# خطو (خ-ط-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B7%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Hatt çizgi demektir

- Harfler: خ - ط - و
- Kur'an'da: 5 geçiş · 4 ayet · 1 sîga
- 10 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: خطو/أ

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [خُطُوَاتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/siga/%D8%AE%D9%8F%D8%B7%D9%8F%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%90.md) | فُعُلَاتِ | Adımlar | 5 | 4 | [2:168](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/ayet/2:168.md) |

## Mücavir kökler — 30 mücavir (41 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 35 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
2. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 30 · İnek yavrusu, dana demektir
3. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 21 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
4. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Beyn topraktaki yarık demektir
5. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Ekel pas demektir
6. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Evye kuş yuvası demektir
7. [فرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Feraş Suyun kuruduktan sonra toprak üzerinde bıraktığı…
8. [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Avuç demektir
9. [فحش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
10. [أبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Badiye çöl demektir
11. [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Tanınmayan
12. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
13. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İyi
14. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Haml: İple yüklenen yük demektir
15. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
16. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
17. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Üzüm demektir
18. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dahl: Kuytu yer demektir
19. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
20. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Süllem” merdiven demektir
21. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
22. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
23. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İşiten
24. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Murar acı bir ağacın adıdır
25. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
26. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
27. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
28. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Şey
29. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
30. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خطو |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli: و) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [مشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md), [سعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md), [درج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AC.md), [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [وقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir ayağı kaldırıp diğerinin önüne atarak ilerleme, iki adım arasındaki mesafe ve intikal hareketi |
| Çekirdek Özet 2 | Kötülüğün ve sapkınlığın birdenbire değil, adım adım, aşamalı ve izletilen bir süreç olarak tecessüm etmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Tedricîlik, ardışıklık ve stratejik yönlendirmenin küçük birimler halinde gerçekleşen hareket dinamiği |
| Kritik Hata Riski | Şeytanın adımlarını doğrudan nihai büyük günahlarla özdeşleştirip başlangıçtaki küçük, meşru görünen yönelişleri ve aşamalı ayartma sürecini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خط | Bir yüzeyde iz bırakma, yarma, uzanarak sınır veya çizgi oluşturma; nitekim [خطط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B7.md) çizgi çekmek ve sınır çizmek, [خطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A3.md) çizgiden sapmak, [خطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A8.md) sözle yönelip çizgi açmak, [خطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81.md) çizgisel bir hızla kapıp kaçmaktır. | و | İlletli ve akıcı olan bu son harf, kesintisiz bir çizgiyi noktasal kesintilerle ilerleyen ritmik adımlara, iki ayak arasındaki somut mesafeye ve aşamalı yürüyüşe dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma (ح imgesinden türetme olup hırıltılı ses değeriyle engeli aşma veya direnci yarma vurgusu taşır). | Bir sınırın, zeminin veya direnç noktasının yarılması ve aşılması hareketini temsil eder. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma. | Belirli bir alanı kavrama, dönme ve zemine temas ederek bir yay veya iz oluşturma hareketini verir. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma. | İki ayrı nokta veya mesafe arasında bağ kurma, birbirini takip eden adımları zincirleme ekleme işlevini gösterir. |
| خطو | Sınırı yararak zeminde döngüsel temasla birbirine bağlanan mesafeler açma. | İnsanın ayaklarını sırayla kaldırıp yere basarak ardışık aralıklar üretmesi, mekan içinde iz bırakarak aşamalı intikal sağlamasıdır. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin iki ayağı arasındaki açıklık, yürüme esnasında bir ayağın öne atılması ve yerde bıraktığı iz. Arapçada فتحة ile خَطْوَة bir defalık adımı, ضمة ile خُطْوَة ise iki adım arasındaki mesafeyi ifade eder. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Tarafa b. el-Abd'in Muallaka'sında devesinin adımlarının genişliğini, çevikliğini ve iz takibini tasvir ederken kökün türevleri yer alır; devenin adımlarının birbirini intizamla takip etmesi خُطَى ifadesiyle zikredilir. |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'l-Murahhal'in vezinli beyitle yaptığı erken dönem tespiti: وَخَطْوَةٌ بِالفَتْحِ نَقْلُ القَدَمَيْنِ / وَخُطْوَةٌ مَضْمُومَةٌ مَا بَيْنَ تَيْنِ (Fetha ile okunan adım iki ayağın nakledilmesidir; damme ile okunan ise bu ikisi arasındaki açıklıktır). |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Esâsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde خطو kökü, çizgisel iz bırakma, yarma ve yürüme dinamiklerini barındıran zengin bir semantik tabana dayanır. İbranicede חָטָא (*hata'*) kökü çizgiden ve hedeften sapma, yanılma anlamına yönelirken, Süryanicede ܚܛܐ (*hta*) benzer şekilde hedeften şaşmayı bildirir. Arapçada ise kök, üçüncü harfin zayıflamasıyla (و/ي) hem çizgisel bir intikali hem de bu intikalin tekil birimlerini (adımları) gösterecek şekilde özelleşmiştir. Ge'ez (Etiyopya) dilinde de adımlama ve iz sürme ile ilgili paralel semantik yansımalar gözlemlenir. Dolayısıyla kök, Proto-Sami düzeyindeki "çizgi çekme, mesafe katetme veya hedefe doğru uzanma" çekirdeğinin Arapça içinde aşamalı, ritmik ayak hareketi ve aralığı olarak billurlaşmış bir dalıdır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | خط kökünden türeyen ardışık ayak basımı | Çizgisel uzanım ([خطط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%B7.md)) kökünden türeyerek, adımların arka arkaya gelmesiyle oluşan yürüyüş çizgisini ve iki ayak arasındaki mesafeyi bildirir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice *hata'* ve Süryanice *hta* paralelliği | Diğer Sami dillerinde hedef çizgisi ve bundan sapma vurgusu korunurken, Arapçada hem sapma ([خطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A3.md)) hem de adım adım ilerleme (خطو) iki ayrı kök halinde netleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik iz ve mesafe kökleri | Berberice ve bazı Doğu Çadik dillerinde ayak basma, çizgi ve yönelim bildiren fonetik benzerlikler mevcuttur. | Muhtemel |

Kaynak: Lane’s Lexicon, David Cohen, Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خطو | Anlamlı | Adım atmak, adımlamak | Bir ayağı diğerinin önüne atarak ilerlemek ve bu iki adım arasındaki mesafe. | Hedef köktür; Kur'an'da çoğul kalıbıyla geçer. |
| [خوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D8%B7.md) | Anlamlı | İnce, düz ve taze dal | Ağacın taze, uzun ve ince sürgünü; uzun boylu ve narin kimse. | Doğrusal ve ince uzanım boyutuyla çekirdeğe bağlıdır; Kur'an'da geçmez. |
| [طخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AE%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız kök olarak kullanılmamıştır; mühmeldir. | Kitābü'l-ʿAyn'da kullanım dışı kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| [طوخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AE.md) | Anlamlı | Karışıklık, karanlık, bataklık | İnsanın içine düştüğü şaşkınlık, zihnin bulanması veya çamura batması. | [طخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AE%D9%88.md) varyantı olarak kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| [وخط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AE%D8%B7.md) | Anlamlı | Saça kır düşmesi, mızrakla hafifçe yaralamak | Beyaz kılların siyahların arasına tek tük karışması; bir şeyin içine azar azar girme. | Parça parça, aşamalı intikal boyutuyla hedef kökle semantik akrabalık taşır; Kur'an'da geçmez. |
| [وطخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7%D8%AE.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde terkip edilmemiş biçimlerdendir; mühmeldir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de yer almaz; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خطو | Merkez | Adımlama ve aşamalı intikal | Her bir basamağın ve ayak aralığının tek tek hedefe yöneldiği aşamalı hareket. | Bir eylemin adım adım, planlı ve ritmik biçimde ilerlemesini vurgular. |
| [مشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md) | Komşu | Genel yürüme | Hız ve aşama gözetilmeksizin ayaklar üzerinde genel yer değiştirme eylemi. | خطو adımların tekilliğini ve mesafesini, [مشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md) ise hareketin kendisini bildirir. |
| [سعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md) | Komşu | Gayretli ve hızlı yürüme | Belirli bir amaca ulaşmak için cehd ile koşar adım ilerleme. | İrade ve maksadın yoğunlaştığı tempolu ve gayretli yönelişi ifade eder. |
| [درج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AC.md) | Komşu | Derece derece yükselme veya inme | Bir merdivenin basamakları gibi katmanlı bir düzen içinde ilerleme. | خطو zemin üzerindeki yatay aşamayı, [درج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AC.md) ise dikey veya hiyerarşik kademelenmeyi öne çıkarır. |
| [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) | Komşu | İz ve kalıntı takibi | Önceki bir hareketin geride bıraktığı belirtileri adım adım izleme. | خطو bizzat basılan adımı, [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) ise basılan adımın toprakta kalan izini ve etkisini karşılar. |
| [وقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%81.md) | Zıt | Durma, duraklama, hareketsizlik | İlerlemeyi tamamen keserek sabit kalma, basamak atlamaktan vazgeçme. | Adımlamanın gerektirdiği intikali ve yer değiştirmeyi sıfırlayan hareketsizlik hali. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خطو | Adım atmak, adım aralığı | Ayak basımıyla oluşan mesafe ve aşamalı hareket birimi. | Kesin |
| Latince | Passus, Gradus | Adım, basamak, aşama | *Passus* iki ayak arasındaki açıklığı, *gradus* ise hem adım hareketini hem de aşamalı dereceyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Step, Pace, Stride | Adım, tempo, adımlama | *Step* tekil basamağı ve ayak naklini, *pace* ritmik adım temposunu, *stride* ise geniş adımı verir. | Kesin |
| Almanca | Schritt, Stufe | Adım, basamak, merhale | *Schritt* hem somut ayak hareketini hem de mecazen bir süreçteki hamleyi eksiksiz karşılar. | Kesin |
| Fransızca | Pas, Étape | Adım, aşama, konak | *Pas* doğrudan ayağın yer değiştirmesini ve mesafesini, *étape* bu adımlarla ulaşılan menzili anlatır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| خُطُوَاتِ (çoğul) | Şeytanın hileli yöntemleri, aşamalı saptırma taktikleri ve izlettiği yollar | Bütün geçişlerde (Bakara [2:168](https://lisan.digital/tr/ayet/2:168.md), Bakara [2:208](https://lisan.digital/tr/ayet/2:208.md), En'âm [6:142](https://lisan.digital/tr/ayet/6:142.md), Nûr [24:21](https://lisan.digital/tr/ayet/24:21.md)) daima şeytana izafe edilerek (خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ) haram kılınan helaller, tefrika, fahiş günahlar ve haddi aşma bağlamında yer alır. |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Şeytanın insana tesiri ve kötülük problemi | Şeytanın insan iradesini cebren değil, adımlarla, telkinlerle ve aşamalı vesveseyle saptırdığı ilkesi; irade hürriyeti ve sorumluluk bahsi. | Günahın bir anda var olmasından ziyade, nefsin adım adım razı edildiği psikolojik süreçler. |
| Fıkıh | Sedd-i zerâi' (kötülüğe giden yolların kapatılması) | Harama götüren öncüllerin, adımların ve vesilelerin de haram kılınması prensibinin ayetteki kök dayanağı. | Nihai haram eylemin öncesinde atılan küçük adımların fıkhî sorumluluk ve yasaklama kapsamına alınması. |
| Tefsir | Taktiksel tedricîlik ve helal-haram dengesi | Ayetlerde şeytanın doğrudan şirke veya fuhşa çağırmadan önce helalleri haramlaştırma veya şüpheye düşürme adımları atması. | Şeytani stratejinin bir eylem değil, birbirine bağlanan tehlikeli bir yöntemler bütünü olduğu tespiti. |
| Hadis | Mescide atılan adımların sevabı ve günahları silmesi | Namaza gitmek üzere atılan her bir adımın bir günahı silip bir derece yükseltmesini bildiren rivayetler (örnek: كُلُّ خَطْوَةٍ يَخْطُوهَا). | Amellerin toplam sonuçla değil, atılan her bir küçük adım birimiyle değer kazanması veya kaybettirmesi. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve ahlak yolu | Tedricî seyr / Takva basamakları | İnsanın hayra veya şerre yönelişini mikro tercihlerle inşa etmesi | İman ve ihsan birdenbire kazanılmadığı gibi, nifak ve fısk da adım adım örülen bir sapma sürecidir. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Hipotezden sonuca giden analitik aşamalar | Bilginin basamak basamak doğrulanarak inşa edilmesi | İlimde ani sıçramalar yerine metodolojik basamakların (adımların) sırayla atılması zorunluluğudur. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve kamu yönetimi | Stratejik reform / Yozlaşma süreci | Toplum mühendisliğinin veya kanunsuzluğun kademeli tesisi | Siyasi yapılar birden çökmez; meşruiyet sınırları küçük ödünlerle, adım adım ihlal edilir. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve tüketim davranışı | Mikro harcamalar / Tüketim alışkanlıkları | İsraf ve finansal bağımlılığın azar azar oluşması | Bütçe açıkları ve borçlanma sarmalı büyük hamlelerle değil, fark edilmeyen küçük harcama adımlarıyla gelişir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık zaman adımları ve iterasyon (Discrete time steps / Iterative process) | Bir diferansiyel denklemin çözümünde veya algoritmada sonuca tek hamlede değil, sonlu $\Delta t$ zaman adımlarıyla (step-by-step) aşamalı olarak yaklaşılması dinamiği. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Eşik altı ikna ve kademeli alışma (Foot-in-the-door technique / Incrementalism) | Sosyal psikolojide bireye önce küçük bir talebi kabul ettirip ardından adım adım daha büyük ve yıkıcı talepleri benimsetme stratejisi. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | "Şeytanın adımları" ifadesini sadece büyük günahlar, pagan ayinleri veya açık ahlaksızlıklar olarak sınırlandırmak; adımın mikro ve görünüşte zararsız niteliğini atlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kavram; temiz rızıkları haram kılmak (aşırı zahitlik), barış ve bütünlükten kopup tefrikaya düşmek, helal dairesini daraltıp şüphe yaymak gibi dindarlık kılıfına girebilen aşamalı psikolojik ve ictimai hamlelerin tamamını içerir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tehlikenin sadece nihai günah anında başladığını zannederek, o günaha zemin hazırlayan ilk adımlara, meşru görünen eğilimlere ve küçük tavizlere karşı gafil avlanmak; tedricî saptırma mekanizmasını kavrayamamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Şeytanın insan üzerindeki tahakküm yöntemini açıklar. Şeytan insanın iradesini zorla elinden almaz; onu adım adım, bir önceki adımı meşrulaştırarak ve alışkanlık yaratarak felakete sürükler. Kök, saptırmanın mekaniğini ve metodolojisini anlamanın anahtarıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yiyecek ve içeceklerde helal-haram sınırlarının tahrif edilmesini yasaklayan ayetlerde (Bakara [2:168](https://lisan.digital/tr/ayet/2:168.md), En'âm [6:142](https://lisan.digital/tr/ayet/6:142.md)), toplumsal barışa ve İslâm'a bütünüyle girilmesini emreden bağlamda (Bakara [2:208](https://lisan.digital/tr/ayet/2:208.md)) ve iffete iftira, fuhşiyat ve arınma konularında (Nûr [24:21](https://lisan.digital/tr/ayet/24:21.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kötülüğün bir defalık devasa bir kopuşla başladığı zannını düzeltir. İnsanın ilk anda irkileceği büyük bir harama değil, meşruiyet sınırına yakın küçük ve masum görünen adımlara alıştırılarak sürüklendiğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ayakları sırayla öne atarak yerde mesafe ve iz bırakacak şekilde ilerlemek; iki ayak arasındaki açıklık ve her bir adım birimi.
- Soyut anlam: Bir hedefe veya duruma doğrudan değil, birbiri ardınca eklenen mikro eylemler, küçük tavizler ve aşamalı yönlendirmeler vasıtasıyla intikal etme süreci.
- Sistematik karşılık: Sistemin nihai dengesinin ani bir şokla değil, kümülatif ve zincirleme adımların entegrasyonuyla başkalaşıp yozlaşması veya inşa edilmesi.
- LaTeX modeli: $$S_{n} = S_0 + \sum_{i=1}^{n} \delta_i \quad \text{ve} \quad \lim_{n \to \infty} S_n = D$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_0$ bireyin veya toplumun başlangıçtaki istikamet veya fıtrat durumunu; $\delta_i$ her bir aşamada atılan küçük, fark edilmesi zor adımsal sapmayı (adım birimini); $n$ atılan adım sayısını; $S_n$ kümülatif durum fonksiyonunu; $D$ ise başlangıçta doğrudan teklif edilseydi reddedilecek olan nihai sapma veya yıkım noktasını temsil eder. Model, büyük felaketlerin tek bir devasa hamleyle değil, birbirine eklenen mikro adımların ($\delta_i$) toplam etkisiyle hasıl olduğunu sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B7%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:168](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/ayet/2:168.md) — خُطُوَاتِ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ

