# خطو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B7%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خطو

: ( و ( *!خَطَا ) الرَّجُلُ *!يَخْطُو ( *!خَطْواً واخْتَطَى *!واخْتَاطَ ) ؛ وهذه ( مَقْلوبَةً ) ؛ إذا ( مَشَى ) ؛ كذا في المُحْكَم .
( *!والخُطْوَةُ ) ، بالضَّمِّ وعليه اقْتَصَرَ الجَوهرِيُّ وغيرُهُ ، ( ويُفْتَحُ ) أَيْضاً ؛ وهو ( ما بينَ القَدَمَيْنِ ؛ ج *!خُطاً ) ، بالضَّمِّ مَقْصوراً وهو في الكثيرِ ، ( و ) في القليلِ ( *!خُطْواتٌ ) ، بالضَّمِّ ، كما هو في النسخِ .
وضَبَطَه الجَوهرِيُّ به وبضمَّتَيْن وبضمَ ففتحٍ .
وشاهِدُ *!الخُطَا الحدِيثُ : ( وكَثْرةُ الخُطَا إلى المَساجِدِ ) .
وشاهِدُ *!الخُطُواتِ قوْلُه تعالى : ﴿ولا تَتَّبِعوا *!خُطُوات الشَّيْطانِ﴾ ؛ قيلَ : هي طُرُقُه أَي لا تسْلُكوا الطَّريقَ التي يَدْعُوكم إليها .
وقالَ ابنُ السِّكِّيت : قالَ أَبو العبَّاس خُطُوات في الشرِّ ، يُثَقَّل ، قالَ : واخْتارُوا التَّثْقِيل لمَا فيه مِنَ الإشْباعِ ، وخَفَّفَ بعضُهم ، قالَ : وإنَّما تَرَكَ التَّثْقِيلَ مَنْ تَرَكَه اسْتِثْقالاً للضَّمَّة مع الواوِ يَذْهَبُون إلى أَنَّ الواوَ أَجْزتْهم مِن الضمَّةِ .
وقالَ الفرَّاءُ : العَرَبُ تَجْمَع فُعْلة مِنَ الأسْماءِ على فُعُلات مِثْل حُجْرةٍ وحُجُرات ، فَرْقاً بينَ الاسْمِ والنَّعْتِ ، ويُخَفَّفُ مِثْل حُلْوة

وحُلْوات ، فلذلكَ صارَ التَّثْقِيل الاخْتِيارَ ، ورُبَّما خُفِّفَ الاسْمُ ، ورُبَّما فُتِحَ ثانِيه فيُقالُ حُجُرات .
وقالَ الليْثُ : وقَرَأَ بعضُهم خُطُؤَات الشَّيْطان مِنَ الخَطِيئةِ المَأْثم .
قالَ الأزهريُّ : ما عَلِمْتُ أَحداً مِنَ قُرَّاءِ الأَمْصارِ قَرَأَهُ بالهَمْز ولا معْنَى له .
( و ) *!الخَطْوَةُ ، ( بالفتْحِ : المرَّةُ ) الواحِدَةُ ، ( ج *!خَطَواتٌ ) ، بالتَّحْرِيكِ .
( *!وتَخَطَّى النَّاسَ *!واخْتَطاهُمْ : رَكِبَهُم وجاوَزَهُمْ ) .
يقالُ : *!تَخَطَّيْتُ رقابَ الناسِ *!وتَخَطَّيْت إلى كذا ، أَي تَجاوَزْته ، ولا يقالُ تَخَطَّأْت بالهَمْز .
وفلانٌ لا *!يَتَخَطَّى عن الطُّنُبِ ، أَي لا يَبْعُدُ عن البَيْتِ للتَّغَوُّطِ جُبْناً ولُؤْماً وقَذَراً .
وفي حديثِ الجمعة : ( رأَى رَجُلاً يَتَخَطَّى رِقابَ الناسِ ) ، أَي *!يَخْطُو *!خَطْوة خَطْوة .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الخِطاءُ ، بالكسْرِ والمدِّ : جَمْعُ خَطْوةٍ ، بالفتْحِ ، كرَكْوةٍ ورِكاءٍ ؛ وأَنْشَدَ الجَوهرِيُّ لامْرىءِ القَيس :
لَها وثَباتٌ كَوَثْبِ الظِّباءِ
فَوادٍ *!خِطاءٌ ووادٍ مَطِرْقالَ ابنُ برِّي : أَي *!تَخْطُو مرَّةً فتكفُّ عن العَدْوِ وتَعْدُو مرَّةً عَدْواً يُشْبه المَطَر .
ورَوَى أَبو عبيدَةَ : فوادٍ خَطِيطٌ .
ويُرْوى : كصَوْبِ الخَرِيفِ .
وقالَ أَبو زيْدٍ : يقالُ ناقَتُكَ هذه من *!المُتَخَطِّيات الجِيَفِ ، أَي هي ناقَةٌ جَلْدَة قَوِيَّة تَمْضِي وتُخَلِّف

