# خط — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B7/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: خط

خَطَّ
1 خَطَّ خط , aor. خَطُ٣َ , inf. n. خَطٌّ, He made [a line, or lines, or] a mark, عَلَى الأَرْضِ, upon the ground. (Msb.) You say, خَطَّ الزَّاجِرُ فِى الأَرْضِ, aor. and inf. n. as above, The diviner made a line, or a mark, or lines, or marks, upon the ground, and then divined. (TA.) And الزَّاجِرُ يَخُطُّ بِاـِصْبَعِهِ فِى الرَّمْلِ وَيَزْجُرُ [The diviner makes lines, or marks, with his finger upon the sand, and divines]. (S.) Th says, on the authority of IAar, that عِلْمُ الخَطِّ is عِلْمُ الرَّمْلِ [or geomancy]: I 'Ab says that it is an ancient science, which men have relinquished: but Lth says that it is practised to the present time; [to which I may add, that it has not even now ceased; being still practised on sand and the like, and also on paper;] and they have conventional terms which they employ in it, and they elicit thereby the secret thoughts &c., and often hit upon the right therein: the diviner comes to a piece of soft ground, and he has a boy, with whom is a style; and the master makes many lines, or marks, in haste, that they may not be counted; then he returns, and obliterates leisurely lines, or marks, two by two; and if there remain two lines, or marks, they are a sign of success, and of the attainment of the thing wanted: while he obliterates, his boy says, for the sake of auguring well, اِبْنَىْ عِيَانْ أَسْرِعَا البَيَانْ [O two sons of 'Iyلn (meaning two lines or marks), hasten ye the manifestation]: I 'Ab says that when he has obliterated the lines, or marks, and one remains, it is the sign of disappointment: and AZ and Lth relate the like of this. (TA.) It is said in a trad. of Mo'لwiyeh Ibn-El-Hakam Es-Sulamee, traced up by him to its author, كَانَ نَبِىٌّ مِنَ الأَنْبِيَآءِ يَخُطُّ فَمَنْ خَطَّهُ عَلِمَ مِثْلَ عِلْمِهِ [A prophet of the prophets used to practise geomancy; and he who matches his geomancy knows the like of his knowledge]. (TA.) You say also, when a man is meditating upon his affair, and considering what may be its issue, or result, فُلَانٌ يَخُطُّ فِى الأَرْضِ (tropical:) [Such a one makes lines, or marks, upon the ground]. (TA.) [See also نَكَتَ: and see St. John's Gospel, ch. viii. verses 6 and 8.] And خَطَّ بِرِجْلِهِ الأَرْضَ means (tropical:) He walked, or went along. (TA.) ― -b2- Also, (S, Msb,) aor. as above, (Msb,) and so the inf. n., (Msb, K,) He wrote (S, Msb, K) a writing, or book, (Msb,) or a thing, (TA,) with the reed prepared for that purpose, (S, K,) or with some other thing; (K, TA;) [and so ↓ خطّط, for] تَخْطِيطٌ is syn. with تَسْطِيرٌ, or, as in the T, like تسطير; whence the saying, خُطِّطَتْ عَلَيْهِ ذُنُوبُهُ His sins were written [or registered] against him. (TA.) ― -b3- خَطَّ الخِطَّةَ, and خَطَّهَا لِنَفْسِهِ: see 8; for the latter, in two places. ― -b4- [Hence,] خَطَّ عَلَيْهِ (assumed tropical:) He prohibited it; or took it for himself; relating to anything. (K, TA.) ― -b5- خُطُّ وَحْهُهُ: or خَطَّ: see 8. ― -b6- خَطَّ الغُلَامُ: see 8. ― -b7- خَطَطْتُ بِالسَّيْفِ وَجْهَهُ وَوَسَطَهُ (tropical:) [I cut, or clave, with the sword his face and his waist]. (TA.) And خَطَّهُ بِالسَّيْفِ نِصْفَيْنِ (tropical:) [He clave him, or it, in halves with the sword]. (TA.) And جَارَاهُ فَمَا خَطَّ غُبَارَهُ (tropical:) He contended with him in running, and did not cleave his dust. (JK, S, * A, L.) ― -b8- خَطَّ اللّٰهُ نَوْءَهَا [God made its (a land's) rain-giving star or asterism (see نَوْءٌ) to pass it over: or may God make &c.]: from خَطِيطَةٌ signifying “ a land not rained upon between two lands that have been rained upon: ” (S, TA: *) it was said by I' Ab [in a tropical sense, by way of imprecation, with reference to a woman], when he was asked respecting a man who had put the affair of his wife in her own hand and she had in consequence divorced him by a triple sentence: (S:) accord. to one relation, it is خَطَّأَ; the meaning being “ may he make its rain to miss it: ” (S, TA:) and accord. to another, ↓ خَطَّى, originally خَطَّطَ, like تَقَضَّى البَازِى: the former, or first, is the weaker, or weakest, in authority, of these relations. (TA. [See also 2 in art. خطأ.])

خطّط
2 خطّط خطط خطة , inf. n. تَخْطِيطٌ, [He marked with lines, streaks, or stripes. Also] He wove a piece of cloth with lines, streaks, or stripes. (KL.) And He drew lines well and elegantly. (KL.) ― -b2- See also 1, in two places, in the latter half of the paragraph.

4 أَخْطَ٣َ see 8, in three places.

