# خطر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B7%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خطر

باب الخاء والطاء والراء معهما
خ ط ر، خ ر ط، ط خ ر، ط ر خ مستعملات خطر: الخِطْر: القطيع الضَّخْم من الإبل ألف أو زيادة.
والخَطَر: ارتفاعُ المكانة والمنزلة والمال والشرف.
والخَطَر: السَّبَق الذي يتراهن عليه، يقال: وضعوا لهم خطراً أي ثوباً ونحوه. قال:
وعنده يُحرِزُ الأخطار والقصبا
والسابق يتناول قصبةً فيعلم أنه قد أحرَزَ الخَطَر.
ويقال: هذا خَطَر لهذا أي: مثل في القَدْر، ولا يكون إلا في الشيء المزيز. ولا يقال في الدُّون إلا للشيء السري، ويقال: ليس له خَطَر أي: نظير ومثل، وخطيره: نظيره.
وأُخطِرتُ بفلانٍ أي صيرت نظيره في الخطر، ويقال للرجل الشريف: هو عظيم الخطر.
وأخطرَني فلانٌ وهو مُخطِري، بالياء، إذا كان مثلك في الخَطَر.
والجُنْد يخطِرون حول قائدهم: يرونه منهم الجد.
وخَطَرَ يخطِرُ الشيطان من الرجل وقلبه أي أوصل وسوسةً إلى قلبه.
والإخطار: الإحراز في اللعب بالجوز.
والخَطير: الخَطَران عند الصَّولة والنشاط، وهو التطاوُل والوعيد، قال الطرماح:
بالوُا مخافتَها على نـيرانِـهـم		واستسلَمُوا بعد الخَطِير وأُخْمِدوا
ورجل خَطّار بالرمح: طعّان به، قال:
مَصاليتُ خَطّارون بالرُمح في الوَغَي
ورمحٌ خَطّار: ذو اهتزازٍ شديد، يخطِر خَطَراناً.
وخَطَر فلان بيده يخطِر كبراً في المشي، والناقة تخطِر بذنبها لنشاطها أي: تحرك.
وخَطَر على بالي وببالي، كله يخطِر خَطَراناً وخطوراً إذا وَقَع ذلك في بالك وهمك. وخَطَر الدّهر من خَطَرانه كقولك ضرب الدهر من ضَرَبانه.
والخَطْر: مكيال لأهل الشام ضخم.
والخَطّار: دهن يتخذ من زيت بأفاويه الطيب والعطر.
والخِطْر: نبات يجعل ورقه في الخضاب الأسود.
ويقال: ما لقيته إلا خَطْرةً بعد خَطْرة معناه الأحيان بعد الأحيان.
وخَاطَرَ بنفسه أي أشفاها على خَطَر هلك أو نيل ملكٍ.
والمَخاطِر: المرامي.
طخر: الطَّخاريرِ: سحابات متفرقة، الواحدة طُخْرورة، وفي المَطَر مثله. والناس طَخاريرُ أي متفرقون.
خرط: الخَرْط: قشرك الورقَ عن الشجرة اجتذاباً بكفك، ومنه خَرْطُ التَتاد، وقال مرار ابن منقذ.
ويُرَى دوني فما يسطيعنـي		خَرْطَ شوكٍ من قتادٍ مسمهر
أي شديد.
والخَروط من الدواب: الذي يجتذب رسنه من يد ممسكه ثم يمضي عائراً خارطاً. ويقول البائع للدابة: برئت إليك من الخِراط.
واستَخْرَطَ فلان: أشتد بكاؤه ولج فيه.
واختَرَطْتُ السيف: سللته.
ويكون قوم في أمرٍ فيقبل عليهم رجل بما يكرهون فتقول: انخَرَطَ عليهم، وهو الخَروط يقع في الأمر بجهل.
والخَروط: الفاجرة من النساء.
والإخريط نباتٌ من المرعي.
والخُراط والواحدة خُراطةٌ: شحمة تمتصخ من أصل البردي، ويقال: هو الخُراطَي والخُرَّيْطَي، ياؤه مثل حبلى.
وخَرِطَ الضرعُ: وقع فيه الخَرَطُ، وهو لبن يشوبه دمٌ، وأخْرَطَت الناقة أي صار بها ذاك، فهي مُخْرِط، فإذا كان ذلك عادةً فهي مِخراط.
والخَريطة مثل الكيس مشرج من أدمٍ أو خرقٍ لكتب العمال.
وإذا أذن المولى للعبد بأذى الناس قيل: خَرَّطَ عليهم عبده.
وإذا طال الطريق وامتد يقال: قد اخرَوَّطَ، قال:
عن حافتي أبلق مُخرَوِّطِ
ووَجْهٌ مَخْرُوطٌ، أي: فيه طولٌ.
وإذا انقلبت الشركة على الصيد فاعتلقت رجله قيل: اخرَوَّطَتْ في رجله، وهو امتداد انشوطتها.
وخَرَطها يخرِطُها خَرْطاً، أي: نكحها.
وناقة مُخْروِّطةٌ: سريعة.
وإذا أخَذَ الطائر الدهن بزمكائه من مدهنةٍ قلت: تَخَرَّط تَخُرُّطاً، ونَضَّدَ تنضيداً مثله.
طرخ: الطَّرْخةُ: ماء يجتمع كالحوض الواسع عند مخرج القناة يجتمع فيها ماء كثير ثم يفتح منها إلى المزارع، دخيل، ليس بعربية محضة.
وطَرْخان اسم رجل بلغة خراسان.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **الطاء** ve **الراء** onlarla birlikte

