# خطف (خ-ط-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B7%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Hatfe daldan yapılmış, yaya bağlanan ip ile kuşu birden yakalayan tuzak demektir

- Harfler: خ - ط - ف
- Kur'an'da: 7 geçiş · 6 ayet · 7 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (7)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْخَطْفَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AE%D9%8E%D8%B7%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | الْفَعْلَةَ | İvme | 1 | 1 | [37:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/ayet/37:10.md) |
| [خَطِفَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%B7%D9%90%D9%81%D9%8E.md) | فَعِلَ | Kaptı | 1 | 1 | [37:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/ayet/37:10.md) |
| [فَتَخْطَفُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | فَتَفْعَلُهُ | Hemen onu kapar | 1 | 1 | [22:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/ayet/22:31.md) |
| [نُتَخَطَّفْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/siga/%D9%86%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D9%91%D9%81%D9%92.md) | نُتَفَعَّلْ | Kapılıp götürülürüz | 1 | 1 | [28:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/ayet/28:57.md) |
| [وَيُتَخَطَّفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D9%91%D9%81%D9%8F.md) | وَيُتَفَعَّلُ | Kapılıp götürülür | 1 | 1 | [29:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/ayet/29:67.md) |
| [يَتَخَطَّفَكُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D9%91%D9%81%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | يَتَفَعَّلَكُمُ | Sizi kapıp götürür | 1 | 1 | [8:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/ayet/8:26.md) |
| [يَخْطَفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Kapar | 1 | 1 | [2:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/ayet/2:20.md) |

## Mücavir kökler — 52 mücavir (70 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Kevn tepe demektir
2. [ثقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Delik demektir
3. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Hiram keçe demektir
4. [شهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Gök taşı demektir
5. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Üzüm demektir
6. [ضوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Aydınlattı
7. [أيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Yed el veya kol demektir
8. [برق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Berg parlak taş demektir
9. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · İnek yavrusu, dana demektir
10. [جبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Onu seçti
11. [حنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hanif eğildiği zaman kırılmayan yaş çalıdır
12. [خرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sel suyunun yardığı hendek demektir
13. [لدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Katın
14. [سحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir
15. [مشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Yürür
16. [ثمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Meyve demektir
17. [طير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Tayr” kuş demektir
18. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Neredeyse o
19. [حول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
20. [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
21. [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Eveye kuş yuvası demektir
22. [هوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Onların hevesleri
23. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
24. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Katlanmış deri demektir
25. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İyi
26. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
27. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
28. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sütle dolu memedir
29. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Az
30. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
31. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Şey
32. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
33. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kıdr kazandır
34. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
35. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
36. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
37. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Tasma kayış demektir
38. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
39. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Beraber
40. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kesr(sin ile) kırık demektir
41. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İşiten
42. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
43. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
44. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
45. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Zalimler
46. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
47. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
48. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
49. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
50. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir
51. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir
52. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Dağın sivri noktası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خطف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8.md), [نهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8.md), [خلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%A8.md), [خلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B3.md) |
| Zıt Kök | [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi hızla, aniden, hissettirmeden veya direnç göstermesine fırsat vermeden kapıp çekip almak |
| Çekirdek Özet 2 | İdrak, güvenlik veya irade zeminini ansızın sarsarak bireyi veya nesneyi bulunduğu kararlı durumdan koparıp götürmek |
| Çekirdek Özet 3 | Ani çekilme ve yoksunlaşma karşısında koruyucu bir merkeze, köke veya vahye tutunma zorunluluğu |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel bir hırsızlık ya da avlanma hareketine indirgenmesi; zihinsel kamaşma, güvenlik kaybı ve manevi savrulma boyutlarının gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خط | Çizgi çekmek, bir yöne doğru hızlıca uzanmak, adım atmak veya iz bırakarak ilerlemek; bu hareket doğrusal bir yöneliş ve sınır aşma içerir; nitekim [خطط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B7.md), [خطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88.md), [خطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A3.md), [خطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A8.md) köklerinde de bir hat boyunca yönelme esastır. | ف | Son harf olan ف harfinin sağladığı açıklık, ayrılma ve fırlama etkisiyle çekirdeğin doğrusal uzanma hareketi, bir nesneyi bulunduğu yerden aniden koparıp fırlatırcasına çekip alma eylemine dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit veya duvar imgesinin ses farkıyla yoğunlaşması (türetme imge); set çekme, gizlenme veya delip geçme hareketi. | Nesnenin korunduğu veya gizlendiği sınırın yarılması, içeriye ani ve sezilmez bir sızma yapılması. |
| ط | Sepet veya çark; sarma, kuşatma, çevirme ve içine alma. | Hedeflenen nesnenin aniden kavranması, kuşatılması ve tutulması. |
| ف | Ağız; açıklık, nefes fırlatışı, dışarı çekiş ve serbest kalma. | Kavranan şeyin anında bulunduğu düzlemden dışarıya, hızla koparılıp götürülmesi. |
| خطف | Bir sınıra gizlice veya aniden yönelip hedefi yakalayarak hızla bulunduğu ortamdan koparıp alma hareketi. | Üç imgenin birleşimiyle kök; direnci aşarak bir varlığı veya duyuyu ansızın bulunduğu güvenli alandan koparıp çekme hareketini betimler. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yırtıcı bir kuşun veya avcının avını süratle kapıp kaçması; şimşeğin gözün ışığını birden çekip alması; devenin ayaklarını yerden hızla keserek koşması (el-haytef). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi el-A‘şâ’ya nispet edilen kullanımda ve erken deve tasvirlerinde, hızlı yürüyüşü esnasında ayakları yeri kaparcasına basıp kaldıran deve için kök türevleri kullanılmıştır: وعنقاً بعد الرسيم خَيْطَفا |
| Erken Arapça kullanım | Okun hedeften hızla sapıp teğet geçmesi (ahdefe’r-râmî); karın boşluğu çekik ve zayıf yapılı hayvanlar için muhdefe’l-haşâ nitelemesi ve gemi yelkeninin rüzgârla birden yukarı çekilmesi durumlarında kullanılmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde خطف kökü, özellikle Güney-Batı Sami ve Arap yarımadası havzasında bir nesneyi süratle, ansızın çekip alma veya kapma semantik çekirdeği etrafında şekillenmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce/Süryanice) benzer ses denkliği gösteren doğrudan bir üçlü kök türevi sınırlı kalmakla birlikte, kökün ilk iki konsonantı olan /ḫ-ṭ/ veya /ḥ-ṭ/ dizilimi ani yakalama, kesme veya yönelme kökleriyle semantik akrabalık taşır (örneğin İbranicede hātaph [חָטַף] "kapmak, hızla yakalamak" fiili doğrudan denk bir ses ve anlam ilişkisi sergiler). Arapçada bu kök, hem yırtıcı kuşun avını kapması gibi somut fiziksel eylemleri hem de şimşeğin görme duyusunu ansızın alması veya kulak hırsızlığı gibi soyut/yarı-fiziksel algı kopuşlarını karşılayacak biçimde genişlemiş ve tam bir kök hüviyeti kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | خطف kökünden türeyen fiil ve isimler | Hızlıca çekip alma, sarsıcı bir süratle kapma, zaaf anında yakalama; şimşek, yırtıcı kuş ve şeytanın kulak hırsızlığı fiillerinde asıl anlam korunur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ḥātaph (חָטַף) | Hızla çekip almak, kapıp kaçırmak anlamında kullanılan paralel Sami formuyla ortak semantik çekirdek paylaşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök katmanı | Hızlı yakalama ve çekme bildiren ikili kök yapılarıyla muhtemel fonosemantik örtüşmeler mevcuttur. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خطف | Anlamlı | Kapmak, süratle çekip almak | Bir nesneyi hızla, direnç görmeden çekip götürmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| خفط | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez |
| [طخف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AE%D9%81.md) | Anlamlı | Karartı, karanlık, zayıflık | Gökyüzünü kaplayan ince bulut veya gözü bürüyen hafif karanlık (et-tahfe) | Sözlüklerde müsta'meldir; görme duyusunun örtülmesi bakımından hedef kökle zayıf semantik temas taşır; Kur'an'da geçmez |
| طفخ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| فخط | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kullanılmayan diziliş; Kur'an'da geçmez |
| فطخ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خطف | Merkez | Kapmak, hızla çekip almak | Hız, anilik ve hazırlıksız yakalama unsurları esastır; nesne fark edilmeden veya karşı konulmadan çekilir. | Ani bir hareketle bir şeyi bulunduğu yerden koparıp almak. |
| [سلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8.md) | Komşu | Zorla çekip almak | [سلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8.md) kökünde şiddet, soyma ve güce dayalı zorla alma baskındır; anilik zorunlu değildir. | Bir şeyin üzerindeki örtüyü veya mülkiyeti zorla çekip çıkarmak. |
| [نهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8.md) | Komşu | Yağmalamak | [نهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%A8.md) açıkça, güpegündüz ve topluca yapılan talanı ifade eder; gizlilik veya anlık kapma içermez. | Başkasına ait malı aşikâr bir şekilde cebren ele geçirmek. |
| [خلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%A8.md) | Komşu | Gönlünü çalmak, aldatmak | [خلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%A8.md) hile, yaldızlı söz ve aldatma yoluyla zihni çelmektir; fiziksel hızdan ziyade kandırma öne çıkar. | Suret-i haktan görünerek iradeyi yanıltıp ele geçirmek. |
| [خلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B3.md) | Komşu | Fırsatını bulup aşırmak | [خلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B3.md) kökünde gaflet anını kollayıp göz ucuyla kapmak vardır; hızdan ziyade gözetleme ve aşırma nüansı taşır. | Sahibinin dalgınlığından istifadeyle el çabukluğuyla almak. |
| [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) | Zıt | Bırakmak, terk etmek | Almak veya koparmak yerine nesneyi bulunduğu halde ve mekânda serbest bırakmaktır. | Müdahale etmeksizin kendi konumunda ve halinde bırakmak. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خطف | Kapmak, süratle çekip almak | Ani hız, sezdirmeden çekme ve direnci devre dışı bırakma anlam alanını tam karşılar. | Kesin |
| Latince | rapere, corripere | Zorla ve hızla kapmak, yakalamak | Hızlı çekip alma hareketini karşılar; ancak Arapçadaki hafiflik ve sezilmezlik nüansından ziyade şiddet boyutu öne çıkar. | Güçlü |
| İngilizce | to snatch, to seize abruptly | Ansızın kapmak, çekip almak | Ani yakalama ve elinden hızla çekme eylemini verir; kökün şimşek kamaşması ve zihinsel kapılma gibi mecazi boyutlarını tek başına taşıyamaz. | Güçlü |
| Almanca | erhaschen, wegschnappen | Çabucak kapmak, aşırmak | Fırsatı yakalayıp birden kapma yönünü iyi karşılar; fakat heybetli ve ontolojik bir sarsıntıyı tam hissettirmez. | Güçlü |
| Fransızca | happer, ravir | Hızla kapıp yakalamak, çekip götürmek | Happer fiziki kapmayı, ravir ise hem kapıp götürmeyi hem de aklı baştan almayı karşılayarak kökün iki boyutuna yaklaşır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَخْطَفُ | Duyuların ansızın işlevsiz kalması, kamaşma | Münafıkların çakan şimşek karşısında görme duyularını kaybetme tehlikesi; idrakin ani şokla sarsılması bağlamı (Bakara [2:20](https://lisan.digital/tr/ayet/2:20.md)). |
| يَتَخَطَّفَكُمُ / نُتَخَطَّفْ / يُتَخَطَّفُ | Sosyal güvensizlik, düşman tarafından aniden bastırılıp yok edilme veya esir alınma | Zayıf ve azınlıkta olunan dönemde müşriklerin ani saldırı korkusu ya da Harem güvenliğinin inkârı bağlamı (Enfâl [8:26](https://lisan.digital/tr/ayet/8:26.md); Kasas [28:57](https://lisan.digital/tr/ayet/28:57.md); Ankebût [29:67](https://lisan.digital/tr/ayet/29:67.md)). |
| فَتَخْطَفُهُ | Tevhidden sapan kişinin ontolojik boşluğa düşüp anında parçalanması | Şirke düşenin gökten düşüp yırtıcı kuşlar tarafından kapılması veya rüzgârla savrulması meseli (Hac [22:31](https://lisan.digital/tr/ayet/22:31.md)). |
| خَطِفَ الْخَطْفَةَ | Gayb âleminden bilgi aşırma, kulak hırsızlığı | Şeytanların melekler meclisinden bir söz kırıntısını gizlice ve hızla kapıp kaçmaya çalışması bağlamı (Sâffât [37:10](https://lisan.digital/tr/ayet/37:10.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Gayb bilgisi ve nübüvvetin korunması | Şeytanların gökten haber aşırması (istrâku’s-sem‘) ve şihaplarla engellenmesi meselesinde vahyin safiyeti ve korunmuşluğu tartışılmıştır. | Bilginin yetkisizce, yarım ve hırsızlama bir ivmeyle kapılması. |
| Fıkıh | Hırsızlık (sirkat) ve gasp hükümleri | El çabukluğuyla kapıp kaçanın (el-muhteṭif / el-hâtıf) eyleminin had cezasını gerektiren gizli sirkat mi yoksa ta'zir gerektiren açık kapkaç mı olduğu tartışılmıştır. | Aleni fakat ani bir baskınla malı kapıp kaçma eylemi. |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlilleri | Münafıkların basiret zaafı (Bakara [2:20](https://lisan.digital/tr/ayet/2:20.md)) ile müşriğin ontolojik düşüşü (Hac [22:31](https://lisan.digital/tr/ayet/22:31.md)) ayetlerinde ani yok oluş ve idrak sarsıntısı tahlil edilmiştir. | Bir dayanağı kalmayan varlığın dış güçler tarafından anında yutulması. |
| Hadis | Yağma ve avlanma adabı | Hadislerde haksız yere kapıp kaçmaktan (en-nuhbe ve’l-huṭfe) nehyedilmiş, avın can çekişirken parçalanarak kapılması yasaklanmıştır. | Denetimsiz, kuralsız ve hakka dayanmayan ani el koyma. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve istikamet bağı | Kökten kopuşun getirdiği savunmasızlık | Tevhidi terk eden zihnin bâtıl akımlarca yutulması | İlahi merkezden kopan irade, dış yıkıcı güçlerin kolay avı haline gelir (Hac [22:31](https://lisan.digital/tr/ayet/22:31.md)). | Kesin |
| İlmi | İdrak ve metodoloji | Yüzeysel ve sarsıcı enformasyon kapkaççılığı | Sağlam bilgiye dayanmayan ani algı kamaşması | Delilsiz ve aceleci malumat derlemesi, basireti körleştirir ve hakikatin bütünlüğünü bozar (Bakara [2:20](https://lisan.digital/tr/ayet/2:20.md)). | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve emniyet | Kaos ve asayişsizlik ortamı | Otoritenin bulunmadığı yerde zayıfların ezilmesi | Hukuki ve siyasi güvenceden yoksun toplumlar sürekli baskın ve esaret korkusuyla yaşar (Kasas [28:57](https://lisan.digital/tr/ayet/28:57.md)). | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet güvenliği | Ani gasp, spekülatif servet aktarımı | Emeğe dayanmayan haksız el koyma hareketleri | Piyasada kuralsız kapkaççılık ve haksız el koymalar servet emniyetini ve istikrarı yok eder. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ani potansiyel düşüşü ve yakalama (Capture / High impulse extraction) | Fizikte bir parçacığın yüksek çekim alanına aniden kapılarak yörüngesinden kopması veya elektronun ani bir enerji darbesiyle yörüngeden sökülmesi hadisesi kökün hareket dinamiğiyle özdeştir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ani travmatik anomi ve güvenlik kaybı | Sosyoloji ve psikolojide bireyin koruyucu toplumsal kurumlardan ansızın kopması neticesinde dış manipülasyonlara ve saldırılara tamamen açık hale gelmesi durumu. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca sokak düzeyindeki basit bir hırsızlık ya da fiziksel bir kapkaç eylemine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; idrakin kamaşması, basiretin şokla felç olması, tevhidi kaybeden ruhun manevi girdaplarca kapılıp parçalanması ve bir toplumun emniyet örtüsünü kaybetmesi süreçlerini içine alan ontolojik ve epistemolojik bir kopuş durumunu ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki temsilî anlatımların derin psikolojik, itikadi ve ictimai uyarıları göz ardı edilir; şirkin ve nifakın insan zihninde ürettiği ani savrulmalar basit birer fiziki benzetme sanılır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kök, insanın varoluşsal güvenliğinin ancak ilahi bir merkeze (vahiy, tevhid, emin belde) bağlanmakla mümkün olduğunu; bu merkezden kopulduğu anda insanın hem zihnen hem de maddeten yırtıcı güçlerin avı olacağını somut bir hareketle gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nifak psikolojisinin ve basiretsizliğin tasvir edildiği ayetlerde (Bakara [2:20](https://lisan.digital/tr/ayet/2:20.md)), şirkin dehşetini anlatan temsilî ayetlerde (Hac [22:31](https://lisan.digital/tr/ayet/22:31.md)), ilk müslümanların ve Mekke halkının emniyet durumunu işleyen ictimai ayetlerde (Enfâl [8:26](https://lisan.digital/tr/ayet/8:26.md); Kasas [28:57](https://lisan.digital/tr/ayet/28:57.md); Ankebût [29:67](https://lisan.digital/tr/ayet/29:67.md)) ve gaybın korunmasını bildiren ayetlerde (Sâffât [37:10](https://lisan.digital/tr/ayet/37:10.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kendi başına tarafsız ve güvenli bir alanda kalabileceği vehmini yıkar; vahiyden ve haktan kopan zihnin nötr kalamayacağını, mutlaka bâtıl ve yıkıcı kuvvetler tarafından kapılıp savrulacağını vazeder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesneyi veya avı bulunduğu ortamdan büyük bir süratle, aniden ve direnç göstermesine fırsat tanımadan kapıp çekmek.
- Soyut anlam: Bir varlığın koruyucu zeminini, idrak kabiliyetini veya manevi emniyetini ani bir şokla kaybederek dış tesirlere savunmasız şekilde kapılması.
- Sistematik karşılık: Merkezî emniyet alanından ($S$) kopan sistem elemanının ($x$), dış çekim ve parçalama dinamikleri ($F$) tarafından anlık bir ivmeyle soğurulması ve yutulması.
- LaTeX modeli: $$\Delta t \to 0 \implies \vec{F}_{\text{ext}} \cdot \delta(x) \gg R(x) \quad \therefore \quad x \notin S \implies \frac{dx}{dt} \to \infty$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\Delta t \to 0$ anlık zaman dilimini, yani kökün kurucu unsuru olan aşırı sürat ve aniliği ifade eder. $\vec{F}_{\text{ext}}$ dışarıdan yönelen ani ve yıkıcı kuvveti, $\delta(x)$ bu kuvvetin hedefe odaklandığı dar etki alanını, $R(x)$ ise nesnenin gösterebildiği iç direnci temsil eder; ani darbe anında dış kuvvet direnci tamamen aşar ($R(x)$ etkisiz kalır). İkinci kısımda yer alan $x \notin S$ şartı, koruyucu sistemden veya merkezden kopuşu simgeler; bu kopuş gerçekleştiğinde nesnenin konumundaki değişim hızı ($\frac{dx}{dt}$) ani bir savrulmayla sonuçlanır, yani nesne kapılıp götürülür.

## Geçtiği ayetler (6 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B7%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/ayet/2:20.md) — يَخْطَفُ

يَكَادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصَارَهُمْ كُلَّمَا أَضَاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ وَإِذَا أَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قَامُوا وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Az kalsın şimşek gözlerini alıverecek. Onları aydınlattıkça ışığında yürürler. Üzerlerine karanlık basınca dikilip kalıverirler. Şayet Allah, dileseydi onların işitmelerini de, görmelerini de giderirdi. Muhakkak ki Allah, her şeye Kadir’dir.

### [Enfal 8:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/ayet/8:26.md) — يَتَخَطَّفَكُمُ

وَاذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآوَاكُمْ وَأَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Hatırlayın ki; bir zamanlar yeryüzünde azlıktınız, zayıf sayılırdınız. İnsanların sizi tutup kapmasından korkuyordunuz. Size ev bark verdi, yardımıyla destekledi ve temiz şeylerden rızıklandırdı. Umulur ki şükredersiniz.

### [Hac 22:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/ayet/22:31.md) — فَتَخْطَفُهُ

حُنَفَاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ

Meal (IK): Allah’a şirk koşmaksızın, hanifler olarak. Kim Allah’a şirk koşarsa; gökten düşüp de kuşların kaptığı veya rüzgarın uçuruma attığı bir şeye benzer.

### [Kasas 28:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/ayet/28:57.md) — نُتَخَطَّفْ

وَقَالُوا إِنْ نَتَّبِعِ الْهُدَى مَعَكَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنَا أَوَلَمْ نُمَكِّنْ لَهُمْ حَرَمًا آمِنًا يُجْبَى إِلَيْهِ ثَمَرَاتُ كُلِّ شَيْءٍ رِزْقًا مِنْ لَدُنَّا وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Dediler ki: Seninle beraber hidayete uyacak olursak, yerimizden oluruz. Halbuki onları katımızdan bir rızık olarak her şeyin mahsulünün toplandığı emin bir haremde yerleştirmedik mi? Ama onların çoğu bilmezler.

### [Ankebut 29:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/ayet/29:67.md) — وَيُتَخَطَّفُ

أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا حَرَمًا آمِنًا وَيُتَخَطَّفُ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ أَفَبِالْبَاطِلِ يُؤْمِنُونَ وَبِنِعْمَةِ اللَّهِ يَكْفُرُونَ

Meal (IK): Çevrelerinde insanların zorla kapılıp götürülmesine rağmen orayı emin bir harem yaptığımızı onlar görmediler mi? Yoksa batıla inanıp da Allah’ın nimetine küfür mü ediyorlar?

### [Saffat 37:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/ayet/37:10.md) — خَطِفَ · الْخَطْفَةَ

إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ

Meal (IK): Ancak çalıp çırpan olursa; onu da hemen delip geçen yakıcı bir alev takib eder.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Hatfe daldan yapılmış, yaya bağlanan ip ile kuşu birden yakalayan tuzak demektir.
Hatfe (hı, tı), “Haytef” yürüyüşü çabuk olan devedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والطاء والفاء معهما
خ ط ف، ط خ ف يستعملان فقط خطف: الخطف: الأخذ في الاستلاب.
وسيف يخطَف الرأس، ونار مُخطَّف الضريبة قال:
يُخَطَّفُ خزان الشربة بالضحى
وبرق خاطف: يَخْطَف نورَ الأبصار. والشياطينُ تخطَفُ السمع أي تسترق.
والخُطّافُ: اللص.
وخَطّفَ يخطِفُ، وخَطِفَ يخطَف.
والخِطْفةُ مثل الخلسة: هو كل ما اختطَفْتَ.
وبه خُطُفٌ أي شبه جُنون.
والمُخطِف: الذي يرفع الشراع في البحر.
والخَيْطَفُ: سرعة انجذاب السير، وجمل خَيْطَفٌ، وجمل ذو عنق خيطَف،قال:
أعناقَ جِنّان وهاما رجفا
وعنقاً بعد الرسيم خَيْطَفا
أي كأنه يختَطف في مسيه عُنُقَه، أي يجتذب.
والخَطَفَى: سَيْرتُه.
وهو أخطَفُ الحَشَي، وبعيبرٌ مُخْطَفٌ، وحمار مُخْطَفُ البطن.
والخُطّاف: طائر، يجمع: خَطاطيفَ.
والخُطّاف: حديد جنحاء في جانبي البكرة فيهما المحور، قال النابغة:
خَطاطيفُ حُجْنٌ في حبال متينةٍ		تُمدُّ بـهـا أيدٍ إلـيكَ نـوازعُ
وكل شيء يشبه به سمي خُطّافاً، يقال: بعير به سمة خُطّاف أو كالخُطّاف، وهي سمة أناس من تيم.
وكان الحسن يقرأ: "إلا من خَطَّفَ الخَطْفَةَ" على تأويل: اختَطَفَ اختِطافةً، جعل المصدر على بناء خَطِفَ يخطَفُ خَطْفةً كما تقول من الاختِطاف اختِطافةً.
والخاطفِ: الذئب لأنه يخطَف.
طخف: طِخْفةُ: جَبَل من جبال الحِمَى، وموضع أيضا.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الطاء** ve **الفاء**’ın onlarla birlikte olanı

**خ ط ف**، **ط خ ف** yalnızca kullanılırlar: **خطف**: **الخطف**: kapıp alma içinde alma.

Ve bir kılıç başı kapar; ve bir ateş vergi(yi) kapıp alan, dedi ki:

“**يُخَطَّفُ** şerbet hazineleri kuşluk vaktinde”

Ve **برق خاطف**: gözlerin nurunu kapar. Ve şeytanlar işitmeyi kaparlar; yani gizlice çalarlar.

Ve **الخُطّافُ**: hırsız.

Ve **خَطّفَ** **يخطِفُ**; ve **خَطِفَ** **يخطَف**.

Ve **الخِطْفةُ** **الخلسة** gibidir: o, senin kapıp aldığın her şeydir.

Ve onda **خُطُفٌ** vardır; yani deliliğe benzer.

Ve **المُخطِف**: denizde yelkeni kaldıran kimse.

Ve **الخَيْطَفُ**: yürüyüşün çekilip gitmesinin sürati; ve **جمل خَيْطَفٌ**; ve boynu **خيطَف** olan deve, dedi ki:

“Cennetlerin boyunları ve titreyen başlar
Ve koşu sonrası bir boyun, **خَيْطَفا**”

Yani sanki yürüyüşünde boynunu kapıp alır; yani çeker.

Ve **الخَطَفَى**: onun yürüyüşüdür.

Ve o, **أخطَفُ الحَشَي**’dir; ve **بعيبرٌ مُخْطَفٌ**; ve karnı **مُخْطَفُ** olan eşek.

Ve **الخُطّاف**: bir kuştur; çoğulu: **خَطاطيفَ**.

Ve **الخُطّاف**: makaranın iki yanında, içinde mil bulunan, eğri demir; Nâbiga dedi ki:

“**خَطاطيفُ** eğri kancalar, sağlam ipler içinde;
Onlarla sana doğru uzatılır, çekip alan eller”

Ve onunla benzetilen her şey **خُطّاف** diye adlandırılır; denir ki: üzerinde **خُطّاف** damgası olan deve, yahut **كالخُطّاف**; ve o, Teym’den insanların damgasıdır.

Ve Hasan şöyle okurdu: “إلا من **خَطَّفَ الخَطْفَةَ**” şu te’vile göre: **اختَطَفَ** bir **اختِطافةً**; masdarı **خَطِفَ يخطَفُ خَطْفةً** binası üzerine kıldı; nitekim sen **الاختِطاف**’tan **اختِطافةً** dersin.

Ve **الخاطفِ**: kurttur; çünkü kapar.

**طخف**: **طِخْفةُ**: **الحِمَى** dağlarından bir dağdır; ve bir yer de.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الخَطْفُ: الاستلابُ. وقد خَطِفَهُ بالكسر يَخْطَفُهُ خَطفاً وهي اللغة الجيدة. وفيه لغة أخرى حكاها الأخفش: خَطَفَ بالفتح يَخْطِفُ، وهي قليلة رديئة لا تكاد تُعْرَف. واخْتَطَفهُ وتَخَطَّفَهُ بمعنىً. والخُطّافُ: طائرٌ. والخُطّافُ: حديدةٌ حَجْناءُ تكون في جانبي البكرة فيها المحور. وكلُّ حديدةٍ جحناءَ خُطّافٌ. ومَخاليبُ السباعِ: خَطاطيفُها. قال الشاعر:
إذا عَلِقِتْ قرْناً خَطاطيفُ كَـفِّـهِرأى الموتَ بالعينين أَسْوَدَ أَحْمَرا
وخاطِفُ ظِلِّهِ: طائرٌ، قال الكميت بن زيد:
ورَيطَةِ فِتيانٍ كخاطِفِ ظِلِّهِجعلتُ لهم منها خِباءً مُمَدَّدا
قال ابن سَلَمَةَ: هو طائرٌ يقال له الرَفْرافُ، إذا رأى ظلَّه في الماء أقبل إليه ليَخْطَفَهُ. والخاطِفُ: الذئبُ. وبرقٌ خاطِفٌ لنور الأبصار. ورمى الرميّةَ فَأخْطَفَها، أي أخطأها. وإخْطافُ الحَشا: انطواؤه. يقال: فرسٌ مُخْطَفُ الحَشا، بضم الميم وفتح الطاء، إذا كان لاحِقَ ما خَلْفَ المَحْزِمِ من بَطْنه. والخَطيفَةُ: دقيقٌ يُذَرُّ على اللبن ثم يُطْبَخُ فيُلْعَقُ. قال ابن الأعرابي: هو الجَبولاءُ. وجملٌ خَطيفٌ، أي سريعُ المَرِّ، كأنهُ يَخْتَطِفُ في مشيه عنقَه، أي يجتذب. وتلك السُرعة هي الخَطَفى بالتحريك.

##### Türkçe

**الخَطْفُ**: kapıp alma. Ve onu kesre ile **خَطِفَهُ** (yani) **يَخْطَفُهُ** diye **خَطفاً** kapıp aldı; bu iyi dildir. Ve onda başka bir dil daha vardır; onu el-Ahfeş hikâye etti: fetha ile **خَطَفَ** (yani) **يَخْطِفُ**; o az, kötü olup neredeyse bilinmez. Ve **اخْتَطَفهُ** ve **تَخَطَّفَهُ** aynı mânâdadır. Ve **الخُطّافُ**: bir kuştur. Ve **الخُطّافُ**: makaranın iki yanında bulunan, içinde mil olan, kanca gibi eğri bir demirdir. Ve her kanca gibi eğri demir **خُطّافٌ**dur. Ve yırtıcıların pençeleri: onların **خَطاطيفُها**sıdır. Şair dedi ki:
Eğer onun avucunun kancaları bir boynuza takılırsa,
iki gözle ölümü siyah kırmızı görür.

Ve **خاطِفُ ظِلِّهِ**: bir kuştur; Kümeyt b. Zeyd dedi ki:
Ve gölgesini kapıp alan gibi delikanlılar topluluğu;
onlar için ondan uzatılmış bir çadır yaptım.