اختطّ الخِطَّةَ
8 اختطّ الخِطَّةَ اختط الخطه اختط الخطة , (Msb, K,) or اختطّها لِنَفْسِهِ, (S,) He took the خِطَّة [q. v.] to himself, and (K) made a mark upon it, (S, K,) in order to its being known that he had chosen it to build there a house; (S, TA;) as also ↓ خَطَّهَا; (as in some copies of the K;) or ↓ اخطّها; (as in other copies of the K, and as in the TA;) and لِنَفْسِهِ ↓ خَطَّهَا: (TA:) and he alighted and took up his abode in the خِطَّة, none having done so before him; as also لِنَفْسِهِ ↓ خَطَّهَا. (K.) [And hence, اختطّ signifies also He founded a town or the like.] ― -b2- اختطّ وَجْهُهُ (tropical:) His face became marked with lines [app. by the growth of his beard]; (K, TA;) as also ↓ خَطَّ; (K, L, TA;) or ↓ خُطَّ; (JK;) or ↓ اخطّ: (CK:) or (tropical:) the hair of his beard extended [so as to form lines] upon the two sides of his face. (A, TA.) ― -b3- اختطّ الغُلَامُ (tropical:) The two sides of the boy's, or young man's, beard grew forth; (S, L, K, TA;) as also ↓ خَطَّ; or ↓ اخطّ. (K, accord. to different copies.)

خَطٌّ
خَطٌّ خط A line, streak, or stripe; in, or upon, a thing: (K:) pl. خُطُوطٌ (S, K) and أَخْطَاطٌ; (K;) the latter, [a pl. of pauc.,] used by El-'Ajjلj: (TA:) and ↓ خُطَّةٌ is [syn. with خَطٌّ as explained above, being] a subst. form [the inf. n.] الخَطُّ, like as نُقْطَةٌ is from النَّقْطُ: (S, K: *) you say, ↓ عَلَى ظَهْرِ الحِمَارِ خُطَّتَانِ Upon the back of the ass are two lines, or streaks, differing in colour from the rest of the body. (TA.) ― -b2- [In mathematics, A line. And hence, خَطُّ الاِسْتِوَآءِ The equinoctial line.] ― -b3- A slight track, or path, or road, in plain, or smooth, or soft, ground: pl. as above. (K.) And A road, or path: (Th, K:) as in the saying, اِلْزَمْ ذٰلِكَ الخَطَّ وَلَا تَظْلِمْ مِنْهُ شَيْئًا [Keep thou to that road, or path, and do not deviate from it at all]: or in this sense the word is ↓ خُطٌّ. (TA.) Also A road, or way, or street, that is a common thoroughfare; and so ↓ خُطٌّ. (IDrd, K.) ― -b4- (tropical:) [A streak, or stripe, of herbage.] You say, الكَلَأُ خُطُوطٌ فِى الأَرْضِ (tropical:) The herbage consists of streaks, or stripes, upon the ground; the rain not having watered the country in common. (L, TA.) ― -b5- Writing, and the like. (TA.) [Handwriting. Character; or particular form of letters. ― -b6- See also 1.]

خُطٌّ
خُطٌّ خط : see خَطٌّ, in two places. ― -b2- The place of the tribe. (AA, K.)

خِطٌّ
خِطٌّ خط : see خِطَّةٌ: ― -b2- and see also خَطِيطٌ, in two places.

خُطَّةٌ
خُطَّةٌ خط خطه خطة : see خَطٌّ, in two places. ― -b2- Also An affair: a matter: a case: an event: a state, or condition: syn. أَمْرٌ: (S, K:) and قِصَّةٌ: (S:) or the like of قِصَّةٌ: (JK, K:) and خَطْبٌ: and حَالٌ: (TA:) or حَالَةٌ: (Msb:) or, as some say, a dubious affair, of great magnitude or moment, to accomplish which, or to perform which, one finds not the way: (Har p. 436:) and a quality, or property. (Msb.) You say, سُمْتُهُ خُطَّةَ خَسْفٍ [I required, or constrained, him to do an affair of difficulty; or to become in a state of abasement, or ignominy]: and خُطَّةَ سُوْءٍ [an evil affair]. (L.) And هُوَيُكَلِّفُنِى خُطَّةً مِنَ الخَسْفِ [He requires, or constrains, me to do an affair of difficulty; &c.]. (JK. [See also خَسْفٌ.]) And it is said in a trad., of Keyleh, أَيُلَامُ ابْنُ هٰذِهِ أَنْ يَفْصِلَ الخُطَّةَ وَيَنْتَصِرَ مِنْ وَرَآءِ الحَجَزَةِ [Is the son of this woman to be blamed for deciding the affair, or matter, or case, &c., and defending himself in the absence of the wrongdoers who would prevent his obtaining his right; or, of those who defend men, one from another, and decide between them justly?]: i. e., when a dubious event, to the encountering of which he does not find the right way, befalls him, that he should not care for it, but decide it so as to settle it and extricate himself from it. (S, TA.) [See also حَاجِزٌ.] Also, in a trad. respecting El-Hodeybiyeh, لَايَسْألُونِى خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللّٰهِ تَعَالَى اـِلَّا أَعْطِيْتُهُمْ اـِيَّاهَا [They shall not ask of me a matter wherein they honour the sacred things of God, (exalted be He,) but I will grant it to them]. (TA.) And in the same, قَدْ عَرَضَ عَلَيْكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ فَاقْبَلُوهَا He hath proposed to you a case of evident rectitude; therefore do ye accept it. (TA.) And Taنbbatasharrà says,
هُمَا خَطَّتَا اـِمَّا اـِسَارٌ وَمِنَّةٌ
وَاـِمَّا دَمٌ وَالقَتْلُ بِالحُرِّ أَجْدَرُ
[They are two case; either bondage and reproach, or else blood; and slaughter is more befitting to the free, or ingenuous]: he means خُطَّتَانِ. (S. [See Ham p. 34.]) ― -b3- Also A course: as in the phrase خُطَّةٌ نَائِيَةٌ A distant, or far-extending, course. (S, TA.) You say also, خُذْ خُطَّةً, i. e. خُذْ خُطَّةَ الاِنْتِصَافِ [Take thou the course of exacting thy right, or due, with equity]; meaning اِنْتَصِفْ [exact thou thy right, or due, with equity]. (S.) ― -b4- A proof; an evidence; a testimony; an argument; a plea; or an allegation; syn. حُجَّةٌ. (O, TA.) So in the phrase, أَقِمْ عَلَى هٰذَا الأَمْرِ بِخُطَّةٍ [app. Establish thou a proof, &c., against this thing, or case]; as is said in the “ Nawلdir. ” (TA.) ― -b5- An object of want which one has determined to accomplish: as in the saying, جَآءَ وَفِى رَأْسِهِ خُطَّةٌ He came having in his mind [lit. his head] an object of want &c. : [but see the last sentence in this paragraph:] the vulgar say خُطْبَةٌ: (S, L:) the former is the word used by the Arabs: (L:) the latter, however, occurs in the “ Nawلdir ” of AZ; therefore the attribution of it to the vulgar demands consideration. (TA.) ― -b6- Boldness to undertake affairs. (K.) ― -b7- Ignorance. (K.) You say, فِى رَأْسِهِ خُطَّةٌ In his head is ignorance: or, as some say, some affair: and it has another meaning explained above. (TA.)

