# خفت (خ-ف-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%81%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Heft (hı,te) : Habet(hı) silkilmiş yaprak demektir

- Harfler: خ - ف - ت
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَتَخَافَتُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَتَفَاعَلُونَ | Kısık sesle konuşurlar | 2 | 2 | [20:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/ayet/20:103.md) |
| [تُخَافِتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%AE%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%90%D8%AA%D9%92.md) | تُفَاعِلْ | Kısık sesle konuşma | 1 | 1 | [17:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/ayet/17:110.md) |

## Mücavir kökler — 15 mücavir (23 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kuru halde olan bir toprağın yağmur aldıktan sonra yeşerip…
2. [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Dalk” sansar demektir
3. [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “On” demektir
4. [لبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kaldınız
5. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Beyn topraktaki yarık demektir
6. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ad verilen
7. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Buğa boğa demektir
8. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Namaz
9. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Biribirini kesen yoldur
10. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
11. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
12. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
13. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
14. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
15. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خفت |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [همس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B3.md), [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md), [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md), [خفض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B6.md) |
| Zıt Kök | [جهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sesin, canın veya hareketin zayıflayıp alçalması, işitilmeyecek dereceye inmesi veya sönmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Ses tonunu dışarıya kapalı tutarak gizlice konuşma veya ibadette sesi aşırı derecede kısma |
| Çekirdek Özet 3 | İletişimin veya niyetin denetim dışına kaçırılarak kamusal alandan gizli hücreye çekilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü mutlak sessizlik veya yok oluş sanarak fısıltı ve örtülü irade beyanını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خف | Ağırlığın, baskının veya yoğunluğun azalması, hafiflik, alçalma ve örtünme; [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md), [خفض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B6.md), [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) köklerinde olduğu gibi | ت | Çekirdekteki hafiflik ve incelme hareketini işitsel sınıra ulaştırarak sesi kesilme ve sönümlenme noktasına kadar daraltır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit veya perde (türetme imge) | Dış dünya ile olan temasın arasına perde çekme, koruma ve içeride tutma |
| ف | Ağız | Söz, nefes, ses çıkarma ve telaffuz organı |
| ت | İşaret ve sınır çizgisi | Hareketin durduğu eşik, sınırlama ve sonlandırma imi |
| خفت | Perde arkasından ağıza sınır koyma | Ağızdan çıkan sesin ve sözün dışa taşmasını perdeleyip eşik değerin altında tutarak susturma |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Açlık, halsizlik veya can çekişme sebebiyle sesin duyulmaz hale gelmesi; ölümle birlikte kelamın kesilmesi; bitkinin cılız kalarak boy atamaması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Sesin alçaltılarak fısıltıya dönüştürülmesi anlamında şair şöyle demiştir: أُخاطِبُ جَهْراً إذْ لهنّ تَخافُتٌ / وشَتَّانَ بينَ الجَهْرِ وَالمَنْطِق الخَفْتِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Aişe’nin rivayetinde geçen ve ibadette sesin aşırı kısılarak içten okunmasını niteleyen kullanım ile zayıf düşen kimsenin tükenmişliğini