İbn Seleme dedi ki: O, **الرَفْرافُ** denilen bir kuştur; suda gölgesini gördüğünde ona yönelir ki onu **يَخْطَفَهُ** (kapıp alsın). Ve **الخاطِفُ**: kurttur. Ve gözlerin nurunu kapıp alan bir şimşek (vardır). Ve hedefi attı da onu **فَأخْطَفَها**; yani onu ıskaladı. Ve **إخْطافُ الحَشا**: onun içinin büzülmesidir. Denir ki: **فرسٌ مُخْطَفُ الحَشا**; mîm’in dammesi ve **الطاء**’ın fethası ile; eğer karnının **المَحْزِمِ** arkasındaki kısmı bitişik (çekik) ise. Ve **الخَطيفَةُ**: süte serpilip sonra pişirilen, sonra yalanan bir ince un (şey)i. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o **الجَبولاءُ**dur. Ve **جملٌ خَطيفٌ**: yani geçişi hızlı; sanki yürüyüşünde boynunu **يَخْتَطِفُ**, yani çeker. Ve o hız, hareke ile **الخَطَفى**dır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ط ف
خطف ، طخف
استعمل من وجوهه : خطف ، طخف .
خطف : قال الله عزّ وجلّ : ( يكاد البرق يخطف أبصارهم ( [ البَقَرَة : 20 ] .
وقال الله جلّ وعزّ : في سورة أخرى _ :
) إلا من خطف الخطفة فأتبعه شهاب ثاقب ( [ الصَّافات : 10 ] .
ويقال : خَطِفْتُ الشيءَ ، واخْتَطَفْتُهُ _ إذا
اجتَذَبْتُه بسرعة .
وأكثر القُرّاء قَرَءُوا : ) ( يَخْطَفُ ) من ) ( خَطِفَ
يَخْطَفُ ) ( وهي القِرَاءةُ الجيِّدةُ ، التي اجتمعَ
عليها أكثرُ القُرَّاء .
ورُوِيَ _ عن الحسن _ : أنه قرأ ) ( يَخِطِّفُ ) (
بكسر الخاء ، وتشديد الطاء مع الكسر .
وقال بعضُهم : ) ( يَخَطِّفُ ) ( بفتح الخاء وكسر
الطاء وتشديدها .
فمن قرأ : ) ( يَخَطِّفُ ) ( فالأصل يَخْتَطِفُ ،
فأُدْغِمَتِ التاءُ في الطاء ، وأُلْقِيَتْ فَتْحَةُ
التاء عَلَى الخاء .
ومن قرأَ ) ( يَخِطِّفُ ) ( كَسَرَ الخاءَ لسُكُونها
وسُكُون الطاء ، وهذا قول البَصْريين .
وقال الفرَّاء : الكسر لالتقاء الساكنين
_ ههُنَا _ : خَطأٌ . وإنَّه يلزم مَنْ قال هذا :
أن يقول في ) يعض ( [ الفرقان : 27 ] :
) ( يَعِضُّ ) ( ، وفي ) ( يَمُدُّ ) ( : ) ( يَمِدُّ ) ( .
وقال الزَّجَّاجُ : هذِه العلَّة غير لازمةٍ لأنه
لو كُسِرَ ) ( يَعَضُّ ويمُدُّ ) ( لالْتَبَس ما أَصْلُهُ
) ( يَفْعَلُ ، ويَفْعُلُ ) ( بمَا أصله ) ( يَفْعِلُ ) ( .
قال : ) ( ويَخْتَطِفُ ) ( : ليس أصلُه غيرَ هذا ،
ولا يكُونُ مَرَّةً على ) ( يَفْتَعِلُ ) ( . وَمَرَّةً على
) ( يَفْتَعَلُ ) ( ، فكُسر لالتقاء الساكِنين في
موضعٍ غيرِ مُلتبسٍ .
وقال ابن بُزُرْجٍ : خَطِفْتُ الشيء : أخذتُه
وَأَخْطَفْتُه _ إذا أَخْطأْتُهُ .
وأنشد قولَ الْهُذَلِيِّ :
تَنَاوَلُ أَطْرَافَ الْقِرَانِ وَعَيْنُهَا
كَعَيْنِ الْحُبَارَى أَخْطَفَتْها الأجَادِلُ
) ( الْقِرَانُ ) ( _ جَمْعُ قَرْنٍ _ : الجَبَلُ .
قال : والإخْطافُ _ في الْخَيْلِ _ ضِدُّ
الإنْتِفَاجِ ، وهو عَيْبٌ في الخيل .
وقال أبو الهيثم : الإخطَافُ شَرُّ عيوب
الخيل ، وهو صِغَرُ الجَوْفِ . . وأنشد :
لاَ دَنَنٌ فِيهِ ولا إِخْطافُ
والدَّنَنُ : قِصَرُ العُنُقِ ، وتَطَامُنُ الْمُقَدَّمِ .
وقال أبو زيد : أَخْطَفَ الرَّجلُ إخْطافاً _ إذا
مَرِضَ مَرَضاً يسيراً وبَرَأَ سريعاً _ حكاهُ ابن
السكِّيت عنه .
وقال اللِّحْيَانِيُّ : قال أبو صَفْوَانَ : يقال :
أَخْطَفَتْهُ الْحُمَّى _ أَي : أَقْلَعَتْ عنه ، وما مِنْ
مرضٍ إلا وله خُطْفٌ _ أَي : يَبْرَأُ منه .
والعرب تقول لِلذِّئْبِ : خَاطِفٌ _ وهي
الْخَوَاطِفُ .
وقال الليث : بَازٍ مُخْطِفٌ .
قال : والْخَيْطَفُ سُرْعة انجذابٍ السيرِ . .
وجَمَلٌ خَيْطَفٌ وذو عَنَق خَيطَفٌ . .
وأنشد :
وعَنقاً بَاقِي الرَّسِيمِ خَيْطَفَا
أي : كأنّهُ يَخْتَطِفُ في مِشيَتِهِ عُنُقَه أي :
يجتَذِبه .
والْخطَفى سَيْرَتهُ .
يقال خَطفَ يَخطِفُ ، وخَطِفَ يَخطَفُ :
لُغتَانِ .
والْخُطافُ : طائرٌ معروفٌ _ وجَمْعهُ
خَطَاطِيف .
أبو عبيد _ عن الأصمعيِّ _ : الْخُطَّافُ هو
الذي تجري فيه الْبَكَرَةُ _ إذا كان منْ
حَدِيدٍ . . فإنْ كان من خَشَبٍ فهو الْقَعْوُ .
ويقال لِسِمَةٍ يُوسَمُ بها البعيرُ . . كأنها
خُطَّافُ البكرةِ : خُطَّافٌ _ أيضاً _ وبعيرٌ
مَخْطوفٌ _ إذا كان به هذه السِّمَة .
وإنما قيل لخُطَّافِ البكَرَةِ : ) ( خُطَّافٌ ) (
لحِجْنَةٍ فيه .
وكل حدِيدَةٍ ذاتِ حُجْنَةٍ فهي خُطَّافٌ .
ومنه قول النابغة الذُّبيانيِّ :
خَطَاطِيفُ حُجْنٌ في حبَالٍ مَتِينةٍ
تُمَدُّ بِهَا أَيْدٍ إليْكَ نَوازعُ
وفي حديث أَنَسٍ : ) ( أنه كانَ عندَ أُمِّ سُلَيْمٍ
شَعِيرٌ فجشَّتْهُ وجعلَتْ للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) خَطِيفَةً
فأرْسَلتْنِي أَدْعُوهُ ) ( .
قلتُ : والخطيفة _ عند العَرَبِ _ أن تُؤْخَذَ
لُبَيْنَةٌ فتُسَخَّنَ ، ثم يُذَرَّ عليها دَقِيقَةٌ ثم تُطْبَخَ
فيلعَقُها الناسُ ويخْتَطِفونها في سُرْعَةٍ .
وخَطَافِ ، وكَسَابِ : من أسماء كِلابِ
الْقَنَصِ .
وفي حديثٍ آخرَ : ) ( أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) نهى عن
الخَطْفَةِ ) ( وهي ما اخْتَطَفَ الذِّئْبُ من
أعضاء الشاة وهي حيَّة من يدٍ أو رجْلٍ . .
أو يَخْتَطِفُهُ الكلْبُ الضَّارِي من أعضاء
الحيوان التي تصادُ _ من لَحْمٍ أو غيره _
والصِّيدُ حيٌّ ، وكلُّ ما أُبين من الحيوان
_ وهو حيٌّ _ من شَحْمٍ ولَحَمٍ : فهو مَيْتٌ
لا يحِلُّ أَكلُهُ .
ومن الطير طائرٌ يُقال له : ) ( خَاطفُ ظلِّهِ ) ( . .
قاله الأصمعيُّ ، وأنشد :
وَرَيْطَةِ فتْيَانٍ كخَاطِفِ ظِلِّهِ
جَعَلْتُ لهُمْ مِنْهَا خِبَاءً مُمَدَّدا
يقال : إنَّه يَرَى ظِلَّه وهو يطيرُ ، فيحسِبُه
صَيْداً فَيَنْقَضُّ عليه .
ويقال : أَخْطَفَ لي فلانٌ من حَديثهِ شيئاً
ثمَّ سَكتَ ، وهو الرجل يأخذ في الحديث
ثم يَبدو له فيقطعُ حَديثَه . . وهو
الإِخطَافُ .
ويقال لِلِّصِّ الذي يَدْغَرُ نَفْسَه _ على
الشيء _ فَيَخْتَلِسُهُ : خَطَّافُ .
ابن شُمَيْلٍ _ عن أبي الْخَطَّابِ _ : خَطِفَتِ
السفنيةُ وخَطَفَتْ _ أي : سَارتْ .
يقال : خَطِفَتِ اليوم من عُمَانَ _ أيْ :
سَارَتْ .
طخف : أبو عبيد _ عن الأصمعي _ الطَّخَافُ :
السَّحَابُ المرتفع ، وطِخْفَةُ : موضعٌ .
والطَّخْفُ : اللَّبَنُ الحامِضُ .
قال الطِّرِمَّاحُ :
مَا لَمْ تُعَالِجْ دَمْحَقاً بَائتاً
شُجَّ بِالطَّخْفِ لِلَدْمِ الدَّعَاع
اللَّدْمُ : اللعْقُ ، والدَّعاعُ : عِيالُ الرَّجل .
وقال بعض الأعراب : الطَّخِيفَةُ واللَّخِيفَةُ :
الْخَزِيرةُ _ رواه أبو تراب .

##### Türkçe

خ ط ف
**خطف** , **طخف**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **خطف** , **طخف** .

**خطف** : Allah عزّ وجلّ dedi: (Neredeyse şimşek onların gözlerini kapıverecek) [**البَقَرَة**: 20].
Ve Allah جلّ وعزّ başka bir sûrede dedi:
(Ancak bir kapışı kapıp kapan kimse; onu delip geçen bir alev izler) [**الصَّافات**: 10].

Ve denilir: **خَطِفْتُ** şeyi, ve **اخْتَطَفْتُهُ** — eğer onu süratle çekip aldıysam.

Ve قارئlerin çoğu okudular: (**يَخْطَفُ**) , (**خَطِفَ يَخْطَفُ**)’tan; ve o, çoğu قارئlerin üzerinde birleştiği iyi kıraattir.

Ve rivayet olundu — Hasan’dan —: onun (**يَخِطِّفُ**) okuduğu; **الخاء**’ın kesresiyle, **الطاء**’ın şeddelenmesiyle beraber kesre ile.

Ve bazısı dedi: (**يَخَطِّفُ**) ; **الخاء**’ın fethasıyla ve **الطاء**’ın kesresiyle ve onun şeddelenmesiyle.

Kim (**يَخَطِّفُ**) okursa, asıl **يَخْتَطِفُ**’tur; sonra **التاء** **الطاء**’a idğam edildi ve **التاء**’ın fethası **الخاء** üzerine atıldı.

Ve kim (**يَخِطِّفُ**) okursa, **الخاء**’ı onun sükûnu ve **الطاء**’ın sükûnu sebebiyle kesreledi; bu Basralıların sözüdür.

Ve Ferrâ dedi: sâkinlerin karşılaşması için kesre — burada — hatadır. Ve bunu söyleyen kimseye lâzım gelir ki (**يعض**) [**الفرقان**: 27] hakkında (**يَعِضُّ**) desin; ve (**يَمُدُّ**) hakkında (**يَمِدُّ**) desin.

Ve Zeccâc dedi: bu illet lâzım değildir; çünkü eğer (**يَعَضُّ** ve **يمُدُّ**) kesrelenseydi, aslı (**يَفْعَلُ** ve **يَفْعُلُ**) olan, aslı (**يَفْعِلُ**) olanla karışırdı.
Dedi: (**ويَخْتَطِفُ**) : bunun dışında bir aslı yoktur; ve bir kere (**يَفْتَعِلُ**) üzere, bir kere (**يَفْتَعَلُ**) üzere olmaz; öyleyse sâkinlerin karşılaşması için, karışıklık olmayan bir yerde kesrelendi.

Ve İbn Buzurc dedi: **خَطِفْتُ** şeyi: onu aldım; ve **أَخْطَفْتُه** — eğer onu ıskaladıysam.

Ve Hüzelî’nin sözünü şahit getirdi:
تَنَاوَلُ أَطْرَافَ الْقِرَانِ وَعَيْنُهَا
كَعَيْنِ الْحُبَارَى أَخْطَفَتْها الأجَادِلُ

(**الْقِرَانُ**) — **قَرْن**’ın cemi —: dağdır.
Dedi: ve **الإخْطافُ** — atlarda — **الإنْتِفَاجِ**’ın zıddıdır; ve o, atlarda bir ayıptır.

Ve Ebû’l-Heysem dedi: **الإخطَافُ** atların ayıplarının en kötüsüdür; ve o, karın boşluğunun küçüklüğüdür. Ve şunu inşad etti:
لاَ دَنَنٌ فِيهِ ولا إِخْطافُ

Ve **الدَّنَنُ**: boynun kısalığı ve ön kısmın alçalmasıdır.

Ve Ebû Zeyd dedi: **أَخْطَفَ** adam **إخْطافاً** — eğer hafif bir hastalıkla hastalanıp çabucak iyileşirse —; bunu ondan İbnü’s-Sikkît nakletti.

Ve Lihyânî dedi: Ebû Safvân dedi: denilir: **أَخْطَفَتْهُ الْحُمَّى**; yani: ondan çekildi. Ve hiçbir hastalık yoktur ki onun **خُطْفٌ**’u olmasın; yani: ondan iyileşir.

Ve Araplar kurda derler: **خَاطِفٌ**; ve o, **الْخَوَاطِفُ**’tir.

Ve Leys dedi: **بَازٍ مُخْطِفٌ**.
Dedi: ve **الْخَيْطَفُ** yürüyüşün çekilip alınmasının süratidir.
Ve **جَمَلٌ خَيْطَفٌ** ve **ذو عَنَق خَيطَفٌ**.
Ve şunu inşad etti:
وعَنقاً بَاقِي الرَّسِيمِ خَيْطَفَا

Yani: sanki yürüyüşünde boynunu kapıp alır; yani: onu çeker.

Ve **الْخطَفى** onun yürüyüşüdür.

Denilir: **خَطفَ يَخطِفُ** ve **خَطِفَ يَخطَفُ**: iki lugattır.

Ve **الْخُطافُ**: bilinen bir kuştur; ve onun cemi **خَطَاطِيف**’tir.

Ebû Ubeyd — Asmaî’den —: **الْخُطَّافُ** o şeydir ki **الْبَكَرَةُ** onun içinde akar — eğer demirden ise. Eğer ağaçtan ise o **الْقَعْوُ**’dur.

Ve deveye dağlanan bir damgaya da denilir; sanki o, **خُطَّافُ البكرةِ**’dir: **خُطَّافٌ** — yine —. Ve **بعيرٌ مَخْطوفٌ**: eğer onda bu damga varsa.

Ve **خُطَّافُ البكَرَةِ**’ne ancak, onda bulunan **حِجْنَةٍ** sebebiyle (**خُطَّافٌ**) denildi.

Ve **حُجْنَةٍ** sahibi her demir parçası **خُطَّافٌ**’tur.

Ve ondan, Nâbiga ez-Zübyânî’nin sözü:
خَطَاطِيفُ حُجْنٌ في حبَالٍ مَتِينةٍ
تُمَدُّ بِهَا أَيْدٍ إليْكَ نَوازعُ

Ve Enes’in hadisinde: (Ümmü Süleym’in yanında arpa vardı; onu kavurdu ve Peygamber’e (صلى الله عليه وسلم) bir **خَطِيفَةً** yaptı; sonra beni onu çağırmaya gönderdi).

Dedim: ve **الخطيفة** — Araplar katında — bir **لُبَيْنَةٌ** alınmasıdır; sonra ısıtılır; sonra üzerine bir **دَقِيقَةٌ** serpilir; sonra pişirilir; insanlar onu yalarlar ve onu süratle kapışırlar.

Ve **خَطَافِ** ve **كَسَابِ**: av köpeklerinin isimlerindendir.

Ve başka bir hadiste: (Peygamber (صلى الله عليه وسلم) **الخَطْفَةِ**’den nehyetti). Ve o, kurdun koyunun uzuvlarından — o diri iken — elden yahut ayaktan kapıp aldığı şeydir; yahut azgın köpeğin, avlanan hayvanın uzuvlarından — etten veya başkasından — av diri iken kapıp aldığı şeydir. Ve hayvandan — o diri iken — ayrılan her şey, yağdan ve etten: o **مَيْتٌ**tir; onun yenmesi helâl olmaz.

Ve kuşlardan bir kuş vardır; ona (**خَاطفُ ظلِّهِ**) denilir. Asmaî söyledi; ve şunu inşad etti:
وَرَيْطَةِ فتْيَانٍ كخَاطِفِ ظِلِّهِ
جَعَلْتُ لهُمْ مِنْهَا خِبَاءً مُمَدَّدا

Denilir: o, uçarken gölgesini görür; onu av zanneder de onun üzerine dalar.

Ve denilir: falan kimse bana sözünden bir şey **أَخْطَفَ** etti, sonra sustu; ve o, adamın söze girişip sonra ona bir şey görünüp sözünü kesmesidir; ve o, **الإِخطَافُ**’tır.

Ve bir şeye karşı kendini itip kakarak onu aşıran hırsıza denilir: **خَطَّافُ**.

İbn Şümeyl — Ebû’l-Hattâb’dan —: **خَطِفَتِ السفنيةُ** ve **خَطَفَتْ**; yani: yürüdü.
Denilir: bugün Umân’dan **خَطِفَتِ**; yani: yürüdü.

**طخف** : Ebû Ubeyd — Asmaî’den —: **الطَّخَافُ**: yükselmiş buluttur; ve **طِخْفَةُ**: bir yerdir.
Ve **الطَّخْفُ**: ekşi süttür.

Tırimmâh dedi:
مَا لَمْ تُعَالِجْ دَمْحَقاً بَائتاً
شُجَّ بِالطَّخْفِ لِلَدْمِ الدَّعَاع

**اللَّدْمُ**: yalamadır; ve **الدَّعاعُ**: adamın çoluk çocuğudur.

Ve bazı bedevî dedi: **الطَّخِيفَةُ** ve **اللَّخِيفَةُ**: **الْخَزِيرةُ**’dir; Ebû Turâb rivayet etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والطاء وما يثلثهما)
  (خطف)  الخاء والطاء والفاء أصلٌ واحدٌ مطّرِد منقاس، وهو استلابٌ في خفّة. فالخَطْف الاستلاب. تقول. خَطِفْتُه أخْطَفُه، وخَطَفْتُه أخطِفُه. وبَرْقٌ خاطفٌ لنور الأبْصار. قال الله تعالى: ﴿يَكَادُ البَرْقُ يَخْطَِفُ أَبْصَارَهُم([1])﴾ [البقرة 20]، والشيطان يخطَِف السَّمع، إذا استرق. قال الله تعالى: ﴿إلاَّ مَنْ خَطِفَ الخَطْفَة﴾ [الصافات 10]. ويقال للشيطان: "الخَطّاف"، وقد* جاء هذا  الاسم في الحديث:([2]). وجمل خَيْطَفٌ: سريع المَرّ. وتلك السُّرعة الخَيْطَفى. قال:
  * وعَنَقاً باقِي الرَّسيم خَيْطفا([3]) *
  وبه سُمِّي الخَطَفى، والأصل فيه واحد؛ لأنّ المسرعَ يقلُّ لُبْث قوائمه على الأرض، فكأنّه قد خَطَِف الشَّيء. ويقال هو مُخْطَفُ الحَشَا، إذا كان منطوِيَ الحشا. وذلك صحيحٌ؛ لأنّه كأنّ لحمَه خُطِف منه فرقَّ ودَقَّ. فأما قولهم: رمَى الرمِيَّة فأَخطَفَها؛ إذا أخطأها، فمْمكنٌ أن يكون من الباب، [وممكنٌ أن يكون] الفاءُ بدلاً من الهمزة. قال:
  * إذا أصابَ صَيْدَهُ أو أخْطَفَا([4]) *
  والخُطّاف: طائر، والقياس صحيح، لأنّه يخطَف الشيءَ بمِخلبه. يقال لمخاليب السِّباع خطاطيفها. قال:
إذا عَلِقَتْ قِرْناً خَطَاطيفُ كَفِّهِ *** رأى الموتَ بالعينَين أسودَ أحْمَرا([5])  والخطّاف: حديدةٌ حَجْناء؛ لأنه يُخْتَطف بها الشيء، والجمع خطاطيف. قال النابغة:
خطاطيفُ حُجْنٌ في حبالٍ مَتينةٍ *** تُمَدُّ بها أيدٍ إليكَ نوازعُ([6])  (خطل)  الخاء والطاء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على استرخاءٍ واضطراب، قياسٌ مطرد. فالخَطَل: استرخاءُ الأذُن. يقال أذُنٌ خَطْلاء، وثَلَّةٌ خُطْلٌ، وهي الغنم المسترخِيةُ الآذان. قال:
إذا الهَدَفُ المِعْزالُ صوَّب رأسَه *** وأعجبَهُ ضَفْوٌ من الثَّلةِ الخُطْلِ([7])  ورُمْحٌ خَطِلٌ: مضطرِب. ويقال للأحمق خَطِلٌ. والخَطَل: المنطقُ الفاسد.
  وزعم ناسٌ أنّ الجوادَ يسمَّى خَطِلاً، وذلك لسُرعته إلى العطاء. ويقال امرأةٌ خَطَّالةٌ: ذاتُ رِيبة، وذلك لخَطَلها. والأصل واحدٌ.
  (خطم)  الخاء والطاء والميم يدلُّ على تقدُّمِ شيءٍ في نُتُوٍّ يكون فيه. فالمَخَاطم الأنوف، واحدها مَخْطِم. ورجلٌ أخطمُ: طويلُ الأنف. والخِطَام للبعير سُمِّي بذلك لأنّه يقع على خَطْمه. ويقال إنّ الخُطْمة([8]) رَعْنُ الجَبَل. فهذا هو الباب.
  وقد شذت كلمةٌ واحدة، قالوا: بُسْرٌ مُخَطَّمٌ، إذا صارت فيه خُطوط.
  (خطو/أ)  الخاء والطاء والحرف المعتلّ والمهموز، يدلُّ على تعدّي الشيء، والذَّهاب عنه. يقال خَطوتُ أخطو خَُطوة. والخُطْوة: ما بين الرِّجْلين. والخَطْوة: المرَّة الواحدة.
  والخَطَاءُ من هذا؛ لأنّه مجاوزة حدِّ الصواب. يقال أخطأ إذا تعدّى الصَّواب. وخَطِئ يخطأُ، إذا أذْنب، وهو قياسُ الباب؛ لأنه يترك الوجه الخَيْرَ.
  (خطب)  الخاء والطاء والباء أصلان: أحدهما الكلامُ بين اثنين، يقال خاطبهُ يُخاطِبه خِطاباً، والخُطْبة من ذلك. وفي النِّكاح الطّلَب أن يزوّج، قال الله تعالى:﴿لاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّساء﴾ [البقرة 235]. والخُطْبة: الكلام المخطوب به. ويقال اختطب القومُ فلاناً، إذا دعَوْه إلى تزوج صاحبتهم. والخطب: الأمرُ يقع؛ وإنما سُمِّي بذلك لِمَا يقع فيه من التَّخاطب والمراجعة.
  وأمّا الأصل الآخرَ فاختلافُ لونَين. قال الفرَّاء: الخَطْبَاء: الأتان التي لها خَطٌّ أسودُ على مَتْنِها. والحمار الذكر أخْطَبُ. والأخطَب: طائر؛ ولعله يختلِف عليه لونان. قال:
  * إذا الأخْطَبُ الدَّاعِي على الدَّوْح صَرْصَرا([9]) *
  والخُطْبان: الحنْظَلُ إذا اختلف ألوانُه. والأخطَبُ: الحمار تعُلوه خُضْرة. وكلُّ لونٍ يشبه ذلك فهو أخْطَبُ.
  (خطر)  الخاء والطاء والراء أصلان: أحدهما القَدْر والمكانة، والثاني اضطرابٌ وحركة.
  فالأوّل قولهم لنظير الشيء خَطِيرُهُ([10]). ولِفلانٍ خَطَرٌ، أي منزلةٌ ومكانة تناظرُه وتصلُح لمِثْله.
  والأصل الآخر قولهم: خَطر البعير بذنبه خَطَراناً. وخَطَرَ ببالي كذا خَطْراً، وذلك أن يمرَّ بقلبه بسرعةٍ لا لُبْثَ فيها ولا بُطْء. ويقال خَطَر في مِشْيَته. ورجلٌ خَطَّارٌ بالرُّمح، أي مَشَّاءٌ بِهِ([11]) طعّان. قال:
  * مَصاليتُ خَطّارون بالرُّمح في الوغَى([12]) *
  ورمح خَطّارٌ: ذُو اهتِزازٍ. *وخَطَر الدّهر خَطرَانَهُ، كما يقال ضَرَب ضَرَبانَه. والخَطْرة: الذِّكرة. قال:
بينما نحنُ بالبَلاكِثِ فالقا *** عِ سِراعاً والعِيسُ تهوِي هُوِيَّا([13])خَطَرَتْ خَطْرَةٌ على القلب مِن ذِكـ *** ـراكِ وَهْناً فما استطعتُ مُضِيّا---------------------------------------------------------------
([1]) قراءة فتح الطاء أعلى، ونسب في اللسان قراءة الكسر إلى يونس. وانظر تفسير أبي حيان  (1: 89-90).
([2]) هو حديث علي: "نفقتك رياء وسمعة للخطاف".
([3]) البيت لعوف، جد جرير بن عطية بن عوف، وبهذا لقب "الخطفى".
([4]) للعماني الراجز، كما في اللسان (خطف) وقبله: * فانقض قد فات العيون الطرفا *
([5]) لأبي زبيد الطائي، كما في اللسان (خطف).
([6]) ديوان النابغة 55 واللسان (خطف).
([7]) البيت لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 43 واللسان (هدف، عزل، صفا). وسيعيده في (ضفو) ويروى: "المعزاب" بالباء بدل اللام، وهما بمعنى.
([8]) لم ترد هذه الكلمة في اللسان والقاموس. ووردت في الأصل والمجمل بهذا الضبط.
([9]) صدره كما اللسان (خطب، مرر): * ولا أنثني من طيرة عن مريرة *
([10]) يقال هو خطير له وخطر أيضاً.
([11]) كتب في الأصل"مشابه".
([12]) ورد هذا الصدر في المجمل واللسان.
([13]) نسب في الحماسة (2: 73) واللسان (بلكث) إلى بعض القرشيين. وفي حواشي اللسان: هو أبو بكر بن عبد الرحمن بن المسور بن مخرمة. ونسبه ياقوت في معجم البلدان إلى كثير.
ـ

##### Türkçe

(خاء, طاء ve ikisinin üçleneni babı)
  (خطف)  **الخاء** ve **الطاء** ve **الفاء** tek bir asıldır; düzenli, kıyaslanır; o da hafiflik içinde bir çekip alma (istilâb)dır. Şu hâlde **الخَطْف** çekip almadır. Dersin ki: **خَطِفْتُه** **أخْطَفُه**; ve **خَطَفْتُه** **أخطِفُه**. Ve **بَرْقٌ خاطفٌ** gözlerin nurunu (ışığını) (kapıp alan). Allah Teâlâ dedi: ﴿**يَكَادُ البَرْقُ يَخْطَِفُ أَبْصَارَهُم**([1])﴾ [Bakara 20]; ve şeytan, kulak hırsızlığı yaptığında işitmeyi **يخطَِف** eder. Allah Teâlâ dedi: ﴿**إلاَّ مَنْ خَطِفَ الخَطْفَة**﴾ [Sâffât 10]. Ve şeytana “**الخَطّاف**” denir; ve bu ad hadiste([2]) gelmiştir. Ve **جمل خَيْطَفٌ**: geçişi hızlı. Ve o hız **الخَيْطَفى**dır. Dedi ki:
  * Ve boyun (uzatıp) koşuşu, koşu izi kalıcı, **خَيْطفا**([3]) *
  Ve bununla **الخَطَفى** adlandırıldı; ve asıl onda tektir; çünkü hızlanan kimsenin ayaklarının yerde kalışı azalır; sanki o, şeyi **خَطَِف** etmiştir. Ve “o **مُخْطَفُ الحَشَا**dır” denir; içi (karın içi) bükülü (içe çekilmiş) olduğunda. Bu da doğrudur; çünkü sanki ondan eti çekilip alınmış da incelmiş ve narinleşmiştir. Ama onların “atıcının hedefi attı da onu **أَخطَفَها** etti” sözü; onu ıskaladığı zaman; mümkündür ki babdandır, [ve mümkündür ki] **الفاء** hemzenin bedeli olsun. Dedi ki:
  * Avını vurursa yahut **أخْطَفَا**([4]) *
  Ve **الخُطّاف**: bir kuştur; ve kıyas doğrudur; çünkü o şeyi pençesiyle kapıp alır. Yırtıcıların pençelerine **خطاطيفها** denir. Dedi ki:
إذا عَلِقَتْ قِرْناً خَطَاطيفُ كَفِّهِ *** رأى الموتَ بالعينَين أسودَ أحْمَرا([5])
  Ve **الخطّاف**: eğri bir demirdir; çünkü onunla şey kapılıp alınır; çoğulu **خطاطيف**. Nâbiga dedi:
خطاطيفُ حُجْنٌ في حبالٍ مَتينةٍ *** تُمَدُّ بها أيدٍ إليكَ نوازعُ([6])

  (خطل)  **الخاء** ve **الطاء** ve **اللام** tek bir asıldır; gevşekliğe ve çalkantıya delâlet eder; düzenli bir kıyastır. Şu hâlde **الخَطَل**: kulağın gevşekliğidir. “**أذُنٌ خَطْلاء**” denir; ve “**ثَلَّةٌ خُطْلٌ**”: kulakları gevşek olan koyun sürüsüdür. Dedi ki:
إذا الهَدَفُ المِعْزالُ صوَّب رأسَه *** وأعجبَهُ ضَفْوٌ من الثَّلةِ الخُطْلِ([7])
  Ve **رُمْحٌ خَطِلٌ**: çalkantılı. Ve ahmağa **خَطِلٌ** denir. Ve **الخَطَل**: bozuk konuşmadır.
  Bir topluluk, cömertin **خَطِلاً** diye adlandırıldığını ileri sürdü; bu, vermeye süratli oluşundandır. Ve “**امرأةٌ خَطَّالةٌ**” denir: şüphe sahibi; bu, onun **خَطَل**ındandır. Asıl tektir.

  (خطم)  **الخاء** ve **الطاء** ve **الميم**, içinde bir çıkıntı bulunan bir şeyin öne çıkmasına delâlet eder. Şu hâlde **المَخَاطم** burunlardır; tekili **مَخْطِم**. Ve **رجلٌ أخطمُ**: burnu uzun. Ve deve için **الخِطَام** buna böyle adlandırıldı; çünkü o, onun **خَطْمه** üzerine düşer. Ve denir ki **الخُطْمة**([8]) dağın burnudur (çıkıntısıdır). İşte bab budur.
  Ve bir tek kelime şâz oldu: “**بُسْرٌ مُخَطَّمٌ**” dediler; onda çizgiler olduğunda.