خ ط ر، خ ر ط، ط خ ر، ط ر خ kullanılagelenlerdir. **خطر**: **الخِطْر**: develerden bin yahut daha fazla olan iri sürü.

Ve **الخَطَر**: makamın, menzilin, malın ve şerefin yükselişi.

Ve **الخَطَر**: üzerine bahse girilen öncülük; denir ki: onlar için bir **خَطَراً** yani bir elbise ve benzerini koydular. Dedi ki:
Ve onun yanında **الأخطار**ı ve **القصبا**yı kazanır
Ve öne geçen, bir kamış alır; böylece **الخَطَر**ı kazanmış olduğunu bilir.

Ve denir ki: bu, bunun için **خَطَر**dır; yani: değer bakımından benzer. Ve ancak üstün olan şeyde olur. Ve aşağı olanda ancak gizli şey için söylenir. Ve denir ki: onun **خَطَر**ı yoktur; yani: benzeri ve misli yoktur. Ve **خطيره**: onun benzeridir.

Ve **أُخطِرتُ بفلانٍ**: yani onu **الخطر**da onun benzeri kılındım. Ve şerefli adam için denir: o, **الخطر**ı büyük olandır.

Ve **أخطرَني** falan, ve o benim **مُخطِري**mdir, **الياء** ile; eğer **الخَطَر**da senin gibi ise.

Ve askerler, kumandanlarının etrafında **يخطِرون**: onlardan ciddiyeti görürler.

Ve **خَطَرَ يخطِرُ**: şeytan, adamdan ve onun kalbinden; yani kalbine bir vesvese ulaştırdı.

Ve **الإخطار**: cevizle oyunda kazanmadır.

Ve **الخَطير**: saldırı ve canlılık anındaki **الخَطَران**dır; ve o, böbürlenme ve tehdittir. **الطرماح** dedi ki:
Onun korkusuyla onların ateşleri üzerine... ve **الخَطِير**den sonra teslim oldular ve söndürüldüler

Ve mızrakla **خَطّار** adam: onunla çok saplayandır. Dedi ki:
Savaşta mızrakla **خَطّارون** olan kılıçlılar

Ve **خَطّار** mızrak: şiddetli sallantı sahibi; **خَطَراناً** olarak **يخطِر**.

Ve falan, yürüyüşte kibirle elini **خَطَرَ** eder, **يخطِر**; ve dişi deve, canlılığından kuyruğuyla **تخطِر**; yani hareket ettirir.

Ve **خَطَر** benim aklıma ve benim aklımda; hepsi, bu senin aklına ve kaygına düştüğünde **خَطَراناً** ve **خطوراً** olarak **يخطِر**. Ve zaman, kendi **خَطَرانه**sinden **خَطَر** etti; senin “zaman, kendi **ضَرَبانه**sinden **ضرب** etti” demen gibi.