Meal (IK): Ey insanlar; yeryüzünde bulunan helal ve temiz şeylerden yeyin. Şeytanın adımlarına uymayın. Şüphesiz ki o, sizin için apaçık bir düşmandır.

### [Bakara 2:208](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/ayet/2:208.md) — خُطُوَاتِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; hep birden barışa girin. Şeytanın adımlarına uymayın. Çünkü O, siziniçin apaçık bri düşmandır.

### [En'am 6:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/ayet/6:142.md) — خُطُوَاتِ

وَمِنَ الْأَنْعَامِ حَمُولَةً وَفَرْشًا كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ

Meal (IK): Hayvanları da yük taşıyacak ve kesim hayvanı olarak yaratan O’dur. Allah’ın size verdiği rızıktan yeyin. Şeytanın izlerinden gitmeyin. Çünkü o, sizin apaçık bir düşmanınızdır.

### [Nur 24:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/ayet/24:21.md) — خُطُوَاتِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ وَمَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَدًا وَلَكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; şeytanın adımlarına uymayın. Kim, şeytanın adımlarına uyarsa; bilsin ki o, hayasızlığı ve kötülüğü emreder. Şayet Allah’ın sizin üzerinizde lutuf ve rahmeti bulunmasaydı; hiç biriniz ebediyyen temize çıkamazdı. Ancak Allah, dilediğini temize çıkarır ve Allah Semi’ dir, Alim’dir.

## Sözlükler (10)

### ★ Akevler Sözlüğü

Hatt çizgi demektir. Htv kesik çizgiler, fiil olarak adım atmak demektir. Veya ayak izleri anlamına gelir.
Hata (hı), Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir. Hetee, çizginin sağa sola sapması demektir. Konuşulurken harfte değişiklik yapılarak manada da değişiklik sağlanır. Hat düz, hatve ise zikzaklı çizgi demektir. Hata etmek yanlış yapmak demektir. Yanlış da yana kaymaktan gelir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والطاء وو ا ي ء معهما
خ ط و، خ ط أ، خ و ط، و خ ط، خ ي ط، ط ي خ، ط خ ي مستعملات خطو: خَطَوْتُ خَطْوةً واحدةً، والاسمُ الخُطْوةُ، وجَمعُها خُطَّى. وقوله تعالى: "لا تَتَّبِعوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ". ومن خفف قال: خُطْوات أي: آثار الشيطان، أي: لا تقتدوا به.
ومن هَمَزَ جَعَلَ الواحدةً خُطْأة من الخَطيئة أي: مَأثَماً.
خطأ: خَطيءَ الرجلُ خِطْئاً فهو خاطِيءٌ.
والخَطيئة: أرض يُخْطِئُها المطر ويصيب غيرها. وأَخطَأَ إذا لم يصب الصواب.
وخَطايا أصلها خَطائيء ففروا بها إلى يتامى، وكرهوا أن يترك على إحدى الهمزتين فيكون مثل قولك جائِيء لأن تلك الهمزة زائدة وهذه أصلية، ووحدوا له في الأسماء الصحيحة نظيراً ففروا منها إلى ذلك، وذهبوا به إلى فعالي مثل طاهرٍ وطاهرةٍ وطهارى، والواحدة خَطيئةٌ.
والخَطَأْ: ما لم يتعمد ولكن يُخْطَأْ خَطَأ وخَطَأْتُه تَخْطِئَةً.
خوط: الخُوْطُ: الغصن الناعمُ لسنتهِ.
وخط: وَخَطْتُهُ بالسيف وَخْطاً: تناولته من بعيدٍ.
والوَخْط: الطعن وقد وُخِطَ فلانٌ يُوخَطُ وَخْطاً.
وتقول: وَخَطَني الشَّيْبُ، ووُخِطَ فلانُ أي شابَ رأسُهُ فهو مَوْخُوطٌ.
ووَخَطَ في السير يَخِطُ وَخْطاً أي: أسرع. وكذلك وَخَطَ الظليم ونحوه.
خيط: الخِيطُ: قطيعٌ من النعام، الواحدة خَيْطَى، قال لبيد:
وخِيطاً من قواضِبَ مؤلفاتٍ		كأن رِئالَهـا أرق الإفـال
ونعامةٌ خَيْطَي، وخَيْطُها: طول قَصَبِها وعُنُقِها، ويقال: هو ما فيها من اختِلاط سوادٍ في بياضٍ لازم لها، كالعيسِ في الإبل العراب. وثوبٌ مَخيطٌ، حده مَخْيُوطٌ، فلينوا الياء كما لينوها في خاطَ، فالتقى ساكنان: سكون الياء وسكون الواو الساكنة فقالوا: مَخيط، ويقال: مَخوط بإلقاءالياء لالتقاء الساكنين. وكذلك مكولٌ ومكيلٌ.
والخِياطُ: الإبرةُ، والخَيَاطُ الفاعل وحرفته الخِياطَةُ. "والخَيْطُ الأبيض من الخَيْطِ الأسودِ" يعني الصبح.
وخاطَ فلانٌ خَيْطةً واحدة إذا سار سيرةً ولم يقطع السير، قال:
وبينَهما مُلْقَى زِمامٍ كـأنَّـه		مَخيطُ شُجاعٍ آخِرَ اللَّيْل ثائِرِ
طيخ طخي: الطَّيخُ: حكاية للضَّحِك. قالوا: طِيخِ طِيخِ، أي: قهقهوا.
والطَّيْخُ: الكبر.
والطَّخاءةُ والطَّهاءَةُ، ممدودان، من الغيم،: قطعة مستديرة تسد ضوء القمر، ويقال لها: طَيْخةُ القمر، ويقال: هي الطَّخْيةُ من الغيم.
ويقال: هي مارق منها وانفرد، ويجمعان بطرح الهاء.
وفي الحديث: "إن للقلب طَخْأَةٌ كطَخَأَةِ القَمَر" إذا غشيه الشيء. وكل شيء ألبس شيئاً، فهو طَخاءٌ له.
والطَّخْياءُ: ظلمةُ الغيمِ.
ويقال للأحمق: الطَّخْيةُ، ويجمع: الطَّخْيُونَ.

##### Türkçe

باب **الخاء** و**الطاء** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما

**خ ط و**، **خ ط أ**، **خ و ط**، و **خ ط**، **خ ي ط**، **ط ي خ**، **ط خ ي** kullanımdadır. **خطو**: **خَطَوْتُ** bir tek **خَطْوةً** attım; isim **الخُطْوةُ**’dur; çoğulu **خُطَّى**’dır. Yüce Allah’ın sözü: “**لا تَتَّبِعوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ**”. Hafifleten kimse dedi ki: **خُطْوات** yani: şeytanın izleri; yani: ona uymayın.

Hemze yapan kimse, tekili **خُطْأة** kıldı; **الخَطيئة**’den, yani: bir günah.

**خطأ**: Adam **خَطيءَ** oldu, **خِطْئاً**; o hâlde o **خاطِيءٌ**’dur.

**الخَطيئة**: Yağmurun ıskaladığı ve başkasına isabet ettiği bir yer. Ve **أَخطَأَ**: doğruya isabet etmediği zaman.

Ve **خَطايا**’nın aslı **خَطائيء**’dir; onunla **يتامى**’ya kaçtılar; iki hemzeden birinin üzerinde bırakılmasını çirkin gördüler; böylece senin “**جائِيء**” demen gibi olur; çünkü o hemze ziyadedir, bu ise aslîdir. Ve sahih isimlerde ona bir benzer birlediler; ondan da ona kaçtılar; onu **فعالي**’ye götürdüler; **طاهرٍ** ve **طاهرةٍ** ve **طهارى** gibi; tekili **خَطيئةٌ**’dir.

Ve **الخَطَأْ**: kasten yapılmayan şeydir; fakat **يُخْطَأْ** **خَطَأ**; ve ben onu **خَطَأْتُه**: **تَخْطِئَةً** (yanlışlama) ile.

**خوط**: **الخُوْطُ**: dilinin yumuşak olduğu ince dal.

و **خط**: Onu kılıçla **وَخَطْتُهُ** **وَخْطاً**: onu uzaktan ele aldım.

Ve **الوَخْط**: mızraklama; ve falan kimse **وُخِطَ**; **يُوخَطُ** **وَخْطاً**.

Ve dersin: **وَخَطَني الشَّيْبُ**; ve falan kimse **وُخِطَ** yani: başı ağardı; o hâlde o **مَوْخُوطٌ**’tur.

Ve yürüyüşte **وَخَطَ** eder; **يَخِطُ** **وَخْطاً**; yani: hızlandı. Aynı şekilde devekuşu erkeği **وَخَطَ** eder ve benzeri.

**خيط**: **الخِيطُ**: devekuşundan bir sürü; tekili **خَيْطَى**. Lebîd dedi ki:
وخِيطاً من قواضِبَ مؤلفاتٍ		كأن رِئالَهـا أرق الإفـال

Ve bir dişi devekuşu **خَيْطَي** (diye adlandırılır); ve onun **خَيْطُها**’sı: kamışının ve boynunun uzunluğudur. Ve denilir ki: onda bulunan, ona bitişik beyaz içinde siyahlığın karışmasıdır; Arap develerindeki **العيسِ** gibi. Ve **ثوبٌ مَخيطٌ**; onun sınırı **مَخْيُوطٌ**’tur. Böylece **خاطَ**’ta yumuşattıkları gibi **ياء**’yı yumuşattılar; böylece iki sâkin karşılaştı: **ياء**’nın sükûnu ve sâkin **واو**’nun sükûnu; bunun üzerine dediler: **مَخيط**. Ve denilir ki: iki sâkinin karşılaşması sebebiyle **ياء**’yı atarak **مَخوط**. Aynı şekilde **مكولٌ** ve **مكيلٌ**.

Ve **الخِياطُ**: iğnedir. Ve **الخَيَاطُ**: faildir; mesleği **الخِياطَةُ**’dır. “**والخَيْطُ الأبيض من الخَيْطِ الأسودِ**” yani sabah.