خِطَّةٌ
خِطَّةٌ خط خطه خطة A piece of ground, or land, which a man takes to himself, and upon which he makes a mark, in order to its being known that he has chosen it to build there a house; whence the خِطَط of El-Koofeh and of El-Basrah: (S:) or a piece of ground, and a house, which a man takes to himself, and upon which he makes a mark, in land not possessed, that he may have it for himself exclusively, and build there; this being done when the Sultلn gives permission to a number of the Muslims to found houses in a particular place, and to make their abodes there, as they did in El-Koofeh and El-Basrah: (L:) or a place which is taken and marked for building houses, or for habitation, or the like: (Mgh, Msb:) or, as is said in the Bلri', a piece of ground, or land, which a man takes to himself, and upon which he makes a mark, it not having belonged to any one before him; as also ↓ خِطٌّ; (Msb;) which latter is explained by IDrd as signifying a place which one takes to himself, and marks, from other places: (IB, L:) or both signify a piece of land in which one alights and takes up his abode, none having done so before him: (K:) the pl. of the former is حِطَزٌ. (S, Msb.) ― -b2- [Hence,] فُلَانٌ بَيِّنٌ خِطَطِ المَكَارِمِ (tropical:) [Such a one exhibits in himself the marks of generous, or honourable, qualities]. (TA.)

خَطُوطٌ
خَطُوطٌ خط خطوط A wild bull, (S, L,) and any beast, (L,) that marks the ground with the extremities of his hoofs. (S, L.)

وَادٌ خَطِيطٌ
وَادٌ خَطِيطٌ واد خطيط [A valley not rained upon]. (AO, TA voce خَطْوَةٌ, q. v.) And خَطِيطَةٌ [or أَرْضٌ خَطِيطَةٌ] Land not rained upon; (TA;) as also ↓ خِطٌّ: (K:) or land not rained upon between two lands that have been rained upon: (S, K:) or land of which part has been rained upon, (K, TA,) and part has not: (TA:) or land not rained upon surrounded by land that has been rained upon; (ISh;) as also ↓ the latter word: (AHn:) pl. of the former, خَطَائِطُ. (S.) ― -b2- Hence the saying of a certain Arab, to his son, اِلْزَمْ خَطِيطَةَ الذُّلِّ مَخَافَةَ مَا هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ (tropical:) [Keep thou to the condition of abasement in fear of what is more grievous than it]. (IAar, M.) ― -b3- خَطِيطَةٌ also signifies A strip of ground differing in roughness and smoothness from what is on either side of it: pl. as above. (L.)

خَطَّاطٌ
خَطَّاطٌ خطاط A practiser of what is termed عِلْمُ الخَطِّ [or geomancy]. (Lth.) ― -b2- [Also A practiser of the art of writing:] a caligraphist. (KL.)

رِمَاحٌ خَطِّيَّةٌ
رِمَاحٌ خَطِّيَّةٌ رماح خطيه رماح خطية Spears of El-Khatt; so called from الخَطُّ, a place in El-Yemلmeh, (S, Msb,) also called خَطُّ هَجَرٍ, (S,) because they are brought thither (S, Msb) from India, (S,) and straightened in that place, (S, Msb, *) which is a coast for ships; not that the canes grow there: (Msb:) or they are so called from الخَطُّ which is the station for ships in El-Bahreyn, because they are sold there; not that it is the place of their growth: this place is also called الخِطُّ: (K:) but this demands consideration; for it is said [in the 'Eyn, i. e.] by Lth, (TA,) or by Kh, (Msb,) that when you convert the rel. n. into a subst., you say ↓ خِطِيَّةٌ, (Msb, TA,) with kesr to the خ, (Msb,) without رماح, like as you say, ثِيَابٌ قِبْطِيَّةٌ, (Msb, TA,) with kesr, (Msb,) but when you convert the rel. n. into a subst., you say, قُبْطِيَّةٌ, (Msb, TA,) with damm, to distinguish the subst. from the rel. n., without ثياب: (Msb:) a single spear of this kind is called رُمْحٌ خَطِّىٌّ: (TA:) AHn says that الخَطِّىُّ signifies the spears; and that it is a rel. n. used in the manner of a proper name; being a rel. n. from الخَطُّ, which is خَطُّ البَحْرَيْنِ, where ships moor when they come from India. (TA.)