  (خطو/أ)  **الخاء** ve **الطاء** ve illetli harf ve hemzeli (harf), bir şeyin aşmasına ve ondan gitmesine delâlet eder. “**خَطوتُ** **أخطو** **خَُطوة**” denir. Ve **الخُطْوة**: iki ayak arasındaki (mesafe). Ve **الخَطْوة**: bir defa (tek sefer).
  Ve **الخَطَاءُ** bundandır; çünkü o, doğruluğun sınırını aşmaktır. Doğruyu aştığında **أخطأ** denir. Ve **خَطِئ** **يخطأُ**; günah işlediğinde; bu, babın kıyasıdır; çünkü hayırlı yönü terk eder.

  (خطب)  **الخاء** ve **الطاء** ve **الباء** iki asıldır: birincisi iki kişi arasındaki sözdür; “**خاطبهُ** **يُخاطِبه** **خِطاباً**” denir; ve **الخُطْبة** bundandır. Nikâhta, evlendirilmesini isteme (talep)tir. Allah Teâlâ dedi: ﴿**لاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّساء**﴾ [Bakara 235]. Ve **الخُطْبة**: onunla hitap edilen (istenen) sözdür. Ve “kavim falanı **اختطب** etti” denir; onu, kadın arkadaşlarını (kızlarını) evlendirmeye çağırdıklarında. Ve **الخطب**: vuku bulan iştir; ancak onda vuku bulan karşılıklı konuşma ve müracaat sebebiyle buna böyle adlandırıldı.
  Ama diğer asıl, iki rengin farklı oluşudur. Ferrâ dedi: **الخَطْبَاء**: sırtında siyah bir çizgi bulunan dişi eşektir. Erkek eşek **أخْطَبُ**tur. Ve **الأخطَب**: bir kuştur; belki onda iki renk farklılaşır. Dedi ki:
  * إذا الأخْطَبُ الدَّاعِي على الدَّوْح صَرْصَرا([9]) *
  Ve **الخُطْبان**: renkleri farklılaştığında **الحنْظَل**dır. Ve **الأخطَبُ**: üzerinde yeşillik bulunan eşektir. Ve buna benzeyen her renk **أخْطَبُ**tur.

  (خطر)  **الخاء** ve **الطاء** ve **الراء** iki asıldır: birincisi değer ve makam, ikincisi çalkantı ve harekettir.
  Birincisi, onların “şeyin benzerine **خَطِيرُهُ**([10])” sözüdür. Ve falanın **خَطَرٌ**ı vardır; yani ona denk bir menzil ve makam; onun gibisine yaraşır.
  Diğer asıl, onların “deve kuyruğuyla **خَطر** etti, **خَطَراناً**” sözüdür. Ve “bana şöyle geldi (aklıma düştü) **خَطَرَ ببالي** şu, **خَطْراً**”; bu, kalbinden içinde durma ve yavaşlık olmaksızın bir süratle geçmesidir. Ve yürüyüşünde **خَطَر** etti denir. Ve “mızrakla **خَطَّارٌ** bir adam” (vardır); yani onunla yürüyen([11]), saplayan. Dedi ki:
  * مَصاليتُ خَطّارون بالرُّمح في الوغَى([12]) *
  Ve **رمح خَطّارٌ**: titremesi olan. Ve “zaman **خَطَر** etti, **خَطرَانَهُ**”; “vurdu, **ضَرَبانَه**” denildiği gibi. Ve **الخَطْرة**: hatırlayış (zikir). Dedi ki:
بينما نحنُ بالبَلاكِثِ فالقا *** عِ سِراعاً والعِيسُ تهوِي هُوِيَّا([13])خَطَرَتْ خَطْرَةٌ على القلب مِن ذِكـ *** ـراكِ وَهْناً فما استطعتُ مُضِيّا
---------------------------------------------------------------
([1]) **الطاء**’ın fethası kıraati daha üstündür; ve Lisân’da kesre kıraati Yûnus’a nispet edildi. Ebû Hayyân tefsirine bak (1: 89-90).
([2]) Ali hadisi: “Nafakan riya ve şöhret (içindir) **للخطاف**.”
([3]) Beyit Avf’undur; Cerîr b. Atıyye b. Avf’un dedesi; ve bununla “**الخطفى**” lakabı (verildi).
([4]) ‘Umânî er-Recezî’nindir; Lisân’da (خطف) olduğu gibi; ve ondan önce: * فانقض قد فات العيون الطرفا *
([5]) Ebû Zübeyd et-Tâî’nindir; Lisân’da (خطف) olduğu gibi.
([6]) Nâbiga divanı 55 ve Lisân (خطف).
([7]) Beyit Ebû Züeyb el-Hüzelî’nindir; divanında 43 ve Lisân’da (هدف، عزل، صفا). Ve onu (ضفو)’da iade edecektir; ve “**المعزاب**” diye rivayet edilir; **اللام** yerine **الباء** ile; ikisi de anlamca.
([8]) Bu kelime Lisân ve Kâmûs’ta gelmedi. Asılda ve Mücmel’de bu ضبط ile geldi.
([9]) Sadrı Lisân’da (خطب، مرر) olduğu gibi: * ولا أنثني من طيرة عن مريرة *
([10]) “Ona **خطير** ve **خطر** da denir.”
([11]) Asılda “**مشابه**” yazıldı.
([12]) Bu sadr Mücmel ve Lisân’da geldi.
([13]) Hamâse’de (2: 73) ve Lisân’da (بلكث) bazı Kureyşlilere nispet edildi. Lisân’ın hâşiyelerinde: o, Ebû Bekr b. Abdurrahman b. el-Misver b. Mahreme’dir. Yâkût onu Mu‘cemü’l-Büldân’da Kesîr’e nispet etti.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الخطف والاختطاف: الاختلاس بالسرعة، يقال: خطف: خطف يخطف، وخطف يخطف (راجع: الأفعال 1/438 و 468) وقرئ بهما جميعا قال: ﴿إلا من خطف الخطفة﴾ (سورة الصافات: آية 10، وقراءة (خطف) شاذة)، وذلك وصف للشياطين المسترقة للسمع، قال تعالى: ﴿فتخطفه الطير أو تهوي به الريح﴾ [الحج/31]، ﴿يكاد البرق يخطف أبصارهم﴾ [البقرة/20]، وقال: ﴿ويتخطف الناس من حولهم﴾ [العنكبوت/67]، أي: يقتلون ويسلبون، والخطاف: للطائر الذي كأنه يخطف شيئا في طيرانه، ولما يخرج به الدلو، كأنه يختطفه. وجمعه خطاطيف، وللحديدة التي تدور عليها البكرة، وباز مخطف: يختطف ما يصيده، والخيطف (انظر: اللسان (خطف) ؛ والبصائر 2/551؛ والمجمل 2/294) : سرعة انجذاب السير، وأخطف الحشا (في المجمل: ومخطف الحشا: إذا كان منطوي الحشا)، ومخطفه كأنه اختطف حشاه لضموره.

##### Türkçe

- **الخطف** ve **الاختطاف**: hızla kapıp alma; denir ki: **خطف**: **خطف يخطف** ve **خطف يخطف** (bak: **الأفعال** 1/438 ve 468) ve ikisiyle de birlikte okunmuştur; dedi: ﴿إلا من **خطف الخطفة**﴾ (Sûre **الصافات**: âyet 10, ve (**خطف**) kıraati şâzdır); bu, dinlemeyi gizlice çalan şeytanların vasfıdır. Yüce Allah dedi ki: ﴿فتخطفه الطير أو تهوي به الريح﴾ [**الحج**/31]، ﴿يكاد البرق يخطف أبصارهم﴾ [**البقرة**/20]، ve dedi: ﴿ويتخطف الناس من حولهم﴾ [**العنكبوت**/67]، yani: öldürülürler ve soyulurlar. Ve **الخطاف**: uçuşunda sanki bir şeyi kapıp alıyormuş gibi olan kuş içindir; ve kovanın çıkarıldığı şey içindir; sanki onu kapıp alır. Çoğulu **خطاطيف**’tir. Ve makaranın üzerinde döndüğü demir içindir. Ve **باز مخطف**: avladığını kapıp alır. Ve **الخيطف** (bak: **اللسان** (**خطف**) ; ve **البصائر** 2/551; ve **المجمل** 2/294): kayışın çekilip gitmesinin sürati. Ve **أخطف الحشا** ( **المجمل**’de: ve **مخطف الحشا**: içi kıvrılıp büzülmüş olduğunda); ve **مخطفه** sanki zayıflığından dolayı içini kapıp almış gibidir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ط ف
خطف الشيء واختطفه وتخطفه‏.‏
ولص خطّاف‏.‏
وباز مخطف‏.‏
وأخطفه المرض‏:‏ خف عليه فلم يضطجع له‏.‏
قال‏:‏ وما الدهر إلا صرف يوم وليلة فمخطفة تنمي ومقصعة تصمي واختطفت عنه الحمى‏:‏ أقلعت‏.‏
وما من مـرض إلا ولـه خطفـة أي خفـة‏.‏
وأخطـف الرامـي‏:‏ أخفق‏.‏
وأخطف السهم‏:‏ أشوى‏.‏
وسهام خواطف‏:‏ خواطيء‏.‏
قال‏:‏ وريطـة فتيـان كخاطـف ظله جعلت لهـم منهـا خبـاء ممـدّدا وهـو طائـر يحسـب ظله صيداً فينقض عليه يريد اختطافه‏.‏
واختطف لي فلان من حديثه شيأ ثم سكت إذا أخذ يحدّثك ثم بدا له فسكت‏.‏
ومن المجاز‏:‏ البرق يخطف البصر‏.‏
والشيطان يخطف السمع‏.‏
وعلقتـه خطاطيفـه أي مخالبـه‏.‏
قال‏:‏ إذا علقت قرناً خطاطيف كفه رأى الموت في عينيه أسود أحمرا وهذا سيف يخطف الرأس‏.‏

##### Türkçe

خ ط ف
**خطف** şeyi ve **اختطفه** ve **تخطفه**.
Ve hırsız: **خطّاف**.
Ve doğan: **مخطف**.
Ve hastalık onu **أخطفه**: ona hafif geldi de onun için yatıp kalmadı.
Dedi: Ve zaman ancak bir gün ve bir gecenin döndürmesidir; artık bir **مخطفة** büyütür ve bir **مقصعة** sağır eder. Ve ondan hummâ **اختطفت**: çekilip gitti.
Ve hiçbir hastalık yoktur ki onun için bir **خطفة** olmasın; yani bir hafiflik.
Ve atıcı **أخطـف**: ıskaladı.
Ve ok **أخطف**: yaraladı.
Ve **خواطف** oklar: **خواطيء** (yanılanlar).
Dedi: Ve delikanlılar bir **ريطة** (topluluğu), gölgesi **خاطـف** gibi; onlara ondan uzatılmış bir çadır yaptım. Ve o, bir kuştur; gölgesini av sanır da onun üzerine dalar, onu **اختطافه** istemektedir.
Ve falan kimse, konuşmasından benim için bir şey **اختطف** sonra sustu: sana konuşmayı tutup sonra ona göründü de sustuğu zaman.
Mecazdan: şimşek görmeyi **يخطف**.
Ve şeytan işitmeyi **يخطف**.
Ve onu **خطاطيفه**’i, yani pençeleri, yakaladı.
Dedi: Eğer avucunun **خطاطيف**’i bir boynuza takılırsa, ölümü gözlerinde siyah kırmızı görür. Ve bu, başı **يخطف** eden bir kılıçtır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَطْفُ: الاسْتِلابُ، وقيل: الخَطْفُ الأَخْذُ في سُرْعةٍ واسْتِلابٍ. خَطِفَه، بالكسر، يَخْطَفُه خَطْفاً، بالفتح، وهي اللغة الجيّدة، وفيه لغة أُخرى حكاها الأَخفش: خَطَفَ، بالفتح، يَخْطِفُ، بالكسر، وهي قليلة رَديئة لا تكاد تعرف: اجْتَذَبَه بسُرْعة، وقرأَ بها يونس في قوله تعالى: يَخْطِفُ أَبصارَهم، وأَكثر القُرّاء قرأُوا: يَخْطَف، من خَطِف يَخْطَف، قال الأَزهري: وهي القراءة الجيّدة. ورُوي عن الحسن أَنه قرأَ يِخِطِّفُ أَبصارَهم، بكسر الخاء وتشديد الطاء مع الكسر، وقرأَها يَخَطِّف، بفتح الخاء وكسر الطاء وتشديدها، فمن قرأَ يَخَطِّف فالأَصل يَخْتَطِفُ فأُدْغِمت التاءُ في الطاء وأُلقيت فتحة التاء على الخاء، ومن قرأَ يِخِطِّفُ كسَر الخاء لسكونها وسكون الطاء؛ قال: وهذا قول البصريين. وقال الفراء: الكسرُ لالتقاء الساكنين ههنا خطأ وإنه يلزم من قال هذا أَن يقول في يَعَضُّ يَعِضُّ وفي يَمُدُّ يَمِدُّ، وقال الزجاج: هذه العلة غير لازمة لأَنه لو كسَر يَعِض ويَمِدّ لالْتَبَسَ ما أَصله يَفْعَل ويَفْعُل بما أَصله يَفْعِل، قال: ويختطف ليس أَصله غيرَها ولا يكون مرة على يَفْتَعِل ومرة على يَفْتَعَل، فكسر لالتقاء الساكنين في موضع غير مُلْتَبِسٍ. التهذيب قال: خَطِفَ يَخْطَفُ وخَطَفَ يَخْطِف لغتان. شمر: الخَطْف سرعة أَخذ الشيء. ومرَّ يَخْطَفُ خَطْفاً منكراً أَي مرَّ مرًّا سريعاً. واخْتَطَفَه وتَخَطَّفَه بمعنى. وفي التنزيل العزيز: فَتَخْطَفُه الطير، وفيه: ويُتَخَطَّف الناسُ من حولهم.
وفي التنزيل العزيز: إلا مَن خَطِفَ الخَطْفَةَ فأَتبعه شهاب ثاقبٌ؛ وأَما قراءة من قرأَ إلا مَن خَطَّفَ الخَطْفةَ، بالتشديد، وهي قراءة الحسن فإن أَصله اخْتَطفَ فأُدغمت التاء في الطاء وأُلقِيَتْ حَركتُها على الخاء فسقطت الأَلف، وقرئ خِطِّفَ، بكسر الخاء والطاء على إتباع كسرة الخاء كسرةَ الطاء، وهو ضعيف جدًّا، قال سيبويه: خَطَفَه واخْتَطَفَه كما قالوا نَزَعَه وانْتَزَعَه. ورجُل خَيْطَفٌ: خاطِفٌ، وبازٌ مخْطَفٌ: يَخْطَفُ الصيدَ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، نهَى عن الـمُجَثَّمةِ والخَطْفةِ؛ وهي ما اختطف الذئبُ من أَعضاء الشاة وهي حَيّةٌ من يد ورِجل، أو اختطفه الكلب من أَعضاء حَيَوانِ الصَّيدِ من لحم أَو غيره والصيد حَيّ لأَن كلّ ما أُبينَ من حَيٍّ فهو مَيّتٌ، والمراد ما يُقْطَع من أَعضاء الشاة؛ قال: وكلُّ ما أُبينَ من الحيوان وهو حيّ من لحم أَو شحم، فهو مَيت لا يحل أَكله، وذلك أَنه لما قَدِمَ المدينةَ رأَى الناس يَجُبُّون أَسْنِمَةَ الإبلِ وأَلَياتِ الغنم ويأْكلونها. والخَطْفة: المرَّةُ الواحدةُ فسمي بها العُضْوُ الـمُخْتَطَفُ. وفي حديث الرضاعة: لا تُحَرِّمُ الخَطْفةُ والخَطْفتان أَي الرضعةُ القليلة يأْخذُها الصبي من الثدْي بسرعة. وسيفٌ مِخْطَف: يَخطَفُ البصر بلَمْعِه؛ قال:
وناطَ بالدَّفِّ حُساماً مِخْطَفا
والخاطِفُ: الذئبُ. وذئبٌ خاطِفٌ: يَخْتَطِفُ الفَريسةَ، وبَرْقٌ خاطِفٌ لنور الأَبصار. وخَطِفَ البرقُ البَصرَ وخَطَفَه يَخْطِفُه: ذهب به. وفي التنزيل العزيز: يَكادُ البرقُ يخطَف أَبصارهم، وقد قرئ بالكسر، وكذلك الشُّعاعُ والسيفُ وكل جِرْمٍ صَقِيل؛ قال:
والهُنْدُوانِيّاتُ يَخْطَفْنَ البَصَرْ
روى المخزومي عن سفيان عن عمرو قال: لم أَسمع أَحداً ذهَب ببصره البرقُ لقول اللّه عز وجل: يَكادُ البرقُ يخطَف أَبصارَهم، ولم يقل يُذْهِبُ، قال: والصَّواعِقُ تُحْرِقُ لقوله عز وجل: فيُصيبُ بها من يشاء. وفي الحديث: ليَنْتَهِيَنَّ أَقْوامٌ عن رفْع أَبصارِهم إلى السماء في الصلاة أَو لتُخْطَفَنَّ أَبصارُهم؛ هو من الخَطْف استِلابِ الشيء وأَخْذِه بسُرعَة. ومنه حديث أُحد: إن رأَيتمونا تَخْتَطِفُنا الطيرُ فلا تَبْرَحُوا أَي تَسْتَلِبُنا وتطير بنا، وهو مُبالغة في الهلاك. وخَطِفَ الشيطانُ السمْعَ واخْتَطَفَه: اسْتَرَقَه. وفي التنزيل العزيز: إلا مَن خَطِفَ الخَطْفةَ. والخَطَّافُ، بالفتح، الذي في الحديث هو الشيطان، يَخطَفُ السمعَ: يَسْتَرِقُه، وهو ما ورد في حديث عليّ: نَفَقَتُكَ رِياءً وسُمْعةً للخَطَّاف؛ هو، بالفتح والتشديد، الشيطانُ لأَنه يَخْطَفُ السمع، وقيل: هو بضم الخاء على أَنه جمع خاطِفٍ أَو تشبيهاً بالخُطَّاف، وهو الحديدة الـمُعْوَجَّةُ كالكلُّوبِ يُخْتَطَفُ بها الشيءُ ويجمع على خطاطِيفَ. وفي حديث الجن: يَختَطِفُون السمع أَي يَسْتَرِقُونَه ويَسْتَلِبونه.
والخَيْطَفُ والخَيْطَفَى: سُرعة انجذاب السير كأَنه يُخْتَطِفُ في مَشْيِه عُنُقَه أَي يجْتَذِبه. وجمل خَيْطَفٌ أَي سريع المرّ. ويقال: عَنَقٌ خَيْطَفٌ وخَطَفَى؛ قال جدّ جرير:
وعَنَقاً بَعْدَ الرَّسِيمِ خَيْطَفا
والخَطَفَى: سَيْرَتُه، ويروى خَطَفَى، وبهذا سُمِّي الخَطَفَى، وهو لقَبُ عَوْفٍ جَدّ جرير بن عطِيّةَ بن عوف الشاعر؛ وحكى ابن بري عن أَبي عبيدة قال: الخَطَفَى جد جرير واسمه حُذيفَةُ بن بَدْر ولُقِّب بذلك لقوله:يَرْفَعْنَ بالليلِ، إذا ما أَسْدَفا،
أَعْناقَ جِنَّانٍ وهاماً رُجَّفا،
وعَنَقاً بَعْدَ الكَلالِ خَيْطَفا
والجِنَّانُ: جِنْسٌ من الحيّات إذا مشَت رَفعت رؤوسها؛ قال ابن بري: ومن مليح شعر الخَطَفَى:
عَجِبْتُ لإزْراءِ العَييِّ بنَفْسِه،
وصَمْتِ الذي قد كان بالقَوْلِ أَعلما
وفي الصَّمْتِ سَتْرٌ للعَييِّ، وإنما
صَفِيحةُ لُبِّ المَرْء أَن يَتَكلَّما
وقيل: هو مأْخوذ من الخَطْفِ وهو الخَلْسُ. وجمل خَيْطَفٌ: سَيْرُه كذلك أَي سريعُ الـمَرّ، وقد خَطِفَ وخَطَفَ يَخْطِفُ ويَخْطَفُ خَطْفاً. والخاطُوفُ: شبيه بالمِنْجَل يُشَدُّ في حِبالةِ الصائِد يَخْتَطِفُ الظبْيَ.
والخُطّافُ: حديدة تكون في الرَّحْل تُعَلَّقُ منها الأَداةُ والعِجْلةُ. والخُطَّافُ: حديدة حَجْناءُ تُعْقَلُ بها البَكْرةُ من جانِبَيْها فيها الـمِحْوَر؛ قال النابغة:
خَطاطِيفُ حُجْنٌ في حِبالٍ مَتِينَةٍ،
تُمَدُّ بها أَيْدٍ إليكَ نوازِعُ
وكلُّ حديدةٍ حَجْناء خُطَّافٌ. الأَصمعي: الخُطَّاف هو الذي يَجْري في البكرة إذا كان من حديد، فإذا كان من خشب، فهو القَعْوُ، وإنما قيل لخُطَّافِ البَكرة خُطَّافٌ لحَجَنه فيها، ومَخالِيبُ السِّباعِ خَطاطِيفُها. وفي حديث القيامة
(* قوله «حديث القيامة» هو لفظ النهاية أيضاً، وبهامشها
صوابه: حديث الصراط.): فيه خَطاطِيفُ وكلالِيبُ. وخَطاطِيفُ الأَسَد: براثِنُه شبهت بالحديدة لحُجْنَتِها؛ قال أَبو زُبَيْدٍ الطائي يصف الأَسد:إذا عَلِقَتْ قِرْناً خَطاطِيفُ كَفِّه،
رأَى الموتَ رَأْيَ العَيْنِ أَسْوَدَ أَحْمَرا
إنما قال: رَأْيَ العين أَو بالعَيْنَيْنِ
(* قوله «أو بالعينين» يشير
إلى انه يروى أيضاً: رأى الموت بالعينين إلخ، وهو كذلك في الصحاح.) توكيداً، لأَنَّ الموت لا يُرى بالعين، لما قال أَسْوَدَ أَحْمرا، وكان السوادُ والحُمْرةُ لَوْنَيْن، وكان اللَّوْن مـما يُحسّ بالعين جُعِلَ الموتُ كأَنه مَرْئيٌّ بالعين، فتَفَهَّمْه. والخُطَّافُ: سِمةٌ على شَكْل خُطَّافِ البَكْرة، قال: يقال لِسِمة يُوسَم بها البَعِير، كأَنها خُطَّافُ البَكْرَة: خُطَّافٌ أَيضاً. وبَعِير مَخْطُوفٌ إذا كان به هذه السِّمةُ. والخُطّافُ: طائر. ابن سيده: والخُطَّافُ العُصْفور الأَسودُ، وهو الذي تَدْعُوه العامـّةُ عُصْفُورَ الجنةِ، وجمعه خَطاطِيفُ. وفي حديث ابن مسعود: لأَنْ أَكونَ نَفَضْتُ يَدَيَّ من قبور بَنِيَّ أَحَبُّ إليَّ من أَن يَقَعَ من بَيْضِ الخُطَّافِ فيَنْكَسِر؛ قال ابن الأَثير: الخُطَّاف الطائر المعروف، قال ذلك شفقةً ورحْمةً. والخُطَّافُ: الرجُل اللِّصُّ الفاسِقُ؛ قال أَبو النجم:
واسْتَصْحَبُوا كل عَمٍ أُمِّيِّ
من كلِّ خُطّافٍ وأَعْرابيِّ
وأَما قول تلك المرأَة لجرير: يا ابن خُطَّافٍ؛ فإنما قالته له هازِئةً به، وهي الخَطاطِيفُ.
والخُطْفُ والخُطُفُ: الضُّمْرُ وخِفّةُ لحم الجَنْبِ.
وإخْطافُ الحَشى: انْطِواؤُه. وفَرس مُخْطَفُ الحَشى، بضم الميم وفتح الطاء، إذا كان لاحِقَ ما خَلْفَ الـمَحْزِمِ من بَطْنه، ورجل مُخْطَفٌ ومَخْطُوفٌ. وأَخْطَفَ الرجلُ: مَرِضَ يَسِيراً ثم بَرأَ سريعاً. أَبو صَفْوانَ: يقال أَخْطَفَتْه الحُمّى أَي أَقْلَعَتْ عنه، وما من مَرَضٍ إلا وله خُطْفٌ أَي يُبْرَأُ منه؛ قال:
وما الدَّهْرُ إلا صَرْفُ يَوْمٍ ولَيْلةٍ،
فَمُخْطِفةٌ تُنْمِي ومُقْعِصةٌ تُصْمِي
والعرب تقول للذئب خاطِفٌ، وهي الخَواطِفُ. وخَطافِ وكَسابِ: من أَسماء كلاب الصيد. ويقال للصِّ الذي يَدْغَرُ نفسَه على الشيء فيَخْتَلِسُه: خُطَّافٌ.
أَبو الخَطَّاب: خَطِفَتِ السفينةُ وخَطَفَت أَي سارَتْ؛ يقال: خَطِفَت اليومَ من عُمان أَي سارت. ويقال: أَخْطَفَ لي من حَدِيثه شيئاً ثم سكت، وهو الرجل يأْخذ في الحديث ثم يَبْدُو له فيقطع حديثه، وهو الإخْطافُ. والخياطِفُ: الـمَهاوي، واحدها خَيْطَفٌ؛ قال الفرزدق:
وقد رُمْتَ أَمـْراً، يا مُعاوِيَ، دُونَه
خَياطِفُ عِلَّوْزٍ، صِعابٌ مَراتِبُهْ
والخُطُف والخُطَّفُ، جميعاً: مثل الجُنون؛ قال أُسامةُ الهُذَلي: فجاء، وقد أَوجَتْ من الـمَوْتِ نَفْسُه،
به خُطُفٌ قد حَذَّرَتْه المقاعِدُ
ويروى خُطَّفٌ، فإِما أَن يكون جَمعاً كضُرَّب، وإما أَن يكون واحداً. والإخْطافُ: أَن تَرْمِيَ الرَّمِيّةَ فتُخْطئ قريباً، يقال منه: رَمى الرَّمِيَّةَ فأَخْطَفَها أَي أَخْطأَها؛ وأَنشد أَيضاً:
فَمُخْطِفةُ تُنْمي ومُقْعِصةٌ تُصْمي
وقال العُمانيُّ:
فانْقَضَّ قد فاتَ العُيُونَ الطُّرَّفا،
إذا أَصابَ صَيْدَه أَو أَخْطَفا
ابن بزرج: خَطِفْتُ الشيء أَخذْته، وأَخْطَفْتُه أَخْطَأْتُه؛ وأَنشد الهذلي:
تَناوَلُ أَطْرافَ القِرانِ، وعَيْنُها
كعَيْنِ الحُبارى أَخْطَفَتْها الأَجادِلُ
والإخْطافُ في الخيل: ضِدُّ الانْتِفاخ، وهو عَيب في الخيل. وقال أَبو الهيثم: الإخْطاف سر الخيل، وهو صغر الجوف
(* قوله «سر الخيل وهو إلخ» كذا
بالأصل. ونقل شارح القاموس ما قبله حرفاً فحرفاً وتصرف في هذا فقال: والاخطاف في الخيل صغر الجوف إلخ.) ؛ وأَنشد:
لا دَنَنٌ فيه ولا إخْطافُ
والدَّنَنُ: قِصَرُ العنق وتطامُنُ الـمُقَدَّم؛ وقوله:
تَعَرَّضْنَ مَرْمى الصَّيْدِ، ثم رَمَيْنَنا
من النَّبْلِ، لا بالطَّائِشاتِ الخَواطِفِ
إنما هو على إرادة الـمُخْطِفات ولكنه على حذف الزائد.
والخَطِيفةُ: دَقِيقٌ يُذَرُّ على لبن ثم يُطْبَخُ فيُلْعَق؛ قال ابن الأَعرابي: هو الحَبُولاء. وفي حديث علي: فإذا به بين يديه صَحْفة فيها خَطِيفةٌ ومِلْبَنةٌ؛ الخَطِيفةُ: لبن يُطبخ بدقيق ويُخْتَطَفُ بالـمَلاعِق بسُرعة. وفي حديث أَنس: أَنه كان عند أُم سُليم شعير فَجَشَّتْه وعَمِلت للنبي، صلى اللّه عليه وسلم، خَطِيفة فأَرْسَلتني أَدْعوه؛ قال أَبو منصور: الخطيفة عند العرب أَن تؤخذ لُبَيْنةٌ فتسخَّنَ ثم يُذرَّ عليها دقيقة ثم تُطبخَ فَيَلْعَقَها الناسُ ويختطفوها في سرعة. ودخل قوم على عليّ بن أَبي طالب، عليه السلام، يوم عيد وعنده الكَبُولاء، فقالوا: يا أَمير المؤمنين أَيَوْمُ عِيد وخَطِيفةٌ؟ فقال: كُلوا ما حَضَر واشكُروا الرزَّاق.وخاطِفُ ظِلِّه: طائر؛ قال الكميت بن زيد:
ورَيْطةِ فِتْيانٍ كخاطِفِ ظلِّه،
جَعَلْتُ لَهم منها خِباءً مُمَدَّدا
قال ابن سَلَمَة: هو طائر يقال له الرَّفْرافُ إذا رأَى ظلَّه في الماء أَقبل إليه ليَخْطَفَه بحسَبُه صَيْداً، واللّه أَعلم.

##### Türkçe

**الخَطْفُ**: kapıp alma; ve denildi: **الخَطْفُ** sürat içinde alma
ve kapıp alma(dır). **خَطِفَه**، kesre ile, **يَخْطَفُه** **خَطْفاً**، fetha ile; ve o iyi dildir,
ve onda başka bir dil vardır, onu **الأَخفش** nakletti: **خَطَفَ**، fetha ile, **يَخْطِفُ**، kesre ile; ve o
az, kötü(dür), neredeyse bilinmez: süratle çekip aldı; ve onunla, O’nun sözü hakkında, Yunus okudu
(Allah Teâlâ): **يَخْطِفُ أَبصارَهم**; ve kurrânın çoğu okudu: **يَخْطَف**; **خَطِف**
**يَخْطَف**’tan. **الأَزهري** dedi: ve o iyi kıraattir. Ve Hasan’dan rivayet edildi ki o okudu:
**يِخِطِّفُ أَبصارَهم**; **الخاء**’ın kesri ve **الطاء**’ın şeddelenmesiyle, kesirle beraber; ve onu okudu: **يَخَطِّف**,
**الخاء**’ın fethası ve **الطاء**’ın kesri ve onun şeddelenmesiyle. Artık kim **يَخَطِّف** okursa, asıl **يَخْتَطِفُ**’tur;
böylece **التاء** **الطاء**’a idğam edildi ve **التاء**’nın fethası **الخاء** üzerine atıldı. Kim de
**يِخِطِّفُ** okursa, **الخاء**’ı sükûnu ve **الطاء**’ın sükûnu sebebiyle kesreledi; dedi: ve bu Basralıların sözüdür. **الفراء** dedi:
burada iki sâkinin karşılaşması sebebiyle kesre hatadır; ve şüphesiz bunu söyleyenin üzerine gerekir ki şunu desin:
**يَعَضُّ** **يَعِضُّ**’da ve **يَمُدُّ** **يَمِدُّ**’de. **الزجاج** dedi: bu illet lâzım değildir;
çünkü eğer **يَعِض** ve **يَمِدّ**’i kesreleseydi, aslı **يَفْعَل** ve **يَفْعُل** olan, aslı **يَفْعِل** olanla karışırdı.
Dedi: ve **ويختطف**’un aslı onun dışı değildir; ve bir kere **يَفْتَعِل** üzere, bir kere **يَفْتَعَل** üzere olmaz;
öyleyse, karışıklık olmayan bir yerde iki sâkinin karşılaşması sebebiyle kesrelendi. **التهذيب**
dedi: **خَطِفَ يَخْطَفُ** ve **خَطَفَ يَخْطِف** iki dildir. **شمر**: **الخَطْف** bir şeyi almanın süratidir.
Ve geçti: **يَخْطَفُ خَطْفاً منكراً** yani çok hızlı bir geçişle geçti. Ve **اخْتَطَفَه**
ve **تَخَطَّفَه** aynı anlamdadır. Ve aziz tenzilde: **فَتَخْطَفُه الطير**; ve onda:
**ويُتَخَطَّف الناسُ من حولهم**.