التي قد سَقَطَتْ .
ويقالُ : *!أَخْطَيْت غَيْرِي إذا حَمَلْته على أَنْ يَخْطُوَ .
ويقالُ في الدعاءِ : للإنْسانِ : *!خُطِّيَ عَنْك السّوءُ ، أَي دُفِعَ .
يقالُ : خُطِّيَ عَنْك ، أَي أُمِيطَ ؛ نَقَلَهُ الجَوهرِيُّ .
*!والخَطَوْطَى : النَّزِقُ .
وتقولُ العامَّةُ : خُطّ أَي امْشِ ؛ والصَّحيحُ *!اخْط .
ومِن المجازِ : *!تَخَطَّاهُ المَكْرُوه ، *!وتَخَطَّيْت إليه بالمَكْروه ، وبينَ القَوْلَيْن *!خُطاً يَسِيرةً إذا تَقارَبا ، وقرَّبَ اللَّهُ عليك الخَطْوَةَ فانْصَرف راشداً ، أي المَسافَةَ .
*!وخُطىً ، كهُدىً : مَوْضِعٌ بينَ الكُوفَةِ والشامِ ؛ نَقَلَهُ الصَّاغانيُّ .

### Türkçe

: ( ve ( **خَطَا** ) adam ( **يَخْطُو** ) ( **خَطْواً** ve **اخْتَطَى** ve **اخْتَاطَ** ) ; ve bu ( ters çevrilmiş )tir ; ( yürüdüğü ) zaman ; **المُحْكَم**’de böyle.
( **والخُطْوَةُ** ) , damme ile ve bununla **الجَوهرِيُّ** ve başkası yetindi , ( ve fetha yapılır ) da ; ve o ( iki ayak arasındaki şeydir ; çoğulu **خُطاً** ) , damme ile kısaltılmış olarak ve o çoklukta , ( ve ) azlıkta ( **خُطْواتٌ** ) , damme ile , nüshalarda olduğu gibi.
Ve **الجَوهرِيُّ** onu bununla ve iki damme ile ve damme sonra fetha ile ضبط etti.
**الخُطَا**’nın şahidi hadis: ( ve mescitlere **الخُطَا**’nın çokluğu ).
**الخُطُواتِ**’ın şahidi O’nun sözü, yücedir: ﴿ve şeytanın **خُطُوات**’ını izlemeyin﴾ ; denildi: o onun yollarıdır, yani sizi ona çağırdığı yolu tutmayın.
Ve **ابنُ السِّكِّيت** dedi: **أَبو العبَّاس** dedi: şerde **خُطُوات**; ağırlaştırılır; dedi: ve içindeki doyurma sebebiyle ağırlaştırmayı seçtiler; ve bazısı hafifletti; dedi: ancak onu terk eden kimse ağırlaştırmayı, **الواو** ile birlikte dammeyi ağır bulduğu için terk etti; **الواو**’nun onları dammeden kurtardığına giderler.
Ve **الفرَّاءُ** dedi: Araplar isimlerden **فُعْلة**’yi **فُعُلات** üzerine toplar; **حُجْرةٍ** ve **حُجُرات** gibi; isim ile sıfat arasında ayırım için; ve **حُلْوة** ve **حُلْوات** gibi hafifletilir; bundan dolayı ağırlaştırma tercih oldu; ve belki isim hafifletildi; ve belki ikincisi fetha yapılır da **حُجُرات** denir.