خِطِّيَّةٌ
خِطِّيَّةٌ خط خطي خطيه خطية خطيئة : see the next preceding paragraph.

أَخَطُّ
أَخَطُّ ذ (assumed tropical:) Delicate in beauties. (IAar.) [See also مُخَطَّطٌ.]

مَخَطٌّ
مَخَطٌّ مخط [A place marked with a line or lines, with a streak or streaks, or with a stripe or stripes]. (TA in art. طر.)

مِخَطٌّ
مِخَطٌّ مخط A wooden instrument with which one makes lines or marks or the like: (S:) or the wooden instrument with which the weaver makes lines or marks or the like, in, or upon, a piece of cloth. (L, K.)

مُخَطَّطٌ
مُخَطَّطٌ مخطط A [garment of the kind called] كِسَآء, (S, TA,) and a date, and a wild animal, (TA,) or anything, (K, TA,) marked with lines, streaks, or stripes. (S, K, TA.) ― -b2- (tropical:) Beautiful; (K, TA;) applied to a boy [whose hair of his beard has appeared upon the sides of his face, forming lines]; as also ↓ مُخْتَطٌّ [originally مُخْتَطِطٌ: see 8]. (TA.)

مِخْطَاطٌ
مِخْطَاطٌ مخطاط [A wooden ruler;] an instrument of wood by means of which lines are made even. (S, O.)

مَخْطُوطٌ
مَخْطُوطٌ مخطوط A book or the like written in, or upon. (TA.)

مُخْتَطٌّ
مُخْتَطٌّ مختط : see مُخَطَّطٌ.

