمة وادي القرى القرى:  وكان لعثمان فيه خطر، أي حظ ونصيب. وأخطرهم خطرا، وأخطر لهم: بذل لهم من الخطر ما أرضاهم. وأحزر الخطر، وهو مجاز. وخطر تخطيرا: أخذ الخطر. والأخطار من الجوز في لعب الصبيان هي الأحراز، واحدها خطر. والأخطار: الأحراز في لعب الجوز. وخطر الدهر خطرانه، كما يقال ضرب الدهر ضربانه، وهو مجاز. وفي التهذيب يقال: خطر الدهر من خطرانه، كما يقال: ضرب الدهر من ضربانه. والجند يخطرون حول قائدهم: يرونه منهم الجد، وكذلك إذا احتشدوا في الحرب. وتقول العرب: بيني وبينه خطرة رحم، عن ابن الأعرابي، ولم يفسره. وأراه يعني شبكة رحم. وتخاطرت الفحول بأذنابها. للتصاول. ومسك خطار: نفاح، وهو مجاز. وخطر بإصبعه إلى السماء: حركها في الدعاء، وهو مجاز. والخطار: قرية بمصر من القوصية، وهي غير التي ذكرها المصنف. وبستان الخطير بالجيزة. والخطرة، بالكسر: قضبان دقاق خضر تنبت في أصل شجرة، عن أبي زياد، وقد تقدمت الإشارة إليه، وهي غير التي ذكرها المصنف. وقد سموا خاطرا وخطرة.

##### Türkçe

**الخاطر**: kalpte tedbirden veya işten hatıra gelen şey. İbn Sîde dedi ki: **الخاطر**: vesvese veren düşünce; çoğulu **الخواطر**. Şeyhimiz dedi ki: ikisi de eşanlamlıdır; ve onunla **حديث النفس** arasını fukahâ, muhaddisler ve usûlcüler ayırmıştır; nitekim **الهم** ile **العزم** arasını ayırdıkları gibi; ve sorumluluğu, ilk dördü değil, sonuncusunda kıldılar. Zemahşerî dedi ki: **الخواطر**: kalpte görüşten veya mânâdan hareket eden şey. Ve onu mecazdan saydı. **الخاطر**: salınarak yürüyen. Denir: **خطر** **يخطر**; salınarak yürüdüğü zaman; **الخطر** gibi, **فرح** gibi. Mecazdan: falanın hatırı/aklına geldi; **باله** ile **خطر**; ve onun üzerine/aklına gelir: **يخطر** (kesre ile) ve **يخطر** (damme ile); İbn Cinnî’den **الخيرة**; **خطورا** olarak, **قعود** gibi; onu unuttuktan sonra andığı zaman.

Şeyhimiz dedi ki: ve ikisinin arasını **القتطاف** sahibi ayırmıştır; şöyle dediği yerde: şey, aklına geldi: **خطر** **يخطر** (damme ile); ve adam **خطر** **يخطر** (kesre ile), elbisesi içinde yürüdüğü zaman. Doğru olan, İbnü’l-Kattâ‘ ve İbn Sîde’nin iki lugatı zikretmesidir; her ne kadar yürüyüşündeki **خطر**’da kesre daha bilinir olsa da. Ve denir: aklıma geldi ve aklımın üzerine geldi şu ve şu; **يخطر** **خطورا**; o, senin vehmine düştüğü zaman.

Allah Teâlâ onu aklıma getirdi: onu andırdı; ve o mecazdır. Erkek deve kuyruğuyla sallandı: **خطر** **يخطر** (kesre ile) **خطرا**; fetha sonra sükûn ile; ve **خطرانا** (harekeli) ve **خطيرا** (**أمير** gibi): onu defa defa kaldırdı ve onunla iki yanına vurdu; o, uyluklarından görünen yerdir; kuyruğun kılı düştüğü yer; ve denildi: onunla sağa ve sola vurdu. **التهذيب**’de: erkek deve, tehdit anında kibirden kuyruğuyla sallanır. **الخطير** ve **الخطار**: erkek devenin kuyruğunun iki kalçası arasına düşmesi; kuyruğunu salladığı zaman; ve şu beyit okunmuştur:
  “Reddettiler; sonra, daha önce kalçalarından **خطير** uzaklaşmışken, bağ(ı) kuruttular.”
Ve o, **خطارة** bir dişi devedir; yürüyüşte canlılıkla kuyruğuyla sallar. Yağmur duası hadîsinde: “Vallahi bize bir deve bile **يخطر** etmez”; yani şiddetli kıtlık ve kuraklıktan zayıflıkla kuyruğunu oynatmaz. Abdülmelik hadîsinde, Amr b. Saîd’i öldürdüğünde: “Fakat **شول** içinde iki erkek deve **يخطر** etmez.” Denildi: erkek devenin **خطران**’ı onun canlılığındandır. Dişi devenin **خطران**’ı ise, erkeğe gebe olduğunu bildirmesidir. Mecazdan: adam kılıcıyla, mızrağıyla, değneğiyle ve kamçısıyla sallandı; **يخطر**; onu bir kere kaldırıp bir kere indirdiği zaman. Merhab hadîsinde: “Kılıcıyla sallanarak çıktı”; yani kendini beğenerek onu sallar; dövüşe çağrıya çıkmak üzere. Ve denir: mızrakla sallandı; iki saf arasında yürüdüğü zaman; **الأساس**’ta olduğu gibi. Yürüyüşünde sallandı: **خطر** **يخطر**; ellerini kaldırıp indirirken ve salınırken; **خطرانا**; ikisinde (harekeli); ve **خطيرا**; ikincisinde; ve denildi: ikincisi, devenin kuyruğuyla **خطران**’ından türemiştir. Güçlü değildir. Ve **خ**’sinden **غ**’yi bedel yaptılar da “kuyruğuyla sallandı: **عطر** **يغطر**” dediler; **الغين**, **الخاء**’ın bedelidir; **الخاء**’ın çokluğu ve **الغين**’in azlığından dolayı. İbn Cinnî dedi ki: ikisinin iki asl olması da câizdir; ancak onlar, birini diğerinden daha az kullanırlar. Mızrak sallandı: **خطر** **يخطر** **خطرانا**: titredi; o hâlde o **خطار**dır: şiddetli titremesi olan; insan da böyledir.

**الخطر** (kesre ile): yaprağı siyah kınada kullanılan bir bitki; onunla boyanılır. Yahut **الوسمة**; Ebû Hanîfe dedi ki: o, **الكتم**’e benzer. Dedi: çoğu kez onunla birlikte biter; ihtiyarlar onunla boyanır. Tekili, **هاء** iledir; **سدرة** ve **سدر** gibi. Mecazdan: **الخطر**: suyu çok süt; sanki boyanmış gibi. **الخطر**: ağaçtan dal; tekili **خطرة** (**عنبة** gibi); nâdir; yahut **هاء**’yı atma vehmi üzere. Ebû Hanîfe dedi ki: **الخطرة**: dal; çoğulu **الخطرة**. Bedevîlerin onunla konuştuğunu böyle işittim. **الخطر**: çok deve; mevcut bütün nüshalarda böyle; doğrusu: müennes olarak “çok olan”dır; dilin ana kaynaklarında olduğu gibi. Yahut develerden kırk; yahut koyun ve develerden iki yüz; yahut onlardan bin ve fazlası. Dedi ki:
  “Bir kavim için, yıpranmış otlayanlar gördü;
  Çobanları onları bin **خطرا** olarak akşamlatır;
  Kocası da on keçi sürer.”
Ebû Hâtim dedi ki: develer iki yüze ulaştığında o **خطر**dır; onu aşıp bine yaklaştığında o **عرج**’dir. Ve fetha ile de gelir; Sığânî’den; çoğulu **أخطار**. **الخطر** (fetha ile): Şam ehli için büyük bir ölçek; Sığânî nakletti. **الخطر**: deve kalçalarına, kuyruklarıyla salladıklarında, idrarlarından ve dışkılarından yapışan şey; İbn Düreyd’den. **المحكم**’in ibaresi: iki kalçaya idrardan yapışan şey. Ve musannifin ibaresinden bunun daha kısa olduğu gizli değildir. Zü’r-Rumme dedi ki:
  “Ve mavi(ler)le develeri yaklaştırdılar; daha önce kalçalarının kargaları **الخطر**’dan ayrılmışken.”
**تقوب**; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: **فتقطعوا أمرهم بينهم**; yani kestiler. Bazıları dedi ki: muradı: “kargaları **الخطر**’dan ayrıldı” idi; onu ters çevirdi. Ve kesre ile de gelir. **الخطر**: titremesinden dolayı buluttan arız olan. Mecazdan: **الخطر**: şeref, mal, mevki ve kadrin yükselmesi; ve harekelenir; ve şerefli adam için denir: o, büyük **الخطر** sahibidir; aşağı olana denmez. **الخطر** (damme ile): erkeklerden eşraf; kadr ve mevki bakımından büyük olanlar; tekili **خطير** (**أمير** gibi); ve **خطيرون** kavmi. Hareke ile: helâke yaklaşma. **الأشراف** ile **الإشراف**’ta güzel karşıtlık ve tahrifli tam cinas bulunan şey gizli değildir. Bazı asıllarda: “helâk üzerine.” O, büyük bir **خطر** üzerindedir; yani helâk uçurumunun kenarına yaklaşma. Ve **الأخطار**’a bindiler. **الخطر** aslında: üzerine bahse girilen yarışma ödülü; sonra şeref ve meziyete ödünç alındı; meşhur oldu, nihayet örfî hakikat oldu. **التهذيب**’de: bahiste ona atışılır. Ve **الخطر**: rehnin aynısıdır; yani üzerine risk edilen şey; dersin ki: bana bir elbise **خطرا** koydular ve bunun benzeri. Ve öne geçen, kamışı aldığı zaman, **الخطر**’ı elde ettiğini bilir; o, yarışma ödülüdür; ve **الندب** birdir; ve o, atışma ve bahis için konulan şeyin tümüdür; kim öne geçerse onu alır. Çoğulu **خطار** (kesre ile); ve çoğulun çoğulu, yani cem‘u’l-cem‘: **أخطار**. Denildi: **الأخطار**, **خطر**’ın çoğuludur; **سبب** ve **أسباب**, **ندب** ve **أنداب** gibi. Mecazdan: **الخطر**: adamın kadrı ve mevkii. Ve denir: o, büyük **الخطر** ve küçük **الخطر** sahibidir; fiillerinin güzelliğinde ve şerefinde; fiillerinin kötülüğünde. Bazıları onu yalnız yüceliğe tahsis etti; çoğulu **أخطار**. **الخطر**: yükseklikte ve kadrde misal; aşağı şeyde olmaz; **الخطير** gibi; **أمير** gibi. Hadîste: “Dikkat edin, cennet için gayret eden var mı? Çünkü cennetin **خطر**’ı yoktur”; yani onun misli yoktur. Şair dedi ki:
  “Hoş bir hayat gölgesinde; onun **خطر**’ı yoktur.”