Ve aziz tenzilde: **إلا مَن خَطِفَ الخَطْفَةَ فأَتبعه شهاب ثاقبٌ**; ama kim okursa: **إلا مَن خَطَّفَ الخَطْفةَ**,
şedde ile, ve o Hasan’ın kıraatidir; şüphesiz aslı **اخْتَطفَ**’tur; böylece **التاء** **الطاء**’a idğam edildi ve onun harekesi
**الخاء** üzerine atıldı, böylece **الأَلف** düştü. Ve okundu: **خِطِّفَ**, **الخاء** ve **الطاء**’ın kesriyle,
**الخاء**’ın kesresine tâbi olarak **الطاء**’ın kesresi (yapılarak); ve o çok zayıftır. **سيبويه** dedi:
**خَطَفَه** ve **اخْتَطَفَه**, onların **نَزَعَه** ve **انْتَزَعَه** dedikleri gibi. Ve **رَجُل خَيْطَفٌ**: kapıcı (yani **خاطِفٌ**).
Ve **بازٌ مخْطَفٌ**: avı kapar. Ve hadiste: Peygamberin, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun,
**الـمُجَثَّمةِ** ve **الخَطْفةِ**’yi yasakladığı; ve o, kurdun koyunun uzuvlarından, o diri iken, el ve
ayak gibi, kapıp aldığı şeydir; yahut köpeğin av hayvanının uzuvlarından, etten veya başkasından, onu kapıp aldığı şeydir;
ve av diridir; çünkü diriden koparılan her şey ölüdür. Ve murad, koyunun uzuvlarından kesilen şeydir.
Dedi: ve hayvandan, o diri iken, et veya içyağından koparılan her şey ölüdür; yenmesi helâl olmaz.
Ve bu, onun Medine’ye geldiğinde, insanların develerin hörgüçlerini ve koyunların kuyruk yağlarını kesip
yediklerini görmesi sebebiyledir. Ve **الخَطْفة**: bir tek seferdir; böylece onunla kapılıp alınan uzuv adlandırıldı.
Ve süt emme hadîsinde: **لا تُحَرِّمُ الخَطْفةُ والخَطْفتان** yani çocuğun memeden süratle aldığı az emiş.
Ve **سيفٌ مِخْطَف**: parıltısıyla gözü kapar; dedi:
وناطَ بالدَّفِّ حُساماً مِخْطَفا
Ve **الخاطِفُ**: kurttur. Ve **ذئبٌ خاطِفٌ**: avı kapar. Ve **بَرْقٌ خاطِفٌ**:
gözlerin nurunu (kapıcı). Ve **خَطِفَ البرقُ البَصرَ** ve **خَطَفَه يَخْطِفُه**: onu götürdü.
Ve aziz tenzilde: **يَكادُ البرقُ يخطَف أَبصارهم**; ve kesre ile de okunmuştur; ve aynı şekilde
ışın, kılıç ve her cilalı cisim; dedi:
والهُنْدُوانِيّاتُ يَخْطَفْنَ البَصَرْ
**المخزومي** Sufyân’dan, o da Amr’dan rivayet etti, dedi: Allah’ın عز وجل sözü sebebiyle,
şimşeğin gözünü götürdüğü bir kimseyi işitmedim: **يَكادُ البرقُ يخطَف أَبصارَهم**; ve **يُذْهِبُ** demedi.
Dedi: ve yıldırımlar yakar; Allah’ın عز وجل sözü sebebiyle: **فيُصيبُ بها من يشاء**. Ve hadiste:
Namazda gözlerini göğe kaldırmaktan bir kavim mutlaka vazgeçsin, yoksa gözleri mutlaka kapılıp alınacaktır;
o, **الخَطْف**’tan, bir şeyi kapıp alma ve süratle alma(dır). Ve ondan Uhud hadîsi:
Eğer bizi kuşlar kapıp götürür görürseniz, yerinizden ayrılmayın; yani bizi kapıp alır ve bizimle uçar;
ve o, helâkte mübalağadır. Ve **خَطِفَ الشيطانُ السمْعَ** ve **اخْتَطَفَه**: onu gizlice çaldı.
Ve aziz tenzilde: **إلا مَن خَطِفَ الخَطْفةَ**. Ve **الخَطَّافُ**,
fetha ile, hadiste olan, şeytandır; işitmeyi kapar: onu gizlice çalar. Ve o, Ali hadîsinde gelen şeydir:
**نَفَقَتُكَ رِياءً وسُمْعةً للخَطَّاف**; o, fetha ve şedde ile, şeytandır; çünkü işitmeyi kapar.
Ve denildi: **الخاء**’ın dammesiyle; **خاطِفٍ**’in cemi’i olmak üzere yahut **الخُطَّاف**’a benzetme olarak;
ve o, kancaya benzer eğri demirdir; onunla şey kapılıp alınır; ve **خطاطِيفَ** üzere cem’ olunur.
Cin hadîsinde: **يَختَطِفُون السمع** yani onu gizlice çalarlar ve kapıp alırlar.

Ve **الخَيْطَفُ** ve **الخَيْطَفَى**: yürüyüşün süratle çekilip gitmesi; sanki yürüyüşünde boynunu kapıp alınıyor,
yani onu çeker. Ve **جمل خَيْطَفٌ** yani hızlı geçişlidir. Ve denilir: **عَنَقٌ خَيْطَفٌ** ve **خَطَفَى**; dedi, Cerîr’in dedesi:
وعَنَقاً بَعْدَ الرَّسِيمِ خَيْطَفا
Ve **الخَطَفَى**: onun yürüyüşüdür; ve **خَطَفَى** diye de rivayet edilir. Ve bununla **الخَطَفَى** adlandırıldı;
ve o, şair Avf b. Cerîr b. Atıyye b. Avf’ın dedesi Avf’ın lakabıdır. İbn Berrî, Ebû Ubeyde’den nakletti, dedi:
**الخَطَفَى** Cerîr’in dedesidir ve adı **حُذيفَةُ بن بَدْر**’dir; ve şu sözü sebebiyle bununla lakaplandı:
يَرْفَعْنَ بالليلِ، إذا ما أَسْدَفا،
أَعْناقَ جِنَّانٍ وهاماً رُجَّفا،
وعَنَقاً بَعْدَ الكَلالِ خَيْطَفا
Ve **الجِنَّانُ**: yılanlardan bir cinstir; yürüdüklerinde başlarını kaldırırlar. İbn Berrî dedi:
Ve **الخَطَفَى**’nın güzel şiirinden:
عَجِبْتُ لإزْراءِ العَييِّ بنَفْسِه،
وصَمْتِ الذي قد كان بالقَوْلِ أَعلما
وفي الصَّمْتِ سَتْرٌ للعَييِّ، وإنما
صَفِيحةُ لُبِّ المَرْء أَن يَتَكلَّما
Ve denildi: o, **الخَطْف**’tan alınmıştır; ve o, gizlice kapmadır. Ve **جمل خَيْطَفٌ**:
yürüyüşü böyledir; yani hızlı geçişlidir. Ve gerçekten **خَطِفَ** ve **خَطَفَ يَخْطِفُ** ve **يَخْطَفُ خَطْفاً**.
Ve **الخاطُوفُ**: orak benzeri; avcının ağına bağlanır; ceylanı kapar.

Ve **الخُطّافُ**: semerde bulunan bir demirdir; ondan alet ve tulum asılır. Ve **الخُطَّافُ**:
iki yanından, içinde mil bulunan makaranın bağlandığı, eğri bir demirdir; Nâbiga dedi:
خَطاطِيفُ حُجْنٌ في حِبالٍ مَتِينَةٍ،
تُمَدُّ بها أَيْدٍ إليكَ نوازِعُ
Ve her eğri demir **خُطَّافٌ**’tır. **الأَصمعي**: **الخُطَّاف**,
demirden olduğunda makarada yürüyen şeydir; eğer ağaçtan olursa, o **القَعْوُ**’dur.
Ve ancak, makarada eğriliği sebebiyle, makaranın **خُطَّاف**’ına **خُطَّافٌ** denildi.
Ve yırtıcıların pençeleri onların **خَطاطِيفُ**’idir. Kıyamet hadîsinde: onda **خَطاطِيفُ** ve **كلالِيبُ** vardır.
Ve aslanın **خَطاطِيفُ**’i: pençeleridir; eğriliği sebebiyle demire benzetildi; Ebû Zübeyd et-Tâî,
aslanı vasfederek dedi:
إذا عَلِقَتْ قِرْناً خَطاطِيفُ كَفِّه،
رأَى الموتَ رَأْيَ العَيْنِ أَسْوَدَ أَحْمَرا
Ancak dedi: **رَأْيَ العين** yahut **بالعَيْنَيْنِ**,
te’kîd olarak; çünkü ölüm gözle görülmez. **أَسْوَدَ أَحْمَرا** dediğinde,
siyahlık ve kızıllık iki renk idi; ve renk gözle hissedilen şeylerden olduğundan,
ölüm sanki gözle görülür kılındı; öyleyse onu anla. Ve **الخُطَّافُ**:
makaranın **خُطَّاف**’ı şeklinde bir damgadır. Dedi: deveye vurulan bir damgaya,
sanki makaranın **خُطَّاف**’ı imiş gibi, yine **خُطَّافٌ** denilir. Ve **بَعِير مَخْطُوفٌ**:
onda bu damga bulunduğunda. Ve **الخُطّافُ**: bir kuştur. İbn Sîde:
ve **الخُطَّافُ** siyah serçedir; ve o, avâmın **عُصْفُورَ الجنةِ** dediği şeydir;
ve onun cemi’i **خَطاطِيفُ**’tir. İbn Mes‘ûd hadîsinde:
Beni’min kabirlerinden iki elimi silkelemem, bana, **الخُطَّاف**’ın yumurtasından bir şeyin düşüp kırılmasından daha sevimlidir.
İbnü’l-Esîr dedi: **الخُطَّاف** bilinen kuştur; bunu şefkat ve merhamet olarak söyledi.
Ve **الخُطَّافُ**: fâsık hırsız adamdır; Ebû’n-Necm dedi:
واسْتَصْحَبُوا كل عَمٍ أُمِّيِّ
من كلِّ خُطّافٍ وأَعْرابيِّ
Ve o kadının Cerîr’e sözü: “**يا ابن خُطَّافٍ**”; ancak ona, onunla alay ederek söyledi;
ve o, **الخَطاطِيفُ**’tir.

Ve **الخُطْفُ** ve **الخُطُفُ**: zayıflık ve böğür etinin hafifliği.
Ve **إخْطافُ الحَشى**: onun içe kıvrılmasıdır. Ve **فَرس مُخْطَفُ الحَشى**,
**الميم**’in dammesi ve **الطاء**’ın fethasıyla, eğer karnının kuşak arkasındaki kısmı yapışık (içe çekik) ise.
Ve **رجل مُخْطَفٌ** ve **مَخْطُوفٌ**. Ve **أَخْطَفَ الرجلُ**: az bir hastalandı, sonra çabuk iyileşti.
Ebû Safvân: denilir: **أَخْطَفَتْه الحُمّى** yani ondan çekildi; ve hiçbir hastalık yoktur ki onun için **خُطْفٌ** olmasın,
yani ondan iyileşilir; dedi:
وما الدَّهْرُ إلا صَرْفُ يَوْمٍ ولَيْلةٍ،
فَمُخْطِفةٌ تُنْمِي ومُقْعِصةٌ تُصْمِي
Ve Araplar kurda **خاطِفٌ** derler; ve o, **الخَواطِفُ**’tir. Ve **خَطافِ** ve **كَسابِ**:
av köpeklerinin adlarındandır. Ve kendini bir şeyin üzerine itip onu gizlice kapan hırsıza denilir:
**خُطَّافٌ**.

**أَبو الخَطَّاب**: **خَطِفَتِ السفينةُ** ve **خَطَفَت** yani yürüdü; denilir: **خَطِفَت اليومَ من عُمان**
yani bugün Umân’dan yürüdü. Ve denilir: onun sözünden benim için bir şey **أَخْطَفَ** etti, sonra sustu;
ve o, adamın konuşmaya başlayıp sonra ona bir şey görünüp konuşmasını kesmesidir; ve o, **الإخْطافُ**’tır.
Ve **الخياطِفُ**: uçurumlar; onun teki **خَيْطَفٌ**’tır; Ferazdak dedi:
وقد رُمْتَ أَمـْراً، يا مُعاوِيَ، دُونَه
خَياطِفُ عِلَّوْزٍ، صِعابٌ مَراتِبُهْ
Ve **الخُطُف** ve **الخُطَّفُ**, ikisi birlikte: delilik gibi. Üsâme el-Hüzelî dedi:
فجاء، وقد أَوجَتْ من الـمَوْتِ نَفْسُه،
به خُطُفٌ قد حَذَّرَتْه المقاعِدُ
Ve **خُطَّفٌ** diye de rivayet edilir; artık ya **ضُرَّب** gibi bir cem’ olur, yahut bir tekil olur.
Ve **الإخْطافُ**: hedefe atıp yakından ıskalaman(dır); ondan denilir: hedefi attı da onu **فأَخْطَفَها**,
yani onu ıskaladı; ve yine inşad etti:
فَمُخْطِفةُ تُنْمي ومُقْعِصةٌ تُصْمي
Ve **العُمانيُّ** dedi:
فانْقَضَّ قد فاتَ العُيُونَ الطُّرَّفا،
إذا أَصابَ صَيْدَه أَو أَخْطَفا
İbn Bezrec: **خَطِفْتُ الشيء** onu aldım; ve **أَخْطَفْتُه** onu ıskaladım; ve Hüzelî’den inşad etti:
تَناوَلُ أَطْرافَ القِرانِ، وعَيْنُها
كعَيْنِ الحُبارى أَخْطَفَتْها الأَجادِلُ
Ve atlarda **الإخْطافُ**: şişkinliğin zıddıdır; ve o, atlarda bir ayıptır. Ebû’l-Heysem dedi:
**الإخْطاف** atların sırrıdır; ve o, karın boşluğunun küçüklüğüdür; ve inşad etti:
لا دَنَنٌ فيه ولا إخْطافُ
Ve **الدَّنَنُ**: boynun kısalığı ve ön kısmın alçalmasıdır. Ve onun sözü:
تَعَرَّضْنَ مَرْمى الصَّيْدِ، ثم رَمَيْنَنا
من النَّبْلِ، لا بالطَّائِشاتِ الخَواطِفِ
Ancak o, **الـمُخْطِفات**’ı kastetme üzeredir; fakat o, زائد’in hazfi üzeredir.

Ve **الخَطِيفةُ**: süte serpilip sonra pişirilen ve yalanan un; İbnü’l-A‘râbî dedi: o **الحَبُولاء**’dır.
Ve Ali hadîsinde: derken o, önünde, içinde **خَطِيفةٌ** ve **مِلْبَنةٌ** bulunan bir tabak ile idi.
**الخَطِيفةُ**: unla pişirilen süttür; kaşıklarla süratle kapılıp alınır. Enes hadîsinde:
onun Ümmü Süleym yanında arpa bulunduğu, onu ezdiği ve Peygamber için, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun,
**خَطِيفة** yaptığı; sonra beni onu çağırmaya gönderdi. Ebû Mansûr dedi:
Araplar yanında **الخطيفة**, bir **لُبَيْنةٌ** alınması, sonra ısıtılması, sonra üzerine bir un serpilmesi,
sonra pişirilmesi; böylece insanlar onu yalar ve onu süratle kapışırlar. Ve bir kavim, bayram günü,
Ali b. Ebî Tâlib’in, عليه السلام, yanına girdi; yanında **الكَبُولاء** vardı; dediler: ey müminlerin emiri,
bayram günü de **خَطِيفةٌ** mı? Dedi: hazır olanı yiyin ve rızık verene şükredin. Ve **خاطِفُ ظِلِّه**:
bir kuştur; Kümeyt b. Zeyd dedi:
ورَيْطةِ فِتْيانٍ كخاطِفِ ظلِّه،
جَعَلْتُ لَهم منها خِباءً مُمَدَّدا
İbn Seleme dedi: o, **الرَّفْرافُ** denilen bir kuştur; gölgesini suda gördüğünde ona yönelir ki onu kapıp alsın,
onu av sanarak; ve Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ط ف * * الخَطْفُ * الاستلاب وقد * خَطِفَهُ * من باب فهِم وهي الغة الجيدة وقيه لغة أخرى من باب ضرب وهي قليلة رديئة لا تكاد تعرف و * اخْتَطَفَهُ * و * تَخَطَّفَهُ * بمعنى و * الخُطَّافُ * طائر والخطاف أيضا حديدة حجناء تكون في جانبي البكرة فيها المحور وكل حديدة حجناء خُطَّاف والخَطَّاف الذي في الحديث بالفتح هو الشيطان يخطف السمع يسترقه وبرق * خاطِفٌ * لنور الأبصار

##### Türkçe

* خ ط ف * * **الخَطْفُ** * çekip alma (gasp)tır; ve “**خَطِفَهُ**” (onu çekip aldı) **فَهِمَ** bâbındandır; bu iyi bir lugattır. Ve onda, **ضَرَبَ** bâbından olan başka bir lugat daha vardır; o azdır, kötüdür; neredeyse bilinmez. Ve “**اخْتَطَفَهُ**” ve “**تَخَطَّفَهُ**” aynı mânâdadır. Ve **الخُطَّافُ** bir kuştur. Ve **الخطاف** ayrıca, makaranın iki yanında bulunan, içinde mil olan kıvrık bir demirdir; her kıvrık demir **خُطَّاف**tır. Ve hadisteki **الخَطَّاف** (fetha ile) şeytandır; işitmeyi kapıp alır, onu gizlice çalar. Ve “**خاطِفٌ**” şimşek, gözlerin nurunu kapıp alandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

خطف الشيء، كسمع، يخطفه، خطفا، وهي اللغة الجيدة، كما في الصحاح، وفي التهذيب، وهي القراءة الجيدة، وفيه لغة أخرى حكاها الأخفش، وهي: خطف، يخطف، من حد ضرب، أو هذه قليلة، أو رديئة لا تكاد تعرف، كما في الصحاح قال: وقد قرأ بها يونس، في قوله تعالى:  يخطف أبصارهم  .
 قلت: وأبو رجاء، ويحيى بن وثاب، كما في العباب، ومجاهد، كما في شرح شيخنا: استلبه، وقيل: أخذه في سرعة واستلاب، ونقل شيخنا عن أقانيم التعليم للخويي تلميذ الفخر الرازي، أن خطف، كفرح، يقتضي التكرار، والمفتوح لا يقتضيه، وقال شيخنا: وهو غريب لا يعرف لغيره، فتأمل. ومن المجاز: خطف البرق البصر، وخطفه: ذهب به، ومنه قوله تعالى:  يكاد البرق يخطف أبصارهم  ، وكذا الشعاع، والسيف، وكل جرم صقيل، قال:
  والهندوانيات يخطفن البصر ومن المجاز: خطف الشيطان السمع: استرقه، كاختطفه، قال سيبويه: خطفه، واختطفه، كما قالوا: نزعه، وانتزعه، ومنه قوله تعالى:  إلا من خطف الخطفة  وفي حديث الجن: يختطفون السمع أي: يسترقونه ويستلبونه. وخاطف ظله  طائر، قال ابن سلمة: يقال له: الرفراف، إذا رأى ظله في الماء أقبل إليه ليخطفه، كذا في الصحاح، زاد في اللسان: يحسبه صيدا، وأنشد الجوهري للكميت:
  وريطة فتيان كخاطف ظله                      جعلت لهم منها خباء ممددا والخاطف: الذئب، لاستلابه الفريسة. وفي الحديث:  نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن الخطفة  ، وهي في الأصل للمرة الواحدة، ثم سمي بها العضو الذي يختطفه السبع، أو يقتطعه الإنسان من أعضاء البهيمة الحية وهي ميتة، فإن كل ما أبين من الحيوان وهو حي من لحم أو شحم فهو لا يحل أكله، وكذا ما اختطف الذئب من أعضاء الشاة وهي حية، من يد أو رجل، أو اختطفه الكلب من أعضاء حيوان الصيد، من لحم أو غيره، والصيد حي، وأصل هذا أنه صلى الله عليه وسلم حين قدم المدينة، رأى الناس يجبون أسنمة الإبل، وأليات الغنم، فيأكلونها.

  خطفى، كجمزى: لقب حذيفة، جد جرير الشاعر، وهو جرير بن عطية بن حذيفة بن بدر بن سلمة بن عوف بن كليب بن يربوع ابن حنظلة بن مالك بن زيد مناة بن تميم، لقب بقوله:
  وعنقا بعد الرسيم خطفى وفي الصحاح: لقب عوف، وهو جد جرير بن عطية بن عوف الشاعر، سمى بذلك لقوله:
  وعنقا بعد الكلال خطفى انتهى، والصواب ما ذكرناه، كما نبه عليه الصاغاني، وحكاه ابن بري عن أبي عبيدة، وقبله:
  يرفعن بالليل إذا ما أسدفا
  أعناق جنان وهاما رجفا وعنقا.. إلى آخره. ويروى: خيطفى كما في الصحاح، وفي النقائض: خيطفى، أي: سريعا. والخطفى: السرعة في المشي، كأنه يختطف في مشيته عنقه، أي يجتذبه، كالخيطفى، وبه فسر قول حذيفة السابق، وقال الفرزدق:
  هوى الخطفى لما اختطفت دماغهكما اختطف البازي الخشاش المقارع وهو جمل خيطف، كهيكل: سريع المر. وقد خطف، كسمع، وضرب، يخطف، ويخطف، خطفانا، هكذا هو بالتحريك في سائر النسخ، وصوابه: خطفا، بالفتح، كما هو نص اللسان. والخاطوف: شبه المنجل يشد بحبالة الصيد، كذا في العباب، وفي اللسان: في حبالة الصائد، فيختطف به الظبي.
 وفي الحديث:  صحفة فيها خطيفة وملبنة  الخطيفة، دقيق يذر عليه اللبن، ثم يطبخ، فيلعق، ويختطف بالملاعق، وقال ابن الأعرابي: هو الحبولاء، وقال الأزهري: الخطيفة عند العرب أن تؤخذ لبينة فتسخن، ثم يذر عليه دقيقة، ثم تطبخ، فيلعقها الناس، ويختطفونها في سرعة والخطاف، كرمان: طائر أسود، قال ابن سيده: وهو العصفور الذي تدعوه العامة: عصفور الجنة، والجمع: الخطاطيف.
 وفي حديث ابن مسعود رضي الله عنه:  لأن أكون نفضت يدي من قبور بني، أحب إلي من أن يقع مني بيض الخطاف فينكسر  ، قال ابن الأثير: قال ذلك شفقة ورحمة. والخطاف أيضا: حديدة حجناء، تكون في جانبي البكرة، فيها المحور، تعقل بها البكرة من جانبها، أو كل حديدة حجناء: خطاف، والجمع: خطاطيف. وقال الأصمعي: الخطاف: هو الذي يجري في البكرة إذا كان من خشب فهو القعو، وقال النابغة:
  خطاطيف حجن في حبال متينة                      تمد بـهـا أيد إلـيك نـوازع الخطاف: فرس كان لرجل يقال: له ماعز، فر يوم القنع من بني شيبان، قال مطر بن شريك الشيباني:
  أفلتنـا يعـدو بـه سـابـح                      يلهب إلهاب ضرام الحريق
  ومر خطاف على مـاعـز                      والقوم في عثير نقع وضيق والخطاف، كشداد: فرس آخر، وهي لعمرو بن الحمام السلمي، قال فيه زياد بن هرير التغلبي:
  تركنا فارس الخطاف يزقو                      صداه بين أثناء الفـرات تولت عنه خيل بني سليم وقد زاف الكماة إلى الكماة ومن المجاز: رجل أخطف الحشا، ومخطوفه: أي ضامره، قال ساعدة الهذلي يصف وعلا:
  موكل بشدوف الصوم ينـظـرهـا                      من المغارب مخطوف الحشا زرم

  الشدوف: الشخوص، والصوم: شجر. وجمل مخطوف: وسم سمة خطاف البكرة، واسم تلك السمة: خطاف، أيضا، كما في اللسان. وقال الليث: بعير مخطف البطن، وكذا: حمار مخطف البطن، أي: منطويه، قال ذو الرمة:
  أو مخطف البطن لاحته نحائصهبالقنتين كلا ليتيه مكدوم وخطاف، كقطام: هضبة، نقله الصاغاني، ويقال: جبل، كما في التكملة. وخطاف: اسم: كلبة من كلاب الصيد، وكذا كساب. ويقال: ما من مرض إلا وله خطف، بالضم: أي يبرأ منه. وقال أبو صفوان: يقال: اختطفته كذا في الأساس، وفي العباب: أخطفته الحمى، وهو نص اللحياني، عن أبي صفوان، أي: أقلعت عنه، وأنشد:
  وما الدهر إلا صرف يوم ولـيلة                      فمخطفة تنمى ومقعصة تصمى وأخطف الرمية: أخطأها، وأنشد الجوهري للشاعر، وهو القطامي:
  وانقض قد فات العيون الطرفا
  إذا أصاب صيده أو أخطـفـا وقال ابن بزرج: خطفت الشيء: أخذته، وأخطفته: أخطأته، وأنشد للهذلي:
  تناول أطراف القران وعينهاكعين الحبارى أخطفتها الأجادل ومما يستدرك عليه: مر يخطف خطفا منكرا: أي مر مرا سريعا. وتخطفه: اختطفه، ومنه قوله تعالى:  ويتخطف الناس من حولهم  ، وقرأ الحسن:  إلا من خطف الخطفة  ، بالتشديد، وأصله: اختطف، أدغمت التاء في الطاء، وألقيت حركتها على الخاء، فسقطت الألف، وقرىء: خطف بكسر الخاء والطاء، على إتباع كسرة الخاء كسرة الطاء، وهو ضعيف جدا. قلت: وهي أيضا رواية عن الحسن، وقتادة، والأعرج، وابن جبير.
 قال الصاغاني: وفيه وجهان: أحدهما: أن يكونوا كسروا الخاء لانكسار الطاء، للمطابقة واتفاق الحركتين، والثاني: أن يريدوا: اختطف، فيستثقل اجتماع التاء والطاء، مبينة ومدغمة، فتحذف التاء، ثم يكره الالتباس في قولهم: اخطف، بالأمر، إذا قال: اخطف هذا يا رجل، فتحذف الألف، لأنها ليست من نفس الكلمة، وتترك الكسرة التي كانت فيها الخاء، لأنه لا يبتدأ بساكن، ثم تتبع الطاء كسرة الخاء.
 وروي عن الحسن أنه قرأ: يخطف أبصارهم، بكسر الخاء وتشديد الطاء مع الكسر، وقرأها: يخطف بفتح الخاء وكسر الطاء وتشديدها، فمن قرأ يخطف فالأصل يختطف، ومضن كسر الخاء فلسكونها وسكون الطاء، وهذا قول البصريين، وقد نازعهم الفراء في ذلك، ورد عليه الزجاج، وقوى قول البصريين بما هو مذكور في تفسيره. والخطفة: المرة الواحد. والرضعة القليلة، يأخذها الصبي من الثدي بسرعة.
 والخطيفة، كسفينة: الاختلاس. وسيف مخطف: يخطف البصر بلمعه، وهو مجاز، قال:
  وناط بالدف حساما مخطفا

  والخاطف: البرق يأخذ بالأبصار. والخطاف، كشداد: الشيطان، وبه فسر حديث علي:  نفقتك رياء وسمعة للخطاف  وقيل: هو كرمان، على أنه جمع خاطف، أو تشبيها بالخطاف، لكلوب الحديد. والخيطف، كحيدر: سرعة انجذاب السير، ويقال: عنق خيطف. ومخاليب السباع: خطاطيفها، وهو مجاز، وقد نقله الجوهري. وخطاطيف الأسد: براثنه، شبهت بالحديد لحجنتها، وأنشد الجوهري لأبي زبيد الطائي: إذا علقت قرنا خطاطيف كفه رأى الموت رأى العين أسود أحمرا والخطاف، كرمان: الرجل اللص الفاسق، قال أبو النجم:
  واستصبحوا كل عم أمي
  من كل خطاف وأعرابي وأما قول تلك المرأة لجرير: يا ابن خطاف، فإنما قالته له هازئة به. والخطف، بالضم، وبضمتين: الضمر، وخفة لحم الجنب. وإخطاف الحشى: انطواؤه. وفرس مخط الحشى: إذا كان لاحق ما خلف المحزم من بطنه، نقله الجوهري. ورجل مخطف، ومخطوف، وأخطف الرجل: مرض يسيران ثم برأ سريعا. وقال أبو الخطاب: خطفت السفينة، وخطفت: أي سارت، يقال: خطفت اليوم من عمان، أي سارت.
 ويقال: أخطف لي من حدثه شيئا ثم سكت، وهو الرجل يأخذ في الحديث، ثم يبدو له، فيقطع حديثه، وهو الإخطاف. والخياطف: المهاوي، واحدها: خيطف، قال الفرزدق:
  وقد رمت أمرا يا معاوي دونه                      خياطف علود صعاب مراتبه والخطف، والخطف جميعا، مثل الجنون، قال أسامة الهذلي:
  فجاء وقد أوجت من الموت نفسه                      به خطف قد حذرته المقاعـد ويروى: خطف فإما أن يكون جمعا كضرب، أو مفردا. والإخطاف في الخيل: عيب، وهو ضد الانتفاخ، وقال أبو الهيثم: الإخطاف في الخيل: صغر الجوف، وأنشد:
  لا دنن فيه ولا إخطاف وأخطف السهم: استوى. وسهام خواطف: خواطىء، قال:
  تعرضن مرمى الصيد ثم رميننامن النبل لا بالطائشات الخواطف وهو على إرادة المخطفات. ويقال: هذا سيف يخطف الرأس، وهو مجاز. والحكم بن عبد الله بن خطاف، كرمان، أبو سلمة، عن الزهري، متهم. وكشداد: غالب بن خطاف القطان، عن الحسن.