### Türkçe

**خَطَّ**
1 **خَطَّ** **خط** , muzâri‘ **خَطُ٣َ** , mastar ismi **خَطٌّ**, O, **عَلَى الأَرْضِ**, yerin üzerine, [bir çizgi yahut çizgiler yahut] bir iz yaptı. (Msb.) Şöyle dersin: **خَطَّ الزَّاجِرُ فِى الأَرْضِ**, muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, Kâhin yerin üzerine bir çizgi yahut bir iz yahut çizgiler yahut izler yaptı, sonra da fal baktı. (TA.) Ve **الزَّاجِرُ يَخُطُّ بِاـِصْبَعِهِ فِى الرَّمْلِ وَيَزْجُرُ** [Kâhin kumun üzerine parmağıyla çizgiler yahut izler yapar ve fal bakar]. (S.) Th, IAar’dan naklen, **عِلْمُ الخَطِّ**’ın **عِلْمُ الرَّمْلِ** [yahut remil (geomansi)] olduğunu söyler: I ‘Ab bunun, insanların terk etmiş olduğu kadîm bir ilim olduğunu söyler: fakat Lth bunun günümüze kadar icra edildiğini söyler; [buna ben şunu ekleyebilirim ki, şimdi bile kesilmemiştir; hâlâ kum ve benzeri üzerinde, ayrıca kâğıt üzerinde uygulanmaktadır;] ve onların onda kullandıkları ıstılahî terimler vardır; bununla gizli düşünceleri vb. çıkarırlar ve çoğu kez onda doğruya isabet ederler: kâhin yumuşak bir yer parçasına gelir; yanında bir kalem bulunan bir çocuk vardır; üstat, sayılmasınlar diye aceleyle birçok çizgi yahut iz yapar; sonra döner ve ağır ağır çizgileri yahut izleri ikişer ikişer siler; eğer iki çizgi yahut iz kalırsa, bu, başarıya ve istenen şeyin elde edilmesine alâmettir: silerken çocuğu, hayra yormak için, **اِبْنَىْ عِيَانْ أَسْرِعَا البَيَانْ** [Ey ‘Iyân’ın iki oğlu (iki çizgi yahut iz kastedilir), beyanı çabuklaştırın] der: I ‘Ab, çizgileri yahut izleri sildiğinde ve bir tanesi kaldığında bunun, hayal kırıklığının alâmeti olduğunu söyler: AZ ve Lth bunun benzerini rivayet eder. (TA.) Mo‘âwiyeh İbn-El-Hakam Es-Sulamee’nin, onu müellifine kadar isnad ederek rivayet ettiği bir hadiste şöyle denilmiştir: **كَانَ نَبِىٌّ مِنَ الأَنْبِيَآءِ يَخُطُّ فَمَنْ خَطَّهُ عَلِمَ مِثْلَ عِلْمِهِ** [Peygamberlerden bir peygamber remil yapardı; onun remiline denk getiren kimse, onun ilmi gibi bir ilim bilir]. (TA.) Yine şöyle dersin: bir adam işi hakkında tefekkür ederken ve onun âkıbetinin yahut sonucunun ne olacağını düşünürken, **فُلَانٌ يَخُطُّ فِى الأَرْضِ** (mecaz:) [Falanca yerin üzerine çizgiler yahut izler yapar]. (TA.) [Ayrıca **نَكَتَ**’e bak: ve Yuhanna İncili, bab 8, âyet 6 ve 8’e bak.] Ve **خَطَّ بِرِجْلِهِ الأَرْضَ** demektir (mecaz:) O yürüdü yahut yol aldı. (TA.) ― -b2- Ayrıca, (S, Msb,) muzâri‘ yukarıdaki gibi, (Msb,) ve mastar ismi de böyledir, (Msb, K,) O, bunun için hazırlanmış kamış kalemle, (S, K,) yahut başka bir şeyle; (K, TA;) bir yazı yahut kitap, (Msb,) yahut bir şey, (TA,) yazdı. [Ve böylece ↓ **خطّط**, zira] **تَخْطِيطٌ**, **تَسْطِيرٌ** ile eşanlamlıdır; yahut T’de olduğu gibi, **تسطير** gibidir; buradan şu söz gelir: **خُطِّطَتْ عَلَيْهِ ذُنُوبُهُ** Günahları onun aleyhine yazıldı [yahut kaydedildi]. (TA.) ― -b3- **خَطَّ الخِطَّةَ**, ve **خَطَّهَا لِنَفْسِهِ**: 8’e bak; ikincisi için, iki yerde. ― -b4- [Bundan dolayı,] **خَطَّ عَلَيْهِ** (varsayılan mecaz:) O, onu yasakladı; yahut onu kendine aldı; herhangi bir şeye dair. (K, TA.) ― -b5- **خُطُّ وَحْهُهُ**: yahut **خَطَّ**: 8’e bak. ― -b6- **خَطَّ الغُلَامُ**: 8’e bak. ― -b7- **خَطَطْتُ بِالسَّيْفِ وَجْهَهُ وَوَسَطَهُ** (mecaz:) [Kılıçla onun yüzünü ve belini kestim yahut yardım]. (TA.) Ve **خَطَّهُ بِالسَّيْفِ نِصْفَيْنِ** (mecaz:) [Onu yahut onu kılıçla ikiye yardı]. (TA.) Ve **جَارَاهُ فَمَا خَطَّ غُبَارَهُ** (mecaz:) O, onunla koşuda yarıştı ve onun tozunu yarmadı. (JK, S, * A, L.) ― -b8- **خَطَّ اللّٰهُ نَوْءَهَا** [Allah onun (bir beldenin) yağmur getiren yıldızını yahut yıldız kümesini (bk. **نَوْءٌ**) onun üzerinden geçirdi: yahut Allah geçirsin vb.]: **خَطِيطَةٌ**’dan; bu, “iki yağmur almış belde arasında yağmur almamış bir belde” mânasına gelir: (S, TA: *) I ‘Ab tarafından [bir kadın hakkında, beddua yoluyla, mecazî bir mânada] söylenmiştir; kendisine, karısının işini onun eline bırakmış ve o da bunun sonucunda onu üç talâkla boşamış bir adam hakkında sorulduğunda: (S:) bir rivayete göre bu, **خَطَّأَ**’dır; mânası “yağmurunu ona isabet ettirmesin”dir: (S, TA:) başka bir rivayete göre ise ↓ **خَطَّى**, aslı **خَطَّطَ**, **تَقَضَّى البَازِى** gibi: bu rivayetlerden birincisi yahut ilki, isnad bakımından daha zayıf yahut en zayıftır. (TA. [Ayrıca **خطأ** maddesinde 2’ye bak.])

**خطّط**
2 **خطّط** **خطط** **خطة** , mastar ismi **تَخْطِيطٌ**, O, çizgilerle, şeritlerle yahut çizgili bantlarla işaretledi. Ayrıca, bir kumaş parçasını çizgilerle, şeritlerle yahut çizgili bantlarla dokudu. (KL.) Ve çizgileri iyi ve zarifçe çizdi. (KL.) ― -b2- Ayrıca 1’e bak, paragrafın ikinci yarısında iki yerde.

4 **أَخْطَ٣َ** 8’e bak, üç yerde.

**اختطّ الخِطَّةَ**
8 **اختطّ الخِطَّةَ** **اختط الخطه** **اختط الخطة** , (Msb, K,) yahut **اختطّها لِنَفْسِهِ**, (S,) O, **خِطَّة**’yı [bk. ilgili madde] kendine aldı ve (K) onun üzerine bir işaret yaptı, (S, K,) orada bir ev yapmak üzere onu seçtiğinin bilinmesi için; (S, TA;) bunun gibi ↓ **خَطَّهَا**; (K’nın bazı nüshalarında olduğu gibi;) yahut ↓ **اخطّها**; (K’nın diğer nüshalarında ve TA’da olduğu gibi;) ve **لِنَفْسِهِ** ile ↓ **خَطَّهَا**: (TA:) ve **خِطَّة**’de konakladı ve oraya yerleşti; ondan önce kimse bunu yapmamıştı; bunun gibi **لِنَفْسِهِ** ile ↓ **خَطَّهَا**. (K.) [Ve buradan, **اختطّ** ayrıca, O bir şehir yahut benzerini kurdu mânasına da gelir.] ― -b2- **اختطّ وَجْهُهُ** (mecaz:) Onun yüzü çizgilerle işaretlendi [görünüşe göre sakalının çıkmasıyla]; (K, TA;) bunun gibi ↓ **خَطَّ**; (K, L, TA;) yahut ↓ **خُطَّ**; (JK;) yahut ↓ **اخطّ**: (CK:) yahut (mecaz:) sakalının kılları yüzünün iki yanına yayıldı [çizgiler oluşturacak şekilde]. (A, TA.) ― -b3- **اختطّ الغُلَامُ** (mecaz:) Oğlanın yahut delikanlının sakalının iki yanı çıktı; (S, L, K, TA;) bunun gibi ↓ **خَطَّ**; yahut ↓ **اخطّ**. (K, farklı nüshalara göre.)