Yani onun dengi yoktur. Ve falanın **خطير**’i yoktur; yani onun benzeri ve misli yoktur. **الخطار** (**كتان** gibi): zeytinyağına güzel kokulu baharatlar katılarak yapılan yağ; Sığânî nakletti; ve bu, isimlerden **فعال** vezninde gelenlerdendir. **الخطار**: Huzeyfe b. Bedr el-Fezârî’nin atının adı. Ve Hanzala b. Âmir en-Nümeyrî’nin atının adı; Sığânî nakletti. **الخطار**: muhaddis Amr b. Osman’ın lakabı; sevkin gereği böyle; doğrusu, onun dedesinin adıdır; **التكلة**’de: “muhaddislerden Amr b. Osman b. **خطار**”; düşün. **الخطار**: sapan. Zekîn bir atı vasfederken dedi ki: “Alnının akı ve göğsü parlamasaydı, çekeni emreden bir **خطار** kaya parçası (olurdu).”
**الخطار**: aslan; salınarak yürümesinden ve kendini beğenmesinden dolayı; yahut yürüyüşündeki titremesinden dolayı. **الخطار**: mancınık; **الخطارة** gibi. Haccâc, mancınığı Mekke üzerine kurduğunda dedi ki:
  “**خطارة**; güçlü erkek deve gibi.”
Onun atışını, erkek devenin **خطران**’ına benzetti. Ve bununla, Zekîn’in önceki sözü de tefsir edildi. **الخطار**: elini kaldıran adam; atmak için **الربيعة** ile; kaldırış anında onu sallar; onunla gücünü dener; ve bununla, Asma‘î Zekîn’in önceki sözünü tefsir etti. **الربيعة**: insanların kaldırdığı taş; bununla güçlerini denerler; ve o, **خطر** **يخطر** **خطرا** etmiştir. **الخطار**: **العطار**; denir: **الخطار**’dan menekşe satın aldım. Mecazdan: **الخطار**: mızrakla çok vuran. Dedi ki:
  “Savaşta mızrakla vuran **خطارون** kılıçlılar.”
Ebû **الخطار** el-Kelbî: Hüsâm b. Dırâr b. Selâmân b. Haysam b. Rabîa b. Hısn b. Dımdım b. Adî b. Cenâb’dır: şair; Hişâm tarafından Endülüs’e vali yapıldı; Yemenîler lehine Mudarîlere karşı asabiyeti ortaya koydu; ve onu, ed-Dabbâbî Zü’l-Cevşen’in oğlu Sumeyl b. Hâtim b. Şemr öldürdü. Ferrâ dedi ki: **الخطارة** (هاء ile): deve ağılı; ağıldan söz daha önce geçti. **الخطارة**: Şarkiyye amellerinden, Kahire yakınında bir köy. Mecazdan: iş üzerine **تخاطروا**: bahse girdiler. **الأساس**’ta: bir **خطرا** koydular. Ve adam **أخطر** etti: kendisini rakibine bir **خطر** kıldı; yani denk; böylece onunla karşılaştı ve savaştı. İbnü’s-Sikkît şu beyiti okudu:
  “Mu‘tem ve Zeyd helâk olur mu; hâlbuki ben bir gün bir **ندب** üzerine durmadım; ve benim nefsim **مخطر** (iken).”
Ve yine dedi ki:
  “Ölümü kendisine **أخطر** eden kimseye dedim:
  Bana belirmiş, azimli bir işin sahibi kim?”
Ve yine dedi ki: “Bize nerede kaldı malı ve canları **إخطار** edişimiz; o gün ki imkânsız gün için karşılaştılar.”

Nu‘mân b. Mukarrin’in hadisinde: Nihâvend günü, Müslümanlar müşriklerle karşılaştığında şöyle dediği (rivayet edilmiştir): “Şu (kimseler) size **رثة** ve **متاعا** (yani değersiz eşya ve meta) olarak **أخطروا**; siz de onlara **الدين**’i **أخطرتم**; öyleyse **الدين**’den yana savunun.” Maksadı: onların helâke ancak kendilerince hafif görülen bir metaı arz ettikleri; sizin ise onlara değerce en büyük şey olan İslâm’ı arz etmiş olduğunuzdur. Der ki: onu size şart koştular ve onu dininizden bir bedel kıldılar. Ve denilir: “Kendini falan için **خطرا** kılma; çünkü sen ondan daha ağır basansın.” Mecazdan: **أخطر المال**: onu, bahisleşenler arasında bir **خطر** (bahis konusu) kıldı. **وخاطرهم عليه**: onlarla bahse girdi. **أخطر فلان فلانا فهو مخطر**: **الخطر**da (yani değer ve menzilede) onun gibi oldu. **وأخطر به**: eşitledi. **وأخطرت لفلان**: onun için, **الخطر**da onun dengini kıldım; bunu Leys söylemiştir. **أخطر هو لي، وأخطرت أنا له**: yani bahse girdik. **والتخاطر والمخاطرة ولإخطار**: bahisleşmedir. **والخطير من كل شيء**: soylu olandır. **والخطير**: değerce yüce olandır. **والخطير**: aşağı (değersiz) olandır; zıdd (anlam). Bunu **المصباح**’ta Ebû Zeyd’den nakletti; musannif ise, daha önce geçtiği üzere, **الخطر**ı değerin yüceliğine tahsis eden kimseye bakarak onu gözden kaçırdı. Denilir: “**أمر خطير**”, yani yüce (önemli). Ve **خطر** (kef-**كرم** gibi) **خطورة** (damme ile) (oldu). **الخطير**: dişi devenin sevk edildiği **الزمام**dır; Kurâ‘dan. Ali (radıyallahu anh) hadisinde: **العمار** hakkında şöyle dedi: “Ona **الخطير**’i sürükleyin; size sürüklediği şeyi (siz de) sürükleyin.” Bir rivayette: “size sürüklediği şeyi.” Manası: içinde uyulacak yer olan şeye uyun; içinde yer olmayan şeyden sakının. Şemmer dedi ki: Bazıları bunu, savaşta nefsi **إخطار** etmeye ve onu şart koşmaya götürür. Mana: Ammâr için, size sabrettiği gibi sabredin. Şeyhimiz onu mesel yaptı; Meydânî’den, ilkin zikrettiğimizi nakletti; o ise, bildiğin gibi, yenidir. **الخطير**: zift (**القار**); bunu Sığânî nakletti. **الخطير**: ip (**الحبل**); Ali’nin önceki hadisinin bir kısmı bununla tefsir edildi; Şemmer bunu nakletti; bu iki vecihten biridir. Meydânî dedi ki: **الخطير**: **الزمام** ve **الحبل**; ikisi tek şeydir. **الخطير**: öğle sıcağında güneşin salyası (**لعاب الشمس**)dır; Sığânî nakletti; bu mecazdır; sanki titreşen mızraklardır. Bundan da: **الخطير**: gecenin karanlığı (**ظلمة الليل**); Sığânî nakletti. **الخطير**: tehdit (**الوعيد**). Ve canlılık (**النشاط**) ve saldırışma (**التصاول**), **كالخطران** (harekeli). Tırmâh dedi ki:

  “Korkularını ateşlerinin üzerine işediler,
  ve **الخصير**’den sonra teslim oldular da söndürdüler.”

Şairin sözü:

  “Onlar, erkeklerin kralları tanışmazlık ettiğinde en yüce dağdır;
  yahut **البزل** (iri develer) **تخاطرت** (birbirine meydan okuduğunda).”

Bu, **الخطير** ki o **الوعيد**dir, ondan olabilir; ve **خطر البعير بذنبه**’den de olabilir; kuyruğuyla vurduğunda. **وخطر بنفسه يخاطر، وبقومه كذلك**: onu ve onunla birlikte onları bir **خطر**a, yani helâkin kenarına yahut mülk elde etmeye yakın bir gözetim hâline getirdiğinde. **والمخاطر**: yükseltiler (**المراقي**)dir; **كأخطر بهم**; bu Zemahşerî’dendir. Hadiste: “Nefsi ve malıyla **يخاطر** eden bir adam yok mu?” yani onu cihad ile helâke atar. **والخطرة** (fetha sonra sükûn): bir ottur; onun bir dalı (**قضبة**) vardır; mal (yağmur/su) onu zorlar ve onun üzerine bolca yağar; düzde ve kumda biter; **المكر**’e benzer. Ve denildi: o bir **بقلة**dir. Ebû Hanîfe, Ebû Ziyâd’dan: **الخطرة** (kesra ile), Süheyl’in doğuşuyla birlikte biter; o, tozumsu, tatlı, hoş (bir ottur); onu bilmeyen onu **بقلة** sanır; hâlbuki ancak daha önce ona ait olmuş bir kökün dibinde biter; bundan fazla değildir: binek hayvanının ağzıyla koparıp yediği kadar; onun yaprağı yoktur; ancak incecik yeşil çubuklardır (**قضبان دقاتق خضر**); ve içinde ceylanlar tuzağa düşürülebilir. Zû’r-Rumme dedi ki:

  “Mermerî bir duvardan ve **خطرة**’dan iz sürer,
  ve sarkık memesinden titreşen şey (iz sürer).”

