# خطل (خ-ط-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B7%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ط - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والطاء واللام معهما
خ ط ل، خ ل ط، ط خ ل، ل ط خ مستعملات خطل: الخَطَل: خفة وسرعة، يقال للأحمق العجل وللمقاتل السريع الطعن: خَطِل، قال:
أحوس في الظلماء بالرمح خَطِلْ
والخَطِلُ من السهام الذي يذهب يميناً وشمالاً لا يقصد قصد الهدف، قال الكميت:
هذا لذاك وقول المـرء اسـهـمـه		منها المصيب زمنها الطائش الخَطِلُ
ويقال للجواد: خَطِلُ اليدين بالمعروف أي: عَجِلٌ والخَطِل من الثياب: ما غَلُظَ وخشنَ وجَفا، قال:
أعدُّ أخطالاً له ونَرمَقا
يعني الصياد.
والخَطْلاء من الشاء: العريضة الأذنين جداً، وأذناه خَطْلاوان كنعلين.
والخَيْطَل: السِّنَّور، ويُجَمع خَيِاطِل وامرأة خَطَالة فحَاشة، وخَطَلُها فُحشُها من العيب والزينة.
طلخ" الطَّلْخ: اللَّطخ بالقذَر وإفساد الكتاب ونحوه.
واطَّلَخَ دمع عينه: تفرق، قال:
لا خيرَ في الشيخ إذا ما أجلخَّا
وسالَ غربُ عينِه فاطلَخَّا
لطخ: اللَّطْخ أعمُّ من الطَّلْخ، واللُّطاخة: بقية الطَّخلْ وأثره.
ورجل لَطِخٌ: قذر الأكل، ولطَخْتُ فلاناً بأمرٍ قبيح ونحوه خلط: اختَلَطَ الشيء بالشيء وخَلَطتُه خَلْطاً.
والخِلْط: اسم كل نوعٍ من الأخلاط كالدواء ونحوه، قال:
شريجان من لونين خِلْطَيْنَ منهما		سوادٌ ومنه واضح اللون مغربُ
قال: أحسبه الليل والفجر.
والخَليط أيضاً من السمن فيه لحمٌ وشحم.
والخَليط: تبن وقت مختلطان.
والخُلَّيْطَي: تخليط الأمر، إنه لفي خُلَّيطَي من أمره.
والخِلاط: مخالطةٌ الذئب بالغنم، قال:
يضمن أهل الشاء بالخِلاط
وخَليط الرجل: مُخالِطُه.
والخليط: القوم الذين أمرهم واحد، قال:
بان الخليطُ بسحرة فتبددوا
والخِلاط: مُخالَطة الفحل الناقة أيضاً، إذا خالَطَ ثيله حياها.
وأخلَطَ الرجل للفحل إذا أدخل قضيبه وسدده.
وخُولِطَ في عقله خِلاطاً فهو خِلْط.
وخَلِطٌ مُختلطٌ بالناس مُتَحبَّبٌ، وامرأة بالهاء.
ونُهِيَ عن الخليطَيْن في الأَنْبِذة، وهو أن يُجْمَع بين صنفَيْن تمرٍ وزبيبٍ أو عنبٍ ورطبٍ.
وقوله: لا خِلاطَ ولا وِراطَ أي لا يجمع بين متفرقٍ ولا يفرق بين مجتمع، والوِراط: الخديعة.
وإذا حلبتَ على الحامض مَحْضاً فهو الخليط.
والخِلاطُ: مُخالطة الداء الجوف.
وأَخْلَطَ الفحل إذا خالط، وأخلَطَه الرجلُ.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الطاء** ve **اللام**’ın onlarla birlikte olanı

**خ ط ل**، **خ ل ط**، **ط خ ل**، **ل ط خ** kullanılagelenlerdir. **خطل**: **الخَطَل**: hafiflik ve sürat; ahmak aceleciye ve hızlı saplayan savaşçıya: **خَطِل** denir. Dedi ki:
Karanlıkta mızrakla **خَطِلْ** olarak atılırım.

Ve **الخَطِلُ** oklardan, sağa ve sola giden, hedefin kastını kastetmeyen olandır. Kümeyt dedi ki:
Bu şuna; kişinin sözü onun oklarıdır;
onlardan isabet eden vardır; zamanında şaşıran **الخَطِلُ** vardır.

Ve cömert ata: iyilikte iki eli **خَطِلُ** denir; yani: acelecidir. Ve elbiselerden **الخَطِل**: kalınlaşan, kabalaşan ve sertleşen şeydir. Dedi ki:
Onun için **أخطالاً** ve **نَرمَقا** hazırlarım.

Avcıyı kastediyor.

Ve koyunlardan **الخَطْلاء**: iki kulağı çok geniş olan. Ve onun iki kulağı, iki nal gibi **خَطْلاوان**dır.

Ve **الخَيْطَل**: kedi; **خَيِاطِل** diye çoğul yapılır. Ve bir kadın **خَطَالة**: çok çirkin sözlü; onun **خَطَلُ**’u, ayıp ve süsten olan çirkin sözlülüğüdür.

**طلخ**: **الطَّلْخ**: pislikle lekelemek ve kitabı ve benzerini bozmak.

Ve gözünün yaşını **واطَّلَخَ**: dağıldı. Dedi ki:
İhtiyarlamışsa ihtiyarda hayır yoktur,
gözünün pınarı aktı da **فاطلَخَّا** oldu.

**لطخ**: **اللَّطْخ** **الطَّلْخ**’tan daha geneldir. Ve **اللُّطاخة**: **الطَّخلْ**’ün kalıntısı ve izi.

Ve bir adam **لَطِخٌ**: yemeği pis olan. Ve falancayı çirkin bir iş ve benzeriyle **لطَخْتُ**.

**خلط**: şeyin şeyle **اختَلَطَ** etmesi; ve onu **خَلَطتُه** bir **خَلْطاً** ile karıştırdım.

Ve **الخِلْط**: ilaç ve benzeri gibi karışımlardan her türün adıdır. Dedi ki:
İkisinden iki rengin iki **خِلْطَيْنَ**’i olan iki şerit:
birinden siyahlık, birinden rengi açık, batıcı.

Dedi: onu gece ve fecir sanıyorum.

Ve **الخَليط** da, içinde et ve içyağı bulunan sadeyağdandır.

Ve **الخَليط**: saman ve ot, karışık iken.

Ve **الخُلَّيْطَي**: işin karıştırılması; o, işinden bir **خُلَّيطَي** içindedir.

Ve **الخِلاط**: kurdun koyunla karışmasıdır. Dedi ki:
Koyun sahipleri **الخِلاط** ile yükümlü kılınır.

Ve adamın **خَليط**’i: onunla karışıp görüşenidir.

Ve **الخليط**: işi bir olan topluluk. Dedi ki:
**الخليطُ** seher vakti ayrıldı da dağıldılar.

Ve **الخِلاط**: aygırın dişi deveyle karışması da; onun **ثيله**’si onun **حياها**’sına karıştığı zaman.

Ve adam, aygıra **أخلَطَ** etti: onun penisini soktuğu ve onu doğrulttuğu zaman.

Ve aklında **خُولِطَ** olundu; bir **خِلاطاً** ile; artık o **خِلْط**’tır.

Ve **خَلِطٌ**: insanlarla karışan, sevdirilen; ve **بالهاء** ile kadın.

Ve **الخليطَيْن**’den nebizlerde nehiy olundu; o da iki türü bir araya toplamaktır: hurma ve kuru üzüm; yahut üzüm ve taze hurma.

Ve onun sözü: **لا خِلاطَ ولا وِراطَ**; yani: ayrıyı bir araya toplamaz ve bir arada olanı ayırmaz. Ve **الوِراط**: aldatmadır.

Ve ekşinin üzerine saf süt sağarsan, o **الخليط**’tir.

Ve **الخِلاطُ**: hastalığın içe karışmasıdır.

Ve aygır **أَخْلَطَ** etti: karıştığı zaman; ve adam onu **أخلَطَه** etti.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أذنٌ خَطْلاءُ بيّنة الخَطَلِ، أي مسترخية. وثَلَّةٌ خُطْلٌ، وهي الغنم المسترخيةُ الآذانِ، وكذلك الكلابُ، ومنه سمِّي الأَخْطَلُ. ورُمْحٌ خَطِلٌ، أي مضطربٌ. ورجلٌ جوادٌ خَطِلٌ، أي سريعُ الإعطاء. والخَطَلُ: المنطقُ الفاسدُ المضطربُ. وقد خَطِلَ في كلامه خَطَلاً وأَخْطَلَ، أي أَفْحَشَ. والخَيْطَلُ: السِنَّوْرُ.