**خَطٌّ**
**خَطٌّ** **خط** Bir şeyde yahut bir şey üzerinde bir çizgi, şerit yahut bant: (K:) çoğulu **خُطُوطٌ** (S, K) ve **أَخْطَاطٌ**; (K;) ikincisi, [azlık çoğulu olarak,] El-‘Ajjâj tarafından kullanılmıştır: (TA:) ve ↓ **خُطَّةٌ**, [yukarıda açıklanan şekilde **خَطٌّ** ile eşanlamlı olup] **الخَطُّ** mastarının isimleşmiş şeklidir; tıpkı **نُقْطَةٌ**’nın **النَّقْطُ**’tan olması gibi: (S, K: *) şöyle dersin: ↓ **عَلَى ظَهْرِ الحِمَارِ خُطَّتَانِ** Eşeğin sırtında, bedenin geri kalanından renkçe farklı iki çizgi yahut şerit vardır. (TA.) ― -b2- [Matematikte, bir çizgi. Ve buradan, **خَطُّ الاِسْتِوَآءِ** Ekinoks çizgisi.] ― -b3- Düz yahut pürüzsüz yahut yumuşak arazide hafif bir iz, patika yahut yol: çoğulu yukarıdaki gibidir. (K.) Ve bir yol yahut patika: (Th, K:) şu sözde olduğu gibi, **اِلْزَمْ ذٰلِكَ الخَطَّ وَلَا تَظْلِمْ مِنْهُ شَيْئًا** [O yola yahut patikaya bağlı kal ve ondan hiçbir şey sapma]: yahut bu mânada kelime ↓ **خُطٌّ**’dur. (TA.) Ayrıca, umumî geçit olan bir yol yahut cadde; ve böylesi ↓ **خُطٌّ**. (IDrd, K.) ― -b4- (mecaz:) [Otun bir şeridi yahut bandı.] Şöyle dersin: **الكَلَأُ خُطُوطٌ فِى الأَرْضِ** (mecaz:) Ot, yer üzerinde şeritler yahut bantlar hâlindedir; yağmur memleketi umumî olarak sulamamış olduğundan. (L, TA.) ― -b5- Yazı ve benzeri. (TA.) [El yazısı. Hat; yahut harflerin özel şekli. ― -b6- Ayrıca 1’e bak.]