**الخطرة**: deve için, bacağın iç tarafında bir damgadır (**سمة**); İbn Habîb’den, Ebû Ali’nin **تذكرة**’sinden. Ve onu **بالميسم** ile, yani öyle dağladı. Mecazdan: denilir: “Onu ancak **خطرة**dan sonra **خطرة** olarak karşıladım” ve “Onu ancak **خطرة**dan sonra **خطرة** olarak andım”; yani vakit vakit. “Ona cinlerden bir **خطرة** isabet etti”; yani dokunuş. Araplar der ki: “**خطرات الوسمي**’yi otlattık”; o, otlakların ve yerlerin parıltılarıdır (**اللمع**). Zû’r-Rumme dedi ki:

  “Onun, her beldeden bir kavim için ahdin **خطرات**ı vardır;
  ve eğer onlara **حرب منشم** kabarsa (yine).”

Denilir: “Allah onu onun **خطرته**’si kılmasın” ve “Allah onu ondan son **مخطر** kılmasın” (mîm fetha, hâ sükûn ile); yani ondan son ahid. Ve “Allah onu son **دشنة** kılmasın” ve “son **دسمة** ve **وطية** ve **دسة** (kılmasın)”; bunların hepsi “son ahid”dir. **وخطرنية** (tıpkı **كبلهنية** gibi): Bâbil’de (bir yer); Sığânî nakletti. **الخطير** (tıpkı **زبير** gibi): Abdülmelik b. Gâfil el-Havlânî’nin kılıcıdır; sonra Rûk b. Abbâd b. Muhammed el-Havlânî’ye geçti; Sığânî nakletti. Falan, **لعب الخطرة** (fetha sonra sükûn) oynadı; o, **المخراق**’ı eliyle şiddetli bir hareketle hareket ettirmesidir; tıpkı devenin kuyruğuyla **يخطر** etmesi gibi. **وتخطره شر فلان**: onu aştı ve geçti; nüshalarda böyle; doğrusu **تخطراه**’dır; ve Adî b. Zeyd’in sözü bununla tefsir edildi:

  “Ve gözlerinde bütün o, (bana) **تخطرا** eder;
  ve onların oklarını oklar içinde geçirirsin.”

Dediler ki: **تخطراك** ve **تخطاك** bir manadadır. Ebû Saîd onu şöyle rivayet ederdi: **تخطاك**; **تخطراك** bilinmez. Başkası dedi ki: “**تخطراني شر فلان وتخطاني**”: beni geçti. Ve ona ek olarak (şu da) istidrâk edilir: “Onun için ancak bir tek **خطرة** zikri buldu.” **وخطر الشيطان بينه وبين قلبه**: vesvesesini ona ulaştırdı. **والخطرات**: nefsânî kuruntulardır (**الهواجس النفسانية**). **وخطران الرمح**: mızrağın, saplamak için yükselip alçalmasıdır. **وخطر يخطر خطرا وخطورا**: incelikten sonra irileşti. **والخطر** (harekeli): bedel (**العوض**) ve pay (**الحظ**) ve nasiptir (**النصيب**). Vâdî’l-Kurâ’nın taksiminde Ömer’in hadisinde: “Osman’ın onda bir **خطر**ı vardı”; yani pay ve nasip. **وأخطرهم خطرا، وأخطر لهم**: onları razı edecek kadar **الخطر**dan onlara verdi. **وأحزر الخطر**; bu mecazdır. **وخطر تخطيرا**: **الخطر**ı aldı. Çocukların ceviz oyununda cevizden olan **الأخطار**: **الأحراز**dır; tekili **خطر**dır. **والأخطار**: ceviz oyununda **الأحراز**dır. **وخطر الدهر خطرانه**: “zaman vurdu vuruşlarını” denildiği gibi; bu mecazdır. **التهذيب**’de: “**خطر الدهر من خطرانه**” denilir; “**ضرب الدهر من ضربانه**” denildiği gibi. Askerler komutanlarının etrafında **يخطرون**: onlara ciddiyeti gösterirler; savaşta toplandıklarında da böyledir. Araplar der ki: “Benimle onun arasında bir **خطرة رحم** vardır”; İbnü’l-A‘râbî’den; onu açıklamadı. Ben onu, akrabalık ağı (**شبكة رحم**) kastediyor sanıyorum. **وتخاطرت الفحول بأذنابها**: saldırışma için. **ومسك خطار**: nefha (güzel koku yayma); bu mecazdır. **وخطر بإصبعه إلى السماء**: duada onu hareket ettirdi; bu mecazdır. **والخطار**: Mısır’da Kûsiyye’den bir köydür; musannifin zikrettiği o değildir. Cîze’de **بستان الخطير**. **والخطرة** (kesra ile): bir ağacın dibinde biten ince yeşil çubuklardır; Ebû Ziyâd’dan; ona daha önce işaret geçti; bu, musannifin zikrettiği (şey)den başkadır. Ve **خاطرا** ve **خطرة** diye adlandırdılar.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَطَرَ بِذَنَبِهِ
1 خَطَرَ بِذَنَبِهِ ذ , (S, A, Mgh, K, TA,) aor. خَطِرَ , [in the CK, erroneously, خَطُرَ ,] inf. n. خَطْرٌ and خَطَرَانٌ (S, Mgh, K) and خَطِيرٌ, (JK, K,) He (a camel, S, Mgh, or a stallion [camel], A, K) raised his tail time after time, and struck his thighs with it: (S:) or lashed with it to the right and left: (K:) or moved about his tail: (A, * Mgh, TA:) the stallion does so in threatening, through pride; (T, TA;) or in fighting with others, as though threatening; (A;) or by reason of emaciation occasioned by severe drought; or by reason of sprightliness: but a she-camel, to inform the stallion that she has become pregnant. (TA.) You say also, غَطَرَ بذنبه, aor. خَطِرَ : the غ being a substitute for the خ: (TA:) or each form may be original; but the latter is the less used. (IJ, TA.) ― -b2- [Hence,] خَطَرَ بِرْمْحِهِ, (A, * K,) and بِسَيْفِهِ, (K,) and بِقَضِيبِهِ, and بِسَوْطِهِ, (TA,) inf. n. خَطَرَانٌ, (K,) (tropical:) He moved his spear up and down, and his sword, (K, TA,) and his rod, and his whip. (TA.) A man does so with the spear when he walks between the two [opposing] ranks. (A.) ― -b3- And خَطَرَ بِيَدِهِ فِى مَشْيِهِ (tropical:) [He moved his arm up and down in his walking]. (A.) And خَطَرَ فِى مِشْيَتِهِ, (K,) aor. خَطِرَ , (TA,) inf. n. خَطَرَانٌ (K) and خَطِيرٌ, (TA,) (assumed tropical:) He moved his arms up and down in his mode of walking, (K, TA,) inclining his body from side to side at the same time. (TA.) And خَطَرَ, aor. خَطِرَ , (TA,) inf. n. خَطَرَانٌ, (S,) (assumed tropical:) He (a man) shook himself in walking; (S;) and walked with an elegant and a proud and self-conceited gait, with an affected inclining of the body from side to side. (S, TA.) الجُنْدُ يَخْطِرُونَ حَوْلَ قَائِدِهِمْ (assumed tropical:) [The troops strut around their leader] is said when they show their energy to their leader; and in like manner, when they assemble and equip themselves in war. (TA.) ― -b4- And خَطَرَ, aor. خَطِرَ , inf. n. خَطْرٌ, (assumed tropical:) He (a man) raised his arm, or hand, with a stone which he lifted for the purpose of trying his strength, to cast, or throw, and shook the stone in lifting it. (TA.) ― -b5- And خَطَرَ بِاـِصْبَعِهِ اـِلَى السَّمَآءِ (tropical:) He moved his finger, [or raised it towards the sky,] in supplication. (A.) [This one does in the ordinary prayers, in uttering the profession of belief in the unity of God; raising the first finger only (of the right hand, which is placed on the thigh, while sitting on the left foot), and not the hand itself.] ― -b6- And خَطَرَ, (S, K,) aor. خَطِرَ , inf. n. خَطَرَانٌ, (S,) (assumed tropical:) It (a spear) quivered, vibrated, or shook: (S, K:) or moved up and down previously to a thrusting with it. (S.) ― -b7- خَطَرَ بِبَالِى, (S, A, Mgh, Msb, K,) and عَلَى بَالِى, (JK, Mgh, Msb, K,) aor. خَطُرَ (S, ISd, IKtt, Mgh, K) and خَطِرَ , (ISd, IKtt, K,) inf. n. خُطُورٌ, (JK, S, Mgh, K,) or خَطَرٌ, (Msb,) and خَطَرَانٌ, (JK,) or this last is a mistranscription, (Mgh,) (tropical:) It bestirred itself in my mind: (A: [see خَاطِرٌ:]) or it moved my mind: (Msb:) or it occurred to my mind [absolutely, or] after I had forgotten it. (K.) ― -b8- خَطَرَ الشَّيْطَانُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ قَلْبِهِ (assumed tropical:) The devil put vain suggestions into his mind. (TA.) خَطَرَ الدَّهْرُ خَطَرَانَهُ, (S,) or مِنْ خَطَرَانِهِ, (TA,) (tropical:) [Fortune, or time, produced, or brought to pass, its events, or among its events such and such things]: a phrase like ضَربَ الدَّهْرُ ضَرَبَانَهُ, (S,) or مِنْ ضَرَبَانِهِ. (T, A. [See art. ضرب.]) -A2- خَطُرَ, aor. خَطُرَ , (S, A, Msb, K,) inf. n. خُطُورَةٌ, (S, K,) or خَطَرٌ, (Msb,) (tropical:) He (a man, S &c.) was, or became, eminent, noble, or of high rank, (Msb, K,) or characterized by rank or station. (S, A.) And خَطَرَ, [or this is probably a mistranscription for خَطُرَ,] aor. خَطُرَ , inf. n. خَطَرٌ and خُطُورٌ, [or, more probably, خُطُورَةٌ,] (assumed tropical:) He was, or became, great in estimation, rank, or dignity, after having been little in respect thereof. (TA.)