##### Türkçe

**أذنٌ خَطْلاءُ**: **الخَطَلِ**i açıkça belli olan; yani gevşek/sarkık. Ve **ثَلَّةٌ خُطْلٌ**: o, kulakları gevşek/sarkık olan koyunlardır; aynı şekilde köpekler de. Bundan dolayı **الأَخْطَلُ** diye adlandırıldı. Ve **رُمْحٌ خَطِلٌ**: yani çalkantılı/titrek. Ve **رجلٌ جوادٌ خَطِلٌ**: yani vermesi hızlı. Ve **الخَطَلُ**: bozuk, çalkantılı söz. Ve konuşmasında **خَطِلَ** **خَطَلاً** ve **أَخْطَلَ**; yani çirkin söz söyledi. Ve **الخَيْطَلُ**: kedi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ط ل
خطل ، خلط ، لطخ ، لخط ، طلخ : مستعملات .
طلخ : قال اللَّيث : اطْلَخَّ دمعُ عينه _ أي :
تفرق وأنشد :
لاَ خَيْرَ في الشَّيخ إذا ما اجْلَخَّا
وَسَالَ غَرْبُ عَينِهِ فاطلخَّا
وقال أبو الهيثم : اطْلَخَّ دَمعُ عينِه _ إذا
سال .
ورُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّه كانَ في جِنَازَةٍ
فقَالَ : ) ( أَيُّكُمْ يَأْتِي المَدِينَةَ فَلاَ يَدَعْ فيها
وَثَناً إلا كسَرَهُ ولا صُورَةً إلاّ طلَّخها ،
ولا قَبْراً إلا سَوَّاهُ ) ( .
قال شمرُ : أَحْسب قوله : ) ( طَلَّخَهَا ) ( _ أي :
لَطَّخها بالطِّين حتى يَطْمسها ، وكأنَّه
مَقْلوبٌ .
قال شمِرٌ : ويكون ) ( طَلَّخْتُهُ ) ( _ أي : سوَّدْتُهُ ،
ومنه الليلَةُ الْمُطْلَخِمَّة ، والميم زائدةٌ .
وامرأةٌ طَلْخَاءُ _ إذا كانت حَمْقَاءَ .
ومنه قول الشاعر :
فلَمْ أَرَ مِثْلِي زَوْجَ طَلْخَاءَ خِرْمِلٍ
أَقَلَّ عِتَاباً في السَّدادِ وَأَشْكَعَا
قال : ويُرْوَى : زوجَ طَلخَاءَ لُطْخَةٍ
وَيقال : أَغْنُوا عَنَّا لُطَخَتَكُمْ .
لطخ : وقال الليث : الطَّلْخُ : اللَّطْخُ بالْقَذَرِ
وإفسادُ الكِتاب ونحوِه ، واللّطْخُ أَعَمُّ .
قال : ورجلٌ لَطِخ _ أي : قَذِرُ الأكل ،
ولَطَخْتُ فلاناً بأمرٍ قبيح .
أبو زيد : رجلٌ لُطَخَةٌ . . من رجالٍ لُطَخَاتٍ
وطَيْخَة من رجالٍ طَيْخَاتٍ . وهما الأحمق
الذي لا خير فيه .
ويقال : تَلَطَّخَ فلانٌ بأمرٍ قبيحٍ _ أي : تدنَّس
به .
قال شمر : وقال ابنُ شُمَيل : اللُّطَخَةُ :
الرجُلُ الفاسِدُ .
لخط : وأمَّا ) ( لَخَط ) ( : فإن الليث أهمله .
قال أبو الهيثم : قال ابن بُزُرْج _ في
) ( نوادره ) ( : قال خَيْشَنَة : يقالُ : قد الْتَخَطَ
الرجل من ذلك الأمر _ يريدُ : اخْتَلَطَ .
قال : وما اخْتلَط . . . إنما هو الْتَخَطَ .
خطل : قال الليث : الْخَطَلُ خِفَّةٌ وسرعة .
يقال للأحْمَق العَجِل : خطِلٌ ، وللمقاتل
السَّريع الطّعْن : خَطِلٌ ، وأنشد :
أَحْوَسُ فِي الظّلمَاء بالرُّمْح الْخَطِلْ
ويقال للجَوَادِ من الرجال _ : خَطِلُ اليدين
خَضِلٌ بالمعروف _ أي : عَجِلٌ عند
الإعطاء .
قال : والخَطِلُ : ما غَلُظَ من الثياب وخَشُن
وجَفَا ، وأنشد :
أَعَدَّ أَخْطَالاً له ونَرْمَقاً
يَعْني الصَّيَّادَ .
أبو عبيد : الْهُرَاء : المنطق الفاسد ويقال :
الكثير . . والْخَطَلُ مثله .
وقال ابن الأعرابي _ في قول رؤبة _ :
وَدَغْيَةٍ منْ خَطِلٍ مُغْدَوْدِنِ
الخَطِلُ : المضطرب .
وقال الليث : الْخَطْلاءُ _ من الشاءِ _ :
العريضة الأُذُنينِ جدّاً .
أُذُناهُ خَطْلاَوَانِ . . كأنهما نَعْلان .
ويقال للمرأة الجافية الخُلُقِ : خَطْلاءُ .
ونسوةٌ خُطْلٌ ، وثوب خَطِل : يَنْجَرُّ على
الأرض مِنْ طُوله . . ورجل أخْطلُ اللسان
_ إذا كان مضطربَ اللسانِ مُفَوَّهاً .
أبو عبيد _ عن أبي عمرو _ خَطِلَ الرجل
في كلامه ، وأَخْطَلَ في كلامه : بمعنًى
واحدٍ .
ثعلبٌ _ عن ابن الأعرابي _ : هي الْهِرُّ
والخَيْطلُ ، والْخَازَبَازِ .
وقال الليث : الخيطلُ : السِّنَّوْر .
خلط : قال الليث : خَلطْتُ الشّيءَ بالشّيْء
خلْطاً فاخْتلَطَ ، والخِلْط كل نوع من
الأَخْلاَط كأخلاَط الدَّواء ونحوِه .
قال : والْخَلِيطُ _ من السِّمَنِ _ : الذي فيه
شَحْمٌ ولَحْمٌ .
والْخَلِيطُ : تبْنٌ وقَتٌ مُخْتلِطَان . وخَليطُ
الرَّجُل : مُخَالِطُه .
والخليطُ : القومُ الذين أَمْرُهم واحِدٌ
_ وأنشد :
بَانَ الْخَلِيطُ بِسُحْرَةٍ فتبدَّدُوا
والْخُلَّيْطَى : تخليطُ الأمر _ إنه لفي خُلَّيْطَى
مِن أَمْره .
قلتُ : وقد تُخَفَّفُ اللام فيقال : خُلَيْطَى .
ويقال للقوم _ إذا خَلَطُوا مالَهُم بعضَه
ببعضٍ _ : خُلَيْطَى .
وأنشدني بعضُهم :
وَكُنَّا خُلَيْطَى في الْجِمَال فَأَصْبَحتْ
جِمَالي تُوَالي وُلَّهاً مِنْ جِمَالِكَ
ورُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّه قال :
) ( لاَ خِلاَطَ وَلاَ شِنَاقَ في الصَّدَقَةِ ) ( .
وفي حديث آخر : ) ( وَمَا كَانَ مِنْ خَلِيطَيْن
فإنَّهُمَا يَتَرَاجعانِ بَيْنهُمَا بِالسَّوِيَّةِ ) ( .
وكان أبو عُبَيْدٍ فَسَّرَ هذا الحديثَ في كتا ب
) ( غَرِيب الحديث ) ( فثَبجَّه ولم يحصِّل تفسيراً
يُبْنَى عليه ، ثم ألَّفَ كتابَ ) ( الأمْوَال ) ( وقرأهُ
عَلَيَّ أبو الحُسَيْن الْمُزَنِيُّ رِوَايَةً عن عَليِّ بنِ
عبد العزيز _ عن أبي عبيد وفَسَّرَه فيه عَلَى
نحو ما فَسَّرَه الشَّافِعِيُّ .
أخبرنا عبدُ الملك _ عن الرَّبيعِ . . عن
الشَّافِعي _ أنه قال :
الذي لا أَشُكُّ فيه أن ) ( الْخَلِيطَيْن ) ( :
الشَّرِيكَانِ لَمْ يقتَسِمَا المَاشِيةَ ، وتراجُعُهُما
_ بالسَّوِيَّةِ : _ أن يكونا خَلِيطَيْن في الإبل
يَجِبُ فيها الْغَنَمُ ، فَتُوجَدُ الإبل في يد
أحدهما فَتُؤْخَذُ منه صدقتُهُمَا فيرجعُ على
شريكه بالسَّوِيَّة .
قال الشافعيُّ : وقد يكونُ الْخَلِيطانِ :
الرجلَيْنِ يَتَخَالَطانِ بِمَاشِيَتهِما ، وإن عَرَفَ
كلُّ واحد منهما ماشِيَتَهُ .
قال : ولا يكونان ) ( خَلِيطَيْنِ ) ( حتى يُرِيحَا
ويَسْرَحَا ويَسْقِيَا معاً . وتَكُونَ فحولُهُما
) ( مُخْتَلِطَةً ) ( ، فإذا كانا هكذا صَدَّقَا صَدَقَةَ
الواحد ، بكلِّ حال .
قال : وإن تفرَّقَا في مُرَاحٍ أو سَقْي أو
فَحُولٍ ، فليسا ) ( خَلِيطَينِ ) ( ، ويُصَدَّقَانِ صَدَقَةَ
الاثنين .
قال ولا يكونان : ) ( خَلِيطَيْنِ ) ( حتَّى يَحُولَ
عليهما الْحَوْلُ ، من يوم ) ( اخْتَلَطَا ) ( فإذا
حال عليهما حَوْلٌ من يومِ ) ( اخْتَلَطَا ) ( زُكِّيَا
زكاةَ الواحِدِ .
قُلْتُ _ وشَرْحُ ذلك أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) : أوجب
على مَنْ مَلَكَ أربعين شاةً فحال عليها
الْحَوْلُ _ من يوم ملَكهَا _ شاةً .
وكذلك : إذا مَلَكَ أَكْثَرَ منها إلى تمام مائة
وعشرينَ _ ففيها شاةٌ واحدةٌ ، فإذا زادتْ
شاةٌ واحدة على مائة وعشرين ففيها
شَاتَانِ .
ولو أنَّ ثَلاَثَةَ نَفَرٍ مَلَكُوا مائةً وعشرين
شاةً . لكُلِّ واحدٍ منهم أربعُونَ شاةً ، ولم
يكونوا ) ( خُلَطَاءَ ) سنةً كاملةً فعلى كلِّ واحدٍ
منهم شاةٌ _ فإن صاروا ) ( خُلَطَاءَ ) ( وجَمَعُوها
على راعٍ واحدٍ سنةً كاملةً وجَبَتْ عليهم
جميعا شاةٌ واحدةٌ لأنهم يُصَدِّقُون صَدَقَة
الواحد إذا اخْتَلطُوا .
وكذلك إذا كانوا ثلاثة بينهم أربعُون شاةً
_ وهم ) ( خُلَطَاءُ ) ( _ فإنَّ عليهم شاةً ، كأنهُ
مَلَكَهَا رجلٌ واحد .
فهذا تفسير ) ( الْخُلَطَاءِ ) ( في المواشي من
الإبل والغَنَم ، والبقر .
وأما تفسيرُ ) ( الْخَلِيطَيْنِ ) ( الذي جاء في باب
) ( الأشْرِبَةِ ) ( وما جاء فيهما من النَّهي عن
شُرْبِهِمَا ، فهو شَرَابٌ يُتَّخَذُ من التمْرِ
والبُسْرِ ، أو مِنَ العنبِ والزبيب ، أو من
التمْر والعنبِ .
وقَوْلُ الله جلّ وعزّ : ( وَإِنَّ كَثِيراً مِنَ الْخُلَطَاءِ
لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلاَّ الذِّينَ ءَامَنُوا وَعَمِلُوا
الصَّالِحتِ ( [ ص : 24 ] .
فالْخُلَطَاءُ _ ههنا _ : الشُّرَكاءُ ، الذين
لا يتميَّز مِلْكُ كلِّ واحدٍ مِنْ مِلْكِ أَصْحابه
إلا بالقسمة .
وقد يكون ) ( الْخُلَطَاءُ ) ( _ أيضاً _ أن يَخْلِطوا
العَيْنَ الُتمَيِّزِ بالعَيْنِ المُتَمَيِّزِ _ كما فسَّر
الشَّافِعيُّ _ ويكونُونَ مجتمعين كالْحِلَّةِ
تشْتَمِل على عَشْرة أَبيات . . لِصَاحبِ كلِّ
بيتٍ ماشيةٌ على حِدَةٍ فَيجْمعونَ مواشِيَهُم
كلَّها على راعٍ واحدٍ ، يرعاها معاً ،
ويُورِدُها الماءَ معاً وكلُّ واحدٍ منهم يعرفُ
مَالَه بسمتِهِ ونِجَارهِ .
ورَوَى أبو العباس _ عن ابن الأعرابي _
قال : الْخِلاَطُ أن يأتيَ الرجلُ إلى مُرَاح
آخَرَ فيأخذَ منه جَمَلاً فَيُنْزِيَهُ على ناقَتِهِ سرّاً
من صاحبِه .
قال : والْخِلاَطُ _ أَيضاً : أَنْ لاَ يُحسنَ
الجملُ الْقُعُوَّ على طَرُوقتهِ فَيأخذَ الراعي
قضيبَه ويهْدِيهُ لِلْمَأْتَى حتى يُولِجَهُ .
والْخَلِيطُ : الصاحب . . والْخَلِيط : الجارُ .
ويكون واحداً وجمْعاً ، ومنه قول جَرِيرٍ :
بانَ الخليطُ ولو طُووِعْتُ ما بَانَا
فهذا واحدٌ .
وقال زُهَيْرٌ في الْجَمْعِ :
بانَ الخَليطُ وَلَمْ يَأْوُوا لِمَنْ تَرَكُوا
فهؤلاء جمْعٌ .
ويقال : ) ( خُولِط ) ( الرجل . . فهو ) ( مخَالَطٌ ) ( ،
و ) ( اخْتَلَطَ ) ( عقله . . فهو ) ( مُخْتَلِطٌ ) ( _ إذا تغيَّر
عقلُهُ .
وقال الليث : الْخِلاَطُ : مُخَالَطَةُ الذئْبِ
الغنمَ ، وأنشد :
يَضْمَنُ أَهْلُ الشَّاءِ في الْخِلاَطِ
قال : والخِلاَطُ : مَخَالَطَةُ الداء الجوْفَ .
قلت : والْخِلاَطُ : مخالطة الرجلِ أَهْلَه _ إذا
جامعها ، وكذلك مُخَالَطَةُ الجملِ الناقَةَ _ إذا
خَالَطَ ثَيْلُه حَيَاءَها .
أبو عبيد _ عن أبي زيد _ قال : إذا قَعَا
الفَحْلُ عَلَى الناقة فلم يسترشد لحيائها
حتى يُدْخِلَهُ الراعي ، أو غيرهُ . قيل : قد
أَخْلَطَهُ إِخْلاَطاً ، وأَلْطَفَه إلطافاً ، فهو
يُخْلِطُه ويُلْطِفُهُ ، فإن فعَلَ الجملُ ذلك من
تلقاء نفسه قيل : قد اسْتَخْلَط واستلْطَفَ .
وقال الليث : رجلٌ خَلِطٌ : مُخْتَلِطٌ بالناس
متحبِّبٌ ، وامرأةٌ خَلِطةٌ كذلك .
وقال الأصمعي : الْخِلْطُ من السهام : الذي
يَنْبتُ عُودُه على عِوَجٍ ؛ فلا يزالُ يَعْوَجُّ
_ وإن قُوِّم .
وقال ابن شُميل : جَملٌ مُخْتَلِطٌ ، وناقة
مُخْتَلِطَةٌ _ إذا سَمنا ، حتى اخْتَلَطَ الشَّحْمُ
باللَّحْم .
أبو العباس _ عن ابن الأعرابي قال _ :
الْخُلُطُ : الْمَوَالِي ، والْخُلُطُ : الشركاء ،
والْخُلط : جِيرَان الصَّفاء .
وقال أبو زيد : يقال : ) ( اختَلَطَ اللَّيْلُ
بالتُّرَابِ ) ( _ إذا اخْتَلَطَ عَلَى القوم أمْرُهم
) ( واخْتَلَطَ الْمَرْعِيُّ بالْهَمَلِ ) ( .