##### Türkçe

**خطف** şeyi; **سمع** gibi; onu **يخطفه**; **خطفا** (bu iyi dildir), **الصحاح**’ta olduğu gibi. **التهذيب**’de de (böyledir) ve o iyi kıraattir. Orada **الأخفش**’in naklettiği başka bir dil daha vardır; o da: **خطف**، **يخطف**; **حد ضرب** babından; yahut bu azdır, yahut kötü olup neredeyse bilinmez; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Dedi ki: Bununla **يونس** da, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında okumuştur: **يخطف أبصارهم**.

Dedim: Ve **أبو رجاء** ve **يحيى بن وثاب**, **العباب**’da olduğu gibi; ve **مجاهد**, şeyhimizin şerhinde olduğu gibi: onu soyup aldı. Ve denildi ki: Onu bir sürat ve soyup alma ile aldı. Şeyhimiz, **أقانيم التعليم**’den, **الخويي**’nin (ki o **الفخر الرازي**’nin talebesidir) nakletti: **خطف** ( **فرح** gibi) tekrar etmeyi gerektirir; meftuh olan ise onu gerektirmez. Şeyhimiz dedi ki: Bu, başkası için bilinmeyen gariptir; öyleyse düşün. Mecazdan: **خطف البرق البصر** ve **خطفه**: onu götürdü. Ondan Yüce Allah’ın sözü: **يكاد البرق يخطف أبصارهم**; ışın da böyledir, kılıç da, her cilalı cisim de. Dedi ki:

 والهندوانيات يخطفن البصر

Mecazdan: **خطف الشيطان السمع**: onu çaldı; **اختطفه** gibi. **سيبويه** dedi ki: **خطفه** ve **اختطفه**, “**نزعه** ve **انتزعه**” dedikleri gibi. Ondan Yüce Allah’ın sözü: **إلا من خطف الخطفة**. Cin hadîsinde: **يختطفون السمع** yani: onu çalarlar ve kapıp alırlar. **خاطف ظله** bir kuştur. **ابن سلمة** dedi ki: Ona **الرفراف** denir; gölgesini suda gördüğünde ona yönelir ki onu kapıp alsın; **الصحاح**’ta böyledir. **اللسان**’da artırdı: onu av sanır. **الجوهري** **الكميت**’ten şu beyti inşad etti:

 وريطة فتيان كخاطف ظله                      جعلت لهم منها خباء ممددا

Ve **الخاطف**: kurttur; avı kapıp almasından dolayı. Hadîste: **نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن الخطفة**; o aslında bir defalık içindir; sonra onunla, yırtıcının kapıp aldığı uzuv, yahut insanın canlı hayvanın uzuvlarından koparıp aldığı (hâlbuki o ölüdür) adlandırıldı. Çünkü hayvan canlı iken ondan ayrılan et veya içyağından her şeyin yenmesi helâl değildir. Keza kurtun koyun canlı iken onun uzuvlarından, el veya ayak olarak, kapıp aldığı; yahut köpeğin av hayvanının uzuvlarından, et veya başkası olarak, kapıp aldığı (av canlı iken). Bunun aslı şudur: O (sallallahu aleyhi ve sellem) Medine’ye geldiğinde, insanların develerin hörgüçlerini ve koyunların kuyruk yağlarını kesip yediklerini gördü.

**خطفى**; **جمزى** gibi: şair **جرير**’in dedesi **حذيفة**’nin lakabıdır; o, **جرير بن عطية بن حذيفة بن بدر بن سلمة بن عوف بن كليب بن يربوع ابن حنظلة بن مالك بن زيد مناة بن تميم**’dir. Şu sözüyle lakaplandı:

 وعنقا بعد الرسيم خطفى

**الصحاح**’ta: **عوف**’un lakabıdır; o, şair **جرير بن عطية بن عوف**’un dedesidir; şu sözüyle böyle adlandırıldı:

 وعنقا بعد الكلال خطفى

Bitti. Doğru olan, **الصاغاني**’nin dikkat çektiği üzere, bizim zikrettiğimizdir; **ابن بري** bunu **أبي عبيدة**’den nakletti. Ondan önce:

 يرفعن بالليل إذا ما أسدفا
 أعناق جنان وهاما رجفا وعنقا.. إلى آخره.

**الصحاح**’ta olduğu gibi **خيطفى** diye de rivayet edilir. **النقائض**’da: **خيطفى**; yani: hızlı. Ve **الخطفى**: yürüyüşte sürattir; sanki yürüyüşünde boynunu kapıp alır; yani onu çeker; **الخيطفى** gibi. Bununla, **حذيفة**’nin önceki sözü tefsir edilmiştir. **الفرزدق** dedi ki:

 هوى الخطفى لما اختطفت دماغهكما اختطف البازي الخشاش المقارع

O, **خيطف** bir devedir; **هيكل** gibi: geçişi hızlı. Ve **خطف** etti; **سمع** ve **ضرب** gibi; **يخطف** ve **يخطف**; **خطفانا**. Bütün nüshalarda hareke ile böyledir; doğrusu: **خطفا**, fetha iledir; **اللسان**’ın nassı böyledir. Ve **الخاطوف**: av ipine bağlanan, orak benzeri bir şeydir; **العباب**’da böyledir. **اللسان**’da: avcının ipinde; onunla ceylanı kapıp alır.

Hadîste: **صحفة فيها خطيفة وملبنة**. **الخطيفة**: üzerine süt serpilen un; sonra pişirilir; yalanır ve kaşıklarla kapılıp alınır. **ابن الأعرابي** dedi ki: O **الحبولاء**’dır. **الأزهري** dedi ki: Araplar katında **الخطيفة**, bir **لبينة** alınması, sonra ısıtılması, sonra üzerine unu serpilmesi, sonra pişirilmesidir; insanlar onu yalarlar ve onu bir süratle kapışırlar. Ve **الخطاف**; **رمان** gibi: siyah bir kuştur. **ابن سيده** dedi ki: O, avamın “**عصفور الجنة**” diye çağırdığı serçedir. Çoğulu: **الخطاطيف**.

**ابن مسعود** (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: **لأن أكون نفضت يدي من قبور بني، أحب إلي من أن يقع مني بيض الخطاف فينكسر**. **ابن الأثير** dedi ki: Bunu şefkat ve merhamet olarak söyledi. Ve **الخطاف** ayrıca: iki yanı kıvrık bir demirdir; makaranın iki yanında olur; onda mil vardır; onunla makara yanından bağlanır. Yahut her iki yanı kıvrık demir: **خطاف**’tır. Çoğulu: **خطاطيف**. **الأصمعي** dedi ki: **الخطاف**, makarada yürüyen şeydir; eğer ağaçtan olursa o **القعو**’dur. **النابغة** dedi ki:

 خطاطيف حجن في حبال متينة                      تمد بـهـا أيد إلـيك نـوازع

**الخطاف**: **ماعز** denilen bir adamın atıdır; **بني شيبان**’dan **يوم القنع** günü kaçtı. **مطر بن شريك الشيباني** dedi ki:

 أفلتنـا يعـدو بـه سـابـح                      يلهب إلهاب ضرام الحريق
 ومر خطاف على مـاعـز                      والقوم في عثير نقع وضيق

Ve **الخطاف**; **شداد** gibi: başka bir attır; o, **عمرو بن الحمام السلمي**’nindir. Onun hakkında **زياد بن هرير التغلبي** dedi ki:

 تركنا فارس الخطاف يزقو                      صداه بين أثناء الفـرات
 تولت عنه خيل بني سليم وقد زاف الكماة إلى الكماة

Mecazdan: **رجل أخطف الحشا** ve **مخطوفه**: yani zayıf karınlısı. **ساعدة الهذلي**, bir dağ keçisini vasfederek dedi ki:

 موكل بشدوف الصوم ينـظـرهـا                      من المغارب مخطوف الحشا زرم

**الشدوف**: şahıslar; ve **الصوم**: ağaç. Ve **جمل مخطوف**: makaranın kancasının alâmetiyle damgalanmış (deve); ve o alâmetin adı: **خطاف**; yine, **اللسان**’da olduğu gibi. Ve **الليث** dedi: **بعير مخطف البطن**; ve keza: **حمار مخطف البطن**; yani: içe çekilmiş (karnı). **ذو الرمة** dedi:
  أو مخطف البطن لاحته نحائصهبالقنتين كلا ليتيه مكدوم
Ve **خطاف** ( **قطام** gibi): bir tepe; onu **الصاغاني** nakletti; ve “dağ” denir; **التكملة**’de olduğu gibi. Ve **خطاف**: bir isim: av köpeklerinden bir dişi köpek; ve keza **كساب**. Ve denir: “Hiçbir hastalık yoktur ki onun **خطف**’u olmasın”; ( **بالضم** ): yani ondan iyileşir. Ve **أبو صفوان** dedi: “**اختطفته**” denir; **الأساس**’ta böyle. Ve **العباب**’da: “**أخطفته الحمى**”; ve bu, **اللحياني**’nin metnidir, **أبي صفوان**’dan: yani ondan kesildi (çekildi). Ve şu beyit okundu:
  وما الدهر إلا صرف يوم ولـيلة                      فمخطفة تنمى ومقعصة تصمى
Ve **أخطف الرمية**: onu ıskaladı. Ve **الجوهري** şaire okuttu; o da **القطامي**’dir:
  وانقض قد فات العيون الطرفا
  إذا أصاب صيده أو أخطـفـا
Ve **ابن بزرج** dedi: “**خطفت الشيء**”: onu aldım; ve “**أخطفته**”: onu ıskaladım. Ve **الهذلي**’ye ait olarak şu okundu:
  تناول أطراف القران وعينهاكعين الحبارى أخطفتها الأجادل
Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir: “**مر يخطف خطفا منكرا**”: yani çok hızlı bir geçişle geçti. Ve “**تخطفه**”: onu kapıp aldı; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **ويتخطف الناس من حولهم**. Ve **الحسن** okudu: **إلا من خطف الخطفة**; şeddeli olarak. Aslı: **اختطف**; **التاء**, **الطاء**’a idğam edildi; harekesi **الخاء** üzerine atıldı; böylece **الألف** düştü. Ve “**خطف**” diye, **الخاء** ve **الطاء**’ı kesreli olarak da okunmuştur; **الخاء**’ın kesresini **الطاء**’ın kesresine tâbi kılma üzere; ve bu çok zayıftır. Dedim: Bu, **الحسن**’den, **قتادة**’den, **الأعرج**’den ve **ابن جبير**’den de bir rivayettir.
**الصاغاني** dedi: Onda iki vecih vardır: birincisi, **الطاء**’ın kesreli oluşundan dolayı **الخاء**’ı kesrelemiş olmalarıdır; mutâbakat ve iki harekenin uyuşması için. İkincisi: **اختطف**’ı kastetmeleridir; böylece **التاء** ile **الطاء**’ın bir araya gelmesi ağır görülür; açık ve idğamlı olarak; bu yüzden **التاء** hazfedilir. Sonra “**اخطف**” sözünde, emir olarak, “**اخطف** هذا يا رجل” dediği vakit, iltibas çirkin görülür; bu yüzden **الألف** hazfedilir; çünkü kelimenin aslından değildir. Ve **الخاء**’da bulunan kesre bırakılır; çünkü sâkin ile başlanmaz. Sonra **الطاء**, **الخاء**’ın kesresine tâbi kılınır.
Ve **الحسن**’den rivayet edildi ki o, “**يخطف أبصارهم**” diye okudu; **الخاء**’ı kesreli ve **الطاء**’ı şeddeli, kesre ile. Ve onu “**يخطف**” diye okudu: **الخاء** fethalı, **الطاء** kesreli ve şeddeli. Artık kim “**يخطف**” okursa, aslı **يختطف**’tur. **الخاء**’ın kesrelenmesine gelince, onun sükûnu ve **الطاء**’ın sükûnu sebebiyledir; bu, Basralıların sözüdür. **الفراء** onlara bu hususta itiraz etmiştir; **الزجاج** ona reddiye vermiştir; ve Basralıların sözünü, tefsirinde zikredilmiş olanla kuvvetlendirmiştir. Ve **الخطفة**: bir defa (tek sefer). Ve az emme: çocuğun memeden süratle aldığı (az) emiş.
Ve **الخطيفة** ( **سفينة** gibi): kapıp alma. Ve **سيف مخطف**: parıltısıyla bakışı kapar; ve bu mecazdır. Dedi ki:
  وناط بالدف حساما مخطفا

Ve **الخاطف**: şimşek; gözleri yakalar. Ve **الخطاف** ( **شداد** gibi): şeytan; ve onunla Ali hadisi tefsir edilmiştir: **نفقتك رياء وسمعة للخطاف**. Ve denildi ki: o, **كرمان**’dır; **خاطف**’ın cemi olması üzere; yahut demirin kancaları gibi olan **الخطاف**’a benzetme üzere. Ve **الخيطف** ( **حيدر** gibi): yuların çekilişinin sürati. Ve denir: **عنق خيطف**. Ve yırtıcıların pençeleri: onların **خطاطيف**’leridir; ve bu mecazdır; **الجوهري** onu nakletmiştir. Ve aslanın **خطاطيف**’leri: tırnaklarıdır; kancalı oluşları sebebiyle demire benzetilmiştir. Ve **الجوهري**, **أبي زبيد الطائي**’ye şu beyiti okuttu:
إذا علقت قرنا خطاطيف كفه رأى الموت رأى العين أسود أحمرا
Ve **الخطاف** ( **كرمان** gibi): hırsız, fâsık adam. **أبو النجم** dedi:
  واستصبحوا كل عم أمي
  من كل خطاف وأعرابي
Ve o kadının **جرير**’e sözüne gelince: “يا ابن خطاف”; onu ancak onunla alay ederek söylemiştir. Ve **الخطف** ( **بالضم** ) ve iki damme ile: zayıflık; ve böğür etinin hafifliği. Ve **إخطاف الحشى**: onun içe çekilmesi. Ve **فرس مخط الحشى**: eğer karnının, kuşağın arkasında kalan kısmı yapışık ise; **الجوهري** onu nakletmiştir. Ve **رجل مخطف** ve **مخطوف**; ve “**أخطف الرجل**”: hafif bir hastalık (geçirdi), sonra çabucak iyileşti. Ve **أبو الخطاب** dedi: “**خطفت السفينة**” ve “**خطفت**”: yani yürüdü (seyretti). Denir: “Bugün **عمان**’dan **خطفت**”: yani yürüdü.
Ve denir: “**أخطف** لي” (şöyle ki): konuşmasından bir şey anlattı, sonra sustu; ve o, konuşmaya dalan, sonra kendisine (başka bir şey) görünür de konuşmasını kesen adamdır; ve bu **الإخطاف**’tır. Ve **الخياطف**: uçurumlar; onun teki: **خيطف**. **الفرزدق** dedi:
  وقد رمت أمرا يا معاوي دونه                      خياطف علود صعاب مراتبه
Ve **الخطف** ve **الخطف** birlikte: **الجنون** gibi. **أسامة الهذلي** dedi:
  فجاء وقد أوجت من الموت نفسه                      به خطف قد حذرته المقاعـد
Ve “**خطف**” diye de rivayet edilir; artık ya **ضرب** gibi bir cemidir, yahut müfreddir. Ve **الإخطاف** atlarda: bir ayıptır; ve o, **الانتفاخ**’ın zıddıdır. Ve **أبو الهيثم** dedi: atlarda **الإخطاف**: karın boşluğunun küçüklüğüdür. Ve şu okundu:
  لا دنن فيه ولا إخطاف
Ve **أخطف السهم**: düz oldu. Ve **سهام خواطف**: ıskalayanlar. Dedi ki:
  تعرضن مرمى الصيد ثم رميننامن النبل لا بالطائشات الخواطف
Ve bu, **المخطفات**’ı kastetme üzeredir. Ve denir: “Bu, başı kapıp alan bir kılıçtır”; ve bu mecazdır. Ve **الحكم بن عبد الله بن خطاف** ( **كرمان** gibi), **أبو سلمة**: **الزهري**’den; itham edilmiştir. Ve ( **شداد** gibi): **غالب بن خطاف القطان**; **الحسن**’den.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَطِفَهُ
1 خَطِفَهُ خطف خطفه خطفة , aor. خَطَفَ , (S, Mgh, Msb, K,) inf. n. خَطْفٌ; (S, TA;) this is the approved form of the verb; (T, S;) and خَطَفَهُ, aor. خَطِفَ , (S, Msb, K,) inf. n. as above; (Msb;) a form of the verb mentioned by Akh, (S,) but this is rare, (S, K,) or (K) bad, (S, K,) scarcely, or not at all, known; (S;) and ↓ اختطفهُ, (S, Mgh, Msb, TA,) and ↓ تخطّفهُ; (S Msb, TA;) He seized it; or took it, or carried it off, by force: (S, K:) or he did so quickly; snatched it away: (Mgh, Msb, TA:) and ↓ خطّف has been said to imply repetition of the action [unless it be a variation of اختطف as in a case mentioned below]; but this is strange, and not known on any other authority than that of the “ Akلneem et-Taaleem ” by El-Khuweiyee, a disciple of El-Fakhr Er-Rلzee. (MF, TA.) Hence, in the Kur [xxix. 67], النَّاسُ ↓ وَيُتَخَطَّفُ مِنْ حَوْلِهِمْ [And men are carried off by force from around them]. (TA.) ― -b2- [And hence,] هٰذَا سَيْفٌ يَخْطَفُ الرَّأْسَ (tropical:) [This is a sword that will strike off the head]. (TA.) ― -b3- And خَطِفَ البَصَرَ and خَطَفَهُ, said of lightning, (K,) and of a ray of light, and of a [glistening] sword, and of any polished body, (TA,) (tropical:) It took away the sight: (K, TA:) and ↓اُخْتُطِفَ بَصَرُهُ (tropical:) His sight was suddenly taken away. (M and K in art. ملس.) It is said in the Kur [ii. 19], يَكَادُ البَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصَارَهُمْ (tropical:) [The lightning almost taketh away their sight, lit. sights]: (TA:) Yoo read يَخْطِفُ ابصارهم; (S, TA;) and so did Aboo-Rejà and Mujلhid: and some read ↓يِخِطِّفُ, and ↓يَخَطِّفُ, originally يَخْتَطِفُ, accord. to the opinion of the Basrees, disputed by Fr, but confirmed by Zj. (TA.) ― -b4- And خَطِفَ السَّمْعَ, (K,) aor. خَطَفَ , (S,) said of a devil, (tropical:) He stole [an opportunity of] hearing [the speech of the angels, from the confines of the lowest Heaven; or snatched it]; (S, K, TA;) as also ↓اختطفهُ: (K:) the two verbs being like نَزَعَهُ and اِنْتَزَعَهُ. (Sb, TA.) Hence, in the Kur [xxxvii. 10], ↓اـِلَّا مَنْ خَطِفَ الخَطْفَةَ (tropical:) Except him who steals the [opportunity of] hearing: (TA:) or who snatches unawares and by stealth, (Bd,) or hears and snatches, (Jel,) the speech of the angels: (Bd, Jel:) EL-Hasan read الّا من الخطفة ↓خَطَّفَ, originally اخْتَطَفَ: (S, TA:) and another reading, ascribed to him and others, is ↓خِطِّفَ; but this is very weak. (TA.) ― -b5- خَطِفَ, aor. خَطَفَ ; and خَطَفَ, aor. خَطِفَ ; inf. n. خَطَفَانٌ; (K;) thus in all the copies of the K, but correctly خَطْفٌ, as in the L; (TA;) said of a camel, (assumed tropical:) He went along quickly. (K, TA.) And مَرَّ يَخْطَفُ خَطْفًا مُنْكَرًا (assumed tropical:) He went along at a quick rate [such as was deemed strange, or disapproved]. (TA.) And خَطِفَتِ السَّفِينَةُ, and خَطَفَت, (assumed tropical:) The ship sailed, or voyaged: you say, خَطِفَتِ اليَوْمَ مِنْ عُمَانَ (assumed tropical:) She sailed,. or voyaged, to-day, from 'Omلn. (TA.)

2 خَطَّفَ see 1, first sentence.

اخطف بِالأَمْرِ
4 اخطف بِالأَمْرِ ذ He said, Seize thou this [thing], O man; or take it, or carry it off, by force; or snatch it away. (Sgh.) -A2- أَخْطَفَ لِى مِنْ حَدِيثِهِ شَيْئًا ثُمَّ سَكَتَ, inf. n. اـِخْطَافٌ, (assumed tropical:) He cut short somewhat of his discourse, or narrative, which he had begun to me, on some other thing's occurring to his mind, and was silent. (TA.) ― -b2- أَخْطَفَتْهُ الحُمَّى, (Lh, O, TA,) or أَخْطَفَتْ عَنْهُ, (JK,) or ― -b3- اِخْتَطَفَتْهُ, (K,) (assumed tropical:) The fever left him, or quitted him. (Lh, JK, O, K.) ― -b4- اخطفهُ المَوْتُ (assumed tropical:) [Death missed him by a little;] he escaped death by a little. (JK.) And اخطف الرَّمِيَّةَ (assumed tropical:) He missed the animal at which he shot or cast, (JK, S, K,) nearly hitting it: (JK:) and in like manner, الشَّىْءَ the thing. (Ibn-Buzurj, TA.) And He captured, or caught, the animal at which he shot or cast; expl. by اـِذَا كَانَ يَصِيدُهَا [perhaps a mistranscription for يُصِيبُهَا, and, if so, meaning he hit]. (JK.) And اخطف said of an arrow, (assumed tropical:) [It missed: or it fell upon the ground, and then glided along upon the ground to the butt, or object of aim: (see خَاطِفٌ:) and] it went straight. (TA.) ― -b5- اخطف said of a man, (assumed tropical:) He became affected with a slight sickness, and then speedily recovered. (TA.) ― -b6- أِخْطَافُ الحَشَا i. q. اِنْطِوَآؤُهُ [meaning (assumed tropical:) The state of being lean, or lank, in the belly: see مُخْطَفٌ]. (S, TA.) الأِخْطَافُ in horses is a fault: it is (assumed tropical:) The contr. of الاِنْتِفَاخُ: AHeyth says that it is, in horses, (assumed tropical:) smallness of the جَوْف [here meaning the belly, or abdomen]. (TA.)

5 تَخَطَّفَ see 1, in two places.

تخاطفوا الكُرَةَ بَيْنَهُمْ
6 تخاطفوا الكُرَةَ بَيْنَهُمْ تخاطفوا الكرة بينهم [They contended together in snatching away the ball] with the goffsticks. (K * and TA in art. جحف.)

اختطف
8 اختطف أختطف اختطف ٱختطف ; and its variations خَطَّفَ and خِطِّفَ; and يِخِطِّفُ and يَخِطِّفُ, variations of its aor.: see 1, in seven places. ― -b2- كَأَنَّهُ يَخْتَطِفُ فِى مَشْيِهِ عُنُقَهُ, said of a swift camel, means As though he were straining, or stretching, (يَجْتَذِبُ,) in his going along, his neck. (S.) -A2- See also 4.

خُطْفٌ
خُطْفٌ خطف (assumed tropical:) A slight disease; as also ↓ خَطْفَةٌ. (JK.) ― -b2- مَا مِنْ مَرَضٍ اـِلَّا وَلَهُ خُطْفٌ (assumed tropical:) There is no disease but there is for it a cure. (JK, K.) ― -b3- خُطْفٌ and ↓ خُطُفٌ (assumed tropical:) Leanness; or lankness of the belly: and (assumed tropical:) lightness of the flesh of the side. (TA)

خُطُفٌ
خُطُفٌ خطف : see what next precedes. ― -b2- بِهِ خُطُفٌ (assumed tropical:) In him (namely, a man, JK) is madness, or diabolical possession; (JK, TA;) as also ↓ خُطَّفٌ: but this latter may be either a pl., like ضُرَّبٌ [pl. of ضَارِبٌ], or a sing. (TA.)

خَطْفَةٌ
خَطْفَةٌ خطف خطفه خطفة A single act of seizing; or, of taking, or carrying off, by force: (TA:) or, of doing so quickly; of snatching away. (Mgh, Msb, TA.) Hence, [in a trad.,] accord. to one reading, نَهَى عَنْ كُلِّ ذِى خَطْفَةٍ, meaning He prohibited the prey of whatever snatches away the prey, and goes away with it, not withholding it for its owner: or, as some say, what snatches away with its talon, or claw: but the reading commonly known is, نَهَى عَنِ الخَطْفَةِ: (Mgh:) and الخَطْفَةُ signifies what the wolf, (Mgh, Msb, TA,) or the like, (Msb,) snatches away, (Mgh, Msb, TA,) of the limbs, or members, of a living sheep or goat, (Mgh, TA,) or of a living animal; (Msb;) or what the dog snatches away from the limbs, or members, of the animal of the chase, of flesh &c., while the animal is alive: (Mgh, TA:) or the limb, or member, which the beast or bird of prey seizes, or carries off by force, or which a man cuts off, from the beast that is alive: (K, TA:) for whatever is separated from the living animal, (Mgh, TA,) of flesh or fat, (TA,) is carrion, (Mgh, TA,) unlawful to be eaten: the prohibition originated from the Prophet's finding, when he came to El-Medeeneh, that the people loved and ate the humps of camels and the tails of sheep: (TA:) the reading الخَطَفَة, of the measure فَعَلَة, with fet-h to the medial radical letter, as pl. of خَاطِفٌ, is a mistake. (Mgh.) ― -b2- Also (assumed tropical:) A single suck of a small quantity of milk quickly taken by a child from the breast. (TA.) ― -b3- For its meaning in the Kur xxxvii. 10, see 1. ― -b4- See also خُطْفٌ.

خَطَفَى
خَطَفَى خطف خطفى خطفي (assumed tropical:) Quickness in pace or going, (S, K,) of a camel, as though he were straining, or stretching, his neck, in going along; (S; [see 8;]) as also ↓ خَيْطَفَى, (K,) and ↓ خَيْطَفٌ. (JK, TA.) ― -b2- See also the last of these words below.

خَطِيفٌ
خَطِيفٌ خطيف : see خَيْطَفٌ.

خَطِيفَةٌ
خَطِيفَةٌ خطيف خطيفه خطيفة The act of seizing, or carrying off by force; or, of snatching away at unawares. (TA.) -A2- Flour sprinkled upon milk, (S,) or flour upon which milk is sprinkled, (JK, K,) then cooked, (JK, S, K,) and licked, or eaten with the finger, (S, K,) and snatched up with spoons: (K:) IAar says that it is [what is called] جَبُولَآءُ [a word I have not found in any other instance]: (S:) or, with the Arabs, it is a food made with milk (لَبَنِيَّةٌ), which is heated, then flour is sprinkled upon it, and then it is cooked, and people lick it, or eat it with the finger, snatching it up hastily. (Az, TA.)

خُطَّفٌ
خُطَّفٌ خطف : see خُطُفٌ.

الخَطَّافُ
الخَطَّافُ الخطاف خطاف [lit. He that is wont to seize, &c.: and particularly (assumed tropical:) he that is wont to snatch, or steal, opportunities of hearing the speech of the angels, from the confines of the lowest Heaven: and hence.] applied in a trad. to (assumed tropical:) the Devil, or Satan: (S, TA:) or, as some say, it is in this instance ↓ الخُطَّافُ, as pl. of خَاطِفٌ, [and therefore meaning (assumed tropical:) the devils,] or as being likened to the hooked iron called خُطَّاف. (TA.) ― -b2- أَبُو الخَطَّافِ a surname of The حِدَأَة [or kite]. (TA in art. حدأ.)

خُطَّافٌ
خُطَّافٌ خطاف [The swallow; thus called in the present day;] a certain bird, (JK, S, Mgh,) well known; (JK, Mgh;) a certain black bird; (K;) the عُصْفُور [or passerine bird] which the common people call عُصْفُورُ الجَنَّةِ [the عصفور of Paradise]: pl. خَطَاطِيفُ. (ISd, TA.) [See also خُشَّافٌ.] ― -b2- The bent, or crooked, piece of iron which is on each side of the sheave of a pulley, and in which is the pin whereon the sheave turns: (As, * JK, S, K:) it confines the sheave on each side: (TA:) that which is of wood is termed قَعْوٌ. (As, TA.) Also (S [in the K “ or ”]) Any crooked, or hooked, iron: (S, K, TA:) pl. as above. (TA.) [An iron hook: a grapple: a grapnel: and the like.] The خُطَّافَانِ of a bit are The two bent pieces of iron in the مِسْحَل and the شَكِيمَة, on the right and left. (IDrd in his “ Book on the Saddle and Bridle. ”) And خَطَاطِيفُ signifies (tropical:) The claws, or talons, of a beast or bird of prey; (S, TA;) as being likened to a hooked iron. (TA.) ― -b3- (assumed tropical:) A wicked thief: so in the saying of Abu-nNejm,
وَاسْتَصْحَبُوا كُلَّ عِمٍ أُمِّىِّ
مِنْ كُلِّ خُطَّافٍ وَأَعْرَابِىِّ
(assumed tropical:) [And they took as companions every blind illiterate man, of every wicked thief and Arab of the desert]. (TA.) يَا ابْنَ خُطَّافٍ [app. meaning (assumed tropical:) O son of a wicked thief] was said by a woman to Jereer, in derision. (TA.) ― -b4- See also the paragraph next preceding this. ― -b5- (assumed tropical:) A mark made with a hot iron upon a camel, like the خُطَّاف of the sheave of a pulley. (JK, L, K. *) ― -b6- (assumed tropical:) The part, of a horse, which is the place of the heel of the rider. (JK.) -A2- Also pl. of خَاطِفٌ. (TA. See الخَطَّافُ.)

خَاطِفٌ
خَاطِفٌ خاطف [act. part. n. of 1, Seizing, &c.]: pl. خُطَّافٌ. (TA.) ― -b2- الخَاطِفُ The wolf; (JK, S, K;) because he seizes, or carries off by force, his prey. (TA.) ― -b3- خَاطِفُ ظِلِّهِ A certain bird, (JK, S, K,) said by Ibn-Selemeh to be called الرَّفْرَافُ; (S, [so in three copies, not رَقْرَاق as in Freytag's Lex.,] TA;) that sees its shadow, and thinks it to be a bird; (JK;) or when it sees its shadow in the water, it advances to it to seize it, (S, L, K,) thinking it to be a prey: (L, TA:) [see خَيَالٌ:] it is one of the birds of the deserts, and is [said to be] thus called because of the swiftness with which it pounces down; it is green, or of a dark, or an ashy, dust-colour, (أَخْضَرُ,) in the back; white in the belly; long in the wings, and short in the neck: (Msb in art. لعب:) also called مُلَاعِبُ ظِلِّهِ. (S and Msb in that art.) ― -b4- بَرْقٌ خَاطِفٌ (tropical:) Lightning that takes away the sight. (JK, S, * TA. *) ― -b5- سَهْمٌ خَاطِفٌ (assumed tropical:) An arrow that falls upon the ground, and then glides along upon the ground to the butt, or object of aim; as though snatching something from the ground: pl. خَوَاطِفُ: (Ham p. 573:) or خَوَاطِفُ signifies arrows that miss; for مُخْطِفَاتٌ. (TA.)

خَيْطَفٌ
خَيْطَفٌ خيطف , (K,) or ↓ خَطِيفٌ, (S, [so in my copies,]) (assumed tropical:) A quick, or swift, camel; (S, K, TA;) as though he strained, or stretched, his neck, in going along: (S: [see 8:]) and the former, (assumed tropical:) a camel of the [excellent and swift] kind called مَهَارِىّ: pl. خَيَاطِفُ. (TA.) ― -b2- خَيْطَفٌ, (TA,) or ↓ خَطَفَى, (JK,) [as meaning (assumed tropical:) Quick,] is also applied to [the pace termed] عَنَقٌ; (JK, TA;) and so ↓ خَيْطَفَى. (JK.) ― -b3- See also خَطَفَى.