**خُطٌّ**
**خُطٌّ** **خط**: **خَطٌّ**’a bak, iki yerde. ― -b2- Kabilenin yeri. (AA, K.)

**خِطٌّ**
**خِطٌّ** **خط**: **خِطَّةٌ**’ya bak: ― -b2- ve ayrıca **خَطِيطٌ**’e bak, iki yerde.

**خُطَّةٌ**
**خُطَّةٌ** **خط** **خطه** **خطة**: **خَطٌّ**’a bak, iki yerde. ― -b2- Ayrıca bir iş: bir mesele: bir hâdise: bir durum yahut hâl: eşanlamlısı **أَمْرٌ**: (S, K:) ve **قِصَّةٌ**: (S:) yahut **قِصَّةٌ**’nin benzeri: (JK, K:) ve **خَطْبٌ**: ve **حَالٌ**: (TA:) yahut **حَالَةٌ**: (Msb:) yahut bazılarına göre, büyük bir büyüklük yahut önem taşıyan, gerçekleştirmeye yahut yapmaya yol bulunmayan şüpheli bir iş: (Har s. 436:) ve bir vasıf yahut özellik. (Msb.) Şöyle dersin: **سُمْتُهُ خُطَّةَ خَسْفٍ** [Ona zorluk işi yükledim; yahut alçaltılma yahut zillet hâline girmesini istedim]: ve **خُطَّةَ سُوْءٍ** [kötü bir iş]. (L.) Ve **هُوَيُكَلِّفُنِى خُطَّةً مِنَ الخَسْفِ** [O bana zorluk işi yükler; vb.]. (JK. [Ayrıca **خَسْفٌ**’e bak.]) Ve Keyleh hakkında bir hadiste şöyle denilmiştir: **أَيُلَامُ ابْنُ هٰذِهِ أَنْ يَفْصِلَ الخُطَّةَ وَيَنْتَصِرَ مِنْ وَرَآءِ الحَجَزَةِ** [Bu kadının oğlu, işi yahut meseleyi yahut hâdiseyi vb. karara bağlayıp ve hakkını elde etmesine engel olacak haksızlık edenler yokken; yahut insanların birbirine karşı savunucuları ve aralarında adaletle hükmedenler yokken, kendini savunması sebebiyle kınanır mı?]: yani, kendisine, karşılaşmasında doğru yolu bulamadığı şüpheli bir olay geldiğinde, ona aldırmaması; bilakis onu karara bağlayıp yerli yerine oturtacak ve ondan sıyrılacak şekilde hükme bağlaması. (S, TA.) [Ayrıca **حَاجِزٌ**’e bak.] Ayrıca, El-Hudeybiye hakkında bir hadiste, **لَايَسْألُونِى خُطَّةً يُعَظِّمُونَ فِيهَا حُرُمَاتِ اللّٰهِ تَعَالَى اـِلَّا أَعْطِيْتُهُمْ اـِيَّاهَا** [Allah Teâlâ’nın hürmetlerini yücelttikleri bir iş istemezler ki, ben onu onlara vermiş olmayayım] (TA.) Ve aynı hadiste, **قَدْ عَرَضَ عَلَيْكُمْ خُطَّةَ رُشْدٍ فَاقْبَلُوهَا** O size apaçık doğruluk içeren bir işi arz etti; öyleyse onu kabul edin. (TA.) Ve Ta’abbataşşarrâ şöyle der:
هُمَا خَطَّتَا اـِمَّا اـِسَارٌ وَمِنَّةٌ
وَاـِمَّا دَمٌ وَالقَتْلُ بِالحُرِّ أَجْدَرُ
[Onlar iki iştir; ya esaret ve başa kakma, ya da kan; ve öldürme hür olana daha lâyıktır]: **خُطَّتَانِ** demek ister. (S. [Ham s. 34’e bak.]) ― -b3- Ayrıca bir gidişat: **خُطَّةٌ نَائِيَةٌ** ifadesinde olduğu gibi, uzak yahut uzun uzanan bir gidişat. (S, TA.) Yine şöyle dersin: **خُذْ خُطَّةً**, yani **خُذْ خُطَّةَ الاِنْتِصَافِ** [Hakkını adaletle alma gidişatını tut]; mânası **اِنْتَصِفْ** [hakkını adaletle al]. (S.) ― -b4- Bir delil; bir kanıt; bir şahitlik; bir hüccet; bir savunma; yahut bir iddia; eşanlamlısı **حُجَّةٌ**. (O, TA.) **أَقِمْ عَلَى هٰذَا الأَمْرِ بِخُطَّةٍ** ifadesinde böyledir [görünüşe göre: bu şeye yahut meseleye karşı bir delil vb. ortaya koy]; “Nawâdir”de söylendiği üzere. (TA.) ― -b5- Kişinin gerçekleştirmeye azmettiği bir ihtiyaç konusu: **جَآءَ وَفِى رَأْسِهِ خُطَّةٌ** sözünde olduğu gibi, O, zihninde [lafzen başında] bir ihtiyaç konusu vb. olduğu hâlde geldi: [fakat bu paragrafın son cümlesine bak:] avam **خُطْبَةٌ** der: (S, L:) birincisi Arapların kullandığı kelimedir: (L:) ancak ikincisi AZ’nin “Nawâdir”inde vâkidir; bu sebeple onu avama nispet etmek düşünmeyi gerektirir. (TA.) ― -b6- İşlere girişmede cesaret. (K.) ― -b7- Cehalet. (K.) Şöyle dersin: **فِى رَأْسِهِ خُطَّةٌ** Onun başında cehalet vardır: yahut bazılarına göre, bir iş vardır: ve bunun yukarıda açıklanan başka bir mânası vardır. (TA.)

**خِطَّةٌ**
**خِطَّةٌ** **خط** **خطه** **خطة** Bir adamın kendine aldığı ve üzerine, orada bir ev yapmak üzere onu seçtiğinin bilinmesi için bir işaret yaptığı yer parçası yahut arazi; buradan Kûfe’nin ve Basra’nın **خِطَط**’ı: (S:) yahut bir adamın kendine aldığı ve üzerine, sahiplenilmemiş arazide, yalnız kendisine mahsus olsun ve orada bina yapsın diye bir işaret yaptığı yer parçası ve ev; bu, Sultan’ın bir grup Müslümana belirli bir yerde evler kurmalarına ve orada ikamet etmelerine izin verdiği zaman yapılır; Kûfe ve Basra’da yaptıkları gibi: (L:) yahut evler yapmak yahut ikamet etmek yahut benzeri için alınan ve işaretlenen bir yer: (Mgh, Msb:) yahut Bâri‘de söylendiği üzere, bir adamın kendine aldığı ve üzerine işaret yaptığı, daha önce kimseye ait olmamış yer parçası yahut arazi; bunun gibi ↓ **خِطٌّ**; (Msb;) bu ikincisi, IDrd tarafından, kişinin kendine alıp diğer yerlerden ayırarak işaretlediği yer diye açıklanır: (IB, L:) yahut ikisi de, kişinin konaklayıp yerleştiği, ondan önce kimsenin bunu yapmadığı arazi parçası mânasına gelir: (K:) birincinin çoğulu **حِطَزٌ**’dur. (S, Msb.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **فُلَانٌ بَيِّنٌ خِطَطِ المَكَارِمِ** (mecaz:) [Falanca, cömert yahut şerefli vasıfların izlerini kendinde açıkça gösterir]. (TA.)

**خَطُوطٌ**
**خَطُوطٌ** **خط** **خطوط** Yaban öküzü, (S, L,) ve her türlü hayvan, (L,) toynaklarının uçlarıyla yeri işaretleyen. (S, L.)