##### Türkçe

خ ط ل
**خطل** , **خلط** , **لطخ** , **لخط** , **طلخ** : kullanımdadırlar.

**طلخ** : **اللَّيث** dedi: **اطْلَخَّ** gözünün yaşı; yani: dağıldı. Ve inşad etti:
Şeyhte hayır yoktur, ne zaman ki **اجْلَخَّ** olursa
Ve gözünün yaşı aktı da **اطلخَّ** oldu
**أبو الهيثم** dedi: **اطْلَخَّ** gözünün yaşı; aktığı zaman.

Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki o bir cenazede idi, sonra dedi: ) ( Sizden hanginiz Medine’ye gelir de orada bir put bırakmaz, mutlaka onu kırar; ve bir suret bırakmaz, mutlaka onu **طلَّخها** eder; ve bir kabir bırakmaz, mutlaka onu düzler ) ( .

**شمر** dedi: Sanırım onun sözü: ) ( **طَلَّخَهَا** ) ( ; yani: onu çamurla **لَطَّخها** etti, ta ki onu silip yok etsin; ve sanki o ters çevrilmiştir.

**شمِر** dedi: Ve ) ( **طَلَّخْتُهُ** ) ( olur; yani: onu kararttım. Ve ondan: **الليلَةُ الْمُطْلَخِمَّة**; ve **الميم** ziyadedir.

Ve bir kadın **طَلْخَاءُ**; ahmak olduğu zaman.

Ve ondan şairin sözü:
Benim gibisini görmedim: **طَلْخَاءَ** **خِرْمِلٍ** kocasını
Düzgünlükte daha az azarlayan ve daha **أَشْكَعَا** olan
Dedi: Ve rivayet olunur: **طَلخَاءَ** **لُطْخَةٍ** kocası.

Ve denir: Bizi **لُطَخَتَكُمْ**’dan müstağni kılın.

**لطخ** : Ve **الليث** dedi: **الطَّلْخُ**: pislikle **اللَّطْخُ** ve kitabı ve benzerini bozmak; ve **اللّطْخُ** daha geneldir.

Dedi: Ve bir adam **لَطِخ**; yani: yemeği pis. Ve falancayı çirkin bir işle **لَطَخْتُ**.

**أبو زيد**: bir adam **لُطَخَةٌ**... **لُطَخَاتٍ** adamlardan; ve **طَيْخَة** **طَيْخَاتٍ** adamlardan. Ve ikisi de, kendisinde hayır olmayan ahmaktır.

Ve denir: Falanca çirkin bir işle **تَلَطَّخَ**; yani: onunla kirlendi.

**شمر** dedi: Ve **ابنُ شُمَيل** dedi: **اللُّطَخَةُ**: bozuk adam.

**لخط** : Ama ) ( **لَخَط** ) ( ise, **الليث** onu ihmal etti.

**أبو الهيثم** dedi: **ابن بُزُرْج** _ ) ( **نوادره** ) (’inde _ dedi: **خَيْشَنَة** dedi: denir: adam o işten **الْتَخَطَ** etti; yani: **اخْتَلَطَ**.

Dedi: Ve **اخْتلَط** değil... ancak o **الْتَخَطَ** etti.

**خطل** : **الليث** dedi: **الْخَطَلُ** hafiflik ve sürattir.

Aceleci ahmağa denir: **خطِلٌ**; ve hızlı mızrak saplayan savaşçıya: **خَطِلٌ**. Ve inşad etti:
Karanlıkta mızrakla **الْخَطِلْ** olan **أَحْوَسُ**

Ve erkeklerden cömert olana denir: **خَطِلُ اليدين**; **خَضِلٌ** iyilikle; yani: vermede aceleci.

Dedi: Ve **الخَطِلُ**: elbiselerden kalınlaşan, sertleşen ve kabalaşan şeydir. Ve inşad etti:
Onun için **أَخْطَالاً** ve **نَرْمَقاً** hazırladı
Avcıyı kastediyor.

**أبو عبيد**: **الْهُرَاء**: bozuk söz; ve denir: çok... ve **الْخَطَلُ** onun gibidir.

Ve **ابن الأعرابي** dedi _ **رؤبة**’nin sözü hakkında _:
Ve **وَدَغْيَةٍ**’den, **خَطِلٍ** **مُغْدَوْدِنِ**
**الخَطِلُ**: çalkantılı olandır.

Ve **الليث** dedi: **الْخَطْلاءُ** _ koyundan _: kulakları çok geniş olan.

Onun iki kulağı **خَطْلاَوَانِ**... sanki ikisi iki nal.

Ve huysuz tabiatlı kadına denir: **خَطْلاءُ**.

Ve kadınlar **خُطْلٌ**; ve bir elbise **خَطِل**: uzunluğundan dolayı yerde sürünür... ve bir adam **أخْطلُ اللسان**; dili çalkantılı, çok konuşan olduğu zaman.

**أبو عبيد** _ **أبي عمرو**’dan _: adam sözünde **خَطِلَ** etti ve sözünde **أَخْطَلَ** etti: tek bir manadadır.

**ثعلبٌ** _ **ابن الأعرابي**’den _: o **الْهِرُّ** ve **الخَيْطلُ** ve **الْخَازَبَازِ**’dir.

Ve **الليث** dedi: **الخيطلُ**: kedi.

**خلط** : **الليث** dedi: şeyi şeyle **خَلطْتُ**; **خلْطاً**; sonra **اخْتلَطَ**. Ve **الخِلْط**: karışımlardan her bir tür; ilacın karışımları ve benzeri gibi.

Dedi: Ve **الْخَلِيطُ** _ yağdan _: içinde içyağı ve et olan.

Ve **الْخَلِيطُ**: karışmış iki şey: saman ve **قَت**. Ve adamın **خَليطُ**’u: onunla karışıp görüşen.

Ve **الخليطُ**: işi bir olan kavim. _ Ve inşad etti:
**الْخَلِيطُ** seher vaktinde ayrıldı da dağıldılar

Ve **الْخُلَّيْطَى**: işin karıştırılması; o, işinde bir **خُلَّيْطَى** içindedir.

Dedim: ve **اللام** hafifletilebilir de **خُلَيْطَى** denir.

Ve kavme denir _ mallarını birbirine karıştırdıkları zaman _: **خُلَيْطَى**.

Ve bazısı bana inşad etti:
Develerde biz **خُلَيْطَى** idik; sonra sabahladı da
Develerim, senin develerinden bir **وُلَّهاً** ile ardı ardına gider oldu

Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki dedi: ) ( Sadakada **خِلاَطَ** yoktur ve **شِنَاقَ** yoktur ) ( .

Ve başka bir hadiste: ) ( Ve iki **خَلِيطَيْن**’den olan şeyde, ikisi aralarında eşitlikle birbirlerine rücu ederler ) ( .

Ve **أبو عُبَيْدٍ** bu hadisi ) ( **غَرِيب الحديث** ) ( kitabında tefsir etmişti; fakat onu kabarttı ve üzerine bina edilecek bir tefsir elde etmedi. Sonra ) ( **الأمْوَال** ) ( kitabını telif etti; ve onu bana **أبو الحُسَيْن الْمُزَنِيُّ** rivayet olarak **عَليِّ بنِ عبد العزيز**’den, **أبي عبيد**’den okudu; ve onda onu, **الشَّافِعِيُّ**’nin tefsir ettiği tarz üzere tefsir etti.

Bize **عبدُ الملك** haber verdi _ **الرَّبيعِ**’den... **الشَّافِعي**’den _ ki dedi:
Şüphe etmediğim şey: ) ( **الْخَلِيطَيْن** ) ( : iki ortaktır; davarı taksim etmemişlerdir. Ve ikisinin rücuu _ eşitlikle _: develerde **خَلِيطَيْن** olmalarıdır; onda koyun gerekir; sonra develer ikisinden birinin elinde bulunur da ikisinin sadakası ondan alınır; sonra o, ortağına eşitlikle döner.

**الشافعيُّ** dedi: Ve **الْخَلِيطانِ** olabilir: iki adam; davarlarıyla birbirine karışırlar; her biri kendi davarını bilse bile.

Dedi: Ve ) ( **خَلِيطَيْنِ** ) ( olmazlar; ta ki birlikte ağıla döndürsünler, birlikte otlatsınlar ve birlikte sulasınlar. Ve onların erkekleri ) ( **مُخْتَلِطَةً** ) ( olur. Böyle oldukları zaman, her hâlükârda bir kişinin sadakasıyla sadaka verirler.

Dedi: Ve eğer ağılda yahut sulamada yahut erkeklerde ayrılırlarsa, ) ( **خَلِيطَينِ** ) ( değillerdir; ve iki kişinin sadakasıyla sadaka verilirler.

Dedi: Ve ) ( **خَلِيطَيْنِ** ) ( olmazlar; ta ki onlara, ) ( **اخْتَلَطَا** ) ( gününden bir yıl geçsin. Onlara, ) ( **اخْتَلَطَا** ) ( gününden bir yıl geçtiği zaman, bir kişinin zekâtıyla zekâtlanırlar.

Dedim: ve bunun şerhi şudur ki Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ), kırk koyuna malik olana ve onun üzerine _ onu mülk edindiği günden _ bir yıl geçen kimseye bir koyun vacip kıldı.

Ve aynı şekilde: ondan daha fazlasına, yüz yirmiye tamam oluncaya kadar malik olursa, onda bir koyun vardır. Yüz yirminin üzerine bir koyun arttığı zaman onda iki koyun vardır.

Ve eğer üç kişi yüz yirmi koyuna malik olsalar; her birinin kırk koyunu olsa; ve bir tam yıl ) ( **خُلَطَاءَ** ) ( olmasalar, her birinin üzerine bir koyun vardır. Eğer ) ( **خُلَطَاءَ** ) ( olurlarsa ve onları bir tek çoban üzerine bir tam yıl toplarlarsa, hepsinin üzerine bir koyun vacip olur; çünkü karıştıkları zaman bir kişinin sadakasıyla sadaka verirler.

Ve aynı şekilde, eğer üç kişi arasında kırk koyun olursa _ ve onlar ) ( **خُلَطَاءُ** ) ( iseler _ onların üzerine bir koyun vardır; sanki onu bir tek adam mülk etmiş gibidir.

İşte bu, develer, koyun ve sığırdan olan davarlarda ) ( **الْخُلَطَاءِ** ) (’nın tefsiridir.

Ama ) ( **الأشْرِبَةِ** ) ( babında gelen ) ( **الْخَلِيطَيْنِ** ) (’in tefsiri ve ikisini içmekten nehy hakkında onlarda gelen şey ise: hurmadan ve **البُسْرِ**’den yapılan bir içkidir; yahut üzüm ve kuru üzümden; yahut hurma ve üzümden.

Ve Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( وَإِنَّ كَثِيراً مِنَ الْخُلَطَاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلاَّ الذِّينَ ءَامَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحتِ ( [ ص : 24 ] .

Öyleyse ) ( **الْخُلَطَاءُ** ) ( _ burada _: ortaklardır; her birinin mülkü, taksim dışında, arkadaşlarının mülkünden ayrışmaz.

Ve ) ( **الْخُلَطَاءُ** ) ( _ ayrıca _ olabilir: ayırt edilebilir ayn’ı ayırt edilebilir ayn ile karıştırmalarıdır _ **الشَّافِعيُّ**’nin tefsir ettiği gibi _. Ve bir araya gelmiş olurlar; bir **الْحِلَّةِ** gibi; on ev üzerine şamil olur... her ev sahibinin ayrı ayrı davarı vardır; sonra davarlarının hepsini bir tek çoban üzerine toplarlar; onu birlikte güder; ve onu suya birlikte götürür; ve her biri malını nişanıyla ve damgasıyla bilir.