Ve falan kimse bir tek **خَيْطةً** **خاطَ** etti: bir yürüyüş yürüdüğü ve yürüyüşü kesmediği zaman. Dedi ki:
وبينَهما مُلْقَى زِمامٍ كـأنَّـه		مَخيطُ شُجاعٍ آخِرَ اللَّيْل ثائِرِ

**طيخ طخي**: **الطَّيخُ**: gülmeye bir taklittir. Dediler: **طِيخِ طِيخِ**; yani: kahkaha attılar.

Ve **الطَّيْخُ**: kibirdir.

Ve **الطَّخاءةُ** ve **الطَّهاءَةُ**; ikisi de meddlidir; buluttandır: ayın ışığını kapatan yuvarlak bir parça. Ve ona: **طَيْخةُ القمر** denilir. Ve denilir ki: o, buluttan **الطَّخْيةُ**’dir.

Ve denilir ki: o, ondan sıyrılıp çıkan ve ayrılan kimsedir; ikisi de **الهاء**’yı atmakla çoğul yapılır.

Hadiste: “**إن للقلب طَخْأَةٌ كطَخَأَةِ القَمَر**” — bir şey onu kapladığı zaman. Ve her şey ki bir şeye bir şeyi giydirir; o, ona **طَخاءٌ**’dır.

Ve **الطَّخْياءُ**: bulutun karanlığıdır.

Ve ahmağa: **الطَّخْيةُ** denilir; çoğulu: **الطَّخْيُونَ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: خطو/أ

(باب الخاء والطاء وما يثلثهما)
  (خطف)  الخاء والطاء والفاء أصلٌ واحدٌ مطّرِد منقاس، وهو استلابٌ في خفّة. فالخَطْف الاستلاب. تقول. خَطِفْتُه أخْطَفُه، وخَطَفْتُه أخطِفُه. وبَرْقٌ خاطفٌ لنور الأبْصار. قال الله تعالى: ﴿يَكَادُ البَرْقُ يَخْطَِفُ أَبْصَارَهُم([1])﴾ [البقرة 20]، والشيطان يخطَِف السَّمع، إذا استرق. قال الله تعالى: ﴿إلاَّ مَنْ خَطِفَ الخَطْفَة﴾ [الصافات 10]. ويقال للشيطان: "الخَطّاف"، وقد* جاء هذا  الاسم في الحديث:([2]). وجمل خَيْطَفٌ: سريع المَرّ. وتلك السُّرعة الخَيْطَفى. قال:
  * وعَنَقاً باقِي الرَّسيم خَيْطفا([3]) *
  وبه سُمِّي الخَطَفى، والأصل فيه واحد؛ لأنّ المسرعَ يقلُّ لُبْث قوائمه على الأرض، فكأنّه قد خَطَِف الشَّيء. ويقال هو مُخْطَفُ الحَشَا، إذا كان منطوِيَ الحشا. وذلك صحيحٌ؛ لأنّه كأنّ لحمَه خُطِف منه فرقَّ ودَقَّ. فأما قولهم: رمَى الرمِيَّة فأَخطَفَها؛ إذا أخطأها، فمْمكنٌ أن يكون من الباب، [وممكنٌ أن يكون] الفاءُ بدلاً من الهمزة. قال:
  * إذا أصابَ صَيْدَهُ أو أخْطَفَا([4]) *
  والخُطّاف: طائر، والقياس صحيح، لأنّه يخطَف الشيءَ بمِخلبه. يقال لمخاليب السِّباع خطاطيفها. قال:
إذا عَلِقَتْ قِرْناً خَطَاطيفُ كَفِّهِ *** رأى الموتَ بالعينَين أسودَ أحْمَرا([5])  والخطّاف: حديدةٌ حَجْناء؛ لأنه يُخْتَطف بها الشيء، والجمع خطاطيف. قال النابغة:
خطاطيفُ حُجْنٌ في حبالٍ مَتينةٍ *** تُمَدُّ بها أيدٍ إليكَ نوازعُ([6])  (خطل)  الخاء والطاء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على استرخاءٍ واضطراب، قياسٌ مطرد. فالخَطَل: استرخاءُ الأذُن. يقال أذُنٌ خَطْلاء، وثَلَّةٌ خُطْلٌ، وهي الغنم المسترخِيةُ الآذان. قال:
إذا الهَدَفُ المِعْزالُ صوَّب رأسَه *** وأعجبَهُ ضَفْوٌ من الثَّلةِ الخُطْلِ([7])  ورُمْحٌ خَطِلٌ: مضطرِب. ويقال للأحمق خَطِلٌ. والخَطَل: المنطقُ الفاسد.
  وزعم ناسٌ أنّ الجوادَ يسمَّى خَطِلاً، وذلك لسُرعته إلى العطاء. ويقال امرأةٌ خَطَّالةٌ: ذاتُ رِيبة، وذلك لخَطَلها. والأصل واحدٌ.
  (خطم)  الخاء والطاء والميم يدلُّ على تقدُّمِ شيءٍ في نُتُوٍّ يكون فيه. فالمَخَاطم الأنوف، واحدها مَخْطِم. ورجلٌ أخطمُ: طويلُ الأنف. والخِطَام للبعير سُمِّي بذلك لأنّه يقع على خَطْمه. ويقال إنّ الخُطْمة([8]) رَعْنُ الجَبَل. فهذا هو الباب.
  وقد شذت كلمةٌ واحدة، قالوا: بُسْرٌ مُخَطَّمٌ، إذا صارت فيه خُطوط.
  (خطو/أ)  الخاء والطاء والحرف المعتلّ والمهموز، يدلُّ على تعدّي الشيء، والذَّهاب عنه. يقال خَطوتُ أخطو خَُطوة. والخُطْوة: ما بين الرِّجْلين. والخَطْوة: المرَّة الواحدة.
  والخَطَاءُ من هذا؛ لأنّه مجاوزة حدِّ الصواب. يقال أخطأ إذا تعدّى الصَّواب. وخَطِئ يخطأُ، إذا أذْنب، وهو قياسُ الباب؛ لأنه يترك الوجه الخَيْرَ.
  (خطب)  الخاء والطاء والباء أصلان: أحدهما الكلامُ بين اثنين، يقال خاطبهُ يُخاطِبه خِطاباً، والخُطْبة من ذلك. وفي النِّكاح الطّلَب أن يزوّج، قال الله تعالى:﴿لاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّساء﴾ [البقرة 235]. والخُطْبة: الكلام المخطوب به. ويقال اختطب القومُ فلاناً، إذا دعَوْه إلى تزوج صاحبتهم. والخطب: الأمرُ يقع؛ وإنما سُمِّي بذلك لِمَا يقع فيه من التَّخاطب والمراجعة.
  وأمّا الأصل الآخرَ فاختلافُ لونَين. قال الفرَّاء: الخَطْبَاء: الأتان التي لها خَطٌّ أسودُ على مَتْنِها. والحمار الذكر أخْطَبُ. والأخطَب: طائر؛ ولعله يختلِف عليه لونان. قال:
  * إذا الأخْطَبُ الدَّاعِي على الدَّوْح صَرْصَرا([9]) *
  والخُطْبان: الحنْظَلُ إذا اختلف ألوانُه. والأخطَبُ: الحمار تعُلوه خُضْرة. وكلُّ لونٍ يشبه ذلك فهو أخْطَبُ.
  (خطر)  الخاء والطاء والراء أصلان: أحدهما القَدْر والمكانة، والثاني اضطرابٌ وحركة.
  فالأوّل قولهم لنظير الشيء خَطِيرُهُ([10]). ولِفلانٍ خَطَرٌ، أي منزلةٌ ومكانة تناظرُه وتصلُح لمِثْله.
  والأصل الآخر قولهم: خَطر البعير بذنبه خَطَراناً. وخَطَرَ ببالي كذا خَطْراً، وذلك أن يمرَّ بقلبه بسرعةٍ لا لُبْثَ فيها ولا بُطْء. ويقال خَطَر في مِشْيَته. ورجلٌ خَطَّارٌ بالرُّمح، أي مَشَّاءٌ بِهِ([11]) طعّان. قال:
  * مَصاليتُ خَطّارون بالرُّمح في الوغَى([12]) *
  ورمح خَطّارٌ: ذُو اهتِزازٍ. *وخَطَر الدّهر خَطرَانَهُ، كما يقال ضَرَب ضَرَبانَه. والخَطْرة: الذِّكرة. قال:
بينما نحنُ بالبَلاكِثِ فالقا *** عِ سِراعاً والعِيسُ تهوِي هُوِيَّا([13])خَطَرَتْ خَطْرَةٌ على القلب مِن ذِكـ *** ـراكِ وَهْناً فما استطعتُ مُضِيّا---------------------------------------------------------------
([1]) قراءة فتح الطاء أعلى، ونسب في اللسان قراءة الكسر إلى يونس. وانظر تفسير أبي حيان  (1: 89-90).
([2]) هو حديث علي: "نفقتك رياء وسمعة للخطاف".
([3]) البيت لعوف، جد جرير بن عطية بن عوف، وبهذا لقب "الخطفى".
([4]) للعماني الراجز، كما في اللسان (خطف) وقبله: * فانقض قد فات العيون الطرفا *
([5]) لأبي زبيد الطائي، كما في اللسان (خطف).
([6]) ديوان النابغة 55 واللسان (خطف).
([7]) البيت لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 43 واللسان (هدف، عزل، صفا). وسيعيده في (ضفو) ويروى: "المعزاب" بالباء بدل اللام، وهما بمعنى.
([8]) لم ترد هذه الكلمة في اللسان والقاموس. ووردت في الأصل والمجمل بهذا الضبط.
([9]) صدره كما اللسان (خطب، مرر): * ولا أنثني من طيرة عن مريرة *
([10]) يقال هو خطير له وخطر أيضاً.
([11]) كتب في الأصل"مشابه".
([12]) ورد هذا الصدر في المجمل واللسان.
([13]) نسب في الحماسة (2: 73) واللسان (بلكث) إلى بعض القرشيين. وفي حواشي اللسان: هو أبو بكر بن عبد الرحمن بن المسور بن مخرمة. ونسبه ياقوت في معجم البلدان إلى كثير.
ـ

