# خطل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B7%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خطل

باب الخاء والطاء واللام معهما
خ ط ل، خ ل ط، ط خ ل، ل ط خ مستعملات خطل: الخَطَل: خفة وسرعة، يقال للأحمق العجل وللمقاتل السريع الطعن: خَطِل، قال:
أحوس في الظلماء بالرمح خَطِلْ
والخَطِلُ من السهام الذي يذهب يميناً وشمالاً لا يقصد قصد الهدف، قال الكميت:
هذا لذاك وقول المـرء اسـهـمـه		منها المصيب زمنها الطائش الخَطِلُ
ويقال للجواد: خَطِلُ اليدين بالمعروف أي: عَجِلٌ والخَطِل من الثياب: ما غَلُظَ وخشنَ وجَفا، قال:
أعدُّ أخطالاً له ونَرمَقا
يعني الصياد.
والخَطْلاء من الشاء: العريضة الأذنين جداً، وأذناه خَطْلاوان كنعلين.
والخَيْطَل: السِّنَّور، ويُجَمع خَيِاطِل وامرأة خَطَالة فحَاشة، وخَطَلُها فُحشُها من العيب والزينة.
طلخ" الطَّلْخ: اللَّطخ بالقذَر وإفساد الكتاب ونحوه.
واطَّلَخَ دمع عينه: تفرق، قال:
لا خيرَ في الشيخ إذا ما أجلخَّا
وسالَ غربُ عينِه فاطلَخَّا
لطخ: اللَّطْخ أعمُّ من الطَّلْخ، واللُّطاخة: بقية الطَّخلْ وأثره.
ورجل لَطِخٌ: قذر الأكل، ولطَخْتُ فلاناً بأمرٍ قبيح ونحوه خلط: اختَلَطَ الشيء بالشيء وخَلَطتُه خَلْطاً.
والخِلْط: اسم كل نوعٍ من الأخلاط كالدواء ونحوه، قال:
شريجان من لونين خِلْطَيْنَ منهما		سوادٌ ومنه واضح اللون مغربُ
قال: أحسبه الليل والفجر.
والخَليط أيضاً من السمن فيه لحمٌ وشحم.
والخَليط: تبن وقت مختلطان.
والخُلَّيْطَي: تخليط الأمر، إنه لفي خُلَّيطَي من أمره.
والخِلاط: مخالطةٌ الذئب بالغنم، قال:
يضمن أهل الشاء بالخِلاط
وخَليط الرجل: مُخالِطُه.
والخليط: القوم الذين أمرهم واحد، قال:
بان الخليطُ بسحرة فتبددوا
والخِلاط: مُخالَطة الفحل الناقة أيضاً، إذا خالَطَ ثيله حياها.
وأخلَطَ الرجل للفحل إذا أدخل قضيبه وسدده.
وخُولِطَ في عقله خِلاطاً فهو خِلْط.
وخَلِطٌ مُختلطٌ بالناس مُتَحبَّبٌ، وامرأة بالهاء.
ونُهِيَ عن الخليطَيْن في الأَنْبِذة، وهو أن يُجْمَع بين صنفَيْن تمرٍ وزبيبٍ أو عنبٍ ورطبٍ.
وقوله: لا خِلاطَ ولا وِراطَ أي لا يجمع بين متفرقٍ ولا يفرق بين مجتمع، والوِراط: الخديعة.
وإذا حلبتَ على الحامض مَحْضاً فهو الخليط.
والخِلاطُ: مُخالطة الداء الجوف.
وأَخْلَطَ الفحل إذا خالط، وأخلَطَه الرجلُ.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **الطاء** ve **اللام**’ın onlarla birlikte olanı

**خ ط ل**، **خ ل ط**، **ط خ ل**، **ل ط خ** kullanılagelenlerdir. **خطل**: **الخَطَل**: hafiflik ve sürat; ahmak aceleciye ve hızlı saplayan savaşçıya: **خَطِل** denir. Dedi ki:
Karanlıkta mızrakla **خَطِلْ** olarak atılırım.