خطّر
2 خطّر خطر , inf. n. تَخْطِيرٌ, (assumed tropical:) He took, got, or won, a bet, wager, or stake. (L in art. ندب, and TA.)

خاطر بِنَفْسِهِ
3 خاطر بِنَفْسِهِ خاطر بنفسه خاطر بنفسة , (S, A, Msb, K,) and بِقَوْمِهِ, (A,) inf. n. مُخَاطَرَةٌ; (TK;) and بقومه ↓ اخطر; (A;) He placed himself at the point of, or near to, destruction; perilled, imperilled, endangered, jeoparded, hazarded, or risked, himself; (S, A;) and his people or party: (A:) or خاطر بنفسه signifies he did that in which fear predominated: (Msb:) or he caused himself to be on the brink of destruction or of attaining dominion. (K.) And خاطر بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ He threw himself and his property into destruction. (TA.) And ↓ اخطر لَهُ كَذَا He hazarded, or risked, to him such a thing. (L.) [See also 4, below.] ― -b2- خاظرهُ عَلَى كَذَا, (S, A,) or عَلَى مَالٍ, (Msb,) inf. n. as above, (TA,) (tropical:) He laid a bet, wager, or stake, with him, (S, * A, Msb,) for such a thing, (S, A,) or for property. (Msb.) [See, again, 4.]

اخطرهُ اللّٰهُ بِبَالِى
4 اخطرهُ اللّٰهُ بِبَالِى ذ , (S, K,) [and عَلَى بَالِى, (see 1,)] (tropical:) God caused it [to bestir itself in my mind: or to move my mind: or] to occur to my mind after I had forgotten it. (K.) -A2- See also 3, in two places. ― -b2- اخطرالمَالَ, (S, K, &c.,) inf. n. اـِخْطَارٌ, (Msb,) (tropical:) He made the property a stake (S, A, Msb, K) between the parties betting. (S, Msb, K.) And أَخْطَرَ لِى وَأَخْطَرْتُ لَهُ (tropical:) [He laid me a bet and I laid him a bet;] we laid bets, wagers, or stakes, one to another. (K. [See also 3.]) And اخطر المَوْتَ نَفْسَهُ (tropical:) He made his soul a stake to death [by exposing it to be taken by death, like as a stake is taken by one of two parties who have betted]. (TA.) And اخطر [alone] (tropical:) He made himself, or his soul, a stake to his adversary, and sallied forth against him. (K.) ― -b3- أَخْطَرَهُمْ خَطَرًا and اخطر لَهُمْ خَطَرًا (assumed tropical:) He gave them liberally, or freely, a lot, portion, or share, or a compensation, such as contented them. (TA.) ― -b4- اخطرهُ He (God) made him to be characterized by rank, or station. (A.) ― -b5- اخطر فُلَانٌ فُلَانًا (assumed tropical:) Such a one became like in rank, or station, to such a one. (K.) And أُخْطِرْتُ لِفُلَانٍ (assumed tropical:) I was made like to such a one in rank, or station. (Lth, TA.) And أُخْطِرَ بِهِ He was made equal. (TA. [See أُنْظِرَ بِهِ.])

تَخَاطَرَتِ الفُحُولُ بِأَذْنَابِهَا
6 تَخَاطَرَتِ الفُحُولُ بِأَذْنَابِهَا ذ [The stallions of the camels lashed with their tails] previously to their attacking one another. (A.) -A2- تخاطروا (tropical:) They laid bets, wagers, or stakes, one with another, (K, TA,) عَلَى أَمْرٍ for a thing. (TA.) And تخاطرا عَلَيْهِ (tropical:) They two laid bets, wagers, or stakes, for it. (A.)

خَطْرٌ
خَطْرٌ خطر : see خِطْرٌ: -A2- and خَطَرٌ, in two places: -A3- and خَاطِرٌ.

خِطْرٌ
خِطْرٌ خطر A large number of camels: (S, K:) or forty: (K:) or two hundred; (AHلt, K;) and the like of sheep or goats: (TA:) or a thousand thereof: (K:) and more: (TA:) and ↓ خَطْرٌ signifies the same: (K:) pl. أَخْطَارٌ. (S, K.) -A2- A certain plant, with which one dyes or tinges, himself or his hair, (S, K,) its leaves being put into black dye: (TA:) it resembles the plant called كَتَم, with which it often grows; and old men dye their hair with it: (AHn:) or [the plant called] وَسْمَة: (K:) [a coll. gen. n.:] n. un. with ة. (AHn, K.) ― -b2- Hence, (S,) (tropical:) Milk mixed with much water: (S, K, TA:) as though it were tinged [with the plant so called]. (TA.) ― -b3- And A branch (K) of a tree: pl. خِطَرَةٌ, which is extr.; or as though the ة were imagined to be elided. (TA.)

خَطَرٌ
خَطَرٌ خطر The being at the point of, or near to, destruction; (JK, S, A, Msb, K;) [imminent danger; peril; jeopardy; risk; hazard;] and fear of perishing: (Msb:) pl. أَخْطَارٌ. (A.) You say, هُوَ عَلَى خَطَرٍ عَظِيمٍ He is [in a state of great peril,  or] on the brink of destruction. (A.) And رَكْبُوا الأَخْطَارَ [They embarked in perilous undertakings; or braved perils]. (A.) [And أَمْرُ لَهُ خَطَرٌ and ذُو خَطَرٍ A perilous affair or event or case: and hence, a momentous, or an important, affair or event or case; an affair, or event,. or a case, of moment or importance or magnitude: see also خَطِيرٌ.] And خَطَرٌ [alone] signifies A thing, or an affair, &c., of great magnitude: and a trial, or an affliction: pl. as above. (Har p. 264.) ― -b2- (tropical:) A bet, wager, stake, or thing wagered; a thing staked at a shooting-match or a race, and taken by the winner: (T, S, * A, * Mgh, * Msb, * K, * TA:) [accord. to the TA, this is the primary signification; but accord. to the A, it is tropical:] pl. as above; (Msb;) or خِطَارٌ; and pl. pl. خُطُرٌ: (K: [but in some copies of the K, the last is written أَخْطَارٌ; and so in the TA, where it is added that some say it is pl. of خَطَرٌ, like as أَسْبَابٌ is of سَبَبٌ, and أَنْدَابٌ of نَدَبٌ:]) خَطَرٌ and سَبَقٌ and نَدَبٌ all signify the same. (TA.) You say, وَضَعُوا خَطَرًا (tropical:) [They laid a bet]. (A.) And أَحْرَزَ فُلَانٌ الخَطَرَ (tropical:) [Such a one won the bet]. (A.) ― -b3- Hence, [app. as being likened to a stake won,] (TA,) (tropical:) Eminence; nobility; as also ↓ خَطْرٌ: (K, TA:) in which sense it has become so much used as to be, in this acceptation, conventionally regarded as proper: (TA:) also excellence: (TA:) and (as also ↓ خَطْرٌ, TA) rank; degree of dignity; station; of a man: (S, A, K, TA:) and highness of rank or account or estimation: and wealth: (TA:) pl. أَخْطَارٌ: (A:) accord. to some, it is only used to signify high rank: but accord. to others, you say, اـِنَّهُ لَعَظِيمُ الخَطَرِ (tropical:) [Verily he is of great dignity] with respect to his good actions and his nobility, and صَغِيرُ الخَطَرِ (tropical:) [of little rank] with respect to his evil actions and his ignobleness. (TA.) Also (assumed tropical:) A lot, or portion, or share. (TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) A compensation. (TA.) -A2- (assumed tropical:) A like, or fellow, (S, K,) in rank or station, (S,) or in eminence; (K;) as also ↓خَطِيرٌ. (S, K.) You say, هٰذَا خَطَرٌ لِهٰذَا, and ↓خَطِيرٌ, (assumed tropical:) This is like to that. (S.) And الجَنَّةُ لَا خَطَرَ لَهَا (assumed tropical:) Paradise has not its like. (TA.) And ↓فُلَانٌ لَيْسَ لَهُ خَطِيرٌ (assumed tropical:) Such a one has not his like or fellow. (TA.) -A3- Also [an inf. n. of خَطَرَ in the phrase خَطَرَ بِبَالِى and عَلَى بَالِى, accord. to the Msb And hence,] (assumed tropical:) A vain suggestion of the devil. (JK.) [See خَاطِرٌ.]

خَطِرٌ
خَطِرٌ خطر : see خَاطِرٌ.

خَطْرَةٌ
خَطْرَةٌ خطر خطره خطرة [inf. n. of un. of خَطَرَ: and hence,] (assumed tropical:) A going away; and walking with an elegant and a proud and self-conceited gait, with an affected inclining of the body from side to side. (Har p. 35.) ― -b2- See also خَاطِرٌ. ― -b3- مَا لَقِيتُهُ اـِلَا خَطْرَةً (tropical:) [I met him not save] sometime; (A;) or sometimes. (K.) And مَا ذَكَرْتُهُ اـِلَّا خَطْرَةً بَعْدَ خَطْرَةٍ (tropical:) [I remembered not, or mentioned not, him, or it, save sometime after sometime; i. e., save] sometimes. (A.) ― -b4- أَصَابَتْهُ خَطْرَةٌ مِنَ الجِنِّ (assumed tropical:) A touch, or stroke, from the jinn, or genii, befell him; or madness, or insanity, [proceeding] from the jinn; syn. مَسٌّ. (K, * TA.) ― -b5- بَيْنِى وَبَيْنَهُ خَطْرَةُ رَحِمٍ (IAar, TA) app. means (assumed tropical:) Between me and him is a tie of relationship. (TA.) ― -b6- رَعَيْنَا خَطَرَاتِ الوَسْمِىِّ (assumed tropical:) We pastured [our beasts] upon the patches of herbage produced by the [rain called] وسمىّ. (K, * TA.) ― -b7- خَطْرَةٌ also signifies (assumed tropical:) A small quantity [or shower] of rain: pl. خِطَارٌ (JK) [and probably خَطَرَاتٌ also]. ― -b8- And one says, ↓لَا جَعَلَهَا اللّٰهُ خَطْرَتَهُ وَلَا جَعَلَهَا آخِرَ مَخْطَرٍ مِنْهُ [app. referring to rain, and meaning (assumed tropical:) May God not make it to be the only shower, or fall, thereof, or the only time thereof; nor make it to be the last time thereof]; (TA;) آخِرَ مَخْطَرٍ meaning آخِرَ عَهْدٍ. (K, * TA.)