##### Türkçe

(خاء ve طاء ve onların üçlülenenleri bâbı)
  (خطف)  **الخاء** ve **الطاء** ve **الفاء** tek bir asıldır; düzenli, kıyaslanır; o da hafiflik içinde bir kapıp alma/çekip alma (istilâb)dır. Şu hâlde **الخَطْف** kapıp almadır. Dersin: **خَطِفْتُه** **أخْطَفُه**; ve **خَطَفْتُه** **أخطِفُه**. Ve **بَرْقٌ خاطفٌ** gözlerin nurunu (görüşünü) için. Allah Teâlâ dedi: ﴿**يَكَادُ البَرْقُ يَخْطَِفُ أَبْصَارَهُم**([1])﴾ [Bakara 20]; ve şeytan işitilen şeyi kapıp alır, çaldığı zaman. Allah Teâlâ dedi: ﴿**إلاَّ مَنْ خَطِفَ الخَطْفَة**﴾ [Sâffât 10]. Ve şeytana “**الخَطّاف**” denir; ve bu isim hadiste([2]) gelmiştir. Ve **جمل خَيْطَفٌ**: geçişi hızlı. Ve o hız **الخَيْطَفى**dır. Dedi:
  * Ve boyun (uzanış) olarak, iz sürüşün kalanı, **خَيْطفا**([3]) *
  Ve bununla **الخَطَفى** adlandırıldı; ve asıl onda birdir; çünkü hızlanan kimsenin ayaklarının yerde kalışı azalır; sanki o, şeyi kapıp almış gibidir. Ve “**مُخْطَفُ الحَشَا**” denir; içi (karın/bağırsak bölgesi) bükülmüş olduğu zaman. Bu da doğrudur; çünkü sanki eti ondan kapılıp alınmış da incelmiş ve narinleşmiş gibidir. Ama onların sözü: “atılageleni attı da onu **أَخطَفَها**”; yani onu ıskaladı; mümkün olur ki bâbdan olsun, [ve mümkün olur ki] **الفاء** hemzenin bedeli olsun. Dedi:
  * Avını vurduğu zaman yahut **أخْطَفَا**([4]) *
  Ve **الخُطّاف**: bir kuş; ve kıyas doğrudur; çünkü o, şeyi pençesiyle kapıp alır. Yırtıcıların pençelerine **خطاطيفها** denir. Dedi:
إذا عَلِقَتْ قِرْناً خَطَاطيفُ كَفِّهِ *** رأى الموتَ بالعينَين أسودَ أحْمَرا([5])  Ve **الخطّاف**: eğri bir demir; çünkü onunla şey kapılıp alınır; çoğulu **خطاطيف**. Nâbiga dedi:
خطاطيفُ حُجْنٌ في حبالٍ مَتينةٍ *** تُمَدُّ بها أيدٍ إليكَ نوازعُ([6])  (خطل)  **الخاء** ve **الطاء** ve **اللام** tek bir asıldır; gevşekliğe ve çalkantıya delâlet eder; düzenli bir kıyastır. Şu hâlde **الخَطَل**: kulağın gevşekliğidir. “**أذُنٌ خَطْلاء**” denir; ve “**ثَلَّةٌ خُطْلٌ**”; o, kulakları gevşek olan koyun sürüsüdür. Dedi:
إذا الهَدَفُ المِعْزالُ صوَّب رأسَه *** وأعجبَهُ ضَفْوٌ من الثَّلةِ الخُطْلِ([7])  Ve **رُمْحٌ خَطِلٌ**: çalkantılı. Ve ahmağa **خَطِلٌ** denir. Ve **الخَطَل**: bozuk söz.
  Ve bir topluluk iddia etti ki cömert ata **خَطِلاً** denir; bu, vermeye süratinden dolayıdır. Ve “**امرأةٌ خَطَّالةٌ**” denir: şüphe/kuşku sahibi; bu, onun **خَطَل**’ından dolayıdır. Ve asıl birdir.
  (خطم)  **الخاء** ve **الطاء** ve **الميم**, içinde bir çıkıntı bulunan bir şeyin öne çıkmasına delâlet eder. Şu hâlde **المَخَاطم** burunlardır; tekili **مَخْطِم**. Ve **رجلٌ أخطمُ**: burnu uzun. Ve deve için **الخِطَام** buna adlandırıldı; çünkü onun **خَطْمه** üzerine düşer. Ve denir ki **الخُطْمة**([8]) dağın burnu/çıkıntısıdır. İşte bu bâbdır.
  Ve bir tek kelime şâz oldu; dediler: “**بُسْرٌ مُخَطَّمٌ**”; onda çizgiler olduğu zaman.
  (خطو/أ)  **الخاء** ve **الطاء** ve illetli harf ve hemzeli (harf), bir şeyin aşmasına ve ondan gitmesine delâlet eder. “**خَطوتُ** **أخطو** **خَُطوة**” denir. Ve **الخُطْوة**: iki ayak arasındaki (mesafe). Ve **الخَطْوة**: bir defa (tek sefer).
  Ve **الخَطَاءُ** bundandır; çünkü o, doğrunun sınırını aşmaktır. “**أخطأ**” denir; doğruyu aştığı zaman. Ve “**خَطِئ** **يخطأُ**” (denir); günah işlediği zaman; ve o, bâbın kıyasıdır; çünkü hayırlı yönü terk eder.
  (خطب)  **الخاء** ve **الطاء** ve **الباء** iki asıldır: birincisi iki kişi arasındaki sözdür; “**خاطبهُ** **يُخاطِبه** **خِطاباً**” denir; ve **الخُطْبة** bundandır. Ve nikâhta, evlendirmeyi istemektir. Allah Teâlâ dedi: ﴿**لاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّساء**﴾ [Bakara 235]. Ve **الخُطْبة**: onunla hitap edilen sözdür. Ve “**اختطب** القومُ فلاناً” denir; onu, arkadaşlarını (kadınlarını) onunla evlenmeye çağırdıkları zaman. Ve **الخطب**: vuku bulan iştir; ancak onda vuku bulan karşılıklı konuşma ve müracaat sebebiyle buna adlandırıldı.
  Ama diğer asıl, iki rengin farklı oluşudur. Ferrâ dedi: **الخَطْبَاء**: sırtında siyah bir çizgi bulunan dişi eşek. Erkek eşek **أخْطَبُ**tur. Ve **الأخطَب**: bir kuş; belki onda iki renk farklılaşır. Dedi:
  * إذا الأخْطَبُ الدَّاعِي على الدَّوْح صَرْصَرا([9]) *
  Ve **الخُطْبان**: renkleri farklılaştığı zaman **الحنْظَل**. Ve **الأخطَبُ**: üzerinde yeşillik bulunan eşek. Ve buna benzeyen her renk, o da **أخْطَبُ**tur.
  (خطر)  **الخاء** ve **الطاء** ve **الراء** iki asıldır: birincisi değer ve mevki, ikincisi çalkantı ve harekettir.
  Birincisi, onların bir şeyin benzerine “**خَطِيرُهُ**”([10]) demeleridir. Ve falanın **خَطَرٌ**’ı vardır; yani ona denk bir menzil ve mevki, ve onun gibisine yaraşır.
  Diğer asıl, onların “deve kuyruğuyla **خَطر** etti, **خَطَراناً**” demeleridir. Ve “aklıma şöyle geldi: **خَطَرَ ببالي** kaza **خَطْراً**”; bu, kalbinden içinde durma ve yavaşlık olmaksızın süratle geçmesidir. Ve yürüyüşünde **خَطَر** etti denir. Ve “mızrakla **خَطَّارٌ** bir adam” (denir); yani onunla yürüyen([11]), saplayan. Dedi:
  * مَصاليتُ خَطّارون بالرُّمح في الوغَى([12]) *
  Ve **رمح خَطّارٌ**: titremesi olan. Ve “zaman **خَطَر** etti, **خَطرَانَهُ**”; “vurdu, **ضَرَبانَه**” denildiği gibi. Ve **الخَطْرة**: hatırlayış. Dedi:
بينما نحنُ بالبَلاكِثِ فالقا *** عِ سِراعاً والعِيسُ تهوِي هُوِيَّا([13])خَطَرَتْ خَطْرَةٌ على القلب مِن ذِكـ *** ـراكِ وَهْناً فما استطعتُ مُضِيّا---------------------------------------------------------------
([1]) **الطاء**’ın fethası kıraati daha üstündür; ve Lisân’da kesre kıraati Yûnus’a nispet edildi. Ebû Hayyân tefsirine bak (1: 89-90).
([2]) Ali hadisi: “Senin nafakan riyâ ve **الخطاف** için şöhrettir.”
([3]) Beyit Avf’undur; Cerîr b. Atıyye b. Avf’un dedesi; ve bununla “**الخطفى**” lakabı verilmiştir.
([4]) Umânî recez şairinindir; Lisân’da (خطف) olduğu gibi; ve ondan önce: * فانقض قد فات العيون الطرفا *
([5]) Ebû Zübeyd et-Tâî’nindir; Lisân’da (خطف) olduğu gibi.
([6]) Nâbiga divanı 55 ve Lisân (خطف).
([7]) Beyit Ebû Züeyb el-Hüzelî’nindir; divanında 43 ve Lisân (هدف، عزل، صفا). Ve onu (ضفو)’da iade edecektir; ve şöyle rivayet edilir: “**المعزاب**” **الباء** ile **اللام** yerine; ve ikisi de mânâca birdir.
([8]) Bu kelime Lisân ve Kâmûs’ta gelmedi. Asıl ve Mücmel’de bu ضبط ile geldi.
([9]) Sadrı Lisân’da (خطب، مرر) olduğu gibi: * ولا أنثني من طيرة عن مريرة *
([10]) “Ona **خطير**’dir ve **خطر** da” denir.
([11]) Asılda “مشابه” yazıldı.
([12]) Bu sadr Mücmel ve Lisân’da geldi.
([13]) Hamâse’de (2: 73) ve Lisân’da (بلكث) bazı Kureyşlilere nispet edildi. Lisân hâşiyelerinde: o, Ebû Bekr b. Abdurrahman b. el-Misver b. Mahreme’dir. Yâkût onu Mu‘cemü’l-Büldân’da Kesîr’e nispet etti.
ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- خطوت أخطو خطوة، أي: مرة، والخطوة ما بين القدمين (قال ابن المرحل:
*وخطوة بالفتح نقل القدمين ** وخطوة مضمومة ما بين تين*
وجمع الأول خطاء، والخطى *** جمع الأخير، وبضم ضبطا)،
قال تعالى: ﴿ولا تتبعوا خطوات الشيطان﴾ [البقرة/168]، أي: لا تتبعوه، وذلك نحو قوله: ﴿ولا تتبع الهوى﴾ [ص/26].

##### Türkçe

- **خطوت**: **أخطو** **خطوة**; yani: bir kere. **الخطوة** iki ayak arasındaki (mesafe)dir. (İbnü’l-Merḥal dedi ki:
*Ve **خطوة** fetha ile: ayakları nakletmek; **وخطوة** damme ile: ikisi arasındaki (mesafe)*
Birincinin çoğulu **خطاء**’dır; **والخطى** sonuncunun çoğuludur; ve (bu) damme ile ضبط edildi),
Yüce Allah dedi ki: ﴿ولا تتبعوا **خطوات** الشيطان﴾ [البقرة/168]; yani: ona uymayın; bu da şu sözü gibidir: ﴿ولا تتبع **الهوى**﴾ [ص/26].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ط و
خطا خطوة واحدة وخطوة واسعة وهو فسيح الخطا وبعيد الخطا‏.‏
ومن المجاز‏:‏ تخطاه المكروه وتخطيت إليه بالمكروه‏.‏
وبين القولين خطًى يسيرة إذا كانا متقاربين. وقرّب الله عليكَ الخَطوة فانصرف إلى أهلك، أي المسافة.

##### Türkçe

خ ط و
**خطا** bir tek **خطوة** **واحدة** ve geniş bir **خطوة**; ve o, **فسيح الخطا** ve **بعيد الخطا**’dır.‏
Mecazdan: **تخطاه المكروه** ve **تخطيت إليه بالمكروه**.‏
İki söz arasında, eğer ikisi birbirine yakın ise, az bir **خطًى** vardır. Ve: Allah senin üzerine **الخَطوة**’yi yaklaştırsın; sonra ehline dön, yani mesafe.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ط و * * الخُطْوةُ * بالضم ما بين القدمين وجمع القلة * خُطُوَاتٌ * بضم الطاء وفتحها وسكونها والكثير * خُطًى * و * الخَطْوَةُ * بالفتح المرة الواحدة والجمع * خَطَواتٌ * بفتح الطاء و * خِطَاءٌ * بالكسر والمد مثل ركوة وركاء و * خَطَا * من باب عدا و * اخْتَطَى * أيضا بمعنى و * تَخَطَّاهُ * تجاوزه يقال تخطى رقاب الناس

##### Türkçe

* خ ط و * **الخُطْوةُ** zamme ile: iki ayak arasındaki şeydir; azlık çoğulu **خُطُوَاتٌ**dur; **الطاء**’ın zammesiyle, fethasıyla ve sükûniyle; çokluk ise **خُطًى**’dır. Ve **الخَطْوَةُ** fetha ile: bir tek keredir; çoğulu **خَطَواتٌ**dur; **الطاء**’ın fethasıyla. Ve **خِطَاءٌ** kesre ile ve med ile; **ركوة** ve **ركاء** gibi. Ve **خَطَا** “**عدا** بابı”ndandır. Ve **اخْتَطَى** da “mânâ bakımından”dır. Ve **تَخَطَّاهُ**: onu geçti; “insanların boyunlarını aştı” denir: “**تخطى رقاب الناس**”.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!خَطَا ) الرَّجُلُ *!يَخْطُو ( *!خَطْواً واخْتَطَى *!واخْتَاطَ ) ؛ وهذه ( مَقْلوبَةً ) ؛ إذا ( مَشَى ) ؛ كذا في المُحْكَم .
( *!والخُطْوَةُ ) ، بالضَّمِّ وعليه اقْتَصَرَ الجَوهرِيُّ وغيرُهُ ، ( ويُفْتَحُ ) أَيْضاً ؛ وهو ( ما بينَ القَدَمَيْنِ ؛ ج *!خُطاً ) ، بالضَّمِّ مَقْصوراً وهو في الكثيرِ ، ( و ) في القليلِ ( *!خُطْواتٌ ) ، بالضَّمِّ ، كما هو في النسخِ .
وضَبَطَه الجَوهرِيُّ به وبضمَّتَيْن وبضمَ ففتحٍ .
وشاهِدُ *!الخُطَا الحدِيثُ : ( وكَثْرةُ الخُطَا إلى المَساجِدِ ) .
وشاهِدُ *!الخُطُواتِ قوْلُه تعالى : ﴿ولا تَتَّبِعوا *!خُطُوات الشَّيْطانِ﴾ ؛ قيلَ : هي طُرُقُه أَي لا تسْلُكوا الطَّريقَ التي يَدْعُوكم إليها .
وقالَ ابنُ السِّكِّيت : قالَ أَبو العبَّاس خُطُوات في الشرِّ ، يُثَقَّل ، قالَ : واخْتارُوا التَّثْقِيل لمَا فيه مِنَ الإشْباعِ ، وخَفَّفَ بعضُهم ، قالَ : وإنَّما تَرَكَ التَّثْقِيلَ مَنْ تَرَكَه اسْتِثْقالاً للضَّمَّة مع الواوِ يَذْهَبُون إلى أَنَّ الواوَ أَجْزتْهم مِن الضمَّةِ .
وقالَ الفرَّاءُ : العَرَبُ تَجْمَع فُعْلة مِنَ الأسْماءِ على فُعُلات مِثْل حُجْرةٍ وحُجُرات ، فَرْقاً بينَ الاسْمِ والنَّعْتِ ، ويُخَفَّفُ مِثْل حُلْوة

وحُلْوات ، فلذلكَ صارَ التَّثْقِيل الاخْتِيارَ ، ورُبَّما خُفِّفَ الاسْمُ ، ورُبَّما فُتِحَ ثانِيه فيُقالُ حُجُرات .
وقالَ الليْثُ : وقَرَأَ بعضُهم خُطُؤَات الشَّيْطان مِنَ الخَطِيئةِ المَأْثم .
قالَ الأزهريُّ : ما عَلِمْتُ أَحداً مِنَ قُرَّاءِ الأَمْصارِ قَرَأَهُ بالهَمْز ولا معْنَى له .
( و ) *!الخَطْوَةُ ، ( بالفتْحِ : المرَّةُ ) الواحِدَةُ ، ( ج *!خَطَواتٌ ) ، بالتَّحْرِيكِ .
( *!وتَخَطَّى النَّاسَ *!واخْتَطاهُمْ : رَكِبَهُم وجاوَزَهُمْ ) .
يقالُ : *!تَخَطَّيْتُ رقابَ الناسِ *!وتَخَطَّيْت إلى كذا ، أَي تَجاوَزْته ، ولا يقالُ تَخَطَّأْت بالهَمْز .
وفلانٌ لا *!يَتَخَطَّى عن الطُّنُبِ ، أَي لا يَبْعُدُ عن البَيْتِ للتَّغَوُّطِ جُبْناً ولُؤْماً وقَذَراً .
وفي حديثِ الجمعة : ( رأَى رَجُلاً يَتَخَطَّى رِقابَ الناسِ ) ، أَي *!يَخْطُو *!خَطْوة خَطْوة .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الخِطاءُ ، بالكسْرِ والمدِّ : جَمْعُ خَطْوةٍ ، بالفتْحِ ، كرَكْوةٍ ورِكاءٍ ؛ وأَنْشَدَ الجَوهرِيُّ لامْرىءِ القَيس :
لَها وثَباتٌ كَوَثْبِ الظِّباءِ
فَوادٍ *!خِطاءٌ ووادٍ مَطِرْقالَ ابنُ برِّي : أَي *!تَخْطُو مرَّةً فتكفُّ عن العَدْوِ وتَعْدُو مرَّةً عَدْواً يُشْبه المَطَر .
ورَوَى أَبو عبيدَةَ : فوادٍ خَطِيطٌ .
ويُرْوى : كصَوْبِ الخَرِيفِ .
وقالَ أَبو زيْدٍ : يقالُ ناقَتُكَ هذه من *!المُتَخَطِّيات الجِيَفِ ، أَي هي ناقَةٌ جَلْدَة قَوِيَّة تَمْضِي وتُخَلِّف