Ve **الخَطِلُ** oklardan, sağa ve sola giden, hedefin kastını kastetmeyen olandır. Kümeyt dedi ki:
Bu şuna; kişinin sözü onun oklarıdır;
onlardan isabet eden vardır; zamanında şaşıran **الخَطِلُ** vardır.

Ve cömert ata: iyilikte iki eli **خَطِلُ** denir; yani: acelecidir. Ve elbiselerden **الخَطِل**: kalınlaşan, kabalaşan ve sertleşen şeydir. Dedi ki:
Onun için **أخطالاً** ve **نَرمَقا** hazırlarım.

Avcıyı kastediyor.

Ve koyunlardan **الخَطْلاء**: iki kulağı çok geniş olan. Ve onun iki kulağı, iki nal gibi **خَطْلاوان**dır.

Ve **الخَيْطَل**: kedi; **خَيِاطِل** diye çoğul yapılır. Ve bir kadın **خَطَالة**: çok çirkin sözlü; onun **خَطَلُ**’u, ayıp ve süsten olan çirkin sözlülüğüdür.

**طلخ**: **الطَّلْخ**: pislikle lekelemek ve kitabı ve benzerini bozmak.

Ve gözünün yaşını **واطَّلَخَ**: dağıldı. Dedi ki:
İhtiyarlamışsa ihtiyarda hayır yoktur,
gözünün pınarı aktı da **فاطلَخَّا** oldu.

**لطخ**: **اللَّطْخ** **الطَّلْخ**’tan daha geneldir. Ve **اللُّطاخة**: **الطَّخلْ**’ün kalıntısı ve izi.

Ve bir adam **لَطِخٌ**: yemeği pis olan. Ve falancayı çirkin bir iş ve benzeriyle **لطَخْتُ**.

**خلط**: şeyin şeyle **اختَلَطَ** etmesi; ve onu **خَلَطتُه** bir **خَلْطاً** ile karıştırdım.

Ve **الخِلْط**: ilaç ve benzeri gibi karışımlardan her türün adıdır. Dedi ki:
İkisinden iki rengin iki **خِلْطَيْنَ**’i olan iki şerit:
birinden siyahlık, birinden rengi açık, batıcı.

Dedi: onu gece ve fecir sanıyorum.

Ve **الخَليط** da, içinde et ve içyağı bulunan sadeyağdandır.

Ve **الخَليط**: saman ve ot, karışık iken.

Ve **الخُلَّيْطَي**: işin karıştırılması; o, işinden bir **خُلَّيطَي** içindedir.

Ve **الخِلاط**: kurdun koyunla karışmasıdır. Dedi ki:
Koyun sahipleri **الخِلاط** ile yükümlü kılınır.

Ve adamın **خَليط**’i: onunla karışıp görüşenidir.

Ve **الخليط**: işi bir olan topluluk. Dedi ki:
**الخليطُ** seher vakti ayrıldı da dağıldılar.

Ve **الخِلاط**: aygırın dişi deveyle karışması da; onun **ثيله**’si onun **حياها**’sına karıştığı zaman.

Ve adam, aygıra **أخلَطَ** etti: onun penisini soktuğu ve onu doğrulttuğu zaman.

Ve aklında **خُولِطَ** olundu; bir **خِلاطاً** ile; artık o **خِلْط**’tır.

Ve **خَلِطٌ**: insanlarla karışan, sevdirilen; ve **بالهاء** ile kadın.

Ve **الخليطَيْن**’den nebizlerde nehiy olundu; o da iki türü bir araya toplamaktır: hurma ve kuru üzüm; yahut üzüm ve taze hurma.

Ve onun sözü: **لا خِلاطَ ولا وِراطَ**; yani: ayrıyı bir araya toplamaz ve bir arada olanı ayırmaz. Ve **الوِراط**: aldatmadır.

Ve ekşinin üzerine saf süt sağarsan, o **الخليط**’tir.

Ve **الخِلاطُ**: hastalığın içe karışmasıdır.

Ve aygır **أَخْلَطَ** etti: karıştığı zaman; ve adam onu **أخلَطَه** etti.