Ve **الليْثُ** dedi: ve bazısı şeytanın **خُطُؤَات**’ını, günah olan **الخَطِيئةِ**’den okudu.
**الأزهريُّ** dedi: şehirlerin kurrâsından hiç kimsenin onu hemze ile okuduğunu bilmedim ve onun bir anlamı yoktur.
( ve ) **الخَطْوَةُ** , ( fetha ile: bir defa ) tek olan, ( çoğulu **خَطَواتٌ** ) , hareke ile.
( **وتَخَطَّى النَّاسَ** **واخْتَطاهُمْ** : onların üzerine bindi ve onları geçti ) .
Denir: **تَخَطَّيْتُ** insanların boyunlarını ve **تَخَطَّيْت** şuna, yani onu aştım; ve hemze ile **تَخَطَّأْت** denmez.
Ve falan, **يَتَخَطَّى** ip kazığından uzaklaşmaz; yani korkaklık, alçaklık ve pislikten dolayı büyük abdest için evden uzaklaşmaz.
Ve cuma hadîsinde: ( insanların boyunlarını aşan bir adam gördü ), yani **يَخْطُو** **خَطْوة** **خَطْوة**.
Ve ondan istidrâk olunan şeyler:
**الخِطاءُ** , kesra ve med ile: fetha ile olan **خَطْوةٍ**’nin çoğuludur; **رَكْوةٍ** ve **رِكاءٍ** gibi; ve **الجَوهرِيُّ** **امْرىءِ القَيس**’ten inşad etti:
لَها وثَباتٌ كَوَثْبِ الظِّباءِ
فَوادٍ **خِطاءٌ** ووادٍ مَطِرْقَالَ **ابنُ برِّي** dedi: yani bir defa **تَخْطُو** da koşmaktan kesilir, ve bir defa koşar; yağmura benzeyen bir koşuşla.
Ve **أَبو عبيدَةَ** rivayet etti: فوادٍ خَطِيطٌ .
Ve rivayet olunur: كصَوْبِ الخَرِيفِ .
Ve **أَبو زيْدٍ** dedi: denir: senin bu deven **المُتَخَطِّيات** **الجِيَفِ**’dendir; yani o, sağlam, güçlü bir devedir; gider ve düşmüş olanları geride bırakır.
Ve denir: **أَخْطَيْت** başkasını, onu **يَخْطُوَ**’ya yüklediğim zaman.
Ve duada denir: insana: **خُطِّيَ عَنْك السّوءُ** , yani defedildi.
Denir: خُطِّيَ عَنْك, yani giderildi; onu **الجَوهرِيُّ** nakletti.
**والخَطَوْطَى** : atılgan.
Ve avam der: خُطّ yani yürü; ve doğru olan **اخْط**’tur.
Ve mecazdan: **تَخَطَّاهُ** hoş olmayan şey, ve **تَخَطَّيْت** ona hoş olmayan şeyle; ve iki söz arasında, yakınlaştıkları zaman, az bir **خُطاً**; ve Allah sana **الخَطْوَةَ**’yı yaklaştırdı da doğru yola ermiş olarak dön; yani mesafeyi.
**وخُطىً** , **هُدىً** gibi: Kûfe ile Şam arasında bir yerdir; onu **الصَّاغانيُّ** nakletti.