anlatan ifadeler |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde خفت kökü, öncelikle ikili خف çekirdeğinin taşıdığı hafiflik, yumuşama, ağırlığın ve ses yoğunluğunun düşmesi kök tabanına dayanır. Güney ve Batı Sami dillerinde fısıltı, gizli tutma ve güçsüzlük bildiren köklerle morfo-fonetik yakınlık sergiler. İbranice ve Aramice katmanlarında sesin kısılması ve yavaş hareket etmeyi karşılayan paralel biçimler doğrudan aynı kökle değil, hafiflik ve örtünme ifade eden türevlerle ortak bir semantik matriste buluşur. Arapçada kök, sonuna gelen ت harfinin sağladığı sınırlandırma ile sesin sadece hafiflemesi değil, işitilme sınırına kadar bastırılarak neredeyse sönümlenmesi yönünde özelleşmiş ve ses eylemine odaklanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | خف kökünden genişleme | Hafiflik, zayıflık ve incelme bildiren çekirdeğin ses organına tahsis edilmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami hafiflik matrisi | Sesin veya gücün azalmasını gösteren arkaik fiil kökleriyle anlamsal örtüşme | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve kanıtlanmış Afro-Asyatik dış bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خفت | Anlamlı | Sesi kısmak, zayıflamak | Sesin veya canın tükeniş sınırına inmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [ختف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D9%81.md) | Anlamlı | Süratle yakalamak | Bir şeyi hızla ve gizlice kapıp götürmek | Kur'an'da geçmez |
| [فخت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AE%D8%AA.md) | Anlamlı | Ay ışığı yarıkları, kumru | Işığın dallar arasından zayıfça sızması | Kur'an'da geçmez |
| [فتخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AE.md) | Anlamlı | Mafsal gevşekliği | Pençelerin veya eklemlerin bükülüp yumuşaması | Kur'an'da geçmez |
| تخف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| تفخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خفت | Merkez | Sesin alçaltılması | Sesin işitilme eşiğinin altına doğru kasıtlı veya takatsizlikten indirilmesi | Hem ton düşüklüğü hem gizlilik amacı taşır |
| [همس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B3.md) | Komşu | Fısıltı ve hışırtı | Ses tellerinin değil yalnızca ağız ve dudak hışırtısının duyulması | Sesin mekanik olarak fısıltı formunu almasıdır |
| [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) | Komşu | Sır saklama, gizleme | Bilginin ve sözün zihinde veya kapalı devrede tutulması | Mutlaka ses düzeyini değil bilginin gizliliğini hedefler |
| [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) | Komşu | Örtünme, gizlenme | Bir şeyin duyu alanından tamamen uzaklaştırılması | Ses dışındaki nesneleri ve durumları da kapsar |
| [خفض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B6.md) | Komşu | Alçaltma, indirme | Sesin, kanadın veya makamın yukarıdan aşağıya çekilmesi | Kademeli bir iniştir, sönümlenme şart değildir |
| [جهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1.md) / [جهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1.md) | Zıt | Açığa vurma, yükseltme | Sesin herkesçe duyulacak netlikte ve gürlükte yükseltilmesi | Gizlemenin ve alçaltmanın tam karşıtıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خفت | Sesi kısmak, sönümlenmek | Sesin işitilmeyecek sınıra dek alçaltılması | Kesin |
| Latince | submissa voce, conticere | Alçak sesle konuşmak, suskunlaşmak | Sesin perdesini indirmeyi ve giderek susmayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | whisper, muffle, attenuate | Sesi kısmak, fısıldaşmak, bastırmak | Hem gizli fısıltıyı hem sinyalin sönümlenmesini verir | Güçlü |
| Almanca | dämpfen, flüstern | Sesi boğmak, fısıldamak | Sesin yankısını ve gücünü kırma yönünü yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | chuchoter, étouffer le son | Fısıldamak, sesi boğmak | İletişimin gizlenmesi ve sesin kısıtlanmasını içerir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَتَخَافَتُونَ | Gizli plan ve komplo kurarak fısıldaşma | Yoksulların hakkını engellemek için sabah erken gizlice anlaşan bahçe sahipleri (Kalem [68:23](https://lisan.digital/tr/ayet/68:23.md)) |