خطار
خطار خطار : see what next follows.

خَطِيرٌ
خَطِيرٌ خطير The falling of a camel's tail between the parts above his thighs, when he moves it about; [see 1, first sentence;] as also ↓خطار. (TA: in which the latter is written without any syll. signs.) -A2- A camel's nose-rein; (S, K;) a nose-rein by which a she-camel is led: (Kr:) a rope: (Sh, K:) these, says Meyd, are one and the same thing. (TA.) It is related in a trad. of 'Alee that he said to [ a mistake for “ respecting ”] 'Ammلr, جُرُّوا لَهُ الخَطِيرَ مَا انْجَرَّ لَكُمْ [Pull ye his noserein as long as it will be pulled by you]: or, as some relate the saying, مَا جَرَّهُ لَكُمْ [as long as he pulls it to you]: meaning follow him as long as there is ground for doing so: or, accord. to some, as Sh says, act patiently towards 'Ammar as long as he acts patiently towards you: Meyd mentions it as a proverb. (TA.) -A3- (tropical:) Eminent; noble; of high rank: (Msb, K, TA:) characterized by rank or station: (S, A:) pl. خُطْرٌ (K) and خَطِيرُونَ. (A.) And (assumed tropical:) Anything excellent. (TA.) You say أَمْرٌ خَطِيرٌ (assumed tropical:) A thing, or an affair, of high account or estimation. (TA.) ― -b2- Also (assumed tropical:) Ignoble; of low rank; (AZ, TA;) contemptible. (AZ, Msb.) ― -b3- See also خَطَرٌ, in three places.

خَطَّارٌ
خَطَّارٌ خطار [is probably applied to a he-camel in a sense like that of the fem., here following]. خَطَّارَةٌ, applied to a she-camel, That lashes with the tail to the right and left: (K:) or that moves about her tail, when going, in a brisk, or sprightly, manner: (A:) or that raises her tail, in going along, by reason of briskness, and exceeding sprightliness. (Har p. 557.) [See 1, first sentence.] ― -b2- [Hence,] (tropical:) A spear that quivers, vibrates, or shakes: (S, A, K:) or that does so much: and in like manner, a man. (TA.) And خَطَّارٌ بِالرُّمْحِ (tropical:) A man who thrusts much with the spear. (S, K, TA.) ― -b3- (assumed tropical:) A man who raises his arm, or hand, (K, TA,) with a stone which he lifts for the purpose of trying his strength, (TA,) to cast, or throw, (K, TA,) and who shakes the stone in lifting it. (TA.) ― -b4- (assumed tropical:) A sling. (K.) (assumed tropical:) The [engine of war called] مَنْجَنِيق; (K;) as also ↓ خَطَّارَةٌ: its casting being likened to the action termed خَطَرَانٌ [inf. n. of 1, q. v.], of the stallion-camel. (TA.) ― -b5- الخَطَّارُ (assumed tropical:) The lion: (K:) because of his proud walk, and self-admiration: or because of his shaking himself in his walk. (TA.) ― -b6- مِسْكٌ خَطَّارٌ (tropical:) Musk that diffuses much odour or fragrance. (A.)

خَطَّارَةٌ
خَطَّارَةٌ خطار خطاره خطارة : see the next preceding paragraph.

خَاطِرٌ
خَاطِرٌ خاطر [part. n. of 1, q. v.:] (tropical:) Walking with an elegant and a proud and self-conceited gait, with an affected inclining of the body from side to side; (K;) as also ↓ خَطِرٌ, (K, TA,) or ↓ خَطْرٌ. (So in the CK and in a MS. copy of the K.) -A2- (tropical:) An opinion, or an idea, or object of thought, bestirring itself in the mind; (A and Kull p. 179;) i. q. هَاجِسُ, (M, K,) i. e. a thing coming at random into the mind: (S in art. هجس:) or a cogitation which bestirs itself, or occurs, (يَخْطُرُ,) in the mind, with a view to the end, issue, or result, of a thing: (Msb:) pl. خَوَاطِرُ: (A, K:) [and ↓ خَطْرَةٌ signifies the same; for] خَطَرَاتٌ [which is its pl.] is syn. with خَوَاطِرُ; (A;) [whence the phrase,] خَطَرَاتُ الشَّيَاطِينِ (assumed tropical:) The vain suggestions of the devils. (S and TA in art. همز, &c.) [See also خَطَرٌ, last sentence] ― -b2- Hence it is applied to (assumed tropical:) The mind itself. (Kull p. 179.)

مَخْطَرٌ
مَخْطَرٌ مخطر : see خَطْرَةٌ.

بَادِيَةٌ مُخْطِرَةٌ
بَادِيَةٌ مُخْطِرَةٌ بادية مخطره بادية مخطرة (assumed tropical:) [A perilous, or dangerous, desert;] as though it made the traveller a stake between safety and perdition. (Msb.)

مُخَاطِرٌ
مُخَاطِرٌ مخاطر [act. part. n. of 3, q. v.:] (assumed tropical:) One who contends with another in shooting or casting [app. for a wager]. (JK, TA.)

##### Türkçe

**خَطَرَ بِذَنَبِهِ**
1 **خَطَرَ بِذَنَبِهِ** ذ , (S, A, Mgh, K, TA,) muzârîsi **خَطِرَ** , [CK’de yanlış olarak **خَطُرَ** ,] mastarı **خَطْرٌ** ve **خَطَرَانٌ** (S, Mgh, K) ve **خَطِيرٌ**, (JK, K,) O (bir deve, S, Mgh, yahut bir aygır [deve], A, K) kuyruğunu defalarca kaldırdı ve onunla uyluklarına vurdu: (S:) yahut onunla sağa ve sola kamçıladı: (K:) yahut kuyruğunu oynattı: (A, * Mgh, TA:) aygır bunu tehdit ederken, kibirden dolayı yapar; (T, TA;) yahut başkalarıyla dövüşürken, sanki tehdit eder gibi; (A;) yahut şiddetli kuraklığın sebep olduğu zayıflıktan dolayı; yahut çeviklik sebebiyle: fakat dişi deve, aygıra gebe kaldığını bildirmek için. (TA.) Şunu da dersin: **غَطَرَ بذنبه**, muzârîsi **خَطِرَ**: **غ**’nin **خ**’nin yerine geçirilmiş olmasıyla: (TA:) yahut her iki şekil de aslî olabilir; fakat ikincisi daha az kullanılır. (IJ, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **خَطَرَ بِرْمْحِهِ**, (A, * K,) ve **بِسَيْفِهِ**, (K,) ve **بِقَضِيبِهِ**, ve **بِسَوْطِهِ**, (TA,) mastarı **خَطَرَانٌ**, (K,) (mecaz:) Mızrağını yukarı aşağı hareket ettirdi, ve kılıcını, (K, TA,) ve değneğini, ve kamçısını. (TA.) Bir adam, iki [karşıt] saf arasında yürüdüğünde mızrakla bunu yapar. (A.) ― -b3- Ve **خَطَرَ بِيَدِهِ فِى مَشْيِهِ** (mecaz:) [Yürüyüşünde kolunu yukarı aşağı hareket ettirdi]. (A.) Ve **خَطَرَ فِى مِشْيَتِهِ**, (K,) muzârîsi **خَطِرَ** , (TA,) mastarı **خَطَرَانٌ** (K) ve **خَطِيرٌ**, (TA,) (mecaz sayılır:) Yürüyüş tarzında kollarını yukarı aşağı hareket ettirdi, (K, TA,) bununla birlikte bedenini yanlardan yana eğerek. (TA.) Ve **خَطَرَ**, muzârîsi **خَطِرَ** , (TA,) mastarı **خَطَرَانٌ**, (S,) (mecaz sayılır:) O (bir adam) yürürken kendini salladı; (S;) ve zarif, kibirli ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürüdü; bedenin yanlardan yana yapmacık eğilmesiyle. (S, TA.) **الجُنْدُ يَخْطِرُونَ حَوْلَ قَائِدِهِمْ** (mecaz sayılır:) [Askerler kumandanlarının etrafında çalımlanırlar] denir; kumandanlarına güçlerini gösterdiklerinde; ve benzeri şekilde, savaşta toplandıklarında ve teçhizatlandıklarında. (TA.) ― -b4- Ve **خَطَرَ**, muzârîsi **خَطِرَ** , mastarı **خَطْرٌ**, (mecaz sayılır:) O (bir adam) kuvvetini denemek maksadıyla kaldırdığı bir taşla, atmak yahut fırlatmak için, kolunu yahut elini kaldırdı ve taşı kaldırırken salladı. (TA.) ― -b5- Ve **خَطَرَ بِاـِصْبَعِهِ اـِلَى السَّمَآءِ** (mecaz:) O, dua ederken parmağını hareket ettirdi, [yahut onu göğe doğru kaldırdı]. (A.) [Bunu, alışılmış namazlarda, Allah’ın birliğine iman ikrarını söylerken yapar; yalnız birinci parmağı (sağ elin, otururken sol ayak üzerine oturulmuşken uyluk üzerine konulan elin) kaldırır; elin kendisini değil.] ― -b6- Ve **خَطَرَ**, (S, K,) muzârîsi **خَطِرَ** , mastarı **خَطَرَانٌ**, (S,) (mecaz sayılır:) O (bir mızrak) titredi, sarsıldı, yahut sallandı: (S, K:) yahut onunla saplamadan önce yukarı aşağı hareket etti. (S.) ― -b7- **خَطَرَ بِبَالِى**, (S, A, Mgh, Msb, K,) ve **عَلَى بَالِى**, (JK, Mgh, Msb, K,) muzârîsi **خَطُرَ** (S, ISd, IKtt, Mgh, K) ve **خَطِرَ** , (ISd, IKtt, K,) mastarı **خُطُورٌ**, (JK, S, Mgh, K,) yahut **خَطَرٌ**, (Msb,) ve **خَطَرَانٌ**, (JK,) yahut bu sonuncusu yanlış yazımdır, (Mgh,) (mecaz:) Zihnimde kıpırdandı: (A: [**خَاطِرٌ**’e bak:]) yahut zihnimi hareket ettirdi: (Msb:) yahut aklıma geldi [mutlak olarak, yahut] onu unuttuktan sonra. (K.) ― -b8- **خَطَرَ الشَّيْطَانُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ قَلْبِهِ** (mecaz sayılır:) Şeytan onun zihnine boş vesveseler koydu. (TA.) **خَطَرَ الدَّهْرُ خَطَرَانَهُ**, (S,) yahut **مِنْ خَطَرَانِهِ**, (TA,) (mecaz:) [Talih yahut zaman, olaylarını meydana getirdi; yahut olayları arasında şöyle şöyle şeyleri meydana getirdi]: **ضَربَ الدَّهْرُ ضَرَبَانَهُ**, (S,) yahut **مِنْ ضَرَبَانِهِ** gibi bir ibare. (T, A. [**ضرب** maddesine bak.]) -A2- **خَطُرَ**, muzârîsi **خَطُرَ** , (S, A, Msb, K,) mastarı **خُطُورَةٌ**, (S, K,) yahut **خَطَرٌ**, (Msb,) (mecaz:) O (bir adam, S vb.) seçkin oldu yahut oldu; soylu oldu yahut oldu; yahut yüksek mertebeli oldu, (Msb, K,) yahut mertebe yahut makam ile vasıflandı. (S, A.) Ve **خَطَرَ**, [yahut bu muhtemelen **خَطُرَ** için yanlış yazımdır,] muzârîsi **خَطُرَ** , mastarı **خَطَرٌ** ve **خُطُورٌ**, [yahut daha muhtemelen **خُطُورَةٌ**,] (mecaz sayılır:) O, bu bakımdan küçük iken, değer, mertebe yahut vakar bakımından büyük oldu yahut oldu. (TA.)