Ve **أبو العباس** _ **ابن الأعرابي**’den _ rivayet etti; dedi: **الْخِلاَطُ**: adamın başka bir ağıla gelmesi, ondan bir deve alması, sonra onu sahibinden gizlice dişisinin üzerine sıçratmasıdır.

Dedi: Ve **الْخِلاَطُ** _ ayrıca _: devenin, dişisine yaklaşmasında **الْقُعُوَّ**’yu iyi yapmamasıdır; sonra çoban çubuğunu alır ve onu girişe doğru yönlendirir, ta ki onu içeri sokar.

Ve **الْخَلِيطُ**: arkadaş... ve **الْخَلِيط**: komşu.

Ve tekil ve çoğul olur. Ve ondan **جَرِيرٍ**’in sözü:
**الخليطُ** ayrıldı; eğer itaat edilseydim ayrılmazdım
İşte bu tekildir.

Ve **زُهَيْرٌ** çoğulda dedi:
**الخَليطُ** ayrıldı ve bıraktıkları kimseye sığınmadılar
İşte bunlar çoğuldur.

Ve denir: adam ) ( **خُولِط** ) ( edildi... o da ) ( **مخَالَطٌ** ) (’tır. Ve ) ( **اخْتَلَطَ** ) ( aklı... o da ) ( **مُخْتَلِطٌ** ) (’tır; aklı değiştiği zaman.

Ve **الليث** dedi: **الْخِلاَطُ**: kurdun koyunla karışmasıdır. Ve inşad etti:
Koyun ehli **الْخِلاَطِ**’ta garanti verir

Dedi: ve **الخِلاَطُ**: hastalığın içe karışmasıdır.

Dedim: ve **الْخِلاَطُ**: adamın ehliyle karışmasıdır; onu cima ettiği zaman. Ve aynı şekilde devenin dişiye karışması; kuyruğu onun hayasına karıştığı zaman.

**أبو عبيد** _ **أبي زيد**’den _: dedi: erkek deve dişinin üzerine çöktüğü zaman, onun hayasına yol bulamaz da çoban yahut başkası onu içeri sokuncaya kadar; denir: onu **أَخْلَطَهُ** **إِخْلاَطاً** etti ve onu **أَلْطَفَه** **إلطافاً** etti; o da onu **يُخْلِطُه** ve onu **يُلْطِفُه**. Eğer deve bunu kendiliğinden yaparsa denir: **اسْتَخْلَط** etti ve **استلْطَفَ** etti.

Ve **الليث** dedi: bir adam **خَلِطٌ**: insanlarla karışan, sevimli olan; ve bir kadın **خَلِطةٌ** da böyledir.

Ve **الأصمعي** dedi: oklardan **الْخِلْطُ**: sapı eğrilik üzere biten; artık eğrilmeye devam eder _ doğrultulsa bile.

Ve **ابن شُميل** dedi: bir deve **مُخْتَلِطٌ** ve bir dişi deve **مُخْتَلِطَةٌ**; semirdiği zaman; ta ki içyağı etle **اخْتَلَطَ** edinceye kadar.

**أبو العباس** _ **ابن الأعرابي**’den _ dedi: **الْخُلُطُ**: mevalîdir; ve **الْخُلُطُ**: ortaklardır; ve **الْخُلط**: safiyet komşularıdır.

Ve **أبو زيد** dedi: denir: ) ( **اختَلَطَ اللَّيْلُ بالتُّرَابِ** ) ( ; kavme işleri karıştığı zaman. Ve ) ( **اخْتَلَطَ الْمَرْعِيُّ بالْهَمَلِ** ) ( .

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والطاء وما يثلثهما)
  (خطف)  الخاء والطاء والفاء أصلٌ واحدٌ مطّرِد منقاس، وهو استلابٌ في خفّة. فالخَطْف الاستلاب. تقول. خَطِفْتُه أخْطَفُه، وخَطَفْتُه أخطِفُه. وبَرْقٌ خاطفٌ لنور الأبْصار. قال الله تعالى: ﴿يَكَادُ البَرْقُ يَخْطَِفُ أَبْصَارَهُم([1])﴾ [البقرة 20]، والشيطان يخطَِف السَّمع، إذا استرق. قال الله تعالى: ﴿إلاَّ مَنْ خَطِفَ الخَطْفَة﴾ [الصافات 10]. ويقال للشيطان: "الخَطّاف"، وقد* جاء هذا  الاسم في الحديث:([2]). وجمل خَيْطَفٌ: سريع المَرّ. وتلك السُّرعة الخَيْطَفى. قال:
  * وعَنَقاً باقِي الرَّسيم خَيْطفا([3]) *
  وبه سُمِّي الخَطَفى، والأصل فيه واحد؛ لأنّ المسرعَ يقلُّ لُبْث قوائمه على الأرض، فكأنّه قد خَطَِف الشَّيء. ويقال هو مُخْطَفُ الحَشَا، إذا كان منطوِيَ الحشا. وذلك صحيحٌ؛ لأنّه كأنّ لحمَه خُطِف منه فرقَّ ودَقَّ. فأما قولهم: رمَى الرمِيَّة فأَخطَفَها؛ إذا أخطأها، فمْمكنٌ أن يكون من الباب، [وممكنٌ أن يكون] الفاءُ بدلاً من الهمزة. قال:
  * إذا أصابَ صَيْدَهُ أو أخْطَفَا([4]) *
  والخُطّاف: طائر، والقياس صحيح، لأنّه يخطَف الشيءَ بمِخلبه. يقال لمخاليب السِّباع خطاطيفها. قال:
إذا عَلِقَتْ قِرْناً خَطَاطيفُ كَفِّهِ *** رأى الموتَ بالعينَين أسودَ أحْمَرا([5])  والخطّاف: حديدةٌ حَجْناء؛ لأنه يُخْتَطف بها الشيء، والجمع خطاطيف. قال النابغة:
خطاطيفُ حُجْنٌ في حبالٍ مَتينةٍ *** تُمَدُّ بها أيدٍ إليكَ نوازعُ([6])  (خطل)  الخاء والطاء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على استرخاءٍ واضطراب، قياسٌ مطرد. فالخَطَل: استرخاءُ الأذُن. يقال أذُنٌ خَطْلاء، وثَلَّةٌ خُطْلٌ، وهي الغنم المسترخِيةُ الآذان. قال:
إذا الهَدَفُ المِعْزالُ صوَّب رأسَه *** وأعجبَهُ ضَفْوٌ من الثَّلةِ الخُطْلِ([7])  ورُمْحٌ خَطِلٌ: مضطرِب. ويقال للأحمق خَطِلٌ. والخَطَل: المنطقُ الفاسد.
  وزعم ناسٌ أنّ الجوادَ يسمَّى خَطِلاً، وذلك لسُرعته إلى العطاء. ويقال امرأةٌ خَطَّالةٌ: ذاتُ رِيبة، وذلك لخَطَلها. والأصل واحدٌ.
  (خطم)  الخاء والطاء والميم يدلُّ على تقدُّمِ شيءٍ في نُتُوٍّ يكون فيه. فالمَخَاطم الأنوف، واحدها مَخْطِم. ورجلٌ أخطمُ: طويلُ الأنف. والخِطَام للبعير سُمِّي بذلك لأنّه يقع على خَطْمه. ويقال إنّ الخُطْمة([8]) رَعْنُ الجَبَل. فهذا هو الباب.
  وقد شذت كلمةٌ واحدة، قالوا: بُسْرٌ مُخَطَّمٌ، إذا صارت فيه خُطوط.
  (خطو/أ)  الخاء والطاء والحرف المعتلّ والمهموز، يدلُّ على تعدّي الشيء، والذَّهاب عنه. يقال خَطوتُ أخطو خَُطوة. والخُطْوة: ما بين الرِّجْلين. والخَطْوة: المرَّة الواحدة.
  والخَطَاءُ من هذا؛ لأنّه مجاوزة حدِّ الصواب. يقال أخطأ إذا تعدّى الصَّواب. وخَطِئ يخطأُ، إذا أذْنب، وهو قياسُ الباب؛ لأنه يترك الوجه الخَيْرَ.
  (خطب)  الخاء والطاء والباء أصلان: أحدهما الكلامُ بين اثنين، يقال خاطبهُ يُخاطِبه خِطاباً، والخُطْبة من ذلك. وفي النِّكاح الطّلَب أن يزوّج، قال الله تعالى:﴿لاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّساء﴾ [البقرة 235]. والخُطْبة: الكلام المخطوب به. ويقال اختطب القومُ فلاناً، إذا دعَوْه إلى تزوج صاحبتهم. والخطب: الأمرُ يقع؛ وإنما سُمِّي بذلك لِمَا يقع فيه من التَّخاطب والمراجعة.
  وأمّا الأصل الآخرَ فاختلافُ لونَين. قال الفرَّاء: الخَطْبَاء: الأتان التي لها خَطٌّ أسودُ على مَتْنِها. والحمار الذكر أخْطَبُ. والأخطَب: طائر؛ ولعله يختلِف عليه لونان. قال:
  * إذا الأخْطَبُ الدَّاعِي على الدَّوْح صَرْصَرا([9]) *
  والخُطْبان: الحنْظَلُ إذا اختلف ألوانُه. والأخطَبُ: الحمار تعُلوه خُضْرة. وكلُّ لونٍ يشبه ذلك فهو أخْطَبُ.
  (خطر)  الخاء والطاء والراء أصلان: أحدهما القَدْر والمكانة، والثاني اضطرابٌ وحركة.
  فالأوّل قولهم لنظير الشيء خَطِيرُهُ([10]). ولِفلانٍ خَطَرٌ، أي منزلةٌ ومكانة تناظرُه وتصلُح لمِثْله.
  والأصل الآخر قولهم: خَطر البعير بذنبه خَطَراناً. وخَطَرَ ببالي كذا خَطْراً، وذلك أن يمرَّ بقلبه بسرعةٍ لا لُبْثَ فيها ولا بُطْء. ويقال خَطَر في مِشْيَته. ورجلٌ خَطَّارٌ بالرُّمح، أي مَشَّاءٌ بِهِ([11]) طعّان. قال:
  * مَصاليتُ خَطّارون بالرُّمح في الوغَى([12]) *
  ورمح خَطّارٌ: ذُو اهتِزازٍ. *وخَطَر الدّهر خَطرَانَهُ، كما يقال ضَرَب ضَرَبانَه. والخَطْرة: الذِّكرة. قال:
بينما نحنُ بالبَلاكِثِ فالقا *** عِ سِراعاً والعِيسُ تهوِي هُوِيَّا([13])خَطَرَتْ خَطْرَةٌ على القلب مِن ذِكـ *** ـراكِ وَهْناً فما استطعتُ مُضِيّا---------------------------------------------------------------
([1]) قراءة فتح الطاء أعلى، ونسب في اللسان قراءة الكسر إلى يونس. وانظر تفسير أبي حيان  (1: 89-90).
([2]) هو حديث علي: "نفقتك رياء وسمعة للخطاف".
([3]) البيت لعوف، جد جرير بن عطية بن عوف، وبهذا لقب "الخطفى".
([4]) للعماني الراجز، كما في اللسان (خطف) وقبله: * فانقض قد فات العيون الطرفا *
([5]) لأبي زبيد الطائي، كما في اللسان (خطف).
([6]) ديوان النابغة 55 واللسان (خطف).
([7]) البيت لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 43 واللسان (هدف، عزل، صفا). وسيعيده في (ضفو) ويروى: "المعزاب" بالباء بدل اللام، وهما بمعنى.
([8]) لم ترد هذه الكلمة في اللسان والقاموس. ووردت في الأصل والمجمل بهذا الضبط.
([9]) صدره كما اللسان (خطب، مرر): * ولا أنثني من طيرة عن مريرة *
([10]) يقال هو خطير له وخطر أيضاً.
([11]) كتب في الأصل"مشابه".
([12]) ورد هذا الصدر في المجمل واللسان.
([13]) نسب في الحماسة (2: 73) واللسان (بلكث) إلى بعض القرشيين. وفي حواشي اللسان: هو أبو بكر بن عبد الرحمن بن المسور بن مخرمة. ونسبه ياقوت في معجم البلدان إلى كثير.
ـ