التي قد سَقَطَتْ .
ويقالُ : *!أَخْطَيْت غَيْرِي إذا حَمَلْته على أَنْ يَخْطُوَ .
ويقالُ في الدعاءِ : للإنْسانِ : *!خُطِّيَ عَنْك السّوءُ ، أَي دُفِعَ .
يقالُ : خُطِّيَ عَنْك ، أَي أُمِيطَ ؛ نَقَلَهُ الجَوهرِيُّ .
*!والخَطَوْطَى : النَّزِقُ .
وتقولُ العامَّةُ : خُطّ أَي امْشِ ؛ والصَّحيحُ *!اخْط .
ومِن المجازِ : *!تَخَطَّاهُ المَكْرُوه ، *!وتَخَطَّيْت إليه بالمَكْروه ، وبينَ القَوْلَيْن *!خُطاً يَسِيرةً إذا تَقارَبا ، وقرَّبَ اللَّهُ عليك الخَطْوَةَ فانْصَرف راشداً ، أي المَسافَةَ .
*!وخُطىً ، كهُدىً : مَوْضِعٌ بينَ الكُوفَةِ والشامِ ؛ نَقَلَهُ الصَّاغانيُّ .

##### Türkçe

: ( ve ( **خَطَا** ) adam ( **يَخْطُو** ) ( **خَطْواً** ve **اخْتَطَى** ve **اخْتَاطَ** ) ; ve bu ( ters çevrilmiş )tir ; ( yürüdüğü ) zaman ; **المُحْكَم**’de böyle.
( **والخُطْوَةُ** ) , damme ile ve bununla **الجَوهرِيُّ** ve başkası yetindi , ( ve fetha yapılır ) da ; ve o ( iki ayak arasındaki şeydir ; çoğulu **خُطاً** ) , damme ile kısaltılmış olarak ve o çoklukta , ( ve ) azlıkta ( **خُطْواتٌ** ) , damme ile , nüshalarda olduğu gibi.
Ve **الجَوهرِيُّ** onu bununla ve iki damme ile ve damme sonra fetha ile ضبط etti.
**الخُطَا**’nın şahidi hadis: ( ve mescitlere **الخُطَا**’nın çokluğu ).
**الخُطُواتِ**’ın şahidi O’nun sözü, yücedir: ﴿ve şeytanın **خُطُوات**’ını izlemeyin﴾ ; denildi: o onun yollarıdır, yani sizi ona çağırdığı yolu tutmayın.
Ve **ابنُ السِّكِّيت** dedi: **أَبو العبَّاس** dedi: şerde **خُطُوات**; ağırlaştırılır; dedi: ve içindeki doyurma sebebiyle ağırlaştırmayı seçtiler; ve bazısı hafifletti; dedi: ancak onu terk eden kimse ağırlaştırmayı, **الواو** ile birlikte dammeyi ağır bulduğu için terk etti; **الواو**’nun onları dammeden kurtardığına giderler.
Ve **الفرَّاءُ** dedi: Araplar isimlerden **فُعْلة**’yi **فُعُلات** üzerine toplar; **حُجْرةٍ** ve **حُجُرات** gibi; isim ile sıfat arasında ayırım için; ve **حُلْوة** ve **حُلْوات** gibi hafifletilir; bundan dolayı ağırlaştırma tercih oldu; ve belki isim hafifletildi; ve belki ikincisi fetha yapılır da **حُجُرات** denir.
Ve **الليْثُ** dedi: ve bazısı şeytanın **خُطُؤَات**’ını, günah olan **الخَطِيئةِ**’den okudu.
**الأزهريُّ** dedi: şehirlerin kurrâsından hiç kimsenin onu hemze ile okuduğunu bilmedim ve onun bir anlamı yoktur.
( ve ) **الخَطْوَةُ** , ( fetha ile: bir defa ) tek olan, ( çoğulu **خَطَواتٌ** ) , hareke ile.
( **وتَخَطَّى النَّاسَ** **واخْتَطاهُمْ** : onların üzerine bindi ve onları geçti ) .
Denir: **تَخَطَّيْتُ** insanların boyunlarını ve **تَخَطَّيْت** şuna, yani onu aştım; ve hemze ile **تَخَطَّأْت** denmez.
Ve falan, **يَتَخَطَّى** ip kazığından uzaklaşmaz; yani korkaklık, alçaklık ve pislikten dolayı büyük abdest için evden uzaklaşmaz.
Ve cuma hadîsinde: ( insanların boyunlarını aşan bir adam gördü ), yani **يَخْطُو** **خَطْوة** **خَطْوة**.
Ve ondan istidrâk olunan şeyler:
**الخِطاءُ** , kesra ve med ile: fetha ile olan **خَطْوةٍ**’nin çoğuludur; **رَكْوةٍ** ve **رِكاءٍ** gibi; ve **الجَوهرِيُّ** **امْرىءِ القَيس**’ten inşad etti:
لَها وثَباتٌ كَوَثْبِ الظِّباءِ
فَوادٍ **خِطاءٌ** ووادٍ مَطِرْقَالَ **ابنُ برِّي** dedi: yani bir defa **تَخْطُو** da koşmaktan kesilir, ve bir defa koşar; yağmura benzeyen bir koşuşla.
Ve **أَبو عبيدَةَ** rivayet etti: فوادٍ خَطِيطٌ .
Ve rivayet olunur: كصَوْبِ الخَرِيفِ .
Ve **أَبو زيْدٍ** dedi: denir: senin bu deven **المُتَخَطِّيات** **الجِيَفِ**’dendir; yani o, sağlam, güçlü bir devedir; gider ve düşmüş olanları geride bırakır.
Ve denir: **أَخْطَيْت** başkasını, onu **يَخْطُوَ**’ya yüklediğim zaman.
Ve duada denir: insana: **خُطِّيَ عَنْك السّوءُ** , yani defedildi.
Denir: خُطِّيَ عَنْك, yani giderildi; onu **الجَوهرِيُّ** nakletti.
**والخَطَوْطَى** : atılgan.
Ve avam der: خُطّ yani yürü; ve doğru olan **اخْط**’tur.
Ve mecazdan: **تَخَطَّاهُ** hoş olmayan şey, ve **تَخَطَّيْت** ona hoş olmayan şeyle; ve iki söz arasında, yakınlaştıkları zaman, az bir **خُطاً**; ve Allah sana **الخَطْوَةَ**’yı yaklaştırdı da doğru yola ermiş olarak dön; yani mesafeyi.
**وخُطىً** , **هُدىً** gibi: Kûfe ile Şam arasında bir yerdir; onu **الصَّاغانيُّ** nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَطَا
1 خَطَا خط خطا , (S, Msb, K, &c.,) aor. يَخْطُو, (Msb,) inf. n. خَطْوٌ; (Msb, K;) and ↓ اختطى; (S, K;) said of a man (S, Msb, TA) [and of a beast]; both signify the same; (S, K;) He stepped, paced, or walked; (MA, KL;) i. q. مَشَى; (M, Msb, K;) as also اِخْتَاطَ, [which see in art. خيط,] formed by transposition. (K.) You say, خَطَوْتُ خَطْوَةً وَاحِدَةً [I stepped one step]. (JK.) [And وَسَّعَ الخَطْوَ He stepped wide.] See also the last sentence of the next paragraph.

خطّى
2 خطّى خط خطى خطوة خطي خطيي He made to pass over: so in the saying, خَطَّى اللّٰهُ نَوْءَهَا God made, or may God make, its (a land's) [rain-giving] star or asterism to pass it over, and not send rain upon it: (TA in art. خطأ:) but in this case the verb is, (Mgh in that art.,) or may be, (TA ibid.,) originally خَطَّطَ, the final ط being changed into ى. (Mgh and TA ibid. [See 2 in art. خطأ.]) Accord. to Fr, خَطَّى السَّهْمَ and خطأ are syn. [as meaning He made the arrow to pass over, or to miss, the mark]. (TA in art. خطأ.) One says also, in praying for a man, خُطِّىَ عَنْهُ السُّوْءُ [May evil be made to pass him; or] may evil be repelled from him: and one says also خُطِّىَ عَنْكَ May it be removed, or put away, from thee: (S, TA:) or خُطِّئَ عَنْكَ السُّوْءُ. (ISk, TA in art. خطأ.) -A2- The vulgar say [to a she-ass and to a she-camel or other beast in a slippery or difficult place] خَطِّى, meaning اِمْشِى [for اِمْشِى رُوَيَدًا Step thou leisurely]: but the correct word is ↓ اُخْطُِى [imperative fem. of خَطَا]. (TA.)

اخطاهُ
4 اخطاهُ اخطاه اخطاة He (a man) made him (another man) to step, pace, or walk. (S, TA.) -A2- أَخْطَيْتُ for أَخْطَأْتُ: see the latter.

تَخَطَّيْتُهُ
5 تَخَطَّيْتُهُ تخطى تخطيته تخطيتة I stepped, or walked, over him, or it: (Msb:) or I passed over and beyond him, or it: (S:) or تخطّى النَّاسَ He went over the people, (رَكِبَهُمْ,) and passed beyond them; and so ↓ اِخْتَطَاهُمْ. (K.) One says, تَخَطَّيْتُ رِقَابَ النَّاسِ [I stepped over, walked over, passed over and beyond, or went over and passed beyond, the necks of the people]. (S, TA.) It is said in a trad. respecting Friday, [of one who came too late to the Friday-prayers, as is shown in the TA in art. انى,] رَأَى رَجُلًا يَتَخَطَّى رِقَابَ النَّاسِ He saw a man passing step by step [over the necks of the people who were already in their ranks in the mosque]. (TA. [See also Har p. 83.]) One says also, فُلَانٌ لَا يَتَخَطَّى عَنِ الطُّنُبِ [Such a one will not step over, or beyond, or from, the tent-rope], meaning, will not go far from the tent for the purpose of voiding his excrement, by reason of his foulness and vileness and uncleanness. (TA.) And تَخَطَّيْتُ كَذَا (S, TA) I passed over [to such a thing or place or person]: (TA:) one should not say تَخَطَّأْتُ [in this sense], with ء. (S, TA.) [Hence the following tropical phrases.] تخطّاهُ المَكْرُوهُ (tropical:) [What was disliked or hated, or evil, passed over him; not alighting upon him]. (TA.) And تَخَطَّيْتُ اـِلَيْهِ بِالمَكْرُوهِ (tropical:) [I passed over others to him with that which was disliked or hated, or evil; i. q. تَجَاوَزْتُ]. (TA.) And تخطّى عَنِّى بَصَرُكَ (assumed tropical:) [Thine eye, or thy sight, passed me over]. (Aboo-Turلb, TA in art. تيه.) ― -b2- [Also (assumed tropical:) I overstepped it, or transgressed it; namely, a limit prescribed to me, &c.]

8 اـِخْتَطَوَ see 1: -A2- and see also 5.

خَطْوَةٌ
خَطْوَةٌ خط خطا خطى خطو خطوه خطوة A step, or pace, as meaning a single act of stepping or pacing or walking: (JK, S, K, Msb:) pl. [of pauc.] خَطَوَاتٌ (S, Msb, K) and [of mult.] خِطَآءٌ. (S.) Imra-el-Keys says,

لَهَا وَثَبَاتٌ كَوَثْبِ الشِّبَآءِ
فَوَادٍ خِطَآءٌ وَوَادٍ مَطِرْ
[She has bounds like the bounding of gazelles; and a valley is stepped over by her with leisurely steps, and a valley is trampled over by her rapidly as though it were rained upon]: (S:) i. e., one time she steps, and refrains from running; and one time she runs with a running resembling rain: but AO relates it otherwise, saying, فَوَادٍ خَطِيطٌ [lit. and a valley is not rained upon]: and some substitute كَصَوْبِ الخَرِيفِ [like the pouring rain of the autumn]. (IB, TA.) [See also what next follows.]

خُطْوَةٌ
خُطْوَةٌ خط خطا خطى خطو خطوه خطوة A step, or pace, as meaning the space between the two feet [in walking or running]: pl. (of pauc., S) خُطْوَاتٌ (S, Msb, K) and خُطُوَاتٌ and خُطَوَاتٌ (S, Msb) and (of mult., S) خُطًى. (S, Msb, K.) One says, قَرَّبَ اللّٰهُ عَلَيْكَ الخُطْوَةَ, meaning May God make short to thee the space, or distance. (TA.) And بَيْنَ القَوْلَيْنِ خُطٍى يَسِيرَةٌ (assumed tropical:) Between the two sayings is little difference. (TA.) لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ, in the Kur [ii. 163 &c.], means [Follow not ye] the ways of the Devil: (TA:) or the footsteps of the Devil: (JK:) here some read خُطْوَات; and some, accord. to Lth, خُطُؤَات, which Az pronounces to have no meaning. (TA.)