**وَادٌ خَطِيطٌ**
**وَادٌ خَطِيطٌ** **واد خطيط** [Yağmur almamış bir vadi]. (AO, TA, **خَطْوَةٌ** maddesinde, bk. ilgili.) Ve **خَطِيطَةٌ** [yahut **أَرْضٌ خَطِيطَةٌ**] Yağmur almamış arazi; (TA;) bunun gibi ↓ **خِطٌّ**: (K:) yahut iki yağmur almış arazi arasında yağmur almamış arazi: (S, K:) yahut bir kısmı yağmur almış, (K, TA,) bir kısmı almamış arazi: (TA:) yahut yağmur almış araziyle çevrili yağmur almamış arazi; (ISh;) bunun gibi ↓ ikinci kelime: (AHn:) birincinin çoğulu **خَطَائِطُ**. (S.) ― -b2- Buradan, bir Arabın oğluna sözü: **اِلْزَمْ خَطِيطَةَ الذُّلِّ مَخَافَةَ مَا هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ** (mecaz:) [Ondan daha şiddetli olandan korkarak zillet hâline bağlı kal]. (IAar, M.) ― -b3- **خَطِيطَةٌ** ayrıca, iki yanındaki şeyden pürüzlülük ve pürüzsüzlük bakımından farklı bir yer şeridi mânasına gelir: çoğulu yukarıdaki gibidir. (L.)

**خَطَّاطٌ**
**خَطَّاطٌ** **خطاط** **عِلْمُ الخَطِّ** denilen şeyin [yahut remilin] uygulayıcısı. (Lth.) ― -b2- [Ayrıca yazı sanatının uygulayıcısı:] hattat. (KL.)

**رِمَاحٌ خَطِّيَّةٌ**
**رِمَاحٌ خَطِّيَّةٌ** **رماح خطيه رماح خطية** El-Hatt mızrakları; **الخَطُّ**’tan adlandırılmıştır; bu, El-Yemâme’de bir yerdir, (S, Msb,) ayrıca **خَطُّ هَجَرٍ** diye de adlandırılır, (S,) çünkü onlar Hindistan’dan (S) oraya getirilir (S, Msb) ve o yerde doğrultulur; (S, Msb, *) burası gemiler için bir kıyıdır; kamışların orada yetişmesinden dolayı değildir: (Msb:) yahut gemilerin demirlediği Bahreyn’deki **الخَطُّ**’tan adlandırılmıştır; çünkü orada satılır; yetişme yeri olduğu için değildir: bu yer ayrıca **الخِطُّ** diye de adlandırılır: (K:) fakat bu, düşünmeyi gerektirir; zira [‘Eyn’de, yani] Lth tarafından, (TA,) yahut Kh tarafından, (Msb,) şöyle denilmiştir: nisbet ismini isimleştirdiğinde, ↓ **خِطِيَّةٌ** dersin, (Msb, TA,) **خ**’a kesre ile, (Msb,) **رماح** olmaksızın; tıpkı **ثِيَابٌ قِبْطِيَّةٌ** dediğin gibi, (Msb, TA,) kesre ile, (Msb,) fakat nisbet ismini isimleştirdiğinde, **قُبْطِيَّةٌ** dersin, (Msb, TA,) damme ile; ismi, nisbet isminden ayırmak için; **ثياب** olmaksızın: (Msb:) bu türden tek bir mızrağa **رُمْحٌ خَطِّىٌّ** denir: (TA:) AHn, **الخَطِّىُّ**’nın mızraklar mânasına geldiğini; bunun, özel isim tarzında kullanılan bir nisbet ismi olduğunu; Hindistan’dan geldiklerinde gemilerin demirlediği **خَطُّ البَحْرَيْنِ** olan **الخَطُّ**’tan nisbet olduğunu söyler. (TA.)

**خِطِّيَّةٌ**
**خِطِّيَّةٌ** **خط خطي خطيه خطية خطيئة**: bir önceki paragraf’a bak.

**أَخَطُّ**
**أَخَطُّ** **ذ** (varsayılan mecaz:) Güzelliklerde ince. (IAar.) [Ayrıca **مُخَطَّطٌ**’a bak.]

**مَخَطٌّ**
**مَخَطٌّ** **مخط** [Bir çizgi yahut çizgilerle, bir şerit yahut şeritlerle, yahut bir bant yahut bantlarla işaretlenmiş yer]. (TA, **طر** maddesinde.)

**مِخَطٌّ**
**مِخَطٌّ** **مخط** Çizgiler yahut izler yahut benzerini yapmakla kullanılan tahta alet: (S:) yahut dokumacının bir kumaş parçasında yahut üzerinde çizgiler yahut izler yahut benzerini yapmakla kullandığı tahta alet. (L, K.)

**مُخَطَّطٌ**
**مُخَطَّطٌ** **مخطط** Çizgilerle, şeritlerle yahut bantlarla işaretli bir **كِسَآء** türü elbise, (S, TA,) ve bir hurma, ve bir yaban hayvanı, (TA,) yahut herhangi bir şey. (K, TA.) ― -b2- (mecaz:) Güzel; (K, TA;) yüzünün yanlarında sakal kılları belirmiş [çizgiler oluşturmuş] bir oğlana söylenir; bunun gibi ↓ **مُخْتَطٌّ** [aslı **مُخْتَطِطٌ**: 8’e bak]. (TA.)

**مِخْطَاطٌ**
**مِخْطَاطٌ** **مخطاط** [Tahta cetvel;] çizgilerin düzgün yapılması için kullanılan tahta alet. (S, O.)

**مَخْطُوطٌ**
**مَخْطُوطٌ** **مخطوط** Üzerine yazılmış bir kitap yahut benzeri. (TA.)

**مُخْتَطٌّ**
**مُخْتَطٌّ** **مختط**: **مُخَطَّطٌ**’a bak.