##### Türkçe

(خاء, طاء ve ikisini üçleyenler babı)
  (خطف)  **الخاء** ve **الطاء** ve **الفاء** tek bir asıldır; düzenli, kıyaslanır; o, bir hafiflik içinde kapıp alma/çekip alma (istilâb)dır. Şu hâlde **الخَطْف** kapıp almadır. Dersin ki: **خَطِفْتُه** onu kapıp aldım, **أخْطَفُه** onu kapıp alırım; ve **خَطَفْتُه** onu kapıp aldım, **أخطِفُه** onu kapıp alırım. Ve **بَرْقٌ خاطفٌ** gözlerin nurunu kapıp alan (şimşek). Allah Teâlâ dedi: ﴿يَكَادُ البَرْقُ يَخْطَِفُ أَبْصَارَهُم﴾ [Bakara 20]; ve şeytan, gizlice çaldığı zaman işitmeyi kapıp alır. Allah Teâlâ dedi: ﴿إلاَّ مَنْ خَطِفَ الخَطْفَة﴾ [Sâffât 10]. Ve şeytana “**الخَطّاف**” denir; bu ad hadiste de gelmiştir. Ve **جمل خَيْطَفٌ**: geçişi hızlı. Ve o hız **الخَيْطَفى**dır. Dedi ki:
  * وعَنَقاً باقِي الرَّسيم خَيْطفا *
  Ve bununla **الخَطَفى** adlandırıldı; asıl onda birdir; çünkü hızlanan kimsenin ayaklarının yerde kalışı azalır; sanki o, şeyi kapıp almış gibidir. Ve “**مُخْطَفُ الحَشَا**” denir; içi (karın içi) bükülmüş/çekilmiş olduğu zaman. Bu da doğrudur; çünkü sanki eti ondan kapılıp alınmış da incelmiş ve narinleşmiş gibidir. Ama onların “**رمَى الرمِيَّة فأَخطَفَها**” sözleri: onu ıskaladı/yanıldı, demektir; bunun babtan olması mümkündür; [ve mümkündür ki] **الفاء** hemzenin bedeli olsun. Dedi ki:
  * إذا أصابَ صَيْدَهُ أو أخْطَفَا *
  Ve **الخُطّاف**: bir kuştur; kıyas doğrudur; çünkü o, şeyi pençesiyle kapıp alır. Yırtıcıların pençelerine **خطاطيفها** denir. Dedi ki:
إذا عَلِقَتْ قِرْناً خَطَاطيفُ كَفِّهِ *** رأى الموتَ بالعينَين أسودَ أحْمَرا  **والخطّاف**: eğri bir demirdir; çünkü onunla şey kapılıp alınır; çoğulu **خطاطيف**. Nâbiga dedi:
خطاطيفُ حُجْنٌ في حبالٍ مَتينةٍ *** تُمَدُّ بها أيدٍ إليكَ نوازعُ  (خطل)  **الخاء** ve **الطاء** ve **اللام** tek bir asıldır; bir gevşekliğe ve çalkantıya delâlet eder; düzenli bir kıyastır. Şu hâlde **الخَطَل**: kulağın gevşekliğidir. “**أذُنٌ خَطْلاء**” denir; ve “**ثَلَّةٌ خُطْلٌ**”: o, kulakları gevşek olan koyun sürüsüdür. Dedi ki:
إذا الهَدَفُ المِعْزالُ صوَّب رأسَه *** وأعجبَهُ ضَفْوٌ من الثَّلةِ الخُطْلِ  Ve **رُمْحٌ خَطِلٌ**: çalkantılı/titrek. Ve ahmağa **خَطِلٌ** denir. Ve **الخَطَل**: bozuk konuşmadır.
  Bir topluluk, cömertin **خَطِلاً** diye adlandırıldığını iddia etti; bu, vermeye süratli oluşundandır. Ve “**امرأةٌ خَطَّالةٌ**” denir: şüphe/kuşku sahibi; bu, onun **خَطَل**’ındandır. Asıl birdir.
  (خطم)  **الخاء** ve **الطاء** ve **الميم**, içinde bir çıkıntı bulunan bir şeyin öne doğru ilerlemesine delâlet eder. Şu hâlde **المَخَاطم** burunlardır; tekili **مَخْطِم**. Ve **رجلٌ أخطمُ**: burnu uzun. Ve deve için **الخِطَام** buna böyle adlandırıldı; çünkü onun **خَطْمه**’si üzerine düşer/oturur. Ve denir ki **الخُطْمة** dağın burnu/çıkıntısıdır. İşte bab budur.
  Ve tek bir kelime şâz oldu: “**بُسْرٌ مُخَطَّمٌ**” dediler; onda çizgiler olduğu zaman.
  (خطو/أ)  **الخاء** ve **الطاء** ve illetli harf ve hemzeli (harf), bir şeyin aşmasına ve ondan gitmesine delâlet eder. “**خَطوتُ أخطو خَُطوة**” denir. Ve **الخُطْوة**: iki ayak arasındaki (mesafe). Ve **الخَطْوة**: bir defa (atış).
  Ve **الخَطَاءُ** da bundandır; çünkü o, doğrunun sınırını aşmaktır. “**أخطأ**” denir: doğruyu aştı. Ve “**خَطِئ يخطأُ**” (denir): günah işledi; bu, babın kıyasıdır; çünkü hayırlı yönü terk eder.
  (خطب)  **الخاء** ve **الطاء** ve **الباء** iki asıldır: birincisi iki kişi arasındaki sözdür; “**خاطبهُ يُخاطِبه خِطاباً**” denir; ve **الخُطْبة** bundandır. Nikâhta, evlendirilmesini isteme (talep)tir. Allah Teâlâ dedi: ﴿لاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّساء﴾ [Bakara 235]. Ve **الخُطْبة**: onunla hitap edilen konuşmadır. Ve “**اختطب القومُ فلاناً**” denir: onu, arkadaşlarını (kadınlarını) nikâhlamasına çağırdıkları zaman. Ve **الخطب**: vuku bulan iştir; ancak onda vuku bulan karşılıklı konuşma ve müracaat sebebiyle böyle adlandırıldı.
  Diğer asıl ise iki rengin farklı oluşudur. Ferrâ dedi: **الخَطْبَاء**: sırtında siyah bir çizgi bulunan dişi eşek. Erkek eşek **أخْطَبُ**tur. Ve **الأخطَب**: bir kuş; belki onda iki renk farklılaşır. Dedi ki:
  * إذا الأخْطَبُ الدَّاعِي على الدَّوْح صَرْصَرا *
  Ve **الخُطْبان**: renkleri farklılaştığı zaman **الحنْظَل**. Ve **الأخطَبُ**: üzerinde yeşillik bulunan eşek. Ve buna benzeyen her renk **أخْطَبُ**tur.
  (خطر)  **الخاء** ve **الطاء** ve **الراء** iki asıldır: birincisi değer ve makam, ikincisi çalkantı ve harekettir.
  Birincisi, onların bir şeyin benzerine **خَطِيرُهُ** demeleridir. Ve falanın **خَطَرٌ**’ı vardır; yani ona denk düşen ve onun gibisine yaraşan bir menzil ve makam.
  Diğer asıl, onların “**خَطر البعير بذنبه خَطَراناً**” sözleridir. Ve “**خَطَرَ ببالي كذا خَطْراً**” (denir): bu, kalbine içinde durma ve yavaşlık olmaksızın bir süratle geçmesidir. Ve yürüyüşünde “**خَطَر**” denir. Ve “**رجلٌ خَطَّارٌ بالرُّمح**” (denir): yani onunla yürüyen, saplayan. Dedi ki:
  * مَصاليتُ خَطّارون بالرُّمح في الوغَى *
  Ve **رمح خَطّارٌ**: sallantılı olan. Ve “**خَطَر الدّهر خَطرَانَهُ**” (denir); “**ضَرَب ضَرَبانَه**” denildiği gibi. Ve **الخَطْرة**: hatırlayış/zikirdir. Dedi ki:
بينما نحنُ بالبَلاكِثِ فالقا *** عِ سِراعاً والعِيسُ تهوِي هُوِيَّا
خَطَرَتْ خَطْرَةٌ على القلب مِن ذِكـ *** ـراكِ وَهْناً فما استطعتُ مُضِيّا

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ط ل
ومـن المجـاز‏:‏ رمـح خطـل‏:‏ مضطـرب‏.‏
وسهـم خطـل‏:‏ يذهـب يمينـاً وشمـالاً لا يقصد قصد الهدف‏.‏
ورجل خطل اليدين‏:‏ خضل بالمعروف‏.‏
وثوب خطل‏:‏ طويل ينسحب بالأرض وقيل هـو الجافـي الغليـظ‏.‏
وخـرج الصائـد فـي أخطـال لـه وأسمال‏.‏
وفي خطوه خطل‏:‏ بعد وطول‏.‏
قال القطامي‏:‏ حتى ترى الحرة الوجناء لاغبةً والأرحبي الذي في خطوه خطل ورجل خطل وأخطل‏:‏ أحمق‏.‏
ومنطق خطل‏:‏ مضطرب‏.‏
وفي كلامه خطل وخطل في كلامه وأخطل‏.‏
ودهر أخطل‏.‏
وامرأة خطلاء الثديين ونسوة خطل‏.‏
وأرى في مشيته خطلاً‏:‏ ضعفاً واختلافاً‏.‏
وامرأة خطالة‏:‏ ذات ريبة‏.‏