| يَتَخَافَتُونَ | Dehşet ve korkudan kısık sesle konuşma | Kıyamet gününün azametinden ötürü dünyada ne kadar kaldıklarını kısık sesle aralarında konuşanlar (Tâhâ [20:103](https://lisan.digital/tr/ayet/20:103.md)) |
| تُخَافِتْ | İbadet ve duada sesi işitilmeyecek kadar aşırı kısma | Namaz ve duada aşırı bağırmakla tamamen sessiz kalmak arasındaki itidalli yol emri (İsrâ [17:110](https://lisan.digital/tr/ayet/17:110.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kelam sıfatı ve hafî hitap | İlahi hitabın kullara ulaşmasında fısıltı ve cehr kavramlarının mahiyeti | Ses sınırının metafizik idraki |
| Fıkıh | Namazda cehr ve israr hükümleri | Gündüz ve gece namazlarında kıraatin gizlenmesi veya açığa vurulmasının sınırı | Dudak kıpırdatma ile kendi duyacağı ses arasındaki sınır |
| Tefsir | İsrâ [17:110](https://lisan.digital/tr/ayet/17:110.md) tefsiri | Müşriklerin Kur'an'a sövmemesi için sesi çok kısmamak ile aşırı bağırmamak dengesi | Siyasal ve psikolojik tebliğ dengesi |
| Hadis | Cenaze namazı ve gece ibadeti | Resulullah'ın gece namazında bazen cehr bazen hafet halinde okuması | Ses seviyesinin ibadetteki esnekliği |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve dua iletişimi | İtidal | Aşırılığı önleme | Kullukta gösteriş amaçlı cehr ile terk edilmişlik doğuran aşırı kısma arasında orta yolu korur | Kesin |
| İlmi | Akustik ve bilgi aktarımı | Sinyal sönümleme | Eşik altı bırakma | Bilginin desibelini düşürerek genel alıcıların kapsama alanı dışına çekilmesi işlevidir | Güçlü |
| Siyasi | Kapalı kapı diplomasisi ve hizip | Gizli lobi faaliyeti | Denetimden kaçma | Meclisten ve kamusal denetimden kaçarak kararları fısıltı ve örtülü ittifakla alma girişimidir | Kesin |
| İktisadi | Kartelleşme ve gizli mutabakat | Kayıt dışı ittifak | Haksız rant paylaşımı | Bahçe sahipleri örneğinde olduğu gibi piyasa ve sosyal adaleti dışlayan örtülü anlaşmadır | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Genliğin sönümlenmesi (akustik attenuasyon) | Bir dalganın enerjisini kaybederek tespit edilebilirlik eşiğinin altına inmesi süreci | Kesin |
| Beşeri bilimler | Komplo teorisi ve örtülü hizipleşme | Bireylerin kamusal sorumluluktan kaçarak niyetlerini dar bir klik içinde gizlice paylaşması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece masum bir alçak sesle konuşma veya edebiyat fısıltısı olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; dehşetin getirdiği zorunlu takatsizliği, ibadette ölçünün bozulmasını ve haksız bir menfaati gizlice kotarma niyetini kapsayan çok boyutlu bir tutumdur |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kalem suresindeki bahçe sahiplerinin fısıldaşmasını salt ses hadisesi sayıp organize bir iktisadi sabotaj ve niyet örgütlenmesi olduğunu fark edememek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem kamusal şeffaflık ile gizli hıyanet arasındaki ahlaki ayrımı hem de ibadetteki estetik ve psikolojik orta yolu belirlemede kullandığı anahtar bir ses ve niyet ölçüsüdür |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadet ritminin düzenlendiği şeriat ayetlerinde (İsrâ [17:110](https://lisan.digital/tr/ayet/17:110.md)), infak ve sosyal adaletin çiğnendiği ahlak kıssalarında (Kalem [68:23](https://lisan.digital/tr/ayet/68:23.md)) ve kıyamet tasvirlerinde (Tâhâ [20:103](https://lisan.digital/tr/ayet/20:103.md)) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığı aşırı sessizliğe ve eylemsizliğe indirgeyen pasif mistisizmi düzelttiği gibi, kamusal alandan gizlenen örtülü ittifakların meşru sayılamayacağını gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Canın veya dermanın tükenmesiyle sesin kısılarak işitilme eşiğinin altına çekilmesi.
- Soyut anlam: Bir ifadenin veya kastın kamusal denetimden gizlenerek dar bir alana sıkıştırılması.
- Sistematik karşılık: Kamusal açık iletişim ile mutlak sessizlik arasındaki alt sınır eşiği.
- LaTeX modeli: $$0 < A(s) \le \theta_{min} < A(s)_{kamu}$$
- LaTeX açıklaması: Burada $A(s)$ üretilen ses veya irade sinyalinin şiddetini (genliğini) temsil eder. $\theta_{min}$ insan kulağının veya dış algılayıcıların normal dinleme eşiğidir