Ve **الخَطْر**: Şam ehli için büyük bir ölçektir.

Ve **الخَطّار**: güzel koku ve ıtır baharatlarıyla bir yağdan yapılan bir yağdır.

Ve **الخِطْر**: yaprağı siyah boyada kullanılan bir bitkidir.

Ve denir ki: onu ancak **خَطْرةً**den sonra **خَطْرةً** olarak gördüm; manası: vakitlerden sonra vakitlerdir.

Ve **خَاطَرَ** canıyla; yani onu, helâk yahut mülk elde etme **خَطَر**ı üzerine yaklaştırdı.

Ve **المَخاطِر**: atış yerleridir.

**طخر**: **الطَّخاريرِ**: dağınık bulutlar; teki **طُخْرورة**dur; yağmurda da onun gibidir. Ve insanlar **طَخاريرُ**dür; yani dağınıktırlar.

**خرط**: **الخَرْط**: yaprağı ağaçtan, avucunla çekerek soymandır; ondan **خَرْطُ التَتاد**. Ve **مرار ابن منقذ** dedi:
Benden aşağı görülür; fakat bana güç yetiremezler,
**قتادٍ**dan sivri dikenli bir **شوكٍ**u **خَرْطَ** etmeye
Yani: şiddetli.

Ve hayvanlardan **الخَروط**: onu tutanın elinden yularını çekip alan, sonra ürkek olarak gidip **خارطاً** olan.

Ve satıcı, hayvana der ki: sana **الخِراط**tan beri oldum.

Ve falan **استَخْرَطَ**: ağlaması şiddetlendi ve onda ısrar etti.

Ve ben kılıcı **اختَرَطْتُ**: onu kınından çektim.

Ve bir topluluk bir işte olur da bir adam onlara hoşlanmadıkları şeyle gelir; sen dersin ki: onların üzerine **انخَرَطَ** etti; ve o, cahillikle işe düşen **الخَروط**tur.

Ve **الخَروط**: kadınlardan fahişe olandır.

Ve **الإخريط**: otlaktan bir bitkidir.

Ve **الخُراط** ve teki **خُراطةٌ**: sazın kökünden emilip çıkarılan bir iç yağdır. Ve denir ki: o **الخُراطَي** ve **الخُرَّيْطَي**dir; onun **ياء**sı **حبلى** gibidir.

Ve meme **خَرِطَ** etti: onda **الخَرَطُ** vuku buldu; o, kana karışan süttür. Ve dişi deve **أخْرَطَت**; yani onda o oldu; o hâlde o **مُخْرِط**tir. Eğer bu âdet olursa o **مِخراط**tır.

Ve **الخَريطة**: işçilerin yazıları için deriden yahut bezden yapılmış, ağzı büzülen kese gibi bir şeydir.

Ve efendi, köleye insanlara eziyet için izin verdiğinde denir: onların üzerine kölesini **خَرَّطَ** etti.

Ve yol uzayıp yayıldığında denir: **اخرَوَّطَ** oldu. Dedi ki:
Benekli birinin iki kenarı üzerinde, **مُخرَوِّطِ**

Ve **وَجْهٌ مَخْرُوطٌ**: yani onda bir uzunluk vardır.

Ve av üzerine ağ (şebeke) döndüğünde, ayağına dolanırsa denir: ayağında **اخرَوَّطَتْ**; ve o, onun ipinin uzamasıdır.

Ve onu **خَرَطها** eder, **يخرِطُها** **خَرْطاً**: yani onunla cinsel ilişkiye girdi.

Ve **مُخْروِّطةٌ** dişi deve: hızlıdır.

Ve kuş, bir yağlıktan gagasıyla yağı aldığında dersin ki: **تَخَرَّط** etti, **تَخُرُّطاً**; ve **نَضَّدَ** etti, **تنضيداً**; onun gibidir.

**طرخ**: **الطَّرْخةُ**: kanalın çıkışında geniş havuz gibi toplanan su; onda çok su toplanır, sonra ondan ekinliklere açılır; dâhildir, saf Arapça değildir.

Ve **طَرْخان**: Horasan diliyle bir adam adıdır.