##### Türkçe

خ ط ل
Ve mecazdan: **رمح خطل**: çalkantılı.
Ve **سهم خطل**: sağa ve sola gider; hedefin kastını kastetmez.
Ve **رجل خطل اليدين**: iyilikle gevşek (eli bol).
Ve **ثوب خطل**: uzun; yerde sürünür; ve denildi ki: o, kaba kalındır.
Ve avcı, kendisine ait **أخطال** ve **أسمال** içinde çıktı.
Ve adımında **خطل** vardır: uzaklık ve uzunluk.
**القطامي** dedi ki:
“Ta ki, yorgun, zayıf hür kadını görürsün; ve adımında **خطل** bulunan **الأرحبي**yi.”
Ve **رجل خطل** ve **أخطل**: ahmak.
Ve **منطق خطل**: çalkantılı.
Ve sözünde **خطل** vardır; ve sözünde **خطل**; ve **أخطل**.
Ve **دهر أخطل**.
Ve **امرأة خطلاء الثديين** ve kadınlar **خطل**.
Ve yürüyüşünde **خطلاً** görüyorum: zayıflık ve farklılık.
Ve **امرأة خطالة**: şüphe sahibi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَطَل: خفة وسرعة، خَطِلَ خَطَلاً فهو خَطِلٌ وأَخْطَل. والخاطل: الأَحمق العَجِل، وهو أَيضاً السَّريع الطَّعنِ العَجِلُهُ؛ قال: أَحْوَس في الهَيْجاء بالرُّمْح خَطِل
وفي التهذيب: يقال للأَحمق العَجِل خَطِلٌ، وللمقاتل السريع الطعن خَطِل؛ وأَنشد:
أَحْوَس في الظَّلْماء بالرُّمح الخَطِل
فأَتى بالخَطِل بالأَلف واللام. وسهم خَطِلٌ: يَعْجَل فيذهب يميناً وشمالاً لا يَقْصِد قَصْد الهَدَف؛ قال:
هذا لذاك وقَوْلُ المرءِ أَسْهُمُه،
منها المُصيبُ ومنها الطائش الخَطِل
والفعل من كل ذلك خَطِل خَطَلاً، وهو أَخْطَلُ؛ وقوله:
لما رأَيت الدهرَ جَمًّا خَبَلُه،
أَخْطَلَ، والدَّهْرُ كثيرٌ خَطَلُه
إِنما عنى أَنه لا يقصد في أَعماله ولا يعتدل في أَفعاله. ورجل خَطِلُ اليدين وخَطِلٌ في المعروف: عَجِلٌ عند أَعْطاء النَّفَل. ويقال للجَوَاد من الرجال: خَطِلُ اليدين بالمعروف أَي عَجِلٌ عند الإِعطاء. الجوهري: رجل جَواد خَطِلٌ أَي سريع الإِعطاء. والخَطَل: الكلام الفاسد الكثير المضطرب، خَطِلَ خَطَلاً، فهو أَخطل وخَطِل. أَبو عبيد: الهُراء المَنْطِق الفاسد، ويقال الكثير، والخَطَل مثله؛ وقال ابن الأَعرابي في قوله رؤْبة:ودَغْية من خَطِل مُغْدَوْدِن
الدَّغْية: الخُلُق الرديء، إِنه لذو دَغَوات
(* قوله «لذو دغوات» عبارة
الجوهري: إنه لذو دغوات ودغيات أي أخلاق رديئة) أَي أَخلاق رديئة؛ قال: والخَطِل المضطرب. أَبو عمرو: خَطِلَ الرجلُ في كلامه، بالكسر، خَطَلاً وأَخْطَل في كلامه بمعنى واحد أَي أَفْحَش. وفي حديث عليّ، رضي الله عنه: فركب بهم الزَّلَل وزَيَّن لهم الخَطَل؛ الخَطَل: المَنْطِقُ الفاسد. وخَطَلُ المرأَةِ: فُحْشُها وريبتها. وامرأَة خَطَّالة: فَحَّاشة أَو ذات ريبة. والخَطَلُ: الطول والاضطراب، يكون ذلك في الإِنسان والفرس والرمح ونحو ذلك. رمح خَطِلٌ وأَخْطل: مضطرب. ولسان خَطِل ورجل أَخطل اللسان إِذا كان مضطرب اللسان مُفَوَّهاً. ورجل خَطِل القوائم: طويلُها. وأُذُن خَطْلاءُ بَيِّنة الخَطَل: طويلة مضطربة مسترخية. وشاة خَطْلاء: أَذْناءُ. الليث: الخَطْلاء من الشاء العريضة الأُذنين جدًّا، أُذُناه خَطْلاوَانِ كأَنهما نَعْلان. ويقال للمرأَة الجافية الخَلْق الطويلة اليدين: امرأَة خَطْلاء، ونِسْوة خُطْل. وكلاب الصيد خُطْلٌ لاسترخاء آذانها، والفعل من كل ذلك خَطِلَ خَطَلاً. وثَلَّة خُطْل: وهي الغنم المسترخية الآذان، ومنه سمي الأَخْطَل الشاعر، وقيل: إِنما سمي بذلك لطول لسانه، وقيل: هو من الخَطَل في القول؛ وذلك أَنه قال لكعب بن جُعَيل:
لعَمْرُك إِنَّني، وابْنَيْ جُعَيْل
وأُمَّهُما، لإِسْتارٌ لئيمُ
فقال له كعب: إِنك لأَخْطَل من الخَطَل في القول وهو الفُحْش، فسمي الأَخْطل؛ قال ابن سيده: وليس ذلك بشيء.
والخَطَل: التَّلَوِّي والتبختر، وقد خَطِل في مِشْيته. والخَطِل من الثياب: ما خَشُن وغَلُظَ وجَفَا؛ وأَنشد:
أَعَدَّ أَخْطالاً له وترمقا
يعني الصَّيّاد. والخَطِل: طَرَف الفُسْطاط، وجمعه أَخطال. وثوب خَطِلٌ: يَنْجَرُّ على الأَرض من طوله. والخَيْطَل: السِّنَّوْر؛ قال: يُداري النَّهار بسَهْم له،
كما عالج الغُفَّةَ الخَيْطَلُ
(* قوله «يداري النهار إلخ» تقدم هذا البيت في ترجمة غفف: يدير النهار بجشء له إلخ، والجشء، بالفتح: هو السهم).
ابن الأَعرابي: هي الهرُّ
(* قوله «هي الهرّ» هكذا في الأصل، والهرّ يقع
على الذكر والانثى).
والخَيْطَل: الخازِبَازُ. والخَيْطَل: الكلب. والخَيْطَل: من أَسماء الداهية. والخَيْطَل: جماعة الجراد مثل الخَيْط؛ قال ابن سيده: وإِنما لم أَحكم على لامها بالزيادة لأَن اللام قليلاً ما تزاد إِنما زيدت في عَبْدَل، ولذلك قضينا أَن لام طَيسَل أَصل، وإِن كانوا قد قالوا طَيْس. والخَيْطَل: العَطَّار.

##### Türkçe

**الخَطَل**: hafiflik ve sürat; **خَطِلَ** **خَطَلاً**; o hâlde o **خَطِلٌ** ve **أَخْطَل**’dır. Ve **الخاطل**:
aptal aceleci; ve o ayrıca hızlı saplayan, onun acelecisi; dedi ki:
أَحْوَس في الهَيْجاء بالرُّمْح خَطِل

Ve **التهذيب**’de: aptal aceleciye **خَطِلٌ** denir; ve hızlı saplayan savaşçıya **خَطِل**; ve inşad etti:
أَحْوَس في الظَّلْماء بالرُّمح الخَطِل
Böylece **الخَطِل**’i **الألف** ve **اللام** ile getirdi. Ve **سهم خَطِلٌ**: acele eder de sağa ve sola gider, hedefin kastını kastetmez; dedi ki:
هذا لذاك وقَوْلُ المرءِ أَسْهُمُه،
منها المُصيبُ ومنها الطائش الخَطِل

Ve fiil bütün bunlardan **خَطِل خَطَلاً**’dır; ve o **أَخْطَلُ**’dur; ve onun sözü:
لما رأَيت الدهرَ جَمًّا خَبَلُه،
أَخْطَلَ، والدَّهْرُ كثيرٌ خَطَلُه
Ancak şunu kastetti: amellerinde kastetmez ve fiillerinde mutedil olmaz. Ve **رجل خَطِلُ اليدين** ve **خَطِلٌ في المعروف**: nafile vermede acelecidir. Ve erkeklerden cömert olana denir: **خَطِلُ اليدين بالمعروف** yani vermede acelecidir. **الجوهري**: **رجل جَواد خَطِلٌ** yani hızlı vermedir. Ve **الخَطَل**: bozuk, çok, çalkantılı söz; **خَطِلَ خَطَلاً**; o hâlde o **أَخطل** ve **خَطِل**’dir. **أَبو عبيد**: saçma söz, bozuk mantık; ve çok olana denir; ve **الخَطَل** onun gibidir; ve **ابن الأَعرابي** **رؤْبة**’nin sözü hakkında dedi:
ودَغْية من خَطِل مُغْدَوْدِن
**الدَّغْية**: kötü huy; şüphesiz o **لذو دَغَوات**
(* قوله «لذو دغوات» عبارة الجوهري: إنه لذو دغوات ودغيات أي أخلاق رديئة) yani kötü huylar; dedi ki:
ve **الخَطِل** çalkantılıdır. **أَبو عمرو**: adam sözünde **خَطِلَ** (kesre ile) **خَطَلاً**; ve sözünde **أَخْطَل** bir tek mânâ ile, yani çirkin konuştu. Ve Ali’nin, Allah ondan razı olsun, hadisinde:
فركب بهم الزَّلَل وزَيَّن لهم الخَطَل؛
**الخَطَل**: bozuk mantıktır. Ve **خَطَلُ المرأَةِ**: onun çirkinliği ve şüphesi. Ve **امرأَة خَطَّالة**: çok çirkin konuşan yahut şüphe sahibi. Ve **الخَطَلُ**: uzunluk ve çalkantı; bu insan, at ve mızrak ve bunun benzerinde olur. **رمح خَطِلٌ** ve **أَخْطل**: çalkantılı. Ve **لسان خَطِل** ve **رجل أَخطل اللسان**: dili çalkantılı, ağzı laf yapan olunca. Ve **رجل خَطِل القوائم**: onun (bacaklarının) uzunudur. Ve **أُذُن خَطْلاءُ بَيِّنة الخَطَل**: uzun, çalkantılı, sarkık. Ve **شاة خَطْلاء**: uzun kulaklı. **الليث**: koyundan **الخَطْلاء** çok geniş kulaklı olandır; onun iki kulağı **خَطْلاوَانِ**, sanki ikisi iki nal. Ve kaba yaratılışlı, elleri uzun kadına denir: **امرأَة خَطْلاء**; ve kadınlar: **نِسْوة خُطْل**. Ve av köpekleri **خُطْلٌ**dur, kulaklarının sarkıklığından; ve fiil bütün bunlardan **خَطِلَ خَطَلاً**’dır. Ve **ثَلَّة خُطْل**: o, kulakları sarkık koyunlardır; ve ondan şair **الأَخْطَل** adlandırıldı; ve denildi: ancak uzun dili sebebiyle böyle adlandırıldı; ve denildi: o, sözdeki **الخَطَل**dandır; bu da şundandır ki o, Ka‘b b. Cü‘ayl’e dedi:
لعَمْرُك إِنَّني، وابْنَيْ جُعَيْل
وأُمَّهُما، لإِسْتارٌ لئيمُ
Bunun üzerine Ka‘b ona dedi: şüphesiz sen, sözdeki **الخَطَل**den daha **أَخْطَل**sın; o da çirkin sözdür; böylece **الأَخْطل** adlandırıldı; **ابن سيده** dedi ki: bu bir şey değildir.

Ve **الخَطَل**: kıvrılıp dönme ve salınarak yürüme; ve yürüyüşünde **خَطِل** etmiştir. Ve elbiselerden **الخَطِل**: sertleşen, kalınlaşan ve kabalaşan şeydir; ve inşad etti:
أَعَدَّ أَخْطالاً له وترمقا
avcıyı kastediyor. Ve **الخَطِل**: çadırın ucu; çoğulu **أَخطال**. Ve **ثوب خَطِلٌ**: uzunluğundan yere sürünür. Ve **الخَيْطَل**: kedi; dedi ki:
يُداري النَّهار بسَهْم له،
كما عالج الغُفَّةَ الخَيْطَلُ
(* قوله «يداري النهار إلخ» تقدم هذا البيت في ترجمة غفف: يدير النهار
بجشء له إلخ، والجشء، بالفتح: هو السهم).
**ابن الأَعرابي**: o, kedidir
(* قوله «هي الهرّ» هكذا في الأصل، والهرّ يقع
على الذكر والانثى).

Ve **الخَيْطَل**: **الخازِبَازُ**. Ve **الخَيْطَل**: köpek. Ve **الخَيْطَل**: felaketin adlarındandır. Ve **الخَيْطَل**: çekirge topluluğu, ip gibi **الخَيْط** misali; **ابن سيده** dedi ki: onun **لام**’ına ziyadelik hükmü vermedim; çünkü **اللام** az olarak ziyade edilir; ancak **عَبْدَل**’de ziyade edilmiştir; bunun için **طَيسَل**’in **لام**’ının aslî olduğuna hükmettik, her ne kadar **طَيْس** demiş olsalar da. Ve **الخَيْطَل**: attardır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ط ل * * الخَطَلُ * المنطق الفاسد المضطرب وقد * خَطِلَ * في كلامه من باب طرِب و * أخْطَلَ * أي أفحش

##### Türkçe

* خ ط ل * * **الخَطَلُ** * bozuk, çalkantılı fasit söz; ve “**خَطِلَ**” konuşmasında (fiil çekimi) **طرِب** babındandır; ve “**أخْطَلَ**” yani çirkin söz söyledi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخطل، محركة: خفة وسرعة كما في المحكم. أيضا: الكلام الفاسد وقيل: الكثير. وفي العباب: المنطق الفاسد المضطرب. خطل، كفرح خطلا فهو أخطل، وخطل ككتف فيهما أي في السرعة وفساد الكلام. الخطل أيضا: الطول والاضطراب يكون في الإنسان والفرس والرمح ونحو ذلك. الخطل من المرأة: فحشها وريبتها، وهي خطالة أي فحاشة، أو ذات ريبة كما في المحكم والعباب. الخطل: التلوي والتبختر، وقد تخطل في مشيته: إذا فعل ذلك. الخطل ككتف: الأحمق العجل. أيضا: السريع الطعن العجله المقاتل، قال:
  أحوس في الظلماء بالرمح الخطل الخطل من السهام: ما يعجل فيذهب يمينا وشمالا، لا يقصد قصد الهدف قال الشاعر:
  هذا لذاك وقول المرء أسـهـمـه                      منها المصيب ومنها الطائش الخطل الخطل من الثياب جمع ثوب، ووقع في المجمل: من النبت وهو تصحيف، نبه عليه الصاغاني. كذا من البدن: ما خشن وغلظ وجفا، قال رؤبة:
  أجر خزا خطلا ونرمقا
  إن لريعان الشباب غيهقا والجمع: أخطال، قال:
  أعد أخطالا له ونرمقا يقال: الخطل: حبل الصائد، أيضا: طرف الفسطاط والجمع: أخطال كما في العباب. الخطل أيضا: الثوب ينجر على الأرض طولا كما في التهذيب والعباب. ورجل خطل اليدين: خشنهما، من المجاز: رجل خطل اليدين بالمعروف: أي عجل عند العطاء وفي التهذيب والعباب: عند الإعطاء، أي إعطاء النفل، وهو من صفة الأجواد. والأخطل التغلبي: غياث بن غوث كان في زمن بني أمية. والأخطل الضبعي الذي ادعى النبوة، فقتله عمر بن هبيرة. والأخطل بن حماد بن النمر بن تولب. والأخطل بن غالب المجاشعي، أخو الفرزدق: شعراء كما في العباب، والمختلف والمؤتلف للآمدي. وهلال، أو عبد الله بن خطل، محركة الذي تعلق بأستار الكعبة يوم الفتح، فأمر النبي صلى الله عليه وسلم بقتله، قتله أبو برزة الأسلمي رضي الله عنه. والذي في أنساب أبي عبيد القاسم بن سلام: هلال بن خطل الأدرمي، واسم خطل: عبد الله. انتهي. وقال الزبير بن بكار: اسمه آدم القرشي الأدرمي. قلت: وهو من ولد تيم بن غالب، الملقب بالأدرم، ففي سياق المصنف نظر لا يخفى. والخيطل، كصيقل: الكلب كما في المحكم، والمحيط. أيضا: السنور عن الليث. وقال ابن الأعرابي: هي الهر والخيطل والخازباز قال:
  يدير النهار بحشـر لـه                      كما عالج الغفة الخيطل