خَطِيَّةٌ
خَطِيَّةٌ خط خطي خطيه خطية خطيئة for خَطِيْئَةٌ: see the latter, in art. خطأ. [Freytag, evidently from his having found it incorrectly written for حَظِيَّةٌ, has assigned to it the meaning of “ amica, ” and “ amata. ”]

نَاقَتُكَ هٰذِهِ مِنَ المُتَخَطِّيَاتِ الجيف
نَاقَتُكَ هٰذِهِ مِنَ المُتَخَطِّيَاتِ الجيف ذ [the last word being app. الجِيَفَ] is a saying mentioned by AZ: (TA in the present art.:) or من المُتَخَطِّئَاتِ الجيف. (TA in art. خطأ, where see the explanation.)

##### Türkçe

خَطَا
1 **خَطَا** خط خطا , (S, Msb, K, &c.,) muzâri‘ı **يَخْطُو**, (Msb,) mastarı **خَطْوٌ**; (Msb, K;) ve ↓ **اختطى**; (S, K;) bir adam hakkında söylenir (S, Msb, TA) [ve bir hayvan hakkında]; ikisi de aynı mânaya gelir; (S, K;) Adım attı, adımladı veya yürüdü; (MA, KL;) yani **مَشَى**; (M, Msb, K;) yine **اِخْتَاطَ** da böyledir, [ki bunu خيط maddesinde gör,] takdim-te’hir ile yapılmıştır. (K.) Şöyle dersin: **خَطَوْتُ خَطْوَةً وَاحِدَةً** [bir adım attım]. (JK.) [Ve **وَسَّعَ الخَطْوَ** Geniş adım attı.] Ayrıca bir sonraki paragrafın son cümlesine de bak.

خطّى
2 **خطّى** خط خطى خطوة خطي خطيي Üzerinden geçirdi: şu sözde olduğu gibi: **خَطَّى اللّٰهُ نَوْءَهَا** Allah onun (bir beldenin) [yağmur getiren] yıldızını yahut yıldız kümesini onun üzerinden geçirdi, yahut Allah onun üzerinden geçirsin de üzerine yağmur göndermesin: (TA, خطأ maddesinde:) fakat bu durumda fiil (Mgh, o maddede) yahut olabilir ki (TA, aynı yerde) aslında **خَطَّطَ** idi; son **ط** harfi **ى**’ye çevrilmiştir. (Mgh ve TA, aynı yerde. [خطأ maddesinde 2’ye bak.]) Fr’ye göre **خَطَّى السَّهْمَ** ile **خطأ** müteradiftir [yani: oku hedefin üzerinden geçirdi yahut hedefi ıskalattı mânasında]. (TA, خطأ maddesinde.) Bir kimse için dua ederken de şöyle denir: **خُطِّىَ عَنْهُ السُّوْءُ** [kötülük onun üzerinden geçirilsin; yahut] kötülük ondan defedilsin: ve yine şöyle denir: **خُطِّىَ عَنْكَ** senden giderilsin yahut senden uzaklaştırılsın: (S, TA:) yahut **خُطِّئَ عَنْكَ السُّوْءُ**. (ISk, TA, خطأ maddesinde.) -A2- Avam [kaygan yahut zor bir yerde dişi eşeğe ve dişi deveye yahut başka bir hayvana] **خَطِّى** der; **اِمْشِى** mânasında [**اِمْشِى رُوَيَدًا** (yavaşça yürü) yerine]: fakat doğru kelime ↓ **اُخْطُِى**’dir [**خَطَا**’nın emir dişil şekli]. (TA.)

اخطاهُ
4 **اخطاهُ** اخطاه اخطاة O (bir adam) onu (başka bir adamı) adım attırdı, adımlattı veya yürüttü. (S, TA.) -A2- **أَخْطَيْتُ** **أَخْطَأْتُ** yerine: ikincisine bak.

تَخَطَّيْتُهُ
5 **تَخَطَّيْتُهُ** تخطى تخطيته تخطيتة Onun, yahut onun (şeyin) üzerinden adım attım veya yürüdüm: (Msb:) yahut onun üzerinden geçip ötesine geçtim: (S:) yahut **تخطّى النَّاسَ** İnsanların üzerinden geçti, ( **رَكِبَهُمْ** ,) ve onları aşıp geçti; ve bunun gibi ↓ **اِخْتَطَاهُمْ**. (K.) Şöyle denir: **تَخَطَّيْتُ رِقَابَ النَّاسِ** [insanların boyunlarının üzerinden adım attım, yürüdüm, üzerinden geçip ötesine geçtim, yahut üzerinden geçip aştım]. (S, TA.) Cuma hakkında bir hadiste, [Cuma namazına çok geç gelen kimse hakkında, TA’da انى maddesinde gösterildiği üzere,] şöyle denilmiştir: **رَأَى رَجُلًا يَتَخَطَّى رِقَابَ النَّاسِ** İnsanların boyunlarının üzerinden adım adım geçen bir adam gördü [mescidde saflarında bulunan insanların boyunlarının üzerinden]. (TA. [Har s. 83’e de bak.]) Yine şöyle denir: **فُلَانٌ لَا يَتَخَطَّى عَنِ الطُّنُبِ** [Falanca çadır ipinin üzerinden, yahut ötesine, yahut yanından geçmez]; mânası: pisliği, alçaklığı ve murdarlığı sebebiyle dışkısını gidermek için çadırdan uzağa gitmez. (TA.) Ve **تَخَطَّيْتُ كَذَا** (S, TA) [şuna/şu yere/şu kimseye] geçtim: (TA:) bu mânada hemzeli olarak **تَخَطَّأْتُ** denmemelidir. (S, TA.) [Bundan şu mecazî ibareler gelir.] **تخطّاهُ المَكْرُوهُ** (mecaz:) [hoşlanılmayan yahut nefret edilen şey, yahut kötülük, onun üzerinden geçti; üzerine konmadı]. (TA.) Ve **تَخَطَّيْتُ اـِلَيْهِ بِالمَكْرُوهِ** (mecaz:) [hoşlanılmayan yahut nefret edilen şeyle, yahut kötülükle, başkalarını aşıp ona geçtim; yani **تَجَاوَزْتُ**]. (TA.) Ve **تخطّى عَنِّى بَصَرُكَ** (farazî mecaz:) [gözün yahut görüşün beni aştı]. (Aboo-Turلb, TA, تيه maddesinde.) ― -b2- [Yine (farazî mecaz:) onu aştım yahut onu çiğnedim; yani bana konmuş bir sınırı vb.]

8 **اـِخْتَطَوَ** 1’e bak: -A2- ve 5’e de bak.

خَطْوَةٌ
**خَطْوَةٌ** خط خطا خطى خطو خطوه خطوة Bir adım; adım atmanın yahut adımlamanın yahut yürümenin tek bir fiili mânasında: (JK, S, K, Msb:) cem‘i [kıllat] **خَطَوَاتٌ** (S, Msb, K) ve [kesret] **خِطَآءٌ**. (S.) İmru’ul-Kays der ki,

لَهَا وَثَبَاتٌ كَوَثْبِ الشِّبَآءِ
فَوَادٍ خِطَآءٌ وَوَادٍ مَطِرْ

[Onun sıçrayışları ceylanların sıçrayışı gibidir; bir vadi onun tarafından ağır adımlarla adımlanır, bir vadi de sanki üzerine yağmur yağmış gibi hızlıca çiğnenir]: (S:) yani bir defa adım atar ve koşmaktan geri durur; bir defa da yağmura benzeyen bir koşuşla koşar: fakat AO bunu başka türlü rivayet eder; şöyle der: **فَوَادٍ خَطِيطٌ** [lafzen: ve bir vadi yağmur görmemiştir]: ve bazıları **كَصَوْبِ الخَرِيفِ** [sonbaharın sağanağı gibi] lafzını ikame eder. (IB, TA.) [Bundan sonra gelen şeye de bak.]

خُطْوَةٌ
**خُطْوَةٌ** خط خطا خطى خطو خطوه خطوة Bir adım; yürüyüşte yahut koşuşta iki ayak arasındaki mesafe mânasında: cem‘i (kıllat, S) **خُطْوَاتٌ** (S, Msb, K) ve **خُطُوَاتٌ** ve **خُطَوَاتٌ** (S, Msb) ve (kesret, S) **خُطًى**. (S, Msb, K.) Şöyle denir: **قَرَّبَ اللّٰهُ عَلَيْكَ الخُطْوَةَ**, mânası: Allah sana mesafeyi yahut uzaklığı kısa kılsın. (TA.) Ve **بَيْنَ القَوْلَيْنِ خُطٍى يَسِيرَةٌ** (farazî mecaz:) iki söz arasında az bir fark vardır. (TA.) Kur’ân’da [ii. 163 vb.] **لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ** mânası: [şeytanın] yollarına uymayın: (TA:) yahut şeytanın ayak izlerine: (JK:) burada bazıları **خُطْوَات** okur; bazıları da Lth’ye göre **خُطُؤَات** okur; Az bunun mânası olmadığını söyler. (TA.)

خَطِيَّةٌ
**خَطِيَّةٌ** خط خطي خطيه خطية خطيئة **خَطِيْئَةٌ** yerine: ikincisine, خطأ maddesinde bak. [Freytag, açıkça onu yanlışlıkla **حَظِيَّةٌ** yerine yazılmış bulmuş olmasından dolayı, ona “amica” ve “amata” mânasını vermiştir.]

نَاقَتُكَ هٰذِهِ مِنَ المُتَخَطِّيَاتِ الجيف
**نَاقَتُكَ هٰذِهِ مِنَ المُتَخَطِّيَاتِ الجيف** ذ [son kelime görünüşe göre **الجِيَفَ** olmak üzere] AZ tarafından zikredilen bir sözdür: (TA, işbu maddede:) yahut **من المُتَخَطِّئَاتِ الجيف**. (TA, خطأ maddesinde; açıklamaya orada bak.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَطَا
خَطَا U ( n. ac. خَطْو 1 ),
a.  Stepped, walked.

خَطَّوَ
خَطَّوَ II ,
a.  Made to pass over, to step, walk.

أَخْطَوَ
أَخْطَوَ IV ,
a.  Made to step or   walk.

تَخَطَّوَ
تَخَطَّوَ V ,
a.  Stepped; passed over; over-stepped; out-stepped, surpassed, exceeded.

اِخْتَطَوَ
اِخْتَطَوَ VIII ,
a.  see I .

خَطْوَة
خَطْوَة [ 1t ] , ( pl. خَطَوَات ,  خِطَآء ),
a.  Step, pace, foot.

خُطْوَة
خُطْوَة [ 3t ] , ( pl. خُطًى ,  خُطُوَات ),
a.  Step, pace, stride.

خَطِيَّة
خَطِيَّة [ 25t ],
a.  Fault, error, sin.

##### Türkçe

خَطَا
**خَطَا** U (isim mastar: **خَطْو** 1),
a. Adım attı, yürüdü.

خَطَّوَ
**خَطَّوَ** II,
a. Üzerinden geçirdi; adım attırdı, yürüttü.

أَخْطَوَ
**أَخْطَوَ** IV,
a. Adım attırdı veya yürüttü.

تَخَطَّوَ
**تَخَطَّوَ** V,
a. Adım attı; üzerinden geçti; aştı; geçip aştı, geçti, aştı.

اِخْتَطَوَ
**اِخْتَطَوَ** VIII,
a. I’e bak.

خَطْوَة
**خَطْوَة** [1t], (çoğulu: **خَطَوَات**, **خِطَآء**),
a. Adım, pace, ayak.

خُطْوَة
**خُطْوَة** [3t], (çoğulu: **خُطًى**, **خُطُوَات**),
a. Adım, pace, uzun adım.