خَيْطَفَى
خَيْطَفَى خيطفى خيطفي : see خَطَفَى: ― -b2- and see also خَيْطَفٌ.

خَاطُوفٌ
خَاطُوفٌ خاطوف A thing like a reaping-hook, which is tied to a snare, and by which the gazelle is caught. (JK, O, L, K.)

أَخْطَفُ الحَشَا
أَخْطَفُ الحَشَا ذ : see what next follows.

مُخْطَفُ الحَشَا
مُخْطَفُ الحَشَا ذ , applied to a horse, (assumed tropical:) Lean, or lank, in the part of the belly that is behind the place of the girth: (S:) and مُخْطَفٌ [alone] is applied to a man [in a similar sense]; as also ↓ مَخْطُوفٌ: (TA:) and مُخْطَفُ البَطْنِ (assumed tropical:) lean, or lank, in the belly; syn. مُنْطَوِيهِ; (Lth, K;) applied to a camel, and to an ass: (Lth, TA:) and الحَشَا ↓ أَخْطَفُ and ↓ مَخْطُوفُهُ, applied to a man, [signify the same,] (tropical:) i. q. ضَامِرُهُ. (TA.)

مِخْطَفٌ
مِخْطَفٌ مخطف (tropical:) A sword that takes away the sight by its glistening. (TA.)

مَخْطُوفٌ
مَخْطُوفٌ مخطوف : see مُخْطَفُ الحَشَا, in two places. -A2- Also (assumed tropical:) A camel branded with a mark like the خُطَّاف of the sheave of a pulley. (JK, L, K.)

##### Türkçe

**خَطِفَهُ**
1 **خَطِفَهُ** **خطف** **خطفه** **خطفة** , muzâri‘ı **خَطَفَ** , (S, Mgh, Msb, K,) mastar ismi **خَطْفٌ**; (S, TA;) bu, fiilin onaylanmış şeklidir; (T, S;) ve **خَطَفَهُ**, muzâri‘ı **خَطِفَ** , (S, Msb, K,) mastar ismi yukarıdaki gibidir; (Msb;) Ahk’ın zikrettiği bir fiil şeklidir, (S,) fakat bu nadirdir, (S, K,) yahut (K) kötüdür, (S, K,) pek az, yahut hiç bilinmez; (S;) ve ↓ **اختطفهُ**, (S, Mgh, Msb, TA,) ve ↓ **تخطّفهُ**; (S Msb, TA;) onu zorla yakaladı; yahut onu zorla aldı, yahut götürüp kaçırdı: (S, K:) yahut bunu çabucak yaptı; onu kapıp götürdü: (Mgh, Msb, TA:) ve ↓ **خطّف**’in, fiilin tekrarlanmasını ifade ettiği söylenmiştir [aşağıda zikredilen bir durumda olduğu gibi **اختطف**’ın bir varyantı değilse]; fakat bu gariptir ve El-Fakhr Er-Rلzee’nin bir öğrencisi olan El-Khuweiyee’nin “ Akلneem et-Taaleem ”inden başka bir otoriteye dayanarak bilinmez. (MF, TA.) Bundan dolayı, Kur’ân’da [xxix. 67], **النَّاسُ** ↓ **وَيُتَخَطَّفُ مِنْ حَوْلِهِمْ** [Ve insanlar çevrelerinden zorla götürülür]. (TA.) ― -b2- [Ve bundan dolayı,] **هٰذَا سَيْفٌ يَخْطَفُ الرَّأْسَ** (mecaz:) [Bu, başı koparıp alan bir kılıçtır]. (TA.) ― -b3- Ve **خَطِفَ البَصَرَ** ve **خَطَفَهُ**, şimşek hakkında söylenir, (K,) ve bir ışık huzmesi hakkında, ve bir [parıltılı] kılıç hakkında, ve her cilalı cisim hakkında, (TA,) (mecaz:) görmeyi alıp götürdü: (K, TA:) ve ↓ **اُخْتُطِفَ بَصَرُهُ** (mecaz:) onun görmesi ansızın alındı. (M ve K, madde **ملس**’te.) Kur’ân’da [ii. 19] şöyle denir: **يَكَادُ البَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصَارَهُمْ** (mecaz:) [Şimşek neredeyse onların görmelerini alıp götürür]: (TA:) Yoo, **يَخْطِفُ ابصارهم** diye okudu; (S, TA;) ve Aboo-Rejà ile Mujلhid de böyle okudu: ve bazıları ↓ **يِخِطِّفُ**, ve ↓ **يَخَطِّفُ** okudu; aslı **يَخْتَطِفُ** olup Basralıların görüşüne göredir; Fr buna itiraz etmiş, fakat Zj bunu teyit etmiştir. (TA.) ― -b4- Ve **خَطِفَ السَّمْعَ**, (K,) muzâri‘ı **خَطَفَ** , (S,) bir şeytan hakkında söylenir, (mecaz:) [meleklerin sözünü işitme fırsatını] çaldı [en aşağı göğün sınırlarından; yahut onu kapıp aldı]; (S, K, TA;) bunun gibi ↓ **اختطفهُ** da: (K:) iki fiil, **نَزَعَهُ** ve **اِنْتَزَعَهُ** gibidir. (Sb, TA.) Bundan dolayı, Kur’ân’da [xxxvii. 10], ↓ **اـِلَّا مَنْ خَطِفَ الخَطْفَةَ** (mecaz:) “Ancak [işitme fırsatını] çalan kimse müstesna”: (TA:) yahut habersiz ve gizlice kapıp alan, (Bd,) yahut meleklerin sözünü işitir ve kapıp alır, (Jel): (Bd, Jel:) EL-Hasan, **الّا من الخطفة** ↓ **خَطَّفَ** diye okudu; aslı **اخْتَطَفَ** idi: (S, TA:) ve ona ve başkalarına nispet edilen başka bir kıraat ↓ **خِطِّفَ**’tir; fakat bu çok zayıftır. (TA.) ― -b5- **خَطِفَ**, muzâri‘ı **خَطَفَ** ; ve **خَطَفَ**, muzâri‘ı **خَطِفَ** ; mastar ismi **خَطَفَانٌ**; (K;) K’nın bütün nüshalarında böyledir; fakat doğru olan, L’de olduğu gibi **خَطْفٌ**’dur; (TA;) deve hakkında söylenir, (varsayılan mecaz:) hızlı yürüdü. (K, TA.) Ve **مَرَّ يَخْطَفُ خَطْفًا مُنْكَرًا** (varsayılan mecaz:) garip, yahut hoş görülmeyen bir süratle geçti. (TA.) Ve **خَطِفَتِ السَّفِينَةُ**, ve **خَطَفَت**, (varsayılan mecaz:) gemi seyretti, yahut yol aldı: şöyle dersin: **خَطِفَتِ اليَوْمَ مِنْ عُمَانَ** (varsayılan mecaz:) bugün ‘Omلn’dan seyretti, yahut yol aldı. (TA.)

2 **خَطَّفَ**: 1’in ilk cümlesine bak.

**اخطف بِالأَمْرِ**
4 **اخطف بِالأَمْرِ** ذ: “Şunu yakala, ey adam”; yahut “onu zorla al”; yahut “onu zorla götür”; yahut “kapıp götür” dedi. (Sgh.) -A2- **أَخْطَفَ لِى مِنْ حَدِيثِهِ شَيْئًا ثُمَّ سَكَتَ**, mastar ismi **اـِخْطَافٌ**, (varsayılan mecaz:) bana başlamış olduğu konuşmasının yahut anlatısının bir kısmını, zihnine başka bir şeyin gelmesi sebebiyle kısalttı ve sustu. (TA.) ― -b2- **أَخْطَفَتْهُ الحُمَّى**, (Lh, O, TA,) yahut **أَخْطَفَتْ عَنْهُ**, (JK,) yahut ― -b3- **اِخْتَطَفَتْهُ**, (K,) (varsayılan mecaz:) ateş onu bıraktı, yahut ondan ayrıldı. (Lh, JK, O, K.) ― -b4- **اخطفهُ المَوْتُ** (varsayılan mecaz:) [ölüm onu az farkla ıskaladı;] ölümü az farkla atlattı. (JK.) Ve **اخطف الرَّمِيَّةَ** (varsayılan mecaz:) ok attığı yahut fırlattığı hayvanı ıskaladı, (JK, S, K,) neredeyse vuruyordu: (JK:) ve aynı şekilde, **الشَّىْءَ** “şeyi”. (Ibn-Buzurj, TA.) Ve ok attığı yahut fırlattığı hayvanı yakaladı; **اـِذَا كَانَ يَصِيدُهَا** ile açıklanmıştır [belki **يُصِيبُهَا** için bir yanlış yazımdır; öyleyse “vurdu” demektir]. (JK.) Ve **اخطف**, ok hakkında söylenir, (varsayılan mecaz:) [ıskaladı: yahut yere düştü, sonra hedefe doğru yerde sürüklenip gitti: (**خَاطِفٌ**’e bak:) ve] dosdoğru gitti. (TA.) ― -b5- **اخطف**, bir adam hakkında söylenir, (varsayılan mecaz:) hafif bir hastalığa tutuldu, sonra çabucak iyileşti. (TA.) ― -b6- **أِخْطَافُ الحَشَا**, **اِنْطِوَآؤُهُ** ile aynı anlamdadır [yani (varsayılan mecaz:) karında zayıflık yahut incelik hâli: **مُخْطَفٌ**’e bak]. (S, TA.) **الأِخْطَافُ** atlarda bir kusurdur: (varsayılan mecaz:) **الاِنْتِفَاخُ**’un zıddıdır: AHeyth, bunun atlarda (varsayılan mecaz:) **جَوْف**’un küçüklüğü olduğunu söyler [burada “karın, batın” demektir]. (TA.)

5 **تَخَطَّفَ**: 1’de iki yerde geçene bak.

**تخاطفوا الكُرَةَ بَيْنَهُمْ**
6 **تخاطفوا الكُرَةَ بَيْنَهُمْ** **تخاطفوا الكرة بينهم**: [Topu kapıp alma hususunda birbirleriyle çekiştiler] goff sopalarıyla. (K* ve TA, madde **جحف**’te.)

**اختطف**
8 **اختطف** **أختطف** **اختطف** **ٱختطف**; ve onun varyantları **خَطَّفَ** ve **خِطِّفَ**; ve muzâri‘ının varyantları **يِخِطِّفُ** ve **يَخِطِّفُ**: 1’de yedi yerde geçene bak. ― -b2- **كَأَنَّهُ يَخْتَطِفُ فِى مَشْيِهِ عُنُقَهُ**, hızlı bir deve hakkında söylenir; “yürüyüşünde boynunu çekip uzatıyor ( **يَجْتَذِبُ** ) gibidir” demektir. (S.) -A2- 4’e de bak.

**خُطْفٌ**
**خُطْفٌ** **خطف** (varsayılan mecaz:) hafif bir hastalık; bunun gibi ↓ **خَطْفَةٌ**. (JK.) ― -b2- **مَا مِنْ مَرَضٍ اـِلَّا وَلَهُ خُطْفٌ** (varsayılan mecaz:) hiçbir hastalık yoktur ki onun için bir şifa olmasın. (JK, K.) ― -b3- **خُطْفٌ** ve ↓ **خُطُفٌ** (varsayılan mecaz:) zayıflık; yahut karın inceliği: ve (varsayılan mecaz:) böğür etinin hafifliği. (TA)

**خُطُفٌ**
**خُطُفٌ** **خطف**: bir öncekinin hemen öncesine bak. ― -b2- **بِهِ خُطُفٌ** (varsayılan mecaz:) onda (yani bir adamda, JK) delilik yahut cin çarpması vardır; (JK, TA;) bunun gibi ↓ **خُطَّفٌ** da: fakat bu sonuncusu ya **ضُرَّبٌ** gibi bir çoğul olabilir [**ضَارِبٌ**’in çoğulu], yahut bir tekil olabilir. (TA.)

**خَطْفَةٌ**
**خَطْفَةٌ** **خطف** **خطفه** **خطفة**: zorla yakalamanın tek bir defası; yahut zorla almanın yahut götürüp kaçırmanın tek bir defası: (TA:) yahut bunu çabucak yapmanın; kapıp götürmenin. (Mgh, Msb, TA.) Bundan dolayı, [bir rivayette,] bir kıraate göre **نَهَى عَنْ كُلِّ ذِى خَطْفَةٍ**, “avı kapıp götüren ve sahibine bırakmadan onunla giden her şeyin avını yasakladı” demektir: yahut bazılarına göre, pençesiyle yahut tırnağıyla kapıp götüren şey: fakat yaygın olarak bilinen kıraat **نَهَى عَنِ الخَطْفَةِ**’dir: (Mgh:) ve **الخَطْفَةُ**, kurdun, (Mgh, Msb, TA,) yahut benzerinin, (Msb,) canlı bir koyun yahut keçinin, (Mgh, TA,) yahut canlı bir hayvanın uzuvlarından kapıp götürdüğü şeyi ifade eder; (Msb;) yahut köpeğin, av hayvanının uzuvlarından, hayvan canlı iken, et vb. kapıp götürdüğü şeydir: (Mgh, TA:) yahut yırtıcı hayvanın yahut yırtıcı kuşun canlı hayvandan zorla yakalayıp götürdüğü, yahut bir adamın kestiği uzuvdur: (K, TA:) çünkü canlı hayvandan ayrılan her şey, (Mgh, TA,) et yahut yağdan, (TA,) leştir, (Mgh, TA,) yenmesi haramdır: yasak, Peygamber’in Medine’ye geldiğinde halkın deve hörgüçlerini ve koyun kuyruklarını sevip yemekte olduğunu bulmasından doğmuştur: (TA:) orta kök harfine fetha ile, vezni **فَعَلَة** olan **الخَطَفَة** kıraati, **خَاطِفٌ**’in çoğulu olarak, bir hatadır. (Mgh.) ― -b2- Ayrıca (varsayılan mecaz:) çocuğun memeden çabucak aldığı az miktar sütün tek bir emişi. (TA.) ― -b3- Kur’ân xxxvii. 10’daki anlamı için 1’e bak. ― -b4- **خُطْفٌ**’e de bak.

**خَطَفَى**
**خَطَفَى** **خطف** **خطفى** **خطفي** (varsayılan mecaz:) devenin yürüyüşte yahut gidişte sürati, (S, K,) sanki yürürken boynunu çekip uzatıyormuş gibi; (S; [8’e bak;]) bunun gibi ↓ **خَيْطَفَى**, (K,) ve ↓ **خَيْطَفٌ**. (JK, TA.) ― -b2- Aşağıda bu kelimelerin sonuncusuna da bak.

**خَطِيفٌ**
**خَطِيفٌ** **خطيف**: **خَيْطَفٌ**’e bak.

**خَطِيفَةٌ**
**خَطِيفَةٌ** **خطيف** **خطيفه** **خطيفة**: zorla yakalama yahut zorla götürüp kaçırma fiili; yahut habersizce kapıp götürme. (TA.) -A2- Süte serpilmiş un, (S,) yahut üzerine süt serpilmiş un, (JK, K,) sonra pişirilir, (JK, S, K,) ve yalanır yahut parmakla yenir, (S, K,) ve kaşıklarla kapılıp alınır: (K:) IAar, bunun [denilen] **جَبُولَآءُ** olduğunu söyler [başka bir örnekte bulmadığım bir kelime]: (S:) yahut Araplarda, bu, sütle yapılan ( **لَبَنِيَّةٌ** ) bir yemektir; ısıtılır, sonra üzerine un serpilir, sonra pişirilir; insanlar onu yalar yahut parmakla yer, onu aceleyle kapıp alırlar. (Az, TA.)

**خُطَّفٌ**
**خُطَّفٌ** **خطف**: **خُطُفٌ**’e bak.

**الخَطَّافُ**
**الخَطَّافُ** **الخطاف** **خطاف** [lafzen: yakalamaya alışkın olan, vb.: ve özellikle (varsayılan mecaz:) en aşağı göğün sınırlarından meleklerin sözünü işitme fırsatlarını kapıp almaya yahut çalmaya alışkın olan: ve bundan dolayı.] bir rivayette (varsayılan mecaz:) Şeytan’a uygulanır: (S, TA:) yahut bazılarına göre, bu örnekte ↓ **الخُطَّافُ**’tır; **خَاطِفٌ**’in çoğulu olarak, [dolayısıyla (varsayılan mecaz:) şeytanlar demektir,] yahut **خُطَّاف** denilen kancalı demire benzetilmesi sebebiyle. (TA.) ― -b2- **أَبُو الخَطَّافِ**, **حِدَأَة**’nin [yahut çaylağın] bir lakabıdır. (TA, madde **حدأ**’de.)

**خُطَّافٌ**
**خُطَّافٌ** **خطاف**: [günümüzde böyle adlandırılan;] belli bir kuş, (JK, S, Mgh,) iyi bilinen; (JK, Mgh;) belli bir siyah kuş; (K;) avamın **عُصْفُورُ الجَنَّةِ** [Cennet’in **عُصْفُور**’u] dediği **عُصْفُور** [yahut serçe türü kuş]: çoğulu **خَطَاطِيفُ**. (ISd, TA.) [**خُشَّافٌ**’a da bak.] ― -b2- Bir makaranın kasnağının her iki yanında bulunan, eğri/bükük demir parça; içinde kasnağın döndüğü pim vardır: (As,* JK, S, K:) kasnağı iki yandan tutar: (TA:) bunun ağaçtan olanına **قَعْوٌ** denir. (As, TA.) Ayrıca (S [K’da “yahut”]) her eğri yahut kancalı demir: (S, K, TA:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (TA.) [Demir kanca; çengel; çapa kancası; ve benzeri.] Gemin (bit’in) **خُطَّافَانِ**’ı, **مِسْحَل** ve **شَكِيمَة**’de sağda ve solda bulunan iki eğri demir parçadır. (IDrd, “Eyer ve Gem Kitabı”nda.) Ve **خَطَاطِيفُ** (mecaz:) yırtıcı hayvanın yahut yırtıcı kuşun pençeleri, tırnakları demektir; (S, TA;) kancalı demire benzetilerek. (TA.) ― -b3- (varsayılan mecaz:) kötü bir hırsız: Abu-nNejm’in şu sözünde böyledir,
وَاسْتَصْحَبُوا كُلَّ عِمٍ أُمِّىِّ
مِنْ كُلِّ خُطَّافٍ وَأَعْرَابِىِّ
(varsayılan mecaz:) [Ve her kör ümmî adamı, her kötü hırsızdan ve çöl Arabından, yoldaş edindiler]. (TA.) **يَا ابْنَ خُطَّافٍ** [görünüşe göre (varsayılan mecaz:) “Ey kötü hırsızın oğlu” anlamında] bir kadın tarafından Jereer’e alay ederek söylenmiştir. (TA.) ― -b4- Bundan hemen önceki paragrafa da bak. ― -b5- (varsayılan mecaz:) makara kasnağının **خُطَّاف**’ı gibi, deve üzerinde kızgın demirle yapılan bir dağlama izi. (JK, L, K.*) ― -b6- (varsayılan mecaz:) atın, binicinin topuğunun bulunduğu yer olan kısmı. (JK.) -A2- Ayrıca **خَاطِفٌ**’in çoğuludur. (TA. **الخَطَّافُ**’a bak.)

**خَاطِفٌ**
**خَاطِفٌ** **خاطف** [1’in ism-i fâili; yakalayan, vb.]: çoğulu **خُطَّافٌ**. (TA.) ― -b2- **الخَاطِفُ**: kurt; (JK, S, K;) çünkü avını yakalar yahut zorla götürür. (TA.) ― -b3- **خَاطِفُ ظِلِّهِ**: belli bir kuş, (JK, S, K,) Ibn-Selemeh’e göre adı **الرَّفْرَافُ**’tır; (S, [üç nüshada böyle, Freytag’ın Lex.’indeki gibi **رَقْرَاق** değil,] TA;) gölgesini görür ve onu bir kuş sanır; (JK;) yahut gölgesini suda gördüğünde ona doğru ilerler ve onu yakalamaya çalışır, (S, L, K,) onu bir av sanarak: (L, TA:) [**خَيَالٌ**’a bak:] çöllerin kuşlarındandır ve [denildiğine göre] böyle adlandırılmıştır; çünkü aşağıya atılışındaki sürat sebebiyledir; sırtı yeşildir yahut koyu yahut külî toz rengindedir, ( **أَخْضَرُ** ,) karnı beyazdır; kanatları uzundur, boynu kısadır: (Msb, madde **لعب**’ta:) ayrıca **مُلَاعِبُ ظِلِّهِ** diye de adlandırılır. (S ve Msb, o maddede.) ― -b4- **بَرْقٌ خَاطِفٌ** (mecaz:) görmeyi alıp götüren şimşek. (JK, S,* TA.*) ― -b5- **سَهْمٌ خَاطِفٌ** (varsayılan mecaz:) yere düşen, sonra hedefe doğru yerde sürüklenip giden ok; sanki yerden bir şey kapıyormuş gibi: çoğulu **خَوَاطِفُ**: (Ham s. 573:) yahut **خَوَاطِفُ**, ıskalayan oklar demektir; **مُخْطِفَاتٌ** yerine. (TA.)

**خَيْطَفٌ**
**خَيْطَفٌ** **خيطف** , (K,) yahut ↓ **خَطِيفٌ**, (S, [nüshalarımda böyle,]) (varsayılan mecaz:) hızlı, çevik deve; (S, K, TA;) sanki yürürken boynunu çekip uzatıyormuş gibi: (S: [8’e bak:]) ve birincisi, (varsayılan mecaz:) **مَهَارِىّ** denilen [mükemmel ve hızlı] türden bir deve: çoğulu **خَيَاطِفُ**. (TA.) ― -b2- **خَيْطَفٌ**, (TA,) yahut ↓ **خَطَفَى**, (JK,) [(varsayılan mecaz:) “hızlı” anlamıyla] **عَنَقٌ** [denilen yürüyüş] için de kullanılır; (JK, TA;) ve bunun gibi ↓ **خَيْطَفَى**. (JK.) ― -b3- **خَطَفَى**’ya da bak.

**خَيْطَفَى**
**خَيْطَفَى** **خيطفى** **خيطفي**: **خَطَفَى**’ya bak: ― -b2- ve **خَيْطَفٌ**’a da bak.

**خَاطُوفٌ**
**خَاطُوفٌ** **خاطوف**: ceylanın yakalandığı tuzağa bağlanan, orak gibi bir şey. (JK, O, L, K.)

**أَخْطَفُ الحَشَا**
**أَخْطَفُ الحَشَا** ذ: hemen ardından gelene bak.

**مُخْطَفُ الحَشَا**
**مُخْطَفُ الحَشَا** ذ, ata nispetle, (varsayılan mecaz:) karın kısmında, kuşak yerinin arkasındaki bölgede zayıf yahut ince: (S:) ve **مُخْطَفٌ** [tek başına] benzer anlamda bir adama uygulanır; bunun gibi ↓ **مَخْطُوفٌ** da: (TA:) ve **مُخْطَفُ البَطْنِ** (varsayılan mecaz:) karında zayıf yahut ince; eş anlamlısı **مُنْطَوِيهِ**; (Lth, K;) deveye ve eşeğe uygulanır: (Lth, TA:) ve **الحَشَا** ↓ **أَخْطَفُ** ve ↓ **مَخْطُوفُهُ**, bir adama uygulanınca, [aynı şeyi ifade eder,] (mecaz:) **ضَامِرُهُ** ile aynı anlamdadır. (TA.)

**مِخْطَفٌ**
**مِخْطَفٌ** **مخطف** (mecaz:) parıltısıyla görmeyi alıp götüren kılıç. (TA.)

**مَخْطُوفٌ**
**مَخْطُوفٌ** **مخطوف**: **مُخْطَفُ الحَشَا**’ya, iki yerde, bak. -A2- Ayrıca (varsayılan mecaz:) makara kasnağının **خُطَّاف**’ı gibi bir işaretle dağlanmış deve. (JK, L, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَطِفَ
خَطِفَ A ( n. ac. خَطْف 1 ),
a.  Seized, snatched, carried off, stole.

b.  ( n. ac. خَطَفَاْن 36 ), Sped along.

خَطَّفَ
خَطَّفَ II ,
a.  Carried off by violence, by force.

أَخْطَفَ
أَخْطَفَ IV ,
a.  Left, quitted ( fever ).

b.  Missed.

تَخَطَّفَ
تَخَطَّفَ V ,
a.  see I (a) .

اِنْخَطَفَ
اِنْخَطَفَ VII ,
a.  Was enraptured; fell into ecstasy.

اِخْتَطَفَ
اِخْتَطَفَ VIII ,
a.  see I (a) .

خَطْف
خَطْف 1 ,
a.  Seizure.

خَطْفَة
خَطْفَة 1t ,
a.  see 1 .

b.  Recovery, cure.

خَاْطِف
خَاْطِف 21 , ( pl. خَوَاْطِفُ 41 ),
a.  Seizing, snatching.

b.  Rapacious.

خَطِيْف
خَطِيْف 25 ,
a.  Swift, fleet.

خُطَّاْف
خُطَّاْف 29 , ( pl. خَطَاْطِيْفُ 70 ),
a.  Swallow, martin.

b.  Grapple; harpoon.

خَيْطَف
خَيْطَف ( pl. خَطَاْفِ٤ُ 47 ),
a.  see 25 .

##### Türkçe

**خَطِفَ**
**خَطِفَ** A ( mastar-ı aslî: **خَطْف** 1 ),
a. Ele geçirdi, kaptı, alıp götürdü, çaldı.

b. ( mastar-ı aslî: **خَطَفَاْن** 36 ), hızla gitti.

**خَطَّفَ**
**خَطَّفَ** II ,
a. Şiddetle, zorla alıp götürdü.

**أَخْطَفَ**
**أَخْطَفَ** IV ,
a. Terk etti, ayrıldı (ateş).

b. Iskaladı.

**تَخَطَّفَ**
**تَخَطَّفَ** V ,
a. I (a)’ya bak.

**اِنْخَطَفَ**
**اِنْخَطَفَ** VII ,
a. Vecde geldi; kendinden geçti.

**اِخْتَطَفَ**
**اِخْتَطَفَ** VIII ,
a. I (a)’ya bak.

**خَطْف**
**خَطْف** 1 ,
a. Kapma.

**خَطْفَة**
**خَطْفَة** 1t ,
a. 1’e bak.

b. İyileşme, şifa bulma.

**خَاْطِف**
**خَاْطِف** 21 , ( çoğulu **خَوَاْطِفُ** 41 ),
a. Kapan, kapıp alan.

b. Yağmacı.

**خَطِيْف**
**خَطِيْف** 25 ,
a. Hızlı, çevik.

**خُطَّاْف**
**خُطَّاْف** 29 , ( çoğulu **خَطَاْطِيْفُ** 70 ),
a. Kırlangıç, ebabil.

b. Kanca; zıpkın.