**خطّر**
2 **خطّر خطر** , mastarı **تَخْطِيرٌ**, (mecaz sayılır:) O, bir bahis, kumar, yahut ortaya konan payı aldı, elde etti, yahut kazandı. (L, **ندب** maddesinde, ve TA.)

**خاطر بِنَفْسِهِ**
3 **خاطر بِنَفْسِهِ خاطر بنفسه خاطر بنفسة** , (S, A, Msb, K,) ve **بِقَوْمِهِ**, (A,) mastarı **مُخَاطَرَةٌ**; (TK;) ve **بقومه** ↓ **اخطر**; (A;) O, kendisini helâkin noktasına yahut yakınına koydu; kendisini tehlikeye attı; tehlikeye soktu; tehlikeye düşürdü; tehlikeye maruz bıraktı; tehlikeye attı; yahut risk etti; (S, A;) ve kavmini yahut tarafını: (A:) yahut **خاطر بنفسه** şu mânâya gelir: korkunun baskın olduğu şeyi yaptı: (Msb:) yahut kendisini helâkin yahut hâkimiyete erişmenin eşiğinde kıldı. (K.) Ve **خاطر بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ** O, kendisini ve malını helâke attı. (TA.) Ve ↓ **اخطر لَهُ كَذَا** O, ona böyle bir şeyi tehlikeye attı yahut risk etti. (L.) [Aşağıda 4’e de bak.] ― -b2- **خاظرهُ عَلَى كَذَا**, (S, A,) yahut **عَلَى مَالٍ**, (Msb,) mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) (mecaz:) O, onunla böyle bir şey üzerine, (S, A,) yahut mal üzerine, (Msb,) bir bahis, kumar, yahut ortaya konan pay koydu. (S, * A, Msb,) [Yine 4’e bak.]

**اخطرهُ اللّٰهُ بِبَالِى**
4 **اخطرهُ اللّٰهُ بِبَالِى** ذ , (S, K,) [ve **عَلَى بَالِى**, (1’e bak,)] (mecaz:) Allah onu [zihnimde kıpırdanır kıldı: yahut zihnimi hareket ettirdi: yahut] onu unuttuktan sonra aklıma getirdi. (K.) -A2- İki yerde 3’e de bak. ― -b2- **اخطرالمَالَ**, (S, K, vb.,) mastarı **اـِخْطَارٌ**, (Msb,) (mecaz:) O, malı, bahisleşen taraflar arasında bir ortaya konan pay yaptı. (S, A, Msb, K) (S, Msb, K.) Ve **أَخْطَرَ لِى وَأَخْطَرْتُ لَهُ** (mecaz:) [O bana bahis koydu ve ben ona bahis koydum;] biz birbirimize bahisler, kumarlar, yahut ortaya konan paylar koyduk. (K. [3’e de bak.]) Ve **اخطر المَوْتَ نَفْسَهُ** (mecaz:) O, nefsini ölüme bir ortaya konan pay yaptı [onu, bahisleşen iki taraftan birinin aldığı pay gibi, ölümün almasına maruz bırakarak]. (TA.) Ve **اخطر** [yalnız] (mecaz:) O, kendisini yahut nefsini hasmına bir ortaya konan pay yaptı ve ona karşı çıkıp hücum etti. (K.) ― -b3- **أَخْطَرَهُمْ خَطَرًا** ve **اخطر لَهُمْ خَطَرًا** (mecaz sayılır:) O, onlara bolca yahut serbestçe, onları hoşnut eden bir pay, hisse, yahut karşılık verdi. (TA.) ― -b4- **اخطرهُ** O (Allah) onu mertebe yahut makam ile vasıflı kıldı. (A.) ― -b5- **اخطر فُلَانٌ فُلَانًا** (mecaz sayılır:) Falanca, falancaya mertebe yahut makam bakımından denk oldu. (K.) Ve **أُخْطِرْتُ لِفُلَانٍ** (mecaz sayılır:) Ben, falancaya mertebe yahut makam bakımından denk kılındım. (Lth, TA.) Ve **أُخْطِرَ بِهِ** O, denk kılındı. (TA. [**أُنْظِرَ بِهِ**’ye bak.])

**تَخَاطَرَتِ الفُحُولُ بِأَذْنَابِهَا**
6 **تَخَاطَرَتِ الفُحُولُ بِأَذْنَابِهَا** ذ [Develerin aygırları, birbirlerine saldırmadan önce kuyruklarıyla sağa sola kamçıladılar]. (A.) -A2- **تخاطروا** (mecaz:) Onlar, birbirleriyle, (K, TA,) **عَلَى أَمْرٍ** bir şey üzerine bahisler, kumarlar, yahut ortaya konan paylar koydular. (TA.) Ve **تخاطرا عَلَيْهِ** (mecaz:) O ikisi, onun üzerine bahisler, kumarlar, yahut ortaya konan paylar koydular. (A.)

**خَطْرٌ**
**خَطْرٌ خطر** : **خِطْرٌ**’e bak: -A2- ve iki yerde **خَطَرٌ**’a: -A3- ve **خَاطِرٌ**’e.

**خِطْرٌ**
**خِطْرٌ خطر** Çok sayıda deve: (S, K:) yahut kırk: (K:) yahut iki yüz; (AHلt, K;) ve koyun yahut keçinin de benzeri: (TA:) yahut bunlardan bin: (K:) ve daha fazlası: (TA:) ve ↓ **خَطْرٌ** aynı mânâyı ifade eder: (K:) çoğulu **أَخْطَارٌ**. (S, K.) -A2- Kişinin kendisini yahut saçını boyadığı yahut renklendirdiği bir bitki: (S, K,) yaprakları siyah boyaya konur: (TA:) **كَتَم** denilen bitkiye benzer; onunla çoğu kez birlikte biter; ve yaşlılar saçlarını onunla boyarlar: (AHn:) yahut [**وَسْمَة** denilen bitki]: (K:) [cins isim:] tekili ة ile gelir. (AHn, K.) ― -b2- Bundan dolayı, (S,) (mecaz:) Çok suyla karıştırılmış süt: (S, K, TA:) sanki [bu bitkiyle] boyanmış gibi. (TA.) ― -b3- Ve Bir ağacın dalı: (K) çoğulu **خِطَرَةٌ**, ki bu şâzdır; yahut sanki ة’nin düşürüldüğü tasavvur edilmiş gibidir. (TA.)