خَطِيَّة
**خَطِيَّة** [25t],
a. Kusur, hata, günah.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

خطو
خَطَا - يَخْطُو - خُطْوَة - خُطُوَات

خَطَا - يَخْطُوْ + الكائن + مسافة أو خطوة أو خطوات: ينتقل على شكل دفعات من مسافات متتالية متقطعة: ينقل قدمه بالمشي نقلة بعد أخرى
خُطْوَة: على وزن " فـُعـْلـَة" اسم فعل بمعنى مفعول من " خَطَا - يَخْطُوْ ": النقلة المفردة التي يقوم بها الكائن في حركته للانتقال من مكان إلى آخر، فالحركة الانتقالية هي من مجموع هذه الخطوات
خُطُوَات: جمع " خُطْوَة"
خطوات الشيطان: النقلات الصغيرة والمتتابعة للشيطان أثناء حركته
﴿ومن يتبع خطوات الشيطان﴾: يتبع نقلاته الصغيرة واحدة وراء الأخرى، كناية عن اتباع أسلوبه وطريقته في الفعل والعمل
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة الانتقال ملامساً الأرض بالحمل على أرجل، مع الترتيب بحسب اتساع الخطوة، وهي:
دَبَّ - يَدِبُّ، خَطَا - يَخْطُوْ، رَجِلَ - يَرْجَلُ، دَرَجَ - يَدْرُجُ، وَطِئَ - يَطَأُ، تَرَقَ - يَتْرِقُ (تَرْقَى - يُتَرْقِي)
خطوات
	﴿ياأيها الناس كلوا مما في الأرض حلالا طيبا ولا تتبعوا خطوات الشيطان إنه لكم عدو مبين(168)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا ادخلوا في السلم كافة ولا تتبعوا خطوات الشيطان إنه لكم عدو مبين(208)﴾ البقرة ومن الأنعام حمولة وفرشا كلوا مما رزقكم الله ولا تتبعوا خطوات الشيطان إنه لكم عدو مبين(142) } الأنعام
	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتبعوا خطوات الشيطان ومن يتبع خطوات الشيطان فإنه يأمر بالفحشاء والمنكر ولولا فضل الله عليكم ورحمته ما زكا منكم من أحد أبدا ولكن الله يزكي من يشاء والله سميع عليم(21)﴾ النور
مختار الصحاح
● [خطا] خ ط ا: الخُطْوةُ بالضم ما بين القدمين وجمع القلة خُطُوَاتٌ بضم الطاء وفتحها وسكونها والكثير خُطًى و الخَطْوَةُ بالفتح المرة الواحدة والجمع خَطَواتٌ بفتح الطاء و خِطَاءٌ بالكسر والمد مثل ركوة وركاء و خَطَا من باب عدا و اخْتَطَى أيضا بمعنى و تَخَطَّاهُ تجاوزه يقال تخطى رقاب الناس
الراغب
خطو
- خطوت أخطو خطوة، أي: مرة، والخطوة ما بين القدمين (قال ابن المرحل:
وخطوة بالفتح نقل القدمين *** وخطوة مضمومة ما بين تين
وجمع الأول خطاء، والخطى *** جمع الأخير، وبضم ضبطا)،
قال تعالى: }ولا تتبعوا خطوات الشيطان﴿[البقرة/168]، أي: لا تتبعوه، وذلك نحو قوله:﴾ولا تتبع الهوى{ [ص/26].
ملخص اللسان
1)     خَطَا خَطْواٍ واخْتَطَى واخْتاطَ، مقلوبٌ: مَشَى
2)    والخُطْوة،   بالضم: ما بين القدمين، والجمع خُطىً وخُطْوات وخُطُوات
3)     الخَطْوة والخُطْوة لغتان، والخَطْوة   الفِعْل، والخَطْوة بالفتح، المَرَّة الواحدة، والجمع خَطَوات،
4)     رأَى رجلاً يَتَخَطَّى رِقاب   الناس أَي يَخْطُو خَطْوة خَطْوة.
5)     ولا تَتَّبِعوا خُطُوات الشيطانِ؛ قيل: هي طُرُقه أَي لا تَسْلُكوا الطريق التي يدعوكم إِليها- خُطْوات الشيطان طُرُقه وآثارُه؛
6)     معناه لا تتَّبعوا أَثَره فإِنّ اتِّباعه معصية
7)     وتَخَطَّى الناسَ واخْتَطاهم: رَكِبَهم وجاوزَهم.
8)    خُطِّيَ عَنْك السُّوءُ أَي دُفِعَ. يقال: خُطِّيَ عنك أَي أُميطَ.
لسان العرب
● -    خطا: خَطَا خَطْواٍ واخْتَطَى واخْتاطَ، مقلوبٌ: مَشَى. والخُطْوة،   بالضم: ما بين القدمين، والجمع خُطىً وخُطْوات وخُطُوات، قال سيبويه:   وخُطَوات لم يقلبوا الواو لأَنهم لم يجمعوا فُعْلاً ولا فُعْلةً على فُعُلٍ،   وإِنما يدخل التثقيل في فُعُلات، أَلا ترى أَن الواحدة خُطْوَةٌ؟ فهذا   بمنزلة فُعْلة وليس لها مذكر، وقيل: الخَطْوة والخُطْوة لغتان، والخَطْوة   الفِعْل، والخَطْوة بالفتح، المَرَّة الواحدة، والجمع خَطَوات، بالتحريك،   وخِطاءٌ مثل رَكْوة ورِكاءٍ؛ قال امرؤ القيس:   لَها وثَباتٌ كَوَثْبِ الظِّباءِ،   فَوادٍ خِطاءٌ ووادٍ مطَرْ   قال ابن بري: أَي تَخْطُو مرةً فتَكفُّ   عن العَدْوِ وتَعْدُو مرةً عَدْواً يُشْبه المَطَر، وروى أَبو عبيدة:   فَوادٍ خَطِيطٌ. قال الأَصمعي: الأَرض الخَطِيطَة التي لم تُمْطَرْ بَيْن   أَرْضَيْن مَمْطورَتَيْن، وروى غيره: كصَوْبِ الخَرِيف؛ يعني أَن الخريف   يقع بموضع ويُخْطِئُ آخر. وفي حديث الجمعة: رأَى رجلاً يَتَخَطَّى رِقاب   الناس أَي
يَخْطُو خَطْوة خَطْوة. وفي الحديث: وكَثْرة الخُطَى إِلى   المَسْجِد. وقوله عز وجل: ولا تَتَّبِعوا خُطُوات الشيطانِ؛ قيل: هي طُرُقه   أَي لا تَسْلُكوا الطريق التي يدعوكم إِليها؛ ابن السكيت: قال أَبو   العباس في قوله تعالى لا تَتَّبِعوا خُطُوات الشَّيْطان أَي في الشر،   يُثَقَّل، قال: واختاروا التثقيل لما فيه من الإِشباع وخفف بعضهم، قال: وإِنما   تَرَك التثقيلَ من تَرَكه استثقالاً للضمة مع الواو يذهبون إِلى أَن الواو   أَجْزتْهم من الضمة، وقال الفراء: العرب تجمع فُعْلة من الأَسماء على   فُعُلات مثل حُجْرة وحُجُرات، فرقاً بين الاسم والنَّعْتُ، يُخَفَّف مثل   حُلْوة وحُلْوات فلذلك صار التثقيل الاختيارَ، وربما خفف الاسم، وربما فُتِح   ثانية فقيل حُجَرات؛ وقال الزجاج: خُطْوات الشيطان طُرُقه وآثارُه؛ وقال   الفراء: معناه لا تتَّبعوا أَثَره فإِنّ اتِّباعه معصية إِنه لكم عدوّ   مبين، وقال الليث: معناه لا تَقْتَدُوا به، قال: وقرأَ بعضهم خُطُؤات   الشيطان من الخَطيئةِ المَأْثم؛ قال الأَزهري: ما علمت أَحداً من قُرَّاءِ   الأَمْصار قرأَه بالهمزة ولا معنى له.   أَبو زيد: يقال ناقتك هذه من المُتَخطِّيات الجِيَفِ أَي هي ناقة   قَوِيّة جَلْدَة تَمْضي وتُخَلِّف التَّي قد سَقَطَت.   وتَخَطَّى الناسَ واخْتَطاهم: رَكِبَهم وجاوزَهم. وخَطَوْت واخْتَطَيت   بمعنىً. وأَخْطَيْت غيري إِذا حَمَلْته على أَن يَخْطُو، وتَخَطَّيْته   إِذا تجاوزْته. يقال: تَخَطَّيت رقابَ الناسِ وتَخَطَّيْت إِلى كذا، ولا   يقال تَخَطَّأْت بالهمز. وفلان لا يَتَخَطَّى الطُّنُبَ أَي يَبْعُد عن   البيت للتَّغَوُّطِ جُبْناً ولُؤْماً وقَذَراً. وفي الدعاء إِذا دُعِيَ   للإِنسان:   خُطِّيَ عَنْك السُّوءُ أَي دُفِعَ. يقال: خُطِّيَ عنك أَي أُميطَ.   قال: والخَطَوْطَى النَّزِقُ.
مقاييس اللغة:
(خطو/أ)  الخاء والطاء والحرف المعتلّ والمهموز، يدلُّ على تعدّي الشيء، والذَّهاب عنه. يقال خَطوتُ أخطو خَُطوة. والخُطْوة: ما بين الرِّجْلين. والخَطْوة: المرَّة الواحدة.
والخَطَاءُ من هذا؛ لأنّه مجاوزة حدِّ الصواب. يقال أخطأ إذا تعدّى الصَّواب. وخَطِئ يخطأُ، إذا أذْنب، وهو قياسُ الباب؛ لأنه يترك الوجه الخَيْرَ.
القاموس المحيط:
و خَطا خَطْواً واخْتَطَى واخْتَاطَ، مَقْلوبَةً مَشَى. والخُطْوَةُ، ويُفْتَحُ ما بينَ القَدَمَيْنِ ج خُطاً وخُطْواتٌ، وبالفتح المَرَّةُ ج خَطَواتٌ. وتَخَطَّى الناسَ، واخْتَطَاهُمْ رَكِبَهُمْ، وجاوَزَهُمْ.
تاج العروس:
و ( خطا ) الرجل يخطو ( خطوا واختطى واختاط ) وهذه ( مقلوبة ) إذا ( مشى ) كذا في المحكم ( والخطوة ) بالضم وعليه اقتصر الجوهرى وغيره ( ويفتح ) أيضا وهو ( ما بين القدمين ج خطا ) بالضم مقصورا وهو في الكثير ( و ) في القليل ( خطوات ) بالضم كما هو في النسخ وضبطه الجوهرى به وبضمين وبضم ففتح وشاهد الخطا الحديث وكثرة الخطا الى المساجد وشاهد الخطوات قوله تعالى ولا تتبعوا خطوات الشيطان قيل هي طرفه أي لا تسلكوا الطريق التى يدعوكم إليها وقال ابن السكيت قال أبو العباس خطوات في الشر يثقل قال واختاروا التثقيل لما فيه من الاشباع وخفف بعضهم قال وانما ترك التثقيل من تركه اسثثقالا للضمة مع الواو يذهبون الى أن الواو أجزتهم من الضمة وقال الفراء العرب تجمع فعلة من الاسماء على فعلات مثل حجرة وحجرات فرقا بين الاسم والنعت ويخفف مثل حلوة وحلوات فلذلك صار التثقيل الاختيار وربما خفف الاسم وربما فتح ثانيه فيقال حجرات وقال الليث وقرأ بعضهم خطؤات الشيطان من الخطيئة المأثم قال الازهرى ما علمت أحدا من قراء الامصار قرأه بالهمز ولا معنى له ( و ) الخطوة ( بالفتح المرة ) الواحدة ( ج خطوات ) بالتحريك ( وتخطى الناس واختطاهم ركبهم وجاوزهم ) يقال تخطيت رقاب الناس وتخطيت الى كذا أي تجاوزته ولا يقال تخطأت بالهمز وفلان لا يتخطى عن الطنب أي لا يبعد عن البيت للتغوط جبنا ولؤما وقذرا وفى حديث الجمعة رأى رجلا يتخطى رقاب الناس أي يحطو خطوة خطوة * ومما يستدرك الخطاء بالكسر والمد جمع
خطوة بالفتح كركوة وركاء وأنشد الجوهرى لامرئ القيس لها وثبات كوثب الظباء * فواد خطاء وواد مطر قال ابن برى أي تخطو مرة فتكف عن العدو وتعدو مرة عدوا يشبه المطر وروى أبو عبيدة فواد خطيط ويروى كصوب الخريف وقال أبو زيد يقال ناقتك هذه من المتخطيات الجيف أي هي ناقة جلدة قوية تمضى وتخلف التى قد سقطت ويقال أخطيت غيرى إذا حملته على أن يخطو ويقال في الدعاء للانسان خطى عنك السوء أي دفع يقال خطى عنك أي أميط نقله الجوهرى والخطوطى النزق وتقول العامة خط أي امش والصحيح اخط ومن المجاز تخطاه المكروه وتخطيت إليه بالمكروه وبين القولين خطا يسيرة إذا تقاربا وقرب الله عليك الخطوة فانصرف راشدا أي المسافة وخطى كهدى موضع بين الكوفة والشام نقله الصاغانى

