# خطم — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%85/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B7%D9%85/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%85.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خطم

باب الخاء والطاء والميم معهما
ط خ م، خ ط م، م ط خ، خ م ط، م خ ط مستعملات طخم: الطُّخْمةُ: سواد في مقدم الأنف ومقدم الخَطْم، قال:
وما أنتم إلا ظرابـيُّ قـصةٍ		تَفاسَى وتَستَنْشي بآنُفِها الطُّخْمِ
أي: لَطْخٌمن قذر.
والظَّرِبانُ: شيء على خلقة الكلب صغير، والقصة: ناحية من الأرض، وهي أيضا وطن للجرذان.
وكبشٌ أطخمُ: رأسه أسود وسائره أكدر.
والأَطخَمُ: مقدم الخُرْطُوم في الإنسان والدابة.
خطم: الخَطْمُ: منقار كل طائر، ومن كل دابةٍ مقدم أنفه وفمه نحو الكلب والبعير.
والخِطامُ: حبل يجعل في شفار من حديد، ليس في خشاش ولا برة ولا عران، وربما كان الشفار من حبل، وليس بمثقوب في الأنف.
والأَخْطَمُ: الأسود.
والخِطْميُّ: نبات يتخذ منه غسل.
والمِخْطَم: الأنف.
وخَطْمَةُ: حي من الأنصار.
مطخ: المَطْخُ: الباطل، ويقال للرجل الكذاب مَطْخَ مَطْخُ أي باطلٌ باطلٌ.
خمط: الخَمْطُ: ضرب من الأراك يؤكل، وفي القرآن يريد بالخَمْط هذا المعنى.
والخَمْط: سلخك الحمل الخَميط، تشويه، ويقال للحمَل خاصة إذا نُزِعَ جلده: خَمْطٌ، فإذا نزع شعره فهو سميط، ويقال: الخَمْط والسِّمْطُ واحد.
والخَمْطة: ريحُ نَوْر الكَرْم وما أَشْبَهَهُ مِمّا له ريحٌ طيِّبةٌ وليست بالشديدة الذكاء طيبا.
ولبن خَمْطٌ يجعل في سقاء ثم يوضع على حشيش حتى يأخذ من ريحه فيكون خَمْطا طيب الريح والطعم.
ورجل مُتَخمِّطٌ وخَمِطٌ: شديد الغضب له فورة وجلبة من شدة غضبه، قال:
إذا تَخَمَّطَ جبـار ثـنـوه إلـى		ما يشتهون ولا يثنون إن خَمِطوا
ويقال للبحر إذا التطمت أمواجه: إنه لَخَمِطُ الأمواج، قال: خَمِطُ التيار يرمي بالقلع كأن وجهه القلاع فقصره، يعني الصخرة العظيمة.
مخط: امتَخَط الصبي ومَخَطْتُه، وهو المُخاطُ.
ورجل مَخِطُ: سيد كريم، قال رؤبة:
وإن أدواء الرجال المُخَّطِ
مكانها من شامت وغبط
أي: حد.

### Türkçe

باب **الخاء** و**الطاء** و**الميم** معهما
**ط خ م**، **خ ط م**، **م ط خ**، **خ م ط**، **م خ ط** مستعملات **طخم**: **الطُّخْمةُ**: burnun ön kısmında ve **الخَطْم**’un ön kısmında bir siyahlık; dedi ki:
وما أنتم إلا ظرابـيُّ قـصةٍ		تَفاسَى وتَستَنْشي بآنُفِها **الطُّخْمِ**
yani: pislikten bir bulaşma.

**والظَّرِبانُ**: köpek yaratılışı üzere küçük bir şeydir; **والقصة**: yerin bir tarafıdır; o, ayrıca sıçanlar için bir yurttur.

Ve **كبشٌ أطخمُ**: başı siyah, geri kalanı daha bulanıktır.

Ve **والأَطخَمُ**: insanda ve binek hayvanda **الخُرْطُوم**’un ön kısmıdır.

**خطم**: **الخَطْمُ**: her kuşun gagasıdır; ve her hayvandan, köpek ve deve gibi, burnunun ve ağzının ön kısmıdır.

Ve **والخِطامُ**: demirden bir **شفار** içine yapılan bir iptir; ne **خشاش**’tadır ne **برة**’dedir ne de **عران**’dadır; bazen **الشفار** ipten olur; ve burunda delinmiş değildir.

Ve **والأَخْطَمُ**: siyah olan.

Ve **والخِطْميُّ**: ondan yıkama yapılan bir bitkidir.

Ve **والمِخْطَم**: burun.

Ve **وخَطْمَةُ**: Ensar’dan bir kabiledir.

**مطخ**: **المَطْخُ**: bâtıldır; ve yalancı adama **مَطْخَ مَطْخُ** denir; yani bâtıl, bâtıl.

**خمط**: **الخَمْطُ**: yenilen **الأراك**’tan bir türdür; Kur’an’da **الخَمْط** ile bu anlamı ister.

Ve **والخَمْط**: senin, **الخَميط** kuzuyu yüzmendir; onu çirkinleştirmendir; ve özellikle kuzuya, derisi çıkarıldığı zaman **خَمْطٌ** denir; eğer tüyü çıkarılırsa o **سميط**’tur; ve denir ki: **الخَمْط** ve **السِّمْطُ** birdir.

Ve **والخَمْطة**: asma çiçeğinin kokusudur ve ona benzeyen, güzel kokusu olan fakat keskin koku olarak şiddetli olmayan şeylerdendir.

Ve **ولبن خَمْطٌ**: bir tuluma konur, sonra bir ota konur; ta ki onun kokusundan alsın; böylece güzel koku ve tat sahibi **خَمْطا** olur.

Ve **ورجل مُتَخمِّطٌ وخَمِطٌ**: şiddetli öfkeli; öfkesinin şiddetinden bir taşkınlığı ve bir gürültüsü vardır; dedi ki:
إذا تَخَمَّطَ جبـار ثـنـوه إلـى		ما يشتهون ولا يثنون إن خَمِطوا

Ve denir ki: denize, dalgaları çarpışıp kabardığı zaman: o, dalgaları **لَخَمِطُ**tur; dedi ki: **خَمِطُ** akıntı yelkenliyi fırlatır; sanki onun yüzü yelkenlerdir; böylece onu kısaltmıştır; yani büyük kaya.

**مخط**: çocuk **امتَخَط** etti ve ben onu **مَخَطْتُه**; o da **المُخاطُ**tur.

Ve **ورجل مَخِطُ**: efendi, cömerttir; Rü’be dedi ki:
وإن أدواء الرجال **المُخَّطِ**
مكانها من شامت وغبط
yani: keskinlik.