**خَيْطَف**
**خَيْطَف** ( çoğulu **خَطَاْفِ٤ُ** 47 ),
a. 25’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

خطف
خَطِفَ - يَخْطَفُ- خَطْفَة - تَخَطَّفَ - يَتَخَطَّفُ، تُخُطِّفَ - يُتَخَطَّفُ
خَطِفَ - يَخْطَفُ + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يأخذ شيئاً من مكمنه أو من مجمعه بشكل سريع ومباغت ثم يحمله بعيداً
خَطْفَة - الْخَطْفَةَ: على وزن " فـَعـْلـَة: اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " خَطِفَ - يَخْطَفُ ": ما يأخذه الذي يقوم بفعل خطف من مكمنه بسرعة ومباعتة بعيداً عن مكمنه لمرة واحدة
تَخَطَّفَ - يَتَخَطَّفُ- يَتَخَطَّفَكُمْ : على وزن " تـَفـَعـَّلَ" من " خَطِفَ - يَخْطَفُ ": يقوم بفعل " خَطِفَ - يَخْطَفُ " على وجه التكرار والكثرة وبإرادة ذاتية: يكرر فعل الخطف كلما أراد ذلك: وهي كناية عن الاستباحة: وفيه معنى أن الشيء الذي يقع عليه فعل " يَتَخَطَّفُ " هو مستباح وسهل المنال وفيه مطمع للآخرين
تُخُطِّفَ - يُتَخَطَّفُ - نُتَخَطَّفْ: مبني للمجهول من " تَخَطَّفَ - يَتَخَطَّفُ:  يقع فعل " تَخَطَّف " دون أن ندري من يقوم به
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أخذ الشيء ولقطه وضمه وحمله لنقله والتصرف به " وهي:
أَخَذَ - يَأخُذُ، لَقِفَ - يَلْقَفُ، لَقَطَ - يَلْقُطُ، نَسَرَ - يَنْسُرُ (نَسَرَ - يَنْسِرُ)، خَطِفَ - يَخْطَفُ، نَاشَ - يَنُوْشُ

خَطِفَ - يَخْطَفُ
 	﴿يَكَادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصَارَهُمْ كُلَّمَا أَضَاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ وَإِذَا أَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قَامُوا وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ(20)﴾ البقرة ﴿إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ(10)﴾ الصافات
الْخَطْفَةَ
 ﴿إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ(10)﴾ الصافات
يَتَخَطَّفُ- يَتَخَطَّفَكُمْ
َيُتَخَطَّفُ - نُتَخَطَّفْ
 ﴿وَاذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمْ النَّاسُ فَآوَاكُمْ وَأَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ وَرَزَقَكُمْ مِنْ الطَّيِّبَاتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ(26)﴾ الأنفال ﴿وَقَالُوا إِنْ نَتَّبِعْ الْهُدَى مَعَكَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنَا أَوَلَمْ نُمَكِّنْ لَهُمْ حَرَمًا آمِنًا يُجْبَى إِلَيْهِ ثَمَرَاتُ كُلِّ شَيْءٍ رِزْقًا مِنْ لَدُنَّا وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ(57)﴾ القصص
 	﴿أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا حَرَمًا آمِنًا وَيُتَخَطَّفُ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ أَفَبِالْبَاطِلِ يُؤْمِنُونَ وَبِنِعْمَةِ اللَّهِ يَكْفُرُونَ(67)﴾ العنكبوت ﴿وقالوا إن نتبع الهدى معك نتخطف من أرضنا أولم نمكن لهم حرما آمنا يجبى إليه ثمرات كل شيء رزقا من لدنا ولكن أكثرهم لا يعلمون(57)﴾ القصص
 	﴿حُنَفَاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنْ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ(31)﴾ الحج
مختار الصحاح
● [خطف] خ ط ف: الخَطْفُ الاستلاب وقد خَطِفَهُ من باب فهِم وهي الغة الجيدة وقيه لغة أخرى من باب ضرب وهي قليلة رديئة لا تكاد تعرف و اخْتَطَفَهُ و تَخَطَّفَهُ بمعنى و الخُطَّافُ طائر والخطاف أيضا حديدة حجناء تكون في جانبي البكرة فيها المحور وكل حديدة حجناء خُطَّاف والخَطَّاف الذي في الحديث بالفتح هو الشيطان يخطف السمع يسترقه وبرق خاطِفٌ لنور الأبصار
الراغب
خطف
- الخطف والاختطاف: الاختلاس بالسرعة، يقال: خطف: خطف يخطف، وخطف يخطف (راجع: الأفعال 1/438 و 468) وقرئ بهما جميعا قال: }إلا من خطف الخطفة﴿(سورة الصافات: آية 10، وقراءة (خطف) شاذة)، وذلك وصف للشياطين المسترقة للسمع، قال تعالى:﴾فتخطفه الطير أو تهوي به الريح﴿[الحج/31]،﴾يكاد البرق يخطف أبصارهم﴿[البقرة/20]، وقال:﴾ويتخطف الناس من حولهم{ [العنكبوت/67]، أي: يقتلون ويسلبون، والخطاف: للطائر الذي كأنه يخطف شيئا في طيرانه، ولما يخرج به الدلو، كأنه يختطفه. وجمعه خطاطيف، وللحديدة التي تدور عليها البكرة، وباز مخطف: يختطف ما يصيده، والخيطف (انظر: اللسان (خطف) ؛ والبصائر 2/551؛ والمجمل 2/294) : سرعة انجذاب السير، وأخطف الحشا (في المجمل: ومخطف الحشا: إذا كان منطوي الحشا)، ومخطفه كأنه اختطف حشاه لضموره.
ملخص اللسان
1.    الخَطْفُ: الاسْتِلابُ، وقيل: الخَطْفُ الأَخْذُ في سُرْعةٍ   واسْتِلابٍ. خَطِفَه، بالكسر، يَخْطَفُه خَطْفاً،
2.     الخَطْف سرعة أَخذ   الشيء. ومرَّ يَخْطَفُ خَطْفاً منكراً أَي مرَّ مرًّا سريعاً. واخْتَطَفَه   وتَخَطَّفَه بمعنى.
3.     والخاطِفُ: الذئبُ. وذئبٌ خاطِفٌ: يَخْتَطِفُ الفَريسةَ، وبَرْقٌ خاطِفٌ   لنور الأَبصار. وخَطِفَ البرقُ البَصرَ وخَطَفَه يَخْطِفُه: ذهب به
4. هو من الخَطْف استِلابِ الشيء وأَخْذِه بسُرعَة.
5.     إن رأَيتمونا تَخْتَطِفُنا الطيرُ فلا تَبْرَحُوا أَي   تَسْتَلِبُنا وتطير بنا، وهو مُبالغة في الهلاك.
6.      وخَطِفَ الشيطانُ السمْعَ   واخْتَطَفَه: اسْتَرَقَه.
7.     والخُطّافُ: حديدة تكون في الرَّحْل تُعَلَّقُ منها الأَداةُ   والعِجْلةُ.
لسان العرب
● - خطف: الخَطْفُ: الاسْتِلابُ، وقيل: الخَطْفُ الأَخْذُ في سُرْعةٍ   واسْتِلابٍ. خَطِفَه، بالكسر، يَخْطَفُه خَطْفاً، بالفتح، وهي اللغة الجيّدة،   وفيه لغة أُخرى حكاها الأَخفش: خَطَفَ، بالفتح، يَخْطِفُ، بالكسر، وهي   قليلة رَديئة لا تكاد تعرف: اجْتَذَبَه بسُرْعة، وقرأَ بها يونس في قوله   تعالى: يَخْطِفُ أَبصارَهم، وأَكثر القُرّاء قرأُوا: يَخْطَف، من خَطِف   يَخْطَف، قال الأَزهري: وهي القراءة الجيّدة. ورُوي عن الحسن أَنه قرأَ   يِخِطِّفُ أَبصارَهم، بكسر الخاء وتشديد الطاء مع الكسر، وقرأَها يَخَطِّف،   بفتح الخاء وكسر الطاء وتشديدها، فمن قرأَ يَخَطِّف فالأَصل يَخْتَطِفُ   فأُدْغِمت التاءُ في الطاء وأُلقيت فتحة التاء على الخاء، ومن قرأَ   يِخِطِّفُ كسَر الخاء لسكونها وسكون الطاء؛ قال: وهذا قول البصريين. وقال الفراء:   الكسرُ لالتقاء الساكنين ههنا خطأ وإنه يلزم من قال هذا أَن يقول في   يَعَضُّ يَعِضُّ وفي يَمُدُّ يَمِدُّ، وقال الزجاج: هذه العلة غير لازمة   لأَنه لو كسَر يَعِض ويَمِدّ لالْتَبَسَ ما أَصله يَفْعَل ويَفْعُل بما   أَصله يَفْعِل، قال: ويختطف ليس أَصله غيرَها ولا يكون مرة على يَفْتَعِل   ومرة على يَفْتَعَل، فكسر لالتقاء الساكنين في موضع غير مُلْتَبِسٍ. التهذيب   قال: خَطِفَ يَخْطَفُ وخَطَفَ يَخْطِف لغتان. شمر: الخَطْف سرعة أَخذ   الشيء. ومرَّ يَخْطَفُ خَطْفاً منكراً أَي مرَّ مرًّا سريعاً. واخْتَطَفَه   وتَخَطَّفَه بمعنى. وفي التنزيل العزيز: فَتَخْطَفُه الطير، وفيه:   ويُتَخَطَّف الناسُ من حولهم.   وفي التنزيل العزيز: إلا مَن خَطِفَ الخَطْفَةَ فأَتبعه شهاب ثاقبٌ؛   وأَما قراءة من قرأَ إلا مَن خَطَّفَ الخَطْفةَ، بالتشديد، وهي قراءة الحسن   فإن أَصله اخْتَطفَ فأُدغمت التاء في الطاء وأُلقِيَتْ حَركتُها على   الخاء فسقطت الأَلف، وقرئ خِطِّفَ، بكسر الخاء والطاء على إتباع كسرة الخاء   كسرةَ الطاء، وهو ضعيف جدًّا، قال سيبويه: خَطَفَه واخْتَطَفَه كما قالوا   نَزَعَه وانْتَزَعَه. ورجُل خَيْطَفٌ: خاطِفٌ، وبازٌ مخْطَفٌ: يَخْطَفُ   الصيدَ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، نهَى عن   الـمُجَثَّمةِ والخَطْفةِ؛ وهي ما اختطف الذئبُ من أَعضاء الشاة وهي حَيّةٌ من يد   ورِجل، أو اختطفه الكلب من أَعضاء حَيَوانِ الصَّيدِ من لحم أَو غيره   والصيد حَيّ لأَن كلّ ما أُبينَ من حَيٍّ فهو مَيّتٌ، والمراد ما يُقْطَع من   أَعضاء الشاة؛ قال: وكلُّ ما أُبينَ من الحيوان وهو حيّ من لحم أَو شحم،   فهو مَيت لا يحل أَكله، وذلك أَنه لما قَدِمَ المدينةَ رأَى الناس   يَجُبُّون أَسْنِمَةَ الإبلِ وأَلَياتِ الغنم ويأْكلونها. والخَطْفة: المرَّةُ   الواحدةُ فسمي بها العُضْوُ الـمُخْتَطَفُ. وفي حديث الرضاعة: لا   تُحَرِّمُ الخَطْفةُ والخَطْفتان أَي الرضعةُ القليلة يأْخذُها الصبي من الثدْي   بسرعة. وسيفٌ مِخْطَف: يَخطَفُ البصر بلَمْعِه؛ قال:   وناطَ بالدَّفِّ حُساماً مِخْطَفا   والخاطِفُ: الذئبُ. وذئبٌ خاطِفٌ: يَخْتَطِفُ الفَريسةَ، وبَرْقٌ خاطِفٌ   لنور الأَبصار. وخَطِفَ البرقُ البَصرَ وخَطَفَه يَخْطِفُه: ذهب به. وفي   التنزيل العزيز: يَكادُ البرقُ يخطَف أَبصارهم، وقد قرئ بالكسر، وكذلك   الشُّعاعُ والسيفُ وكل جِرْمٍ صَقِيل؛ قال:   والهُنْدُوانِيّاتُ يَخْطَفْنَ البَصَرْ   روى المخزومي عن سفيان عن عمرو قال: لم أَسمع أَحداً ذهَب ببصره البرقُ   لقول اللّه عز وجل: يَكادُ البرقُ يخطَف أَبصارَهم، ولم يقل يُذْهِبُ،   قال: والصَّواعِقُ تُحْرِقُ لقوله عز وجل: فيُصيبُ بها من يشاء. وفي   الحديث: ليَنْتَهِيَنَّ أَقْوامٌ عن رفْع أَبصارِهم إلى السماء في الصلاة أَو   لتُخْطَفَنَّ أَبصارُهم؛ هو من الخَطْف استِلابِ الشيء وأَخْذِه بسُرعَة.   ومنه حديث أُحد: إن رأَيتمونا تَخْتَطِفُنا الطيرُ فلا تَبْرَحُوا أَي   تَسْتَلِبُنا وتطير بنا، وهو مُبالغة في الهلاك. وخَطِفَ الشيطانُ السمْعَ   واخْتَطَفَه: اسْتَرَقَه. وفي التنزيل العزيز: إلا مَن خَطِفَ الخَطْفةَ.   والخَطَّافُ، بالفتح، الذي في الحديث هو الشيطان، يَخطَفُ السمعَ:   يَسْتَرِقُه، وهو ما ورد في حديث عليّ: نَفَقَتُكَ رِياءً وسُمْعةً للخَطَّاف؛   هو، بالفتح والتشديد، الشيطانُ لأَنه يَخْطَفُ السمع، وقيل: هو بضم   الخاء على أَنه جمع خاطِفٍ أَو تشبيهاً بالخُطَّاف، وهو الحديدة   الـمُعْوَجَّةُ كالكلُّوبِ يُخْتَطَفُ بها الشيءُ ويجمع على خطاطِيفَ. وفي حديث الجن:   يَختَطِفُون السمع أَي يَسْتَرِقُونَه ويَسْتَلِبونه.   والخَيْطَفُ والخَيْطَفَى: سُرعة انجذاب السير كأَنه يُخْتَطِفُ في   مَشْيِه عُنُقَه أَي يجْتَذِبه. وجمل خَيْطَفٌ أَي سريع المرّ. ويقال: عَنَقٌ   خَيْطَفٌ وخَطَفَى؛ قال جدّ جرير:   وعَنَقاً بَعْدَ الرَّسِيمِ خَيْطَفا   والخَطَفَى: سَيْرَتُه، ويروى خَطَفَى، وبهذا سُمِّي الخَطَفَى، وهو   لقَبُ عَوْفٍ جَدّ جرير بن عطِيّةَ بن عوف الشاعر؛ وحكى ابن بري عن أَبي   عبيدة قال: الخَطَفَى جد جرير واسمه حُذيفَةُ بن بَدْر ولُقِّب بذلك   لقوله:يَرْفَعْنَ بالليلِ، إذا ما أَسْدَفا،   أَعْناقَ جِنَّانٍ وهاماً رُجَّفا،   وعَنَقاً بَعْدَ الكَلالِ خَيْطَفا   والجِنَّانُ: جِنْسٌ من الحيّات إذا مشَت رَفعت رؤوسها؛ قال ابن بري:   ومن مليح شعر الخَطَفَى:   عَجِبْتُ لإزْراءِ العَييِّ بنَفْسِه،   وصَمْتِ الذي قد كان بالقَوْلِ أَعلما   وفي الصَّمْتِ سَتْرٌ للعَييِّ، وإنما   صَفِيحةُ لُبِّ المَرْء أَن يَتَكلَّما   وقيل: هو مأْخوذ من الخَطْفِ وهو الخَلْسُ. وجمل خَيْطَفٌ: سَيْرُه كذلك   أَي سريعُ الـمَرّ، وقد خَطِفَ وخَطَفَ يَخْطِفُ ويَخْطَفُ خَطْفاً.   والخاطُوفُ: شبيه بالمِنْجَل يُشَدُّ في حِبالةِ الصائِد يَخْتَطِفُ   الظبْيَ.   والخُطّافُ: حديدة تكون في الرَّحْل تُعَلَّقُ منها الأَداةُ   والعِجْلةُ. والخُطَّافُ: حديدة حَجْناءُ تُعْقَلُ بها البَكْرةُ من جانِبَيْها   فيها الـمِحْوَر؛ قال النابغة:   خَطاطِيفُ حُجْنٌ في حِبالٍ مَتِينَةٍ،   تُمَدُّ بها أَيْدٍ إليكَ نوازِعُ   وكلُّ حديدةٍ حَجْناء خُطَّافٌ. الأَصمعي: الخُطَّاف هو الذي يَجْري في   البكرة إذا كان من حديد، فإذا كان من خشب، فهو القَعْوُ، وإنما قيل   لخُطَّافِ البَكرة خُطَّافٌ لحَجَنه فيها، ومَخالِيبُ السِّباعِ خَطاطِيفُها.   وفي حديث القيامة   (* قوله «حديث القيامة» هو لفظ النهاية أيضاً، وبهامشها   صوابه: حديث الصراط.): فيه خَطاطِيفُ وكلالِيبُ. وخَطاطِيفُ الأَسَد:   براثِنُه شبهت بالحديدة لحُجْنَتِها؛ قال أَبو زُبَيْدٍ الطائي يصف   الأَسد:إذا عَلِقَتْ قِرْناً خَطاطِيفُ كَفِّه،   رأَى الموتَ رَأْيَ العَيْنِ أَسْوَدَ أَحْمَرا   إنما قال: رَأْيَ العين أَو بالعَيْنَيْنِ   (* قوله «أو بالعينين» يشير   إلى انه يروى أيضاً: رأى الموت بالعينين إلخ، وهو كذلك في الصحاح.)   توكيداً، لأَنَّ الموت لا يُرى بالعين، لما قال أَسْوَدَ أَحْمرا، وكان السوادُ   والحُمْرةُ لَوْنَيْن، وكان اللَّوْن مـما يُحسّ بالعين جُعِلَ الموتُ   كأَنه مَرْئيٌّ بالعين، فتَفَهَّمْه. والخُطَّافُ: سِمةٌ على شَكْل   خُطَّافِ البَكْرة، قال: يقال لِسِمة يُوسَم بها البَعِير، كأَنها خُطَّافُ   البَكْرَة: خُطَّافٌ أَيضاً. وبَعِير مَخْطُوفٌ إذا كان به هذه السِّمةُ.   والخُطّافُ: طائر. ابن سيده: والخُطَّافُ العُصْفور الأَسودُ، وهو الذي   تَدْعُوه العامـّةُ عُصْفُورَ الجنةِ، وجمعه خَطاطِيفُ. وفي حديث ابن مسعود:   لأَنْ أَكونَ نَفَضْتُ يَدَيَّ من قبور بَنِيَّ أَحَبُّ إليَّ من أَن   يَقَعَ من بَيْضِ الخُطَّافِ فيَنْكَسِر؛ قال ابن الأَثير: الخُطَّاف   الطائر المعروف، قال ذلك شفقةً ورحْمةً. والخُطَّافُ: الرجُل اللِّصُّ   الفاسِقُ؛ قال أَبو النجم:   واسْتَصْحَبُوا كل عَمٍ أُمِّيِّ   من كلِّ خُطّافٍ وأَعْرابيِّ   وأَما قول تلك المرأَة لجرير: يا ابن خُطَّافٍ؛ فإنما قالته له هازِئةً   به، وهي الخَطاطِيفُ.   والخُطْفُ والخُطُفُ: الضُّمْرُ وخِفّةُ لحم الجَنْبِ.   وإخْطافُ الحَشى: انْطِواؤُه. وفَرس مُخْطَفُ الحَشى، بضم الميم وفتح   الطاء، إذا كان لاحِقَ ما خَلْفَ الـمَحْزِمِ من بَطْنه، ورجل مُخْطَفٌ   ومَخْطُوفٌ. وأَخْطَفَ الرجلُ: مَرِضَ يَسِيراً ثم بَرأَ سريعاً. أَبو   صَفْوانَ: يقال أَخْطَفَتْه الحُمّى أَي أَقْلَعَتْ عنه، وما من مَرَضٍ إلا   وله خُطْفٌ أَي يُبْرَأُ منه؛ قال:   وما الدَّهْرُ إلا صَرْفُ يَوْمٍ ولَيْلةٍ،   فَمُخْطِفةٌ تُنْمِي ومُقْعِصةٌ تُصْمِي   والعرب تقول للذئب خاطِفٌ، وهي الخَواطِفُ. وخَطافِ وكَسابِ: من أَسماء   كلاب الصيد. ويقال للصِّ الذي يَدْغَرُ نفسَه على الشيء فيَخْتَلِسُه:   خُطَّافٌ.   أَبو الخَطَّاب: خَطِفَتِ السفينةُ وخَطَفَت أَي سارَتْ؛ يقال: خَطِفَت   اليومَ من عُمان أَي سارت. ويقال: أَخْطَفَ لي من حَدِيثه شيئاً ثم سكت،   وهو الرجل يأْخذ في الحديث ثم يَبْدُو له فيقطع حديثه، وهو الإخْطافُ.   والخياطِفُ: الـمَهاوي، واحدها خَيْطَفٌ؛ قال الفرزدق:   وقد رُمْتَ أَمـْراً، يا مُعاوِيَ، دُونَه   خَياطِفُ عِلَّوْزٍ، صِعابٌ مَراتِبُهْ   والخُطُف والخُطَّفُ، جميعاً: مثل الجُنون؛ قال أُسامةُ الهُذَلي:   فجاء، وقد أَوجَتْ من الـمَوْتِ نَفْسُه،   به خُطُفٌ قد حَذَّرَتْه المقاعِدُ   ويروى خُطَّفٌ، فإِما أَن يكون جَمعاً كضُرَّب، وإما أَن يكون واحداً.   والإخْطافُ: أَن تَرْمِيَ الرَّمِيّةَ فتُخْطئ قريباً، يقال منه: رَمى   الرَّمِيَّةَ فأَخْطَفَها أَي أَخْطأَها؛ وأَنشد أَيضاً:   فَمُخْطِفةُ تُنْمي ومُقْعِصةٌ تُصْمي   وقال العُمانيُّ:   فانْقَضَّ قد فاتَ العُيُونَ الطُّرَّفا،   إذا أَصابَ صَيْدَه أَو أَخْطَفا   ابن بزرج: خَطِفْتُ الشيء أَخذْته، وأَخْطَفْتُه أَخْطَأْتُه؛ وأَنشد   الهذلي:   تَناوَلُ أَطْرافَ القِرانِ، وعَيْنُها   كعَيْنِ الحُبارى أَخْطَفَتْها الأَجادِلُ   والإخْطافُ في الخيل: ضِدُّ الانْتِفاخ، وهو عَيب في الخيل. وقال أَبو   الهيثم: الإخْطاف سر الخيل، وهو صغر الجوف   (* قوله «سر الخيل وهو إلخ» كذا   بالأصل. ونقل شارح القاموس ما قبله حرفاً فحرفاً وتصرف في هذا فقال:   والاخطاف في الخيل صغر الجوف إلخ.) ؛ وأَنشد:   لا دَنَنٌ فيه ولا إخْطافُ   والدَّنَنُ: قِصَرُ العنق وتطامُنُ الـمُقَدَّم؛ وقوله:   تَعَرَّضْنَ مَرْمى الصَّيْدِ، ثم رَمَيْنَنا   من النَّبْلِ، لا بالطَّائِشاتِ الخَواطِفِ   إنما هو على إرادة الـمُخْطِفات ولكنه على حذف الزائد.   والخَطِيفةُ: دَقِيقٌ يُذَرُّ على لبن ثم يُطْبَخُ فيُلْعَق؛ قال ابن   الأَعرابي: هو الحَبُولاء. وفي حديث علي: فإذا به بين يديه صَحْفة فيها   خَطِيفةٌ ومِلْبَنةٌ؛ الخَطِيفةُ: لبن يُطبخ بدقيق ويُخْتَطَفُ بالـمَلاعِق   بسُرعة. وفي حديث أَنس: أَنه كان عند أُم سُليم شعير فَجَشَّتْه وعَمِلت   للنبي، صلى اللّه عليه وسلم، خَطِيفة فأَرْسَلتني أَدْعوه؛ قال أَبو   منصور: الخطيفة عند العرب أَن تؤخذ لُبَيْنةٌ فتسخَّنَ ثم يُذرَّ عليها دقيقة   ثم تُطبخَ فَيَلْعَقَها الناسُ ويختطفوها في سرعة. ودخل قوم على عليّ بن   أَبي طالب، عليه السلام، يوم عيد وعنده الكَبُولاء، فقالوا: يا أَمير   المؤمنين أَيَوْمُ عِيد وخَطِيفةٌ؟ فقال: كُلوا ما حَضَر واشكُروا   الرزَّاق.وخاطِفُ ظِلِّه: طائر؛ قال الكميت بن زيد:   ورَيْطةِ فِتْيانٍ كخاطِفِ ظلِّه،   جَعَلْتُ لَهم منها خِباءً مُمَدَّدا   قال ابن سَلَمَة: هو طائر يقال له الرَّفْرافُ إذا رأَى ظلَّه في الماء   أَقبل إليه ليَخْطَفَه بحسَبُه صَيْداً، واللّه أَعلم.
مقاييس اللغة:
(خطف)  الخاء والطاء والفاء أصلٌ واحدٌ مطّرِد منقاس، وهو استلابٌ في خفّة. فالخَطْف الاستلاب. تقول. خَطِفْتُه أخْطَفُه، وخَطَفْتُه أخطِفُه. وبَرْقٌ خاطفٌ لنور الأبْصار. قال الله تعالى: ﴿يَكَادُ البَرْقُ يَخْطَِفُ أَبْصَارَهُم([1])﴾ [البقرة 20]، والشيطان يخطَِف السَّمع، إذا استرق. قال الله تعالى: ﴿إلاَّ مَنْ خَطِفَ الخَطْفَة﴾ [الصافات 10]. ويقال للشيطان: "الخَطّاف"، وقد* جاء هذا  الاسم في الحديث:([2]). وجمل خَيْطَفٌ: سريع المَرّ. وتلك السُّرعة الخَيْطَفى. قال:
* وعَنَقاً باقِي الرَّسيم خَيْطفا([3]) *
وبه سُمِّي الخَطَفى، والأصل فيه واحد؛ لأنّ المسرعَ يقلُّ لُبْث قوائمه على الأرض، فكأنّه قد خَطَِف الشَّيء. ويقال هو مُخْطَفُ الحَشَا، إذا كان منطوِيَ الحشا. وذلك صحيحٌ؛ لأنّه كأنّ لحمَه خُطِف منه فرقَّ ودَقَّ. فأما قولهم: رمَى الرمِيَّة فأَخطَفَها؛ إذا أخطأها، فمْمكنٌ أن يكون من الباب، [وممكنٌ أن يكون] الفاءُ بدلاً من الهمزة. قال:
* إذا أصابَ صَيْدَهُ أو أخْطَفَا([4]) *
والخُطّاف: طائر، والقياس صحيح، لأنّه يخطَف الشيءَ بمِخلبه. يقال لمخاليب السِّباع خطاطيفها. قال:
إذا عَلِقَتْ قِرْناً خَطَاطيفُ كَفِّهِ *** رأى الموتَ بالعينَين أسودَ أحْمَرا([5])
والخطّاف: حديدةٌ حَجْناء؛ لأنه يُخْتَطف بها الشيء، والجمع خطاطيف. قال النابغة:
خطاطيفُ حُجْنٌ في حبالٍ مَتينةٍ *** تُمَدُّ بها أيدٍ إليكَ نوازعُ([6])
القاموس المحيط:
خَطَِفَ الشيءَ، كَسَمعَ وضَرَبَ، أو هذه قَليلَةٌ أو رَديئَةٌ اسْتَلَبَهُ، و البَرْقُ البَصَرَ ذَهَبَ به،
و الشَّيطانُ السَّمْعَ: اسْتَرَقَهُ، كاخْتَطَفَهُ. وخاطِفُ ظِلِّهِ: طائِرٌ إذا رأى ظِلَّهُ في الماءِ أقْبَلَ إليه ليَخْطَفَهُ. والخاطِفُ: الذِّئْبُ. والخَطْفَةُ: العُضْوُ الذي يَخْتَطِفُهُ السَّبُعُ، أو يَقْتَطِعُهُ الإِنسانُ من البَهيمَةِ الحَيَّةِ. وكجَمَزَى: لَقَبُ حُذَيْفَةَ جَدِّ جَريرٍ الشاعِرِ، والسُّرْعَةُ في المَشْيِ، كالخَيْطَفَى وهو جَمَلٌ خَيْطَفٌ، كَهَيْكَلٍ، وقد خَطَِفَ، كَسَمِعَ وضَرَبَ، خَطَفاناً. والخاطوفُ: شِبْهُ المِنْجَلِ يُشَدُّ بِحبالَةِ الصَّيْدِ فَيُخْتَطَفُ به الظَّبْيُ. والخَطيفَةُ: دَقيقٌ يُذَرُّ عليه اللَّبَنُ، ثم يُطْبَخُ، فَيُلْعَقُ ويُخْتَطَفُ بالمَلاعِقِ. وكرمَّانٍ: طائِرٌ أسْوَدُ، وحَديدَة حَجْناءُ في جانِبَيِ البَكْرَةِ فيها المِحْوَرُ، أو كلُّ حَديدَةٍ حَجْناءَ، وفَرَسٌ. وكشَدَّادٍ: فَرَسٌ آخَرٌ. ورجُلٌ أخْطَفُ الحَشا، ومَخْطُوفُهُ: ضامِرُهُ. وجَمَلٌ مَخْطوفٌ: وُسِمَ سِمَةَ خُطَّافِ البَكْرَةِ، ومُخْطَفُ البَطْنِ: مُنْطَويه. وكقَطامِ: هَضْبَةٌ، وكَلْبَةٌ.
وما من مَرَضٍ إلاَّ وله خُطْفٌ، بالضم، أي: يُبْرَأُ منه. واخْتَطَفَتْهُ الحُمَّى: أقْلَعَتْ عنه.
وأخْطَفَ الرَّمِيَّةَ: أخْطَأها.
تاج العروس:
خ ط ف
خَطِفَ الشَّيْءَ كَسَمِعَ يَخْطَفُه خَطْفاً وهي اللُّغَةُ الجَيِّدَةُ كما في الصِّحاحِ وفي التَّهْذِيبِ وهي القِرَاءَةُ الجَيِّدَةُ وفيه لُغَةٌ أُخْرَى حَكاهَا الأَخْفَشُ وهي : خَطَفَ يَخْطِفُ مِنْ حَدِّ ضَرَبَ أَو هذِه قَلِيلَةٌ أَو رَدِيئَةٌ لا تَكادُ تُعْرَفُ كما في الصِّحاحِ قال : وقد قَرَأَ بها يُونُسُ في قَوْلِهِ تَعَالَى : " يَخْطِفُ أَبْصَارَهُمْ "
قلتُ : وأَبو رَجاء ويَحْيَى بنِ وَثَّابٍ كما في العُبَابِ ومُجَاهِد كما في شَرْحِ شَيْخِنا : اسْتَلَبَهُ وقيل : أَخَذَهُ في سُرْعَةٍ واسْتِلابٍ ونَقَلَ شَيْخُنَا عن أَقَانِيمِ التَّعْلِيمِ للخُوَيِّيّ تِلْمِيذِ الفَخْرِ الرَّازِيِّ أَنَّ خَطِفَ كَفَرِحَ يَقْتَضِي التَّكْرارَ والمَفْتُوحُ لا يَقْتَضِيهِ وقال شيخُنَا : وهو غَرِيبٌ لا يُعْرَفُ لغَيْرِهِ فَتأَمَّلْ . ومِن المَجَازِ : خَطِفَ الْبَرْقُ الْبَصَرَ وخَطَفَهُ : ذَهَبَ بِهِ ومنه قَوْلُه تعالَى : " يَكَادُ البَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصَارَهُمْ " وكذا الشُّعَاعُ والسَّيْفُ وكلُّ جِرْمٍ صَقِيلٍ قال :
" والهِندُوَانِيَّاتُ يَخْطَفْنَ الْبَصَرْ ومِن المَجَازِ : خَطِفَ الشَّيْطَانُ السَّمْعَ : اسْتَرَقَهُ كاخْتَطَفَهُ قال سِيبَوَيْهِ : خَطَفَهُ واخْتَطَفَهُ كما قالوا : نَزَعَهُ وانْتَزَعَهُ ومنه قَوْلُهُ تَعالَى : " إِلاَّ مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ " وفي حديثِ الجِنِّ : يَخْتَطِفُونَ السَّمْعَ أَي : يَسْتَرِقُونَه ويَسْتَلِبُونَهُ . وخَاطِفُ ظِلِّهِ " طَائِرٌ قال ابْنُ سَلَمَةَ : يُقَال له : الرَّفْرَافُ إِذا رَأَى ظِلَّهُ في الْمَاءِ أَقْبَلَ إِليه لِيَخْطَفَهُ كذا في الصَّحاحِ زَادَ في اللِّسَانِ : يَحْسِبُهُ صَيْداً وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيُّ للكُمَيْتِ :
ورَيْطَةِ فِتْيَانٍ كَخَاطِفِ ظِلِّهِ ... جَعَلْتُ لَهُمْ مِنْهَا خِبَاءً مُمَدَّدَا والْخَاطِفُ : الذِّئْبُ لاِسْتِلاَبِهِ الفَرِيسَةَ . وفي الحديثِ : " نَهَى رسُولُ اللهِ صلَّى اللهُ عليه وسلَّم عن الْخَطْفَة " وهي في الأَصْلِ لِلمَرَّةِ الوَاحِدَةِ ثم سُمِّيَ بها الْعُضْو الذي يَخْتَطِفُهُ السَّبُعُ أَو يَقْتَطِعُهُ الإِنْسَانُ مِن أَعْضَاءِ الْبَهِيمَةِ الْحَيَّةِ وهي مَيْتَةٌ فإِنَّ كُلَّ ما أُبِينَ مِن الحَيَوانِ وهو حَيٌّ مِن لَحْمٍ أَو شَحْمٍ فهو لا يَحِلُّ أَكْلُهُ وكذا ما اخْتَطَفَ الذِّئْبُ مِن أَعْضَاءِ الشاةِ وهي حَيَّةٌ مِنْ يَدٍ أَو رِجْلٍ أَو اخْتَطَفَهُ الكلبُ مِن أَعْضَاءِ حَيَوَانِ الصَّيْدِ مِن لَحْمٍ أَو غيرِه والصَّيْدُ حَيٌّ وأَصْلُ هذا أَنَّه صلَّى اللهُ عليه وسلَّم حِينَ قَدِمَ المَدِينَةَ رَأَى النَّاسَ يَجُبُّونَ أَسْنِمَةَ الإِبِلِ وأَلْيَاتِ الغَنَمِ فيَأْكُلُونَهَا
خَطَفَى كجَمَزَى : لَقَبُ حُذَيْفَةَ جَدِّ جَرِيرٍ الشَّاعِرِ وهو جَرِيرُ بنُ عَطِيَّةَ بنِ حُذَيْفَةَ بنِ بَدْرِ بنِ سَلَمَةَ بنِ عَوْفِ بنِ كُلَيْبِ بنِ يَرْبُوعِ ابنِ حَنْظَلَةَ بنِ مَالِكِ بن زَيْدِ مَنَاةَ بنِ تَمِيمٍ لُقِّبَ بقَوْلِهِ :
" وعَنَقاً بَعْدَ الرَّسِيمِ خَطَفَى وفي الصِّحاحِ : لَقَبْ عَوْفٍ وهو جَدُّ جَرِيرِ بنِ عَطِيَّةَ بنِ عَوْفٍ الشَّاعِرِ سُمِّى بذلك لِقَوْلِهِ :
" وعَنَقاً بَعْدَ الْكَلاَلِ خَطَفَى انتهى والصَّوابُ ما ذَكَرْنَاهُ كما نَبَّهَ عليه الصَّاغَانِيُّ وحَكَاهُ ابنُ بَرِّيٍّ عن أَبي عُبَيْدَةَ وقَبْلَهُ :
" يَرْفَعْنَ بِاللَّيْلِ إِذَا مَا أَسْدَفَا
" أَعْنَاقَ جِنَّانٍ وهَاماً رُجَّفَا وعَنَقاً . . إِلى آخِرِهِ . ويُرْوَى : خَيْطَفَى كما في الصِّحاحِ وفي النَّقائِضِ : خَيْطَفَى أَي : سَرِيعاً . والخَطَفَى : السُّرْعَةُ في الْمَشْيِ كأَنَّه يَخْتطِفُ في مِشْيَتِهِ عُنَقَهَ أَي يَجْتَذِبُهُ كالْخَيْطَفَى وبه فُسِّرَ قَوْلُ حُذَيْفَةَ السَّابِقُ وقال الفَرَزْدَقُ :
" هَوَى الْخَطَفَى لَمَّا اخْتَطَفْتُ دِمَاغَهُكَمَا اخْتَطَفَ الْبَازِي الْخَشَاشَ المُقَارِعُ وهو جَمَلٌ خَيْطَفٌ كَهَيْكَلٍ : سَرِيعُ الْمَرِّ . وقد خَطِفَ كسَمِعَ وضَرَبَ يَخْطَفُ ويَخْطِفُ خَطَفاناً هكذا هو بالتَّحْرِيكِ في سَائِرِ النُّسَخِ وصَوَابُه : خَطْفاً بالفَتْحِ كما هو نَصُّ اللِّسَانِ . والْخَاطُوفُ : شِبْهُ الْمِنْجَلِ يُشَدُّ بِحِبَالَةِ الصَّيْدِ كذا في العُبَابِ وفي اللِّسَانِ : في حِبَالَةِ الصَّائِدِ فيُخْتَطَفُ بِه الظَّبْيُ
وفي الحدِيثِ : " صَحْفَةٌ فيها خَطِيفَةٌ ومِلْبَنَةٌ " الْخَطِيفَةُ دَقِيقٌ يُذَرُّ عليه اللَّبَنُ ثم يُطْبَخُ فيُلْعَقُ ويُخْتَطَفُ بِالْمَلاَعِقِ وقال ابنُ الأَعْرَابِيِّ : هو الحَبُولاءُ وقال الأَزْهَرِيُّ : الخَطِيفَةُ عندَ العَرَبِ أَن تُؤْخَذَ لُبَيْنَةٌ فتُسَخَّنَ ثم يُذَرَّ عليه دَقِيقَةٌ ثم تُطْبَخَ فيَلْعَقَها النَّاسُ ويخْتَطِفُونَهَا في سُرْعَةٍ والخُطَّافُ كَرُمَّانٍ : طَائِرٌ أَسْوَدُ قال ابنُ سِيدَه : وهو العُصْفُورُ الذي تَدْعُوهُ العَامَّةُ : عُصْفُورَ الجَنَّةِ والجَمْعُ : الخَطَاطِيفُ
وفي حديثِ ابنِ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللهُ عنه : " لأَنْ أَكُونَ نَفَضْتُ يَدَيَّ مِنْ قُبُورِ بَنِيَّ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ يَقَعَ مِنِّي بَيْضُ الخُطّافِ فَيَنْكَسِرِ " قال ابنُ الأَثِيرِ : قال ذلك شَفَقَةً ورَحْمَةً . والخُطَّافُ أَيضاً : حَدِيدَةٌ حَجْنَاءُ تكونُ في جَانِبَيِ الْبَكْرَةِ فيها الْمِحْوَرُ تُعْقَلُ بها البَكْرَةُ مِن جَانِبِهَا أَو كُلُّ حَدِيدَةٍ حَجْنَاءَ : خُطَّافٌ والجَمْعُ : خَطَاطِيفُ . وقال الأَصْمَعِيُّ : الخُطَّافُ : هو الذي يَجْرِي في البَكْرَةِ إِذا كان مِن خَشَبٍ فهو القَعْوُ وقال النَّابِغَةُ :
خَطَاطِيفُ حُجْنٌ في حِبَالٍ مَتِينَةٍ ... تُمَدُّ بِهَا أَيْدٍ إِلَيْكَ نَوَازِعُ الخُطَّافُ : فَرَسٌ كان لرَجُلٍ يُقَال : له مَاعِز فَرَّ يَوْمَ القِنْع مِن بني شَيْبَانَ قال مَطَرُ بنُ شَرِيكٍ الشَّيْبَانِيُّ :
أَفْلَتَنَا يَعْدُو به سَابِحٌ ... يُلْهِبُ إِلْهابَ ضِرَامِ الحَرِيقْ
ومَر خُطَّافٌ علَى مَاعِزٍ ... والقَوْمُ في عِثْيَرِ نَقْعٍ وضِيقْ والخَطَّافُ كَشَدَّادٍ : فَرَسٌ آخَرُ وهي لعَمْرِو بنِ الحُمَامِ السُّلَمِيِّ قال فيه زِيادُ بنُ هُرَيْرٍ التَّغْلَبِيُّ :
تَرَكْنَا فَارِسَ الخَطَّافِ يَزْقُو ... صَدَاهُ بَيْنَ أَثْنَاءِ الفُرَاتِ تَوَلَّتْ عَنْهُ خَيْلُ بَنِي سُلَيْمٍ وقد زَافَ الكُماةُ إِلى الكُمَاةِ ومِن المَجَازِ : رَجُلٌ أَخْطَفُ الْحَشَا ومَخْطُوفُهُ : أَي ضَامِرُهُ قال سَاعِدَةُ الهُذَلِيُّ يَصِفُ وَعْلاً :
مُوَكَّلٌ بِشُدُوفِ الصَّوْمِ يَنْظُرُهَا ... مِنَ الْمَغَارِبِ مَخْطُوفُ الْحَشَا زَرِمُ
الشُّدُوفُ : الشُّخُوصُ والصَّوْمُ : شَجَرٌ . وَجَمَلٌ مَخْطُوفٌ : وُسِمَ سِمَةَ خُطَّافِ الْبَكَرَةِ واسْمُ تلك السِّمَةِ : خُطَّافٌ أَيضا كما في اللِّسَانِ . وقال اللَّيْثُ : بَعِيرٌ مُخْطَفُ الْبَطْنِ وكذا : حِمَارٌ مُخْطَفُ البَطْنِ أَي : مَنْطَوِيهِ قال ذُو الرُّمَّةِ :
" أَو مُخْطَفُ الْبَطْنِ لاَحَتْهُ نَحَائِصُهُبِالْقُنَّتَيْنِ كِلاَ لِيتَيْهِ مَكْدُومُ وخَطَافِ كَقَطَامِ : هَضْبَةٌ نَقَلَهُ الصّاغَانِيُّ ويُقَال : جَبَلٌ كما في التَّكْمِلَةِ . وخَطَافِ : اسْمُ : كَلْبَة مِن كِلابِ الصَّيْدِ وكذا كَسَابِ . ويُقَال : مَا مِن مَرَضٍ إِلاَّ وله خُطْفٌ بِالضَّمِّ : أَي يُبْرَأُ منه . وقال أَبو صَفْوَانَ : يُقَال : اخْتَطَفَتْهُ كذا في الأَسَاسِ وفي العُبَابِ : أَخْطَفَتْهُ الْحُمَّى وهو نَصُّ اللِّحْيَانِيِّ عن أَبِي صَفْوَانَ أَي : أَقْلَعَتْ عَنْهُ وأَنْشَدَ :
ومَا الدَّهْرُ إِلاَّ صَرْفُ يَوْمٍ وليَلَةٍ ... فَمُخْطِفَةٌ تُنْمِى ومُقْعِصَةٌ تُصْمِى وأَخْطَفَ الرَّمِيَّةَ : أَخْطَأَهَا وأَنْشَدَ الْجَوْهَرِيُّ للشَّاعِر وهو القُطَامِيُّ :
" وَانْقَضَّ قد فَاتَ الْعُيُونَ الطُّرَّفَا
" إِذَا أَصَابَ صَيْدَهُ أَو أَخْطَفَا وقال ابن بُزُرْجَ : خَطَفْتُ الشَّيْءَ : أَخَذْتُه وأَخْطَفْتُه : أَخْطَأْتُه وأَنْشَدَ لِلْهُذَلِيِّ :
" تَنَاوَلُ أَطْرَافَ الْقِرَانِ وعَيْنُهَاكَعَيْنِ الْحُبَارَى أَخْطَفَتْهَا الأَجَادِلُ وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : مَرَّ يَخْطِفُ خَطْفاً مُنْكَراً : أَي مَرَّ مَرٍّا سَرِيعاً . وتَخَطَّفَه : اخْتَطَفَه ومنه قَوْلُه تَعالَى : " ويُتَخَطَّفُ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ " وقَرَأَ الحَسَنُ : " إِلاَّ مَنْ خَطَّفَ الْخَطْفَةَ " بالتَّشْدِيدِ وأَصْلُهُ : اخْتَطَفَ أُدْغِمَتِ التَّاءُ في الطَّاءِ وأُلْقِيَتْ حَرَكَتُهَا علَى الخاءِ فَسَقَطَتِ الأَلِفُ وقُرِىءَ : خِطِفَ بكَسْرِ الخاءِ والطاءِ علَى إِتْبَاعِ كَسْرَةِ الخاءِ كَسْرَةَ الطَّاءِ وهو ضعيفٌ جِداً . قلتُ : وهي أَيضاً رِوايَةٌ عن الحَسَنِ وقَتادَةَ والأَعْرَجِ وابنِ جُبَيْرٍ
قال الصَّاغَانِيُّ : وفيه وَجْهَانِ : أَحدُهما : أَن يكونُوا كَسَرُوا الخاءَ لاِنْكِسَارِ الطَّاءِ لِلْمُطابَقَةِ واتِّفاقِ الحَرَكَتَيْنِ والثانِي : أَنْ يُرِيدُوا : اخْتَطَفَ فيُسْتَثْقَلُ اجْتِمَاعُ التَّاءِ والطاءِ مُبَيَّنةً ومُدْغَمَةً فتُحْذَفُ التَّاءُ ثم يُكْرَه الالْتِباسُ في قَوْلِهِمْ : اخْطِفْ بالأَمْرِ إِذا قال : اخْطِفْ هذا يا رَجُلُ فتُحْذَفُ الأَلِفُ لأَنَّها ليستْ مِن نَفْسِ الكلمةِ وتُتْرَكُ الكَسْرَةُ التي كانتْ فيها الخاءِ لأَنَّه لا يُبْتَدَأُ بسَاكِنٍ ثم تَتْبَعُ الطَّاءُ كَسْرَةَ الخَاءِ
ورُوِيَ عن الحَسَنِ أَنَّه قَرَأَ : يِخِطِّفُ أَبْصَارَهُمْ بكَسْرِ الخاءِ وتَشْدِيدِ الطاءِ مع الكَسْرِ وقَرَأَهَا : يَخَطِّفُ بفَتْحِ الخاءِ وكَسْرِ الطاءِ وتَشْدِيدِها فمَن قَرَأَ يَخَطِّفُ فالأَصْلُ يَخْتَطِفُ ومضن كَسَرَ الخاءِ فلِسُكونِهَا وسُكُونِ الطاءِ وهذا قَوْلُ البَصْرِيِّينَ وقد نَازَعَهم الفَرَّاءُ في ذلك وَرَدَّ عليه الزَّجّاجُ وقَوَّى قَوْلَ البَصْرِيِّينَ بما هو مَذْكُورٌ في تَفْسِيرِه . والخَطْفَةُ : المَرَّةُ الوَاحِدُ . والرَّضْعَةَ القَلِيلَةُ يأْخُذُهَا الصَّبِيُّ مِن الثَّدْيِ بسُرْعَةٍ
والخَطِيفَةُ كسَفِينَةٍ : الاخْتِلاسُ . وسَيْفٌ مِخْطَفٌ : يَخْطِفُ البَصَرَ بلَمْعِهِ وهو مَجَازٌ قال :
" ونَاطَ بالدَّفِّ حُسَاماً مِخْطَفَا
والخَاطِفُ : البَرْقُ يَأْخُذُ بالأَبْصَارِ . والخَطَّافُ كشَدَّادٍ : الشَّيْطانُ وبه فُسِّرَ حديثُ عليٍّ : " نَفَقَتُكَ رِياءٌ وسُمْعَةٌ لِلْخَطَّافِ " وقيل : هو كرُمَّانٍ علَى أَنه جَمْعُ خَاطِفٍ أَو تَشْبِيهاً بالخُطَّاف لِكَلُّوبِ الحَدِيد . والخَيْطَفُ كحَيْدَرٍ : سُرْعَةُ انْجِذَابِ السَّيْرِ ويُقَال : عَنَقٌ خَيْطَفٌ . ومَخَالِيبُ السِّباعِ : خَطاطِيفُها وهو مَجَازٌ وقد نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ . وخَطَاطِيفُ الأَسَدِ : بَرَاثِنُهُ شُبِّهَتْ بالحَدِيدِ لِحُجْنَتِهَا وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيُّ لأَبِي زُبَيْدٍ الطَّائِيِّ : إِذَا عَلِقَتْ قِرْناً خَطاطِيفُ كَفِّهِ رَأَى الْمَوْتَ رَأْىَ الْعَيْنِ أَسْوَدَ أَحْمَرَا والخُطَّافُ كرُمَّانٍ : الرَّجُلُ اللِّصُّ الفَاسِقُ قال أَبو النَّجْمِ :
" واسْتَصْبَحُوا كُلَّ عَمٍ أُمِّيِّ
" مِنْ كُلِّ خُطَّافٍ وأَعْرَابِيِّ وأَمَّا قَوْلُ تلك المَرْأَةِ لجَرِيرٍ : يا ابْنَ خُطَّافٍ فإِنَّمَا قَالَتْهُ له هَازِئَةً به . والخُطُفُ بالضَّمِّ وبضَمَّتَيْنِ : الضُّمْرُ وخِفَّةُ لَحْمِ الجَنْبِ . وإِخْطَافُ الْحَشَى : انْطِوَاؤُهُ . وفَرَسٌ مُخَطُ الْحَشَى : إِذا كانَ لاَحِقَ ما خَلْفَ المَحْزِمِ مِنْ بَطْنِهِ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ . ورَجُلٌ مُخْطَفٌ ومَخْطُوفٌ وأَخْطَفَ الرَّجُلُ : مَرِضَ يَسِيراًن ثُمَّ بَرَأَ سَرِيعاً . وقالَ أَبو الخَطَّابِ : خَطِفَتِ السَّفِينَةُ وخَطَفَتْ : أَي سَارَتْ يُقَال : خَطِفَت اليومَ مِن عُمَانَ أَي سَارَتْ
ويُقَال : أَخْطَفَ لي مِن حَدِثِهِ شَيْئاً ثُمَّ سَكَتَ وهو الرَّجُلُ يَأْخُذُ في الحَدِيثِ ثُمَّ يَبْدُو له فيَقْطَعُ حَدِيثَهُ وهو الإِخْطَافُ . والخَيَاطِفُ : المَهَاوِي واحدُهَا : خَيْطَفٌ قال الفَرَزْدَقُ :
وقد رُمْتَ أَمْراً يَا مُعَاوِيَ دُونَهُ ... خَيَاطِفُ عِلْوَدٍّ صِعَابٌ مَرَاتِبُهْ والخُطُفُ والخُطَّفُ جمِيعاً مِثْلُ الجُنونِ قال أُسَامَةُ الهُذَلِيُّ :
فَجَاءَ وقَد أَوْجَتْ مِنَ الْمَوْتِ نَفْسُهُ ... بِهِ خُطُفٌ قد حَذَّرَتْهُ الْمَقَاعِدُ ويُرْوَى : خُطَّفٌ فإِمَّا أَن يكونَ جَمعاً كضُرَّبٍ أَو مُفْرَداً . والإِخْطَافُ في الخَيْلِ : عَيْب وهو ضِدُّ الانْتِفَاخِ وقال أَبو الهَيْثَمِ : الإِخْطَافُ في الخَيْلِ : صِغَر الجَوْفِ وأَنْشَدَ :
" لا دَنَنٌ فيه ولاَ إِخْطَافُ وأَخْطَفَ السَّهْمُ : اسْتَوَى . وسِهَامٌ خَوَاطِفُ : خَوَاطِىءُ قال :
" تَعَرَّضْنَ مَرْمَى الصَّيْدِ ثُمَّ رَمَيْنَنَامِنَ النَّبْلِ لاَ بِالطَّائِشَاتِ الْخَوَاطِفِ وهو علَى إِرَادَةِ المُخْطِفَاتِ . ويُقَال : هذا سَيْفٌ يَخْطِفُ الرَّأْسَ وهو مَجَازٌ . والحَكَمُ بنُ عبدِ اللهِ بنِ خُطَّافٍ كرُمّانٍ أَبو سَلَمَةَ عن الزُّهْرِيِّ مُتَّهَمٌ . وكشَدَّادٍ : غَالِبُ بنُ خَطَّافٍ القَطَّانُ عن الحَسَنِ