  كالخنطل بالنون، وهي زائدة. الخيطل كجندل: الداهية، أيضا: العطار وهما في المحكم كصيقل. كذلك جماعة الجراد مثل الخيط، قال: وإنما لم أقض على لامها بالزيادة، لأن اللام قليلا ما تزاد، وإنما زيدت في عبدل، وفي ذلك، ولذلك قضينا أن لام طيسل: أصل، وإن كانوا قد قالوا: طيس. والخطلاء: الشاة العريضة الأذنين جدا، أذناه خطلاوان كأنهما نعلان، كما في التهذيب. ج: خطل ككتب ويخفف، يقال: ثلة خطل، وهي الغنم المسترخية الآذان، كما في العباب، قال أبو ذؤيب:
  إذا الهدف المعزاب صوب رأسه                      وأعجبه ضفو من الثلة الخطـل وكذلك الكلاب. الخطلاء من الآذان: المسترخية وقيل: الطويلة المضطربة. الخطلاء: المرأة الجافية الخلق، كما في التهذيب، وقيل: هي الطويلة الثديين.
 ومما يستدرك عليه: رجل خطل القوائم: طويلها. ورمح خطل: طويل مضطرب. ورجل أخطل اللسان: مضطربه مفوه، وبه لقب الأخطل، الشاعر، قيل: إنه من الخطل في القول، وذلك أنه قال:
  لعمرك إنني وابني جعيل                      وأمهما لإسـتـار لـئيم فقيل له: هذا خطل من قولك، فسمي به. وسرة خطل: مسترخية. وأخطل في كلامه: أفحش. وكلاب الصيد كلها خطل، لاسترخاء آذانها.

##### Türkçe

**الخطل**، harekeli: **المحكم**’de olduğu gibi hafiflik ve sürat. Yine: bozuk söz; ve denildi: çok. **العباب**’da: bozuk, çalkantılı mantık.

**خطل**، **كفرح**: **خطلا**; o hâlde o **أخطل**’dır; ve **خطل** **ككتف**: ikisinde, yani süratte ve sözün bozukluğunda.

**الخطل** ayrıca: uzunluk ve çalkantı; insanda, atta, mızrakta ve bunun benzerlerinde olur.

Kadından **الخطل**: onun edepsizliği ve şüpheliliği; o **خطالة**’dır, yani edepsiz; yahut şüphe sahibi, **المحكم** ve **العباب**’da olduğu gibi.

**الخطل**: kıvrıla kıvrıla yürüme ve salınma; yürüyüşünde **تخطل** etti: bunu yaptığı zaman.

**الخطل** **ككتف**: ahmak, aceleci. Yine: aceleci dövüşen, süratli saplayan; dedi ki:
  Karanlıkta mızrakla **الخطل** olan, ahves.

Oklardan **الخطل**: acele edip sağa sola giden; hedefin kastını kastetmeyen. Şair dedi ki:
  Bu şuna; kişinin sözü onun oklarıdır;
  onlardan isabet eden vardır, onlardan şaşıran **الخطل** vardır.

Elbiselerden **الخطل**: **ثوب**’un çoğulu; **المجمل**’de: bitkiden diye vâki oldu; o bir tashiftir; **الصاغاني** buna dikkat çekti.

Beden(den) de böyledir: sertleşen, kalınlaşan ve kabalaşan şey. **رؤبة** dedi ki:
  **خطلا** ve **نرمقا** bir **خزا** sürüklerim,
  şüphesiz gençliğin ilk çağı **غيهقا**dır.

Çoğulu: **أخطال**; dedi ki:
  Ona **أخطالا** ve **نرمقا** hazırladı.

Denilir: **الخطل**: avcının ipi. Yine: çadırın ucu; çoğulu: **أخطال**, **العباب**’da olduğu gibi.

**الخطل** ayrıca: **التهذيب** ve **العباب**’da olduğu gibi, uzunlamasına yere sürünen elbise.

Ve **رجل خطل اليدين**: ikisi kaba. Mecazdan: **رجل خطل اليدين بالمعروف**: yani vermede aceleci; **التهذيب** ve **العباب**’da: ihsanda; yani nafile bağış vermek; o, cömertlerin sıfatındandır.

Ve **الأخطل التغلبي**: **غياث بن غوث**; **بني أمية** zamanında idi.

Ve nübüvvet iddia eden **الأخطل الضبعي**; onu **عمر بن هبيرة** öldürdü.

Ve **الأخطل بن حماد بن النمر بن تولب**.

Ve **الأخطل بن غالب المجاشعي**، **الفرزدق**’ın kardeşi: şairlerdir; **العباب**’da ve **المختلف والمؤتلف**’te, **للآمدي**.

Ve **هلال** yahut **عبد الله بن خطل**، harekeli: fetih günü Kâbe’nin örtülerine tutunan; Peygamber صلى الله عليه وسلم onun öldürülmesini emretti; onu **أبو برزة الأسلمي** رضي الله عنه öldürdü.

**أنساب**’ta, **أبي عبيد القاسم بن سلام**’ın: **هلال بن خطل الأدرمي**; ve **خطل**’ın adı: **عبد الله**. Bitti.

Ve **الزبير بن بكار** dedi: onun adı **آدم القرشي الأدرمي**.

Dedim: o, **تيم بن غالب**’in evladındandır; **الأدرم** lakaplı; öyleyse musannifin sevkinde gizli olmayan bir nazar vardır.

Ve **الخيطل**، **كصيقل**: köpek; **المحكم** ve **المحيط**’te olduğu gibi. Yine: **الليث**’ten, kedi.

**ابن الأعرابي** dedi: o, **الهر** ve **الخيطل** ve **الخازباز**’dır. Dedi ki:
  Gündüzü, kendisi için bir haşr ile döndürür;
  tıpkı **الغفة**’yi **الخيطل**’in tedavi ettiği gibi.

**كالخنطل بالنون**; o ziyadedir.

**الخيطل** **كجندل**: dehşetli iş. Yine: attar; ikisi de **المحكم**’de **كصيقل**.

Aynı şekilde, ip gibi olan çekirge topluluğu. Dedi ki: ben onun **لام**’ına ziyadelikle hükmetmedim; çünkü **لام** az ziyade edilir; ancak **عبدل**’de ziyade edilmiştir; ve bunda, ve bundan dolayı, **لام**’ı **طيسل**’in aslîdir diye hükmettik; her ne kadar onlar **طيس** demiş olsalar da.

**الخطلاء**: kulakları pek geniş koyun; onun iki kulağı **خطلاوان**dır; sanki ikisi iki nal gibidir; **التهذيب**’de olduğu gibi.

Çoğul: **خطل** **ككتب**; ve hafifletilir. Denilir: **ثلة خطل**; o, kulakları sarkık koyunlardır; **العباب**’da olduğu gibi. **أبو ذؤيب** dedi ki:
  **المعزاب** hedefi başını doğrulttuğu zaman,
  ve **الثلة الخطـل**’den bir **ضفو** onu hoşlandırdı.

Ve köpekler de böyledir.

Kulaklardan **الخطلاء**: sarkık; ve denildi: uzun, çalkantılı.

**الخطلاء**: **التهذيب**’de olduğu gibi, yaratılışı kaba kadın; ve denildi: o, memeleri uzun olandır.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **رجل خطل القوائم**: onların uzunu. Ve **رمح خطل**: uzun, çalkantılı.

Ve **رجل أخطل اللسان**: onun çalkantılısı; fasih konuşan; ve bununla **الأخطل** lakaplandı, şair. Denildi: o, sözdeki **الخطل**’dandır; bu da, onun şöyle demesinden dolayıdır:
  Ömrüne yemin olsun ki ben ve oğlum **جعيل**,
  ve ikisinin annesi, elbette alçak birinin örtüleridir.

Ona denildi: bu, sözünden **خطل**’dır; böylece onunla adlandırıldı.

Ve **سرة خطل**: sarkık.

Ve sözünde **أخطل** etti: edepsizleşti.

Ve av köpeklerinin hepsi **خطل**’dır; kulaklarının sarkıklığından dolayı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَطِلَتِ الأُذُنُ
1 خَطِلَتِ الأُذُنُ ذ , aor. خَطَلَ , (Msb,) inf. n. خَطَلٌ, (S, Msb,) The ear was, or became, flaccid, flabby, or pendulous. (S, * Msb.) [In like manner, also,] خَطَلٌ in flesh signifies The being flaccid, flabby, or pendulous. (KL.) And in a man, and a horse or a bow, (فَرَس or قَوْس, accord. to different copies of the K, the former being the reading in the TA,) and a spear, (K,) and the like, (TA,) The being tall, or long, and shaky, or quivering. (K.) ― -b2- خَطَلٌ, as an inf. n. [of خَطِلَ], also signifies The being unsteady, or restless. (KL.) ― -b3- And خَطِلَ, aor. خَطَلَ , (K,) inf. n. خَطَلٌ, (JK, K,) He was, or became, light, and quick. (JK, K. [In the former it seems to be implied that it is said of a stupid man.]) ― -b4- And خَطِلَ, (JK, K,) or خَطِلَ فِى كَلَامِهِ, (S,) aor. خَطَلَ , (K,) inf. n. خَطَلٌ, (JK, S, K,) He was foul, and obscene, in his speech; (JK, S;) as also ↓ اخطل, (JK,) or اخطل فى كلامه: (S, TA:) or he was corrupt in his speech, and loquacious: (K:) or خَطِلَ, aor. and inf. n. as above, he erred, or was wrong, in his speech; as also ↓ اخطل; and in his opinion, or judgment. (Msb.) [See also خَطَلٌ below.]

4 أَخْطَلَ see 1, in two places.

تخطّل فِى مِشْيَتِهِ
5 تخطّل فِى مِشْيَتِهِ ذ He twisted himself in his gait, and walked with an elegant and a proud and self-conceited gait, with an affected inclining of the body from side to side. (K. [See also خَطَلٌ, an inf. n. of which the verb (خَطِلَ) is not mentioned as having this meaning.])

خَطَلٌ
خَطَلٌ خطل inf. n. of 1 [q. v.]. (S, Msb, &c.) ― -b2- A twisting of one's self, and walking with an elegant and a proud and self-conceited gait, with an affected inclining of the body from side to side (K. [See 5.]) ― -b3- Corrupt speech: or loquacity: (TA:) or corrupt and conflicting speech: (S, O:) or corrupt speech with loquacity. (K.) In a woman, Foul, or obscene, speech; and conduct that induces doubt, or suspicion, or evil opinion. (K.)