**خَطَرٌ**
**خَطَرٌ خطر** Helâkin noktasında yahut yakınında olma; (JK, S, A, Msb, K;) [yakın tehlike; tehlike;] ve yok olmaktan korkma: (Msb:) çoğulu **أَخْطَارٌ**. (A.) Şöyle dersin: **هُوَ عَلَى خَطَرٍ عَظِيمٍ** O, [büyük bir tehlike hâlinde, yahut] helâkin eşiğindedir. (A.) Ve **رَكْبُوا الأَخْطَارَ** [Tehlikeli işlere giriştiler; yahut tehlikelere göğüs gerdiler]. (A.) [Ve **أَمْرُ لَهُ خَطَرٌ** ve **ذُو خَطَرٍ** Tehlikeli bir iş yahut olay yahut hâl: ve bundan dolayı, önemli yahut mühim bir iş yahut olay yahut hâl; büyüklük yahut önem yahut azamet sahibi bir iş yahut olay yahut hâl: ayrıca **خَطِيرٌ**’e de bak.] Ve **خَطَرٌ** [yalnız] Büyük azametli bir şey yahut iş vb. mânâsına gelir: ve bir imtihan yahut musibet: çoğulu yukarıdaki gibidir. (Har s. 264.) ― -b2- (mecaz:) Bir bahis, kumar, ortaya konan pay, yahut bahis konusu yapılan şey; ok atma müsabakasında yahut yarışta ortaya konan ve kazananın aldığı şey: (T, S, * A, * Mgh, * Msb, * K, * TA:) [TA’ya göre bu aslî mânâdır; fakat A’ya göre mecazdır:] çoğulu yukarıdaki gibidir; (Msb;) yahut **خِطَارٌ**; ve çoğulun çoğulu **خُطُرٌ**: (K: [fakat K’nın bazı nüshalarında sonuncu **أَخْطَارٌ** yazılmıştır; ve TA’da da böyledir; orada eklenir ki bazıları bunun **خَطَرٌ**’ün çoğulu olduğunu söyler; tıpkı **أَسْبَابٌ**’ın **سَبَبٌ**’in ve **أَنْدَابٌ**’ın **نَدَبٌ**’in çoğulu olması gibi:]) **خَطَرٌ** ve **سَبَقٌ** ve **نَدَبٌ** hepsi aynı mânâya gelir. (TA.) Şöyle dersin: **وَضَعُوا خَطَرًا** (mecaz:) [Bir bahis koydular]. (A.) Ve **أَحْرَزَ فُلَانٌ الخَطَرَ** (mecaz:) [Falanca bahsi kazandı]. (A.) ― -b3- Bundan dolayı, [kazanılan bir ortaya konan paya benzetilerek,] (TA,) (mecaz:) Seçkinlik; soyluluk; ayrıca ↓ **خَطْرٌ**: (K, TA:) bu mânâda o kadar çok kullanılmıştır ki, bu kabulde, örfî olarak hakikî sayılır olmuştur: (TA:) ayrıca üstünlük: (TA:) ve (ayrıca ↓ **خَطْرٌ**, TA) bir adamın mertebesi; vakar derecesi; makamı: (S, A, K, TA:) ve mertebenin yahut hesabın yahut itibarın yüksekliği: ve servet: (TA:) çoğulu **أَخْطَارٌ**: (A:) bazılarına göre yalnız yüksek mertebeyi ifade etmek için kullanılır: fakat başkalarına göre şöyle dersin: **اـِنَّهُ لَعَظِيمُ الخَطَرِ** (mecaz:) [Şüphesiz o büyük vakar sahibidir] iyi fiilleri ve soyluluğu bakımından; ve **صَغِيرُ الخَطَرِ** (mecaz:) [küçük mertebeli] kötü fiilleri ve soysuzluğu bakımından. (TA.) Ayrıca (mecaz sayılır:) Bir pay, yahut hisse. (TA.) ― -b4- Ve (mecaz sayılır:) Bir karşılık. (TA.) -A2- (mecaz sayılır:) Mertebe yahut makam bakımından bir benzer, yahut denk, (S, K,) (S,) yahut seçkinlikte; (K;) ayrıca ↓**خَطِيرٌ**. (S, K.) Şöyle dersin: **هٰذَا خَطَرٌ لِهٰذَا**, ve ↓**خَطِيرٌ**, (mecaz sayılır:) Bu, şuna benzer. (S.) Ve **الجَنَّةُ لَا خَطَرَ لَهَا** (mecaz sayılır:) Cennetin benzeri yoktur. (TA.) Ve ↓**فُلَانٌ لَيْسَ لَهُ خَطِيرٌ** (mecaz sayılır:) Falancanın benzeri yahut dengi yoktur. (TA.) -A3- Ayrıca [Msb’ye göre **خَطَرَ**’ın **خَطَرَ بِبَالِى** ve **عَلَى بَالِى** ibaresindeki mastarıdır. Ve bundan dolayı,] (mecaz sayılır:) Şeytanın boş vesvesesi. (JK.) [**خَاطِرٌ**’e bak.]

**خَطِرٌ**
**خَطِرٌ خطر** : **خَاطِرٌ**’e bak.

**خَطْرَةٌ**
**خَطْرَةٌ خطر خطره خطرة** [**خَطَرَ**’ın bir defalık mastarıdır: ve bundan dolayı,] (mecaz sayılır:) Bir gidip gitme; ve zarif, kibirli ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürüme; bedenin yanlardan yana yapmacık eğilmesiyle. (Har s. 35.) ― -b2- **خَاطِرٌ**’e de bak. ― -b3- **مَا لَقِيتُهُ اـِلَا خَطْرَةً** (mecaz:) [Onunla karşılaşmadım, ancak] bir vakit; (A;) yahut bazen. (K.) Ve **مَا ذَكَرْتُهُ اـِلَّا خَطْرَةً بَعْدَ خَطْرَةٍ** (mecaz:) [Onu yahut onu anmadım, ancak bir vakitten sonra bir vakit; yani ancak] bazen. (A.) ― -b4- **أَصَابَتْهُ خَطْرَةٌ مِنَ الجِنِّ** (mecaz sayılır:) Ona cinlerden bir dokunuş yahut vurma isabet etti; yahut cinlerden [kaynaklanan] delilik yahut akıl hastalığı; eş anlamlısı **مَسٌّ**. (K, * TA.) ― -b5- **بَيْنِى وَبَيْنَهُ خَطْرَةُ رَحِمٍ** (IAar, TA) görünüşe göre şu demektir (mecaz sayılır:) Benimle onun arasında bir akrabalık bağı vardır. (TA.) ― -b6- **رَعَيْنَا خَطَرَاتِ الوَسْمِىِّ** (mecaz sayılır:) Biz, **وسمىّ** denilen [yağmurun] meydana getirdiği ot parçaları üzerinde [hayvanlarımızı] otlattık. (K, * TA.) ― -b7- **خَطْرَةٌ** ayrıca (mecaz sayılır:) Az bir miktar [yahut sağanak] yağmur mânâsına gelir: çoğulu **خِطَارٌ** (JK) [ve muhtemelen **خَطَرَاتٌ** da]. ― -b8- Ve şöyle denir: ↓**لَا جَعَلَهَا اللّٰهُ خَطْرَتَهُ وَلَا جَعَلَهَا آخِرَ مَخْطَرٍ مِنْهُ** [görünüşe göre yağmura dair olup şu mânâdadır (mecaz sayılır:) Allah onu onun tek sağanağı yahut tek düşüşü yahut tek zamanı kılmasın; ve onu onun son zamanı kılmasın]; (TA;) **آخِرَ مَخْطَرٍ** demek **آخِرَ عَهْدٍ** demektir. (K, * TA.)

**خطار**
**خطار خطار** : hemen ardından gelen şeye bak.

**خَطِيرٌ**
**خَطِيرٌ خطير** Devenin kuyruğunu oynattığında, kuyruğunun uyluklarının üstündeki kısımlar arasına düşmesi; [1’in ilk cümlesine bak;] ayrıca ↓**خطار**. (TA: orada ikincisi harekesiz yazılmıştır.) -A2- Devenin burun yuları; (S, K;) dişi devenin sevk edildiği burun yuları: (Kr:) bir ip: (Sh, K:) Meyd der ki bunlar bir ve aynı şeydir. (TA.) ‘Alî’den bir rivayette, ‘Ammلr hakkında [“hakkında” yerine “-e dair” için bir yanlış] ona şöyle dediği nakledilir: **جُرُّوا لَهُ الخَطِيرَ مَا انْجَرَّ لَكُمْ** [Onun burun yularını, size çekildiği müddetçe çekiniz]: yahut bazıları sözü şöyle rivayet eder: **مَا جَرَّهُ لَكُمْ** [size çektiği müddetçe]: mânâsı, bunu yapmaya gerekçe bulunduğu müddetçe ona uyunuz: yahut bazılarına göre, Sh’nin dediği gibi, ‘Ammar size sabrettiği müddetçe siz de ona sabırla muamele ediniz: Meyd bunu bir darbımesel olarak zikreder. (TA.) -A3- (mecaz:) Seçkin; soylu; yüksek mertebeli: (Msb, K, TA:) mertebe yahut makam ile vasıflı: (S, A:) çoğulu **خُطْرٌ** (K) ve **خَطِيرُونَ**. (A.) Ve (mecaz sayılır:) Herhangi bir üstün şey. (TA.) Şöyle dersin: **أَمْرٌ خَطِيرٌ** (mecaz sayılır:) Yüksek itibar yahut değer sahibi bir şey yahut iş. (TA.) ― -b2- Ayrıca (mecaz sayılır:) Aşağı; düşük mertebeli; (AZ, TA;) değersiz. (AZ, Msb.) ― -b3- Üç yerde **خَطَرٌ**’a da bak.

**خَطَّارٌ**
**خَطَّارٌ خطار** [muhtemelen burada ardından gelen dişinin mânâsına benzer bir mânâda erkek deveye uygulanır]. **خَطَّارَةٌ**, dişi deveye denir: Kuyruğuyla sağa ve sola kamçılayan: (K:) yahut giderken kuyruğunu çevik yahut atak bir tarzda oynatan: (A:) yahut yürürken çeviklik ve aşırı ataklık sebebiyle kuyruğunu kaldıran. (Har s. 557.) [1’in ilk cümlesine bak.] ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecaz:) Titreyen, sarsılan, yahut sallanan bir mızrak: (S, A, K:) yahut bunu çok yapan: ve aynı şekilde, bir adam. (TA.) Ve **خَطَّارٌ بِالرُّمْحِ** (mecaz:) Mızrakla çok saplayan bir adam. (S, K, TA.) ― -b3- (mecaz sayılır:) Kuvvetini denemek maksadıyla kaldırdığı bir taşla, (TA,) atmak yahut fırlatmak için, (K, TA,) kolunu yahut elini kaldıran, (K, TA,) ve taşı kaldırırken sallayan bir adam. (TA.) ― -b4- (mecaz sayılır:) Bir sapan. (K.) (mecaz sayılır:) **مَنْجَنِيق** denilen [savaş aleti]; (K;) ayrıca ↓ **خَطَّارَةٌ**: onun atışı, aygır devenin (1’in mastarı olan) **خَطَرَانٌ** diye adlandırılan hareketine benzetilmiştir. (TA.) ― -b5- **الخَطَّارُ** (mecaz sayılır:) Aslan: (K:) kibirli yürüyüşü ve kendini beğenmesi sebebiyle; yahut yürüyüşünde kendini sallaması sebebiyle. (TA.) ― -b6- **مِسْكٌ خَطَّارٌ** (mecaz:) Kokuyu yahut rayihayı çok yayan misk. (A.)