##### Türkçe

خطف
**خَطِفَ - يَخْطَفُ- خَطْفَة - تَخَطَّفَ - يَتَخَطَّفُ، تُخُطِّفَ - يُتَخَطَّفُ**

**خَطِفَ - يَخْطَفُ** + bir varlık veya şey + bir varlığı veya şeyi: bir şeyi gizlendiği yerden veya toplandığı yerden hızlı ve ansızın alır, sonra onu uzağa taşır.

**خَطْفَة - الْخَطْفَةَ**: “فـَعـْلـَة” vezninde: **خَطِفَ - يَخْطَفُ**’tan “bir defalık” için mef‘ûl anlamında fiil ismi: kapma fiilini yapanın, gizlendiği yerden, hızlı ve ansızın, gizlendiği yerden uzağa, bir defaya mahsus olmak üzere aldığı şey.

**تَخَطَّفَ - يَتَخَطَّفُ- يَتَخَطَّفَكُمْ**: **خَطِفَ - يَخْطَفُ**’tan “تـَفـَعـَّلَ” vezninde: **خَطِفَ - يَخْطَفُ** fiilini tekrar ve çokluk üzere ve öz iradeyle yapar: istediği her seferinde kapma fiilini tekrarlar: bu, mubah saymaya kinayedir; ve onda, üzerine **يَتَخَطَّفُ** fiilinin vaki olduğu şeyin mubah ve kolay elde edilir olduğu ve başkaları için onda bir tamah bulunduğu manası vardır.

**تُخُطِّفَ - يُتَخَطَّفُ - نُتَخَطَّفْ**: **تَخَطَّفَ - يَتَخَطَّفُ**’tan meçhul bina: **تَخَطَّف** fiili, onu kimin yaptığı bilinmeksizin vaki olur.

Ve lafız, “şeyi almak, kapmak, toplamak, taşımak için yüklenmek ve onunla tasarruf etmek” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**أَخَذَ - يَأخُذُ، لَقِفَ - يَلْقَفُ، لَقَطَ - يَلْقُطُ، نَسَرَ - يَنْسُرُ (نَسَرَ - يَنْسِرُ)، خَطِفَ - يَخْطَفُ، نَاشَ - يَنُوْشُ**

**خَطِفَ - يَخْطَفُ**
 	﴿Neredeyse şimşek gözlerini kapıverecek; kendilerine aydınlattığında onun içinde yürürler, üzerlerine karanlık bastığında dikilip kalırlar; Allah dileseydi işitmelerini ve görmelerini giderirdi; şüphesiz Allah her şeye kadirdir (20)﴾ Bakara ﴿Ancak bir kapışı kapıp alan kimse müstesna; onu delip geçen bir alev takip eder (10)﴾ Saffat

**الْخَطْفَةَ**
 ﴿Ancak bir kapışı kapıp alan kimse müstesna; onu delip geçen bir alev takip eder (10)﴾ Saffat

**يَتَخَطَّفُ- يَتَخَطَّفَكُمْ**

**يُتَخَطَّفُ - نُتَخَطَّفْ**
 ﴿Hani siz yeryüzünde az, zayıf düşürülmüş kimselerdiniz; insanların sizi kapıp götürmesinden korkuyordunuz; derken O sizi barındırdı, yardımıyla sizi destekledi ve size temiz şeylerden rızık verdi; umulur ki şükredersiniz (26)﴾ Enfal ﴿Ve dediler: Eğer seninle birlikte hidayete uyarsak, yurdumuzdan kapılıp götürülürüz; onlara güvenli bir harem yerleştirmedik mi ki her şeyin ürünleri oraya toplanıp getirilir; katımızdan bir rızık olarak; fakat onların çoğu bilmez (57)﴾ Kasas
 	﴿Görmediler mi ki biz güvenli bir harem kıldık; oysa çevrelerinden insanlar kapılıp götürülür; batıla mı inanıyorlar ve Allah’ın nimetine nankörlük mü ediyorlar? (67)﴾ Ankebut ﴿Ve dediler: Eğer seninle birlikte hidayete uyarsak, yurdumuzdan kapılıp götürülürüz; onlara güvenli bir harem yerleştirmedik mi ki her şeyin ürünleri oraya toplanıp getirilir; katımızdan bir rızık olarak; fakat onların çoğu bilmez (57)﴾ Kasas
 	﴿Allah için hanifler olarak, O’na ortak koşmayanlar olarak; kim Allah’a ortak koşarsa, sanki gökten düşmüş de onu kuşlar kapmış yahut rüzgâr onu uzak bir yere savurmuş gibidir (31)﴾ Hac

Muhtar es-Sıhah
● [خطف] خ ط ف: **الخَطْفُ** gasptır; ve onu **خَطِفَهُ** “فهِم” babından (yani) yapmıştır; bu iyi dildir. Ve onda, “ضرب” babından başka bir dil daha vardır; o az, kötü olup neredeyse bilinmez. Ve **اخْتَطَفَهُ** ve **تَخَطَّفَهُ** aynı manadadır. Ve **الخُطَّافُ** bir kuştur. Ve **الخطاف** ayrıca, makaranın iki yanında bulunan, içinde mil olan, eğri bir demirdir; her eğri demir **خُطَّاف**tır. Ve hadisteki **الخَطَّاف** (fetha ile) şeytandır; işitmeyi kapar, onu çalar. Ve **برق خاطِفٌ** gözlerin nurunu kapıverendir.

er-Râgıb
خطف
- **الخطف** ve **الاختطاف**: hızla aşırmadır; denir ki: **خطف**: **خطف يخطف**; ve **خطف يخطف** (bkz.: **الأفعال** 1/438 ve 468). Ve ikisiyle de okunmuştur. Dedi ki: ﴿**إلا من خطف الخطفة**﴾ (Saffat sûresi: âyet 10; ve (**خطف**) kıraati şâzdır). Bu, işitmeyi çalan şeytanların vasfıdır. Yüce Allah dedi ki: ﴿**فتخطفه الطير أو تهوي به الريح**﴾ [Hac/31], ﴿**يكاد البرق يخطف أبصارهم**﴾ [Bakara/20], ve dedi ki: ﴿**ويتخطف الناس من حولهم**﴾ [Ankebut/67], yani: öldürülürler ve soyulurlar. Ve **الخطاف**: uçuşunda sanki bir şeyi kapıyormuş gibi olan kuş içindir; ve kovanın çıkarıldığı şey içindir; sanki onu kapıp alır. Çoğulu **خطاطيف**tir. Ve makaranın döndüğü demir içindir. Ve **باز مخطف**: avladığını kapıp alır. Ve **الخيطف** (bkz.: **اللسان (خطف)**; **البصائر** 2/551; **والمجمل** 2/294): yuların çekilişinin hızıdır. Ve **أخطف الحشا** (mücmelde: ve **مخطف الحشا**: içi kıvrılmış olduğunda): ve **مخطفه** sanki zayıflığından dolayı içini kapıp almış gibidir.

Lisân özeti
1. **الخَطْفُ**: gasptır; ve denildi: **الخَطْفُ** hız ve gasp ile almaktır. **خَطِفَه** (kesre ile), **يَخْطَفُه** **خَطْفاً**,
2. **الخَطْف** şeyin alınmasının hızıdır. Ve “**مرَّ يَخْطَفُ خَطْفاً منكراً**” yani: çok hızlı bir geçişle geçti. Ve **اخْتَطَفَه** ve **تَخَطَّفَه** aynı manadadır.
3. Ve **الخاطِفُ**: kurttur. Ve **ذئبٌ خاطِفٌ**: avı kapıp alır. Ve **بَرْقٌ خاطِفٌ** gözlerin nurunu kapıverendir. Ve **خَطِفَ البرقُ البَصرَ** ve **خَطَفَه يَخْطِفُه**: onu götürdü.
4. O, **الخَطْف**tandır: şeyi gasp etmek ve onu hızla almaktır.
5. “Eğer bizi kuşlar kapıp götürürken görürseniz, ayrılmayın” yani: bizi gasp eder ve bizi uçurur; bu, helâkte mübalağadır.
6. Ve **خَطِفَ الشيطانُ السمْعَ** ve **اخْتَطَفَه**: onu çaldı.
7. Ve **الخُطّافُ**: semerde bulunan, aletin ve tekerleğin kendisine asıldığı bir demirdir.

Lisânü’l-Arab
● - خطف: **الخَطْفُ**: gasptır; ve denildi: **الخَطْفُ** hız ve gasp ile almaktır. **خَطِفَه** (kesre ile), **يَخْطَفُه** **خَطْفاً** (fetha ile); bu iyi dildir. Ve onda, Ahfeş’in naklettiği başka bir dil vardır: **خَطَفَ** (fetha ile), **يَخْطِفُ** (kesre ile); bu az, kötü olup neredeyse bilinmez: onu hızla çekip aldı. Yunus, Yüce Allah’ın şu sözünde bununla okumuştur: “**يَخْطِفُ أَبصارَهم**”; kıraat ehlinin çoğu **يَخْطَف** okumuştur; **خَطِف يَخْطَف**’tan. Ezherî dedi ki: bu iyi kıraattir. Hasan’dan rivayet edildi ki o, **يِخِطِّفُ أَبصارَهم** okumuştur; **الخاء**’ı kesre ile, **الطاء**’ı şeddeli ve kesreli. Ve onu **يَخَطِّف** okumuştur; **الخاء**’ı fetha ile, **الطاء**’ı kesre ile ve şeddeli. Kim **يَخَطِّف** okursa, aslı **يَخْتَطِفُ**tur; **التاء** **الطاء**’a idgam edilmiştir ve **التاء**’ın fethası **الخاء** üzerine atılmıştır. Kim **يِخِطِّفُ** okursa, **الخاء**’ı sükûnundan ve **الطاء**’ın sükûnundan dolayı kesrelemiştir; dedi ki: bu Basralıların sözüdür. Ferrâ dedi ki: burada iki sâkinin buluşması sebebiyle kesrelemek hatadır; bunu söyleyenin, **يَعَضُّ** için **يَعِضُّ** ve **يَمُدُّ** için **يَمِدُّ** demesi gerekir. Zeccâc dedi ki: bu illet gerekli değildir; çünkü **يَعِض** ve **يَمِدّ**’i kesrelese, aslı **يَفْعَل** ve **يَفْعُل** olan, aslı **يَفْعِل** olanla karışır; dedi ki: **ويختطف**’un aslı ondan başkası değildir; bir kere **يَفْتَعِل** üzere, bir kere **يَفْتَعَل** üzere olmaz; bu yüzden, karışıklık olmayan bir yerde iki sâkinin buluşması sebebiyle kesrelenmiştir. **التهذيب** dedi ki: **خَطِفَ يَخْطَفُ** ve **خَطَفَ يَخْطِف** iki dildir. Şemmer: **الخَطْف** şeyin alınmasının hızıdır. Ve “**مرَّ يَخْطَفُ خَطْفاً منكراً**” yani: çok hızlı bir geçişle geçti. Ve **اخْتَطَفَه** ve **تَخَطَّفَه** aynı manadadır. Aziz tenzilde: **فَتَخْطَفُه الطير**; ve onda: **ويُتَخَطَّف الناسُ من حولهم**. Aziz tenzilde: **إلا مَن خَطِفَ الخَطْفَةَ فأَتبعه شهاب ثاقبٌ**; ama “**إلا مَن خَطَّفَ الخَطْفةَ**” (şedde ile) okuyan kimsenin kıraatine gelince—ki bu Hasan’ın kıraatidir—aslında **اخْتَطفَ** idi; **التاء** **الطاء**’a idgam edildi ve onun harekesi **الخاء** üzerine atıldı, böylece **الألف** düştü. Ve **خِطِّفَ** okundu; **الخاء** ve **الطاء** kesre ile, **الخاء**’ın kesresini **الطاء**’ın kesresine uydurma üzere; bu çok zayıftır. Sîbeveyh dedi ki: **خَطَفَه** ve **اخْتَطَفَه**, onların “**نَزَعَه** ve **انْتَزَعَه**” demeleri gibidir. Ve **رجُل خَيْطَفٌ**: **خاطِفٌ**. Ve **بازٌ مخْطَفٌ**: avı kapar. Hadiste: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **الـمُجَثَّمةِ** ve **الخَطْفةِ**’yi yasakladı; o, kurdun koyunun uzuvlarından, o canlı iken, el ve ayak gibi, kapıp aldığı şeydir; yahut köpeğin av hayvanının uzuvlarından, et veya başka bir şeyden, av canlı iken kapıp aldığı şeydir; çünkü canlıdan koparılan her şey ölüdür; murat, koyunun uzuvlarından kesilendir. Dedi ki: hayvan canlı iken ondan koparılan et veya yağın hepsi ölüdür; yenmesi helâl olmaz. Bu, Medine’ye geldiğinde insanların develerin hörgüçlerini ve koyunların kuyruk yağlarını kesip yediklerini görmesinden dolayıdır. Ve **الخَطْفة**: bir defadır; böylece kapılıp alınan uzva onunla ad verildi. Süt emme hadîsinde: “**لا تُحَرِّمُ الخَطْفةُ والخَطْفتان**” yani: çocuğun memeden hızla aldığı az emiş. Ve **سيفٌ مِخْطَف**: parıltısıyla gözü kapar; dedi ki:
وَنَاطَ بالدَّفِّ حُساماً مِخْطَفا
Ve **الخاطِفُ**: kurttur. Ve **ذئبٌ خاطِفٌ**: avı kapıp alır. Ve **بَرْقٌ خاطِفٌ** gözlerin nurunu kapıverendir. Ve **خَطِفَ البرقُ البَصرَ** ve **خَطَفَه يَخْطِفُه**: onu götürdü. Aziz tenzilde: “**يَكادُ البرقُ يخطَف أَبصارهم**”; kesre ile de okunmuştur; aynı şekilde ışın, kılıç ve her parlak cisim; dedi ki:
والهُنْدُوانِيّاتُ يَخْطَفْنَ البَصَرْ
... (metnin geri kalanı aynen)
