# خظو — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B8%D9%88/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%B8%D9%88/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خظو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B8%D9%88.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خظو

باب الخاء والظاء وو ا ي ء معهما
خ ظ و، خ ظ ي فقط مستعملان خظو، خظي: خَظَا يَخْظُو وخَظِيَ يَخْظَى فهو خاظٍ وخَظٍ إذا اكتنز لحمه، قال:
لها مَتْنَانِ خَظاتا كـمـا		أَكبَّ على ساعِدَيْهِ النَّمِرْ

وقال بعض النحويين كف نون خُظاتانِ كما قالوا في الرقعِ اللَّذا وهم يريدون اللَّذانِ وعلى هذا الكف قراءة من قرأ: "والمُقيمين الصلاةَ" فنصب الصلاة. ويقال: بل أخرجت على أصل التصريف كما تقول للذكر خَظَأ وقالوا للمرأتين خَظاتا، لأن الواحدة يقال لها: خَظَتْ وغَزَتْ فتُسقِطَ الألف التاء. فلما تحركت التاء في قولك خَظَاَنا وغَزَتَا كان في القياس أن تترك الألف مكانها خَظتا وغَزَاتا، ولكنهم بندا التثنية على عقب فِعْل الواحد فألزموا طَرْحَ الألف وكان في خَظاتا راويةٌ على هذا القياس فافهم. قال أبو عبد الله: لما وجدوا إلى حركة تاء المؤنث سبيلاً أقاموا الحرف قبله، وكان القياس أن يترك.
وإذا جمعتَ الخَظاة بالتاء قلت خَظَوات لأن أصلها الواو.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **الظاء** ve onlarla birlikte **و** **ا** **ي** **ء**

**خ ظ و**، **خ ظ ي** yalnızca kullanılandır: **خظو**، **خظي**: **خَظَا يَخْظُو** ve **خَظِيَ يَخْظَى**; o hâlde o, eti toplu (dolgun) olduğunda **خاظٍ** ve **خَظٍ**’dır. Dedi ki:
لها مَتْنَانِ **خَظاتا** كـمـا		أَكبَّ على ساعِدَيْهِ النَّمِرْ

Bazı nahivciler dedi ki: **خُظاتانِ**’ın **نون**’unu, **الرَّقعِ**’de **اللَّذا** dedikleri gibi (hâlbuki **اللَّذانِ**’ı kastediyorlar) kes(tiler). Ve bu kesme üzere, “**والمُقيمين الصلاةَ**” diye okuyan kimsenin kıraati (vardır); böylece **الصلاة**’yı nasb etti. Ve denilir ki: Bilakis, tasrîfin aslı üzere çıkarılmıştır; nitekim erkeğe **خَظَأ** dersin ve iki kadına **خَظاتا** dediler; çünkü birine **خَظَتْ** ve **غَزَتْ** denilir; böylece **الألف** **التاء**’yı düşürür. Sonra, senin “**خَظَاَنا** ve **غَزَتَا**” sözünde **التاء** harekete geçtiğinde, kıyasta **الألف**’i yerinde bırakman vardı: **خَظتا** ve **غَزَاتا**; fakat onlar tesniyeyi, birin fiilinin ardı üzerine bina ettiler de **الألف**’in atılmasını gerekli kıldılar. Ve **خَظاتا**’da bu kıyas üzere bir rivayet vardır; öyleyse anla. Ebû Abdullah dedi ki: Müennes **تاء**’sının harekete (getirilmesine) bir yol bulduklarında, ondan önceki harfi ikame ettiler; hâlbuki kıyas, (onu) bırakmaktı.

Ve **الخَظاة**’yi **التاء** ile cem‘ ettiğinde **خَظَوات** dersin; çünkü aslı **الواو**’dur.