خَطِلٌ
خَطِلٌ خطل Long and quivering; applied to a spear. (S, TA.) ― -b2- And simply Long: so in the phrase, رَجُلٌ خَطِلُ القَوَائِمِ [A man having long legs]. (TA.) ― -b3- And, applied to a garment, That drags upon the ground by reason of its length. (T, O, K.) ― -b4- Also, applied to a garment, (JK, K,) and a بَدَن [app. here meaning a short coat of mail], (K,) Rough and thick: (JK, K:) pl. أَخْطَالٌ. (TA.) ― -b5- Also Stupid, or foolish, (K, TA,) and hasty. (TA.) ― -b6- Light and quick; (JK, K;) applied to a stupid, or foolish person; (JK;) and ↓ أَخْطَلُ signifies the same. (K.) ― -b7- A fighting man (JK) quick in thrusting or piercing. (JK, K.) ― -b8- (tropical:) One who gives, or bestows, quickly; (S;) or so خَطِلُ اليَدَيْنِ; (JK;) or so خَطِلُ اليَدَيْنِ بِالمَعْرُوفِ: (K, TA:) a tropical phrase. (TA.) And خَطِلُ اليَدَيْنِ A man having rough arms or hands. (K.) ― -b9- Also Corrupt in speech, and loquacious; and so ↓ أَخْطَلُ: (K:) or erring, or wrong, in speech, and in opinion, or judgment. (Msb.) ― -b10- An arrow (JK, K) that goes to the right and left; (JK;) that does not take a direct course towards the butt. (K.) -A2- The cord of the sportsman [who catches, or snares, game therewith]. (K.) ― -b2- And The border, or extremity, of a [tent of the kind called] فُسْطَاط: (K:) pl. as above: so in the O. (TA.)

خَطَّالَةٌ
خَطَّالَةٌ خطاله خطالة A woman very foul, or obscene, in speech: (JK, * K:) or whose conduct induces doubt, or suspicion, or evil opinion: (K:) so in the M and O. (TA.)

أَخْطَلُ
أَخْطَلُ ذ Having [flaccid, or flabby, or pendulous, or] long, and flaccid or flabby or pendulous, ears: (Mgh:) خَطْلَآءُ [is its fem., and therefore signifies the same; or this], applied to a ewe or she-goat, (JK, K,) signifies having broad ears; (K;) or having very broad ears; (JK, TA;) or long-eared: (Ham p. 741:) pl. خُطُلٌ (K) and خُطْلٌ. (TA.) You say ثَلَّةٌ خُطُلٌ (S) or خُطْلٌ (TA) A flock of sheep, or goats, having flaccid, or flabby, or pendulous, ears: and the same epithet is applied to dogs: (S, TA:) all dogs of the chase have such ears. (TA.) And أُذُنٌ خَطْلَآءُ A flaccid, or flabby, or pendulous, ear: (S, Msb, K:) or a long ear, that shakes about: (TA:) or a very broad ear. (JK.) ― -b2- Also, the fem., A woman thick, coarse, or rude, (T, K,) of make: (T, TA:) or, as some say, (TA,) long in the breasts. (K, TA.) ― -b3- See also خَطِلٌ, in two places. ― -b4- رَجُلٌ أَخْطَلُ اللِّسَانِ A man having a wagging tongue; able in speech. (TA.) ― -b5- بَعِيرٌ أَخْطَلُ القَوَئِمِ A camel that does not put his legs in their proper places. (JK.) ― -b6- دَهْرٌ أَخْطَلُ A time, or fortune, that brings calamities. (JK.)

##### Türkçe

**خَطِلَتِ الأُذُنُ**
1 **خَطِلَتِ الأُذُنُ** ذ, muzâri‘ı **خَطَلَ**, (Msb,) mastar ismi **خَطَلٌ**, (S, Msb,) Kulak gevşek, sarkık, yahut aşağı sarkan oldu veya oldu. (S, * Msb.) [Bunun gibi, ayrıca,] ette **خَطَلٌ** gevşek, sarkık, yahut aşağı sarkan olmayı ifade eder. (KL.) Ve bir adamda, ve bir at veya bir yayda, (**فَرَس** veya **قَوْس**, K’nın farklı nüshalarına göre; TA’da okunuş olan birincisidir,) ve bir mızrakta, (K,) ve benzerlerinde, (TA,) uzun yahut uzun, ve sallanan yahut titreyen olmayı ifade eder. (K.) ― -b2- **خَطَلٌ**, [**خَطِلَ**’in] bir mastar ismi olarak, ayrıca dengesiz, yahut huzursuz olmayı ifade eder. (KL.) ― -b3- Ve **خَطِلَ**, muzâri‘ı **خَطَلَ**, (K,) mastar ismi **خَطَلٌ**, (JK, K,) hafif ve çabuk oldu veya oldu. (JK, K. [JK’da bunun ahmak bir adam hakkında söylendiği ima ediliyor gibidir.]) ― -b4- Ve **خَطِلَ**, (JK, K,) yahut **خَطِلَ فِى كَلَامِهِ**, (S,) muzâri‘ı **خَطَلَ**, (K,) mastar ismi **خَطَلٌ**, (JK, S, K,) konuşmasında çirkin ve müstehcen oldu; (JK, S;) bunun gibi ↓ **اخطل**, (JK,) yahut **اخطل فى كلامه**: (S, TA:) yahut konuşmasında bozuk oldu ve çok konuşan oldu: (K:) yahut **خَطِلَ**, muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, konuşmasında hata etti yahut yanlış oldu; bunun gibi ↓ **اخطل**; ve görüşünde, yahut hükmünde. (Msb.) [Aşağıda **خَطَلٌ**’a da bak.]

4 **أَخْطَلَ** 1’e bak, iki yerde.

**تخطّل فِى مِشْيَتِهِ**
5 **تخطّل فِى مِشْيَتِهِ** ذ Yürüyüşünde kendini büküp kıvırdı; ve bedeni bir yandan bir yana yapmacıkça eğerek zarif, mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürüdü. (K. [Ayrıca 5’e bak: bunun mastar ismi olan **خَطَلٌ**; fiil (**خَطِلَ**) bu mânâya sahip olarak zikredilmemiştir.])

**خَطَلٌ**
**خَطَلٌ** خطل 1’in mastar ismidir [bk.]. (S, Msb, &c.) ― -b2- Kişinin kendini büküp kıvırması ve bedeni bir yandan bir yana yapmacıkça eğerek zarif, mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürümesi. (K. [5’e bak.]) ― -b3- Bozuk söz; yahut çok konuşma: (TA:) yahut bozuk ve çelişik söz: (S, O:) yahut çok konuşma ile birlikte bozuk söz. (K.) Bir kadında: çirkin yahut müstehcen söz; ve şüpheyi, yahut kuşkuyu, yahut kötü zannı doğuran davranış. (K.)

**خَطِلٌ**
**خَطِلٌ** خطل Uzun ve titreyen; mızrağa uygulanır. (S, TA.) ― -b2- Ve sırf uzun: şu ibarede olduğu gibi, **رَجُلٌ خَطِلُ القَوَائِمِ** [uzun bacaklı bir adam]. (TA.) ― -b3- Ve bir elbiseye uygulanınca: uzunluğu sebebiyle yere sürünen. (T, O, K.) ― -b4- Ayrıca bir elbiseye, (JK, K,) ve bir **بَدَن**’e [burada görünüşe göre kısa bir zırh gömleği mânâsında], (K,) uygulanınca: kaba ve kalın: (JK, K:) çoğulu **أَخْطَالٌ**. (TA.) ― -b5- Ayrıca ahmak yahut budala, (K, TA,) ve aceleci. (TA.) ― -b6- Hafif ve çabuk; (JK, K;) ahmak yahut budala bir kimseye uygulanır; (JK;) ve ↓ **أَخْطَلُ** da aynı mânâyı ifade eder. (K.) ― -b7- Savaşçı bir adam; (JK) saplama yahut delmede çabuk. (JK, K.) ― -b8- (mecaz:) çabuk veren yahut çabuk bağışlayan; (S;) yahut böyle **خَطِلُ اليَدَيْنِ**; (JK;) yahut böyle **خَطِلُ اليَدَيْنِ بِالمَعْرُوفِ**: (K, TA:) mecaz bir ibaredir. (TA.) Ve **خَطِلُ اليَدَيْنِ** kolları yahut elleri kaba olan bir adam. (K.) ― -b9- Ayrıca konuşmada bozuk ve çok konuşan; ve bunun gibi ↓ **أَخْطَلُ**: (K:) yahut konuşmada ve görüşte yahut hükümde hata eden yahut yanlış olan. (Msb.) ― -b10- Sağa sola giden bir ok; (JK, K) (JK;) hedefe doğru dosdoğru bir yol tutmayan. (K.) -A2- Avcının ipi [onunla avı yakaladığı yahut tuzakladığı]. (K.) ― -b2- Ve [**فُسْطَاط** denilen türden] bir çadırın kenarı yahut ucu: (K:) çoğulu yukarıdaki gibidir: O’da böyledir. (TA.)

**خَطَّالَةٌ**
**خَطَّالَةٌ** خطاله خطالة Konuşmada pek çirkin yahut müstehcen olan bir kadın: (JK, * K:) yahut davranışı şüpheyi, yahut kuşkuyu, yahut kötü zannı doğuran: (K:) M ve O’da böyledir. (TA.)

**أَخْطَلُ**
**أَخْطَلُ** ذ [gevşek, yahut sarkık, yahut aşağı sarkan, yahut] uzun, ve gevşek yahut sarkık yahut aşağı sarkan kulaklara sahip: (Mgh:) **خَطْلَآءُ** [onun müennesi olup bu sebeple aynı mânâyı ifade eder; yahut bu], bir koyun dişisine veya keçi dişisine uygulanınca, (JK, K,) geniş kulaklı olmayı ifade eder; (K;) yahut pek geniş kulaklı; (JK, TA;) yahut uzun kulaklı: (Ham s. 741:) çoğulu **خُطُلٌ** (K) ve **خُطْلٌ**. (TA.) **ثَلَّةٌ خُطُلٌ** (S) yahut **خُطْلٌ** (TA) dersin: gevşek, yahut sarkık, yahut aşağı sarkan kulaklara sahip bir koyun yahut keçi sürüsü: ve aynı sıfat köpeklere de uygulanır: (S, TA:) av köpeklerinin hepsi böyle kulaklara sahiptir. (TA.) Ve **أُذُنٌ خَطْلَآءُ** gevşek, yahut sarkık, yahut aşağı sarkan bir kulak: (S, Msb, K:) yahut sallanıp duran uzun bir kulak: (TA:) yahut pek geniş bir kulak. (JK.) ― -b2- Ayrıca, müennes olanı: yapılışça kalın, kaba yahut sert bir kadın: (T, K,) (T, TA:) yahut bazılarına göre, (TA,) göğüslerde uzun. (K, TA.) ― -b3- Ayrıca **خَطِلٌ**’e bak, iki yerde. ― -b4- **رَجُلٌ أَخْطَلُ اللِّسَانِ** dili sallanan; sözde güçlü bir adam. (TA.) ― -b5- **بَعِيرٌ أَخْطَلُ القَوَئِمِ** bacaklarını uygun yerlerine koymayan bir deve. (JK.) ― -b6- **دَهْرٌ أَخْطَلُ** belâlar getiren bir zaman, yahut talih. (JK.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَطِلَ
خَطِلَ A ( n. ac. خَطَل 4 ),
a.  Indulged in idle chatter, in obscene talk.

b.  Was shaky; flabby, pendulous.

أَخْطَلَ
أَخْطَلَ IV ,
a.  see I (a) .

خَطَل
خَطَل 4 ,
a.  Idle chatter.

b.  Obscene talk.

خَطِل
خَطِل 5 ,
a.  Chattering; loquacious; idle talker, chatterer.

أَخْطَلُ
أَخْطَلُ 14 , ( pl. خُطْل 3 ,  خُطُل 10 ),
a.  Flabby, pendulous ( ear ).

b.  see 5 .

##### Türkçe

**خَطِلَ**
**خَطِلَ** A (isim mastarı: **خَطَل** 4),
a. Boş gevezelikte, müstehcen konuşmada bulundu.

b. Sallantılı idi; gevşek, sarkık idi.

**أَخْطَلَ**
**أَخْطَلَ** IV,
a. I (a)’ya bak.

**خَطَل**
**خَطَل** 4,
a. Boş gevezelik.

b. Müstehcen konuşma.

**خَطِل**
**خَطِل** 5,
a. Geveze; çok konuşan; boş konuşan, geveze.

**أَخْطَلُ**
**أَخْطَلُ** 14, (çoğulu: **خُطْل** 3, **خُطُل** 10),
a. Gevşek, sarkık (kulak).

b. 5’e bak.