**خَطَّارَةٌ**
**خَطَّارَةٌ خطار خطاره خطارة** : bir önceki paragrafa bak.

**خَاطِرٌ**
**خَاطِرٌ خاطر** [1’in ism-i fâilidir:] (mecaz:) Zarif, kibirli ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürüyen; bedenin yanlardan yana yapmacık eğilmesiyle; (K;) ayrıca ↓ **خَطِرٌ**, (K, TA,) yahut ↓ **خَطْرٌ**. (CK’de ve K’nın bir yazma nüshasında böyledir.) -A2- (mecaz:) Zihinde kıpırdanan bir kanaat, yahut fikir, yahut düşünce konusu; (A ve Kull s. 179;) **هَاجِسُ** ile aynı mânâda, (M, K,) yani zihne rastgele gelen bir şey: (S, **هجس** maddesinde:) yahut bir şeyin sonu, akıbeti yahut neticesi maksadıyla zihinde kıpırdanan yahut meydana gelen, (**يَخْطُرُ,**) bir düşünme: (Msb:) çoğulu **خَوَاطِرُ**: (A, K:) [ve ↓ **خَطْرَةٌ** de aynı mânâyı ifade eder; çünkü] onun çoğulu olan **خَطَرَاتٌ**, **خَوَاطِرُ** ile eş anlamlıdır; (A;) [buradan şu ibare:] **خَطَرَاتُ الشَّيَاطِينِ** (mecaz sayılır:) Şeytanların boş vesveseleri. (S ve TA, **همز** maddesinde, vb.) [Ayrıca **خَطَرٌ**’ün son cümlesine de bak] ― -b2- Bundan dolayı (mecaz sayılır:) Zihnin kendisine uygulanır. (Kull s. 179.)

**مَخْطَرٌ**
**مَخْطَرٌ مخطر** : **خَطْرَةٌ**’e bak.

**بَادِيَةٌ مُخْطِرَةٌ**
**بَادِيَةٌ مُخْطِرَةٌ بادية مخطره بادية مخطرة** (mecaz sayılır:) [Tehlikeli yahut korkulu bir çöl;] sanki yolcuyu selâmet ile helâk arasında bir ortaya konan pay yapar gibi. (Msb.)

**مُخَاطِرٌ**
**مُخَاطِرٌ مخاطر** [3’ün ism-i fâilidir:] (mecaz sayılır:) Ok atmada yahut atmada [görünüşe göre bahis için] bir başkasıyla çekişen kimse. (JK, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَطَرَ
خَطَرَ I ( n. ac. خَطْر 1 ,  خَطِيْر 25 ,  خَطَرَاْن 36 )
a.  [ Bi ], Swished ( tail ).

b.  [ Bi ], Brandished, flourished ( spear ).

c.  ( n. ac. خَطَرَاْن 36 ), Swaggered, strutted,

d.  Quivered, vibrated, shook ( spear ).

e.  U ( n. ac. خَطَر 4 ,  خُطُوْر 27 ) [ Fī or Bi ,  'Ala ], Presented itself, occurred to, came into ( the mind ).

خَطُر
خَطُر U ( n. ac. خَطَر 4 ,  خُطُوْرَة 27t ),
a.  Was, became distinguished, eminent.

خَطَّرَ
خَطَّرَ II ,
a.  Won a bet, wager, stake.

خَاْطَرَ
خَاْطَرَ III
a.  [ Bi ], Endangered, emperilled; risked, hazarded.

b.  [ acc. &  'Ala ], Bet, wagered, staked.

أَخْطَرَ
أَخْطَرَ IV
a.  [ acc. &  Bi or 'Ala ], Reminded, brought to ( his recollection ).

b.  Was the rival or equal of.

c.  Staked, hazarded ( his property ).

تَخَطَّرَ
تَخَطَّرَ V ,
a.  Surpassed, excelled.

تَخَاْطَرَ
تَخَاْطَرَ VI ,
a.  Betted together.

خَطْرَة
خَطْرَة 1t ,
a.  Once; now & again.

b.  Touch, stroke; visitation.

c.  Journey.

خِطْر
خِطْر 2 , ( pl. أَخْطَاْر 38 ),
a.  Milk & water.

b.  Large herd of camels.

خَطَر
خَطَر 4 , ( pl. خِطَاْر 23 ,  أَخْطَاْر 38 ),
a.  Danger, peril, jeopardy.

b.  Bet, wager, stake.

c.  Rank, dignity, station.

d.  Equal.

خَطِر
خَطِر 5 ,
a.  Dangerous, perilous, risky, hazardous.

خَاْطِر
خَاْطِر 21 , ( pl. خَوَاْطِرُ 41 ),
a.  Idea, thought, fancy.

b.  Will, good pleasure,

خَطِيْر
خَطِيْر 25 ,
a.  Eminent, distinguished.

خَطَّاْر
خَطَّاْر 28 ,
a.  Sling, catapult.

b.  Spear.

c.  Spearman.

خَطَّاْرَة
خَطَّاْرَة 28t ,
a.  Enclosure for camels.

b.  Tricky, skittish ( camel ).

مَخَاْطِرُ
مَخَاْطِرُ 44 ,
a.  Dangers, perils.

أَخْطَرَ
N. Ag. أَخْطَرَ IV ,
a.  see 5 .

أَخْطَرَ
N. Ac. أَخْطَرَ IV ,
a.  Notice, intimation.

خَاطِرَك
خَاطِرَك
a.  [ coll. ], Good-bye!

بِخَاطِرَك
بِخَاطِرَك
a.  As you will!

##### Türkçe

خَطَرَ
**خَطَرَ** I ( n. ac. **خَطْر** 1 ,  **خَطِيْر** 25 ,  **خَطَرَاْن** 36 )
a.  [ Bi ], (kuyruğu) şaklattı (kuyruk).

b.  [ Bi ], (mızrağı) salladı, savurdu (mızrak).

c.  ( n. ac. **خَطَرَاْن** 36 ), kabardı, çalımlandı,

d.  (mızrak) titredi, titreşti, sallandı (mızrak).

e.  U ( n. ac. **خَطَر** 4 ,  **خُطُوْر** 27 ) [ Fī or Bi ,  'Ala ], (zihinde) belirdi, vuku buldu, (akla) geldi.

خَطُر
**خَطُر** U ( n. ac. **خَطَر** 4 ,  **خُطُوْرَة** 27t ),
a.  seçkin oldu, yüce oldu.

خَطَّرَ
**خَطَّرَ** II ,
a.  bir bahsi, kumarı, ortaya konanı kazandı.

خَاْطَرَ
**خَاْطَرَ** III
a.  [ Bi ], tehlikeye attı, tehlikeye soktu; risk etti, göze aldı.

b.  [ acc. &  'Ala ], bahis yaptı, kumar oynadı, ortaya koydu.

أَخْطَرَ
**أَخْطَرَ** IV
a.  [ acc. &  Bi or 'Ala ], hatırlattı, (onun) hatırına getirdi.

b.  rakibi veya dengi oldu.

c.  (malını) ortaya koydu, tehlikeye attı.

تَخَطَّرَ
**تَخَطَّرَ** V ,
a.  geçti, üstün geldi.

تَخَاْطَرَ
**تَخَاْطَرَ** VI ,
a.  birlikte bahis yaptılar.

خَطْرَة
**خَطْرَة** 1t ,
a.  bir kere; ara sıra.

b.  dokunuş, vuruş; ziyaret.

c.  yolculuk.

خِطْر
**خِطْر** 2 , ( pl. **أَخْطَاْر** 38 ),
a.  süt ve su.

b.  büyük deve sürüsü.

خَطَر
**خَطَر** 4 , ( pl. **خِطَاْر** 23 ,  **أَخْطَاْر** 38 ),
a.  tehlike, korku, tehlikeye düşme.

b.  bahis, kumar, ortaya konan.

c.  rütbe, itibar, makam.

d.  denk.

خَطِر
**خَطِر** 5 ,
a.  tehlikeli, korkulu, riskli, tehlikeye açık.

خَاْطِر
**خَاْطِر** 21 , ( pl. **خَوَاْطِرُ** 41 ),
a.  fikir, düşünce, hayal.

b.  irade, hoşnutluk,

خَطِيْر
**خَطِيْر** 25 ,
a.  yüce, seçkin.

خَطَّاْر
**خَطَّاْر** 28 ,
a.  sapan, mancınık.

b.  mızrak.

c.  mızrakçı.

خَطَّاْرَة
**خَطَّاْرَة** 28t ,
a.  develer için ağıl.

b.  hilekâr, ürkek (deve).

مَخَاْطِرُ
**مَخَاْطِرُ** 44 ,
a.  tehlikeler, korkular.

أَخْطَرَ
N. Ag. **أَخْطَرَ** IV ,
a.  bkz. 5 .

أَخْطَرَ
N. Ac. **أَخْطَرَ** IV ,
a.  bildirim, işaret.

خَاطِرَك
**خَاطِرَك**
a.  [ coll. ], hoşça kal!

بِخَاطِرَك
**بِخَاطِرَك**
a.  nasıl istersen!
