# خطط — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B7/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B7%D8%B7/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خطط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B7.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خطط

باب الخاء والطاء
خ ط، ط خ مستعملان خط: الخَطُّ أرضٌ تُنْسَبُ إليها الرَّماحُ، يُقال: رماحٌ خَطِّيّة، فإذا جَعلْتَ النسبة اسما لازما قلت: خِّطِّيّة. والخُطَّة من الخَطِّ كالنُّقطة من النَّقْط.
والخَطُوط: من بقر الوحش الذي يَخُطُّ الأرض بأظلافه، وكل دابة تَخُطُّ الأرض بأظلافها فكذاك.
والتَّخْطِيطُ كالتسطير، تقول: خَطَّطْتُ عليه ذنوبه، أي: سَطَّرتها.
وخطَّ وَجْهُهُ واختطَّ: صارت فيه خطوط. وخَطَطْتُ بالسَّيْف وسطه.
والخُطَّة: شبه القصَّة، يقال: إن فلانا ليكلفني خُطَّةُ من الخسف.
والخَطيطةُ: الأرض التي لم تمطر بين أرضين ممطورتين، وتجمع: خَطائِط، قال:
على قلاص تختطي الخطائطا
والخَطُّ: ضرب من البضع، تقول: خَطّ بها، أي: نكحها، ويقال: خطّ بها قساحاً .
والخَطُّ: الكتابة ونحوها مما يُخَطُّ.
والخِطَّة: ارض يختطُّها الرجل إذا لم تكن لأحد قبله. وإنما كسرت الخاء، لأنها أخرجت على مصدر بني على فعلة .
طخ: الطَّخُوخ: الشرس الخلقن السيء العشرة. والطَّخْطَخة: تسوية الشيء، كنحو السحاب يكون فيه فرج، ثم يَتَطَخْطَخُ، أي: ينضم بعضه إلى بعض، وهو الطَّخْطاخ.
والمُتَطَخْطِخُ: الرجل الضعيف البصر، والجميع: مُتَطَخْطِخُونَ، وهو المُطْرَخِمُّ ايضا، واطرِخْمامُهُ: كلالة بصره.
وطَخْطَخَ فلان إذا ضحك، أي: إذا قال: طِيخْ طِيخْ، وهو أقبح القَهْقَهة. والطَخطاخُ: اسم رجل. وربما حكي به صوت الحلي ونحوه.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **الطاء**
**خ ط**، **ط خ** kullanımdadır: **خط**: **الخَطُّ** mızrakların kendisine nisbet edildiği bir arazidir; “**رماحٌ خَطِّيّة**” denir; nisbeti lâzım bir isim kıldığında “**خِّطِّيّة**” dersin. **الخُطَّة** ise **الخَطِّ**ten, **النُّقطة**nın **النَّقْط**tan olduğu gibidir.
Ve **الخَطُوط**: yaban sığırından olup, tırnaklarıyla yeri çizer; her binek hayvanı tırnaklarıyla yeri çizerse o da böyledir.
Ve **التَّخْطِيطُ** satır çekmek gibidir; dersin ki: “**خَطَّطْتُ عليه ذنوبه**”, yani: onları satır satır yazdım.
Ve **خطَّ وَجْهُهُ** ve **اختطَّ**: onda çizgiler oldu. Ve “**خَطَطْتُ بالسَّيْف وسطه**”: kılıçla ortasını çizdim.
Ve **الخُطَّة**: kıssa benzeri; denir ki: “Şüphesiz falan kimse bana **خُطَّةُ من الخسف** yükletiyor.”
Ve **الخَطيطةُ**: iki yağmur görmüş arazi arasında yağmur görmemiş arazidir; çoğulu: **خَطائِط**; dedi ki:
على قلاص تختطي الخطائطا
Ve **الخَطُّ**: yarma türlerinden bir türdür; dersin ki: “**خَطّ بها**”, yani: onunla cinsel birleşmede bulundu; ve denir ki: “**خطّ بها قساحاً**”.
Ve **الخَطُّ**: yazı ve benzeri, çizilen şeylerdendir.
Ve **الخِطَّة**: bir kimsenin, kendisinden önce kimseye ait değilse, çizip ayırdığı arazidir. **الخاء** ancak kesreli kılındı; çünkü **فعلة** üzerine bina edilmiş bir masdar üzere çıkarıldı.

**طخ**: **الطَّخُوخ**: huysuz yaradılışlı, kötü geçimli. Ve **الطَّخْطَخة**: şeyin düzeltilmesi; bulut gibi, onda açıklıklar olur, sonra **يَتَطَخْطَخُ**, yani: bir kısmı bir kısmına bitişir; o da **الطَّخْطاخ**tır.
Ve **المُتَطَخْطِخُ**: görmesi zayıf adam; cemîsi: **مُتَطَخْطِخُونَ**; o, **المُطْرَخِمُّ** da denir; ve onun **اطرِخْمامُهُ**: görmesinin kelliğidir.
Ve “**طَخْطَخَ** falan” güldüğü vakit (denir); yani: “**طِيخْ طِيخْ**” dediği vakit; bu, kahkahanın en çirkinidir. Ve **الطَخطاخُ**: bir adam adıdır. Bazen onunla takı ve benzerinin sesi hikâye edilir.