##### Türkçe

خطو
**خَطَا - يَخْطُو - خُطْوَة - خُطُوَات**

**خَطَا - يَخْطُوْ** + canlı + mesafe veya adım veya adımlar: ardışık, kesik kesik (aralıklı) mesafelerden oluşan itmeler (hamleler) şeklinde intikal eder: yürüyüşle ayağını bir nakilden sonra bir nakil olmak üzere nakleder.
**خُطْوَة**: “فـُعـْلـَة” vezninde, **خَطَا - يَخْطُوْ**’dan “mef‘ûl mânasında ism-i fiil”: canlının bir yerden başka bir yere intikal etmek için hareketinde yaptığı tekil nakil; böylece intikalî hareket bu adımların toplamındandır.
**خُطُوَات**: **خُطْوَة**’nin çoğulu.
**خطوات الشيطان**: şeytanın hareketi sırasında küçük ve peş peşe nakilleri.
﴿**ومن يتبع خطوات الشيطان**﴾: onun küçük nakillerini birbiri ardınca takip eder; fiil ve amelde onun üslubunu ve yöntemini takip etmeye kinayedir.
Ve lafız, “ayaklar üzerine yüklenerek yere temas ederek intikal hareketi” lafızları grubuna mensuptur; adımın genişliğine göre tertip ile; bunlar:
**دَبَّ - يَدِبُّ**، **خَطَا - يَخْطُوْ**، **رَجِلَ - يَرْجَلُ**، **دَرَجَ - يَدْرُجُ**، **وَطِئَ - يَطَأُ**، **تَرَقَ - يَتْرِقُ** (**تَرْقَى - يُتَرْقِي**)
خطوات
	﴿**ياأيها الناس كلوا مما في الأرض حلالا طيبا ولا تتبعوا خطوات الشيطان إنه لكم عدو مبين(168)**﴾ البقرة ﴿**ياأيها الذين آمنوا ادخلوا في السلم كافة ولا تتبعوا خطوات الشيطان إنه لكم عدو مبين(208)**﴾ البقرة ومن الأنعام حمولة وفرشا كلوا مما رزقكم الله ولا تتبعوا خطوات الشيطان إنه لكم عدو مبين(142) } الأنعام
	﴿**ياأيها الذين آمنوا لا تتبعوا خطوات الشيطان ومن يتبع خطوات الشيطان فإنه يأمر بالفحشاء والمنكر ولولا فضل الله عليكم ورحمته ما زكا منكم من أحد أبدا ولكن الله يزكي من يشاء والله سميع عليم(21)**﴾ النور
مختار الصحاح
● [خطا] خ ط ا: **الخُطْوةُ** (ضمme ile): iki ayak arasındaki şey; azlık çoğulu **خُطُوَاتٌ** (طاء’nın dammesiyle, fethasıyla ve sükûniyle); çok olanı **خُطًى**. Ve **الخَطْوَةُ** (fetha ile): bir defa (tek sefer); çoğulu **خَطَواتٌ** (طاء’nın fethasıyla). Ve **خِطَاءٌ** (kesra ve med ile), **ركوة** ve **ركاء** gibi. Ve **خَطَا** “عَدا” bâbındandır; **اخْتَطَى** da “mânasında”dır. Ve **تَخَطَّاهُ**: onu geçti; “insanların boyunlarını aştı” denir.
الراغب
خطو
- **خطوت** **أخطو** **خطوة**، yani: bir defa; ve **الخطوة** iki ayak arasındaki şeydir. (İbnü’l-Merhal dedi:
وخطوة بالفتح نقل القدمين *** وخطوة مضمومة ما بين تين
Ve birincinin çoğulu **خطاء**’dır; ve **الخطى** ikincinin çoğuludur; ve (böylece) damme ile ضبط edildi),
Yüce Allah dedi: }**ولا تتبعوا خطوات الشيطان**﴿[البقرة/168]، yani: onu takip etmeyin; bu da şu sözü gibidir:﴾**ولا تتبع الهوى**{ [ص/26].
ملخص اللسان
1)     **خَطَا** **خَطْواٍ** ve **اخْتَطَى** ve **اخْتاطَ**; (bu) maklûbdur: yürüdü.
2)    Ve **الخُطْوة** (ضمme ile): iki ayak arasındaki şey; çoğulu **خُطىً** ve **خُطْوات** ve **خُطُوات**.
3)     **الخَطْوة** ve **الخُطْوة** iki lugattır; **الخَطْوة** fiildir; ve **الخَطْوة** (fetha ile) tek defadır; çoğulu **خَطَوات**.
4)     Bir adamı insanların boyunlarını aşar halde gördü; yani **يَخْطُو** **خَطْوة** **خَطْوة**.
5)     **ولا تَتَّبِعوا خُطُوات الشيطانِ**; denildi ki: onlar onun yollarıdır; yani sizi ona çağırdığı yola girmeyin—**خُطْوات الشيطان** onun yolları ve izleridir;
6)     Mânası: onun izini takip etmeyin; çünkü onu takip etmek isyandır.
7)     **وتَخَطَّى** insanları ve **اخْتَطاهم**: onlara bindi ve onları geçti.
8)    **خُطِّيَ عَنْك السُّوءُ** yani: defedildi. “**خُطِّيَ عنك**” denir; yani: giderildi.
لسان العرب
● -    خطا: **خَطَا** **خَطْواٍ** ve **اخْتَطَى** ve **اخْتاطَ**; maklûbdur: yürüdü. Ve **الخُطْوة** (ضمme ile): iki ayak arasındaki şey; çoğulu **خُطىً** ve **خُطْوات** ve **خُطُوات**. Sîbeveyh dedi: ve **خُطَوات**’ta vâvı çevirmediler; çünkü **فُعْلاً** veya **فُعْلةً**’yi **فُعُلٍ** üzerine cem etmediler; ağırlaştırma ancak **فُعُلات**’ta girer; görmüyor musun ki bir tanesi **خُطْوَةٌ**’dir? Bu, **فُعْلة** menzilesindedir ve onun müzekkeri yoktur. Ve denildi ki: **الخَطْوة** ve **الخُطْوة** iki lugattır; **الخَطْوة** fiildir; ve **الخَطْوة** (fetha ile) tek defadır; çoğulu **خَطَوات** (hareke ile). Ve **خِطاءٌ** **رَكْوة** ve **رِكاءٍ** gibi; İmru’ül-Kays dedi:
لَها وثَباتٌ كَوَثْبِ الظِّباءِ،   فَوادٍ خِطاءٌ ووادٍ مطَرْ
İbn Berrî dedi: yani bir defa adım atar, sonra koşmaktan kesilir; bir defa da koşar, yağmura benzeyen bir koşuşla. Ebû Ubeyde rivayet etti: **فَوادٍ خَطِيطٌ**. Asmaî dedi: **الأَرض الخَطِيطَة** iki yağmurlu yer arasındaki yağmur görmemiş yerdir. Başkası rivayet etti: **كصَوْبِ الخَرِيف**; yani sonbahar bir yere düşer, başka bir yeri ıskalar. Cuma hadîsinde: insanların boyunlarını aşar halde bir adam gördü; yani **يَخْطُو** **خَطْوة** **خَطْوة**. Hadîste: mescide **الخُطَى**’nın çokluğu. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **ولا تَتَّبِعوا خُطُوات الشيطانِ**; denildi ki: onlar onun yollarıdır; yani sizi ona çağırdığı yola girmeyin. İbnü’s-Sikkît: Ebû’l-Abbâs’ın “Allah’ın sözü **لا تَتَّبِعوا خُطُوات الشَّيْطان** yani şerde” hakkında dediğini nakletti: ağırlaştırılır. Dedi ki: doyum (işbâ‘) bulunduğu için ağırlaştırmayı seçtiler; bazısı hafifletti. Dedi ki: ağırlaştırmayı terk eden, vâv ile birlikte dammeyi ağır bulduğu için terk etti; vâvın onları dammeden kurtardığına giderler. Ferrâ dedi: Araplar isimlerden **فُعْلة**’yi **فُعُلات** üzerine cem eder; **حُجْرة** ve **حُجُرات** gibi; isim ile sıfatı ayırmak için; **حُلْوة** ve **حُلْوات** gibi hafifletilir; bu sebeple ağırlaştırma tercih oldu. Bazen ismi hafifletirler; bazen ikincisini fetha ederler de **حُجَرات** denir. Zeccâc dedi: **خُطْوات الشيطان** onun yolları ve izleridir. Ferrâ dedi: mânası onun izini takip etmeyin; çünkü onu takip etmek isyandır; “o sizin için apaçık bir düşmandır.” Leys dedi: mânası ona uymayın. Dedi ki: bazısı **خُطُؤات الشيطان** okudu; **الخَطيئةِ** (günah)dan, **المَأْثم** (günah) mânasında. Ezherî dedi: şehirlerin kurrâsından hiç kimsenin onu hemze ile okuduğunu bilmedim; onun mânası yoktur. Ebû Zeyd: “Bu deven, leşleri aşanlardandır” denir; yani o güçlü, dayanıklı bir devedir; gider ve düşmüş olanı geride bırakır. Ve **تَخَطَّى** insanları ve **اخْتَطاهم**: onlara bindi ve onları geçti. Ve **خَطَوْت** ve **اخْتَطَيت** mânaca birdir. Ve **أَخْطَيْت** başkasını: onu adım atmaya sevk ettiğim zaman. Ve **تَخَطَّيْته**: onu geçtiğim zaman. “İnsanların boyunlarını aştım” denir; ve “şuna doğru aştım”; ve hemze ile **تَخَطَّأْت** denmez. Ve falan kimse **الطُّنُبَ**’ı aşmaz; yani korkaklık, alçaklık ve pislikten dolayı dışkılamak için evden uzaklaşmaz. Ve duada, insana dua edildiğinde: **خُطِّيَ عَنْك السُّوءُ** yani defedildi. “**خُطِّيَ عنك**” denir; yani giderildi. Dedi ki: ve **الخَطَوْطَى** atılgan (nâzik) olandır.
مقاييس اللغة:
(**خطو/أ**) **الخاء** ve **الطاء** ve illetli ve hemzeli harf, bir şeyin aşılmasına ve ondan gitmeye delâlet eder. “**خَطوتُ** **أخطو** **خَُطوة**” denir. Ve **الخُطْوة**: iki ayak arasındaki şey. Ve **الخَطْوة**: tek defa.
Ve **الخَطَاءُ** bundandır; çünkü o, doğruluğun sınırını aşmadır. Doğruyu aştığı zaman “**أخطأ**” denir. Ve günah işlediği zaman “**خَطِئ** **يخطأُ**” (denir); bu, bâbın kıyasıdır; çünkü hayırlı yönü terk eder.
القاموس المحيط:
Ve **خَطا** **خَطْواً** ve **اخْتَطَى** ve **اخْتَاطَ**; maklûbe olarak: yürüdü. Ve **الخُطْوَةُ**—ve (aynı zamanda) fetha edilir—iki ayak arasındaki şeydir; çoğulu **خُطاً** ve **خُطْواتٌ**. Ve (fetha ile) tek defadır; çoğulu **خَطَواتٌ**. Ve **تَخَطَّى** insanları ve **اخْتَطَاهُمْ**: onlara bindi, onları geçti.
تاج العروس:
Ve ( **خطا** ) adam **يخطو** ( **خطوا** ve **اختطى** ve **اختاط** ) ve bu (maklûbedir) (yürüdüğü zaman); böylece **المحكم**’de. Ve **الخطوة** (ضمme ile); Cevherî ve başkası bununla yetindi. Ve (fetha edilir) de; o, iki ayak arasındaki şeydir; çoğulu **خطا** (ضمme ile) kısaltılmış olarak; bu çok olanda. Ve az olanda ( **خطوات** ) (ضمme ile) nüshalarda olduğu üzere; Cevherî onu bununla, iki damme ile ve damme sonra fetha ile ضبط etti. **الخطا**’nın şahidi hadîstir: mescitlere **الخطا**’nın çokluğu. Ve **الخطوات**’ın şahidi Yüce Allah’ın sözü: **ولا تتبعوا خطوات الشيطان**; denildi ki: onlar onun yolu (tarafı)dır; yani sizi ona çağırdığı yola girmeyin. İbnü’s-Sikkît dedi: Ebû’l-Abbâs dedi ki: şerde **خطوات** ağırlaştırılır. Dedi ki: işbâ‘ bulunduğu için ağırlaştırmayı seçtiler; bazısı hafifletti. Dedi ki: ağırlaştırmayı terk eden, vâv ile birlikte dammeyi ağır bulduğu için terk etti; vâvın onları dammeden kurtardığına giderler. Ferrâ dedi: Araplar isimlerden **فعلة**’yi **فعلات** üzerine cem eder; **حجرة** ve **حجرات** gibi; isim ile sıfatı ayırmak için; **حلوة** ve **حلوات** gibi hafifletilir; bu sebeple ağırlaştırma tercih oldu. Bazen ismi hafifletirler; bazen ikincisini fetha ederler de **حجرات** denir. Leys dedi: bazısı **خطؤات الشيطان** okudu; **الخطيئة**’den, **المأثم** (günah) mânasında. Ezherî dedi: şehirlerin kurrâsından hiç kimsenin onu hemze ile okuduğunu bilmedim; onun mânası yoktur. Ve **الخطوة** (fetha ile) tek (defa)dır; çoğulu **خطوات** (hareke ile). Ve **تخطى** insanları ve **اختطاهم**: onlara bindi ve onları geçti. “İnsanların boyunlarını aştım” denir; ve “şuna doğru aştım” yani onu geçtim; hemze ile **تخطأت** denmez. Ve falan kimse **عن الطنب**’ı aşmaz; yani korkaklık, alçaklık ve pislikten dolayı dışkılamak için evden uzaklaşmaz. Cuma hadîsinde: insanların boyunlarını aşar halde bir adam gördü; yani **يحطو** **خطوة** **خطوة**. *Ve “istidrâk” kabilinden: **الخطاء** (kesra ve med ile), fetha ile **خطوة**’nin çoğuludur; **كركوة** ve **ركاء** gibi. Cevherî, İmru’ül-Kays’tan şu beyti şâhid getirdi:
لها وثبات كوثب الظباء * فواد خطاء وواد مطر
İbn Berrî dedi: yani bir defa adım atar, sonra koşmaktan kesilir; bir defa da koşar, yağmura benzeyen bir koşuşla. Ebû Ubeyde rivayet etti: **فواد خطيط**; ve “**كصوب الخريف**” diye de rivayet edilir. Ebû Zeyd dedi: “Bu deven, leşleri aşanlardandır” denir; yani o dayanıklı, güçlü bir devedir; gider ve düşmüş olanı geride bırakır. Ve “**أخطيت** başkasını” denir; onu adım atmaya sevk ettiğim zaman. Ve insana duada: “**خطى عنك السوء**” yani defetti; “**خطى عنك**” denir; yani giderildi. Bunu Cevherî nakletti. Ve **الخطوطى** atılgan (nâzik)tır. Ve avam “**خط**” der; yani “yürü”; doğrusu **اخط**’dur. Ve mecazdan: **تخطاه** mekruh (kötü şey) ve “**تخطيت إليه بالمكروه**”. Ve iki söz arasında: **خطا** az bir (mesafe) ile; yakınlaştıkları zaman. Ve “Allah sana **الخطوة**’yi yakın kılsın; böylece doğru yola yönelmiş olarak dön” yani mesafe. Ve **خطى** **هدى** gibi, Kûfe ile Şam arasında bir yerdir; bunu Sâgânî nakletti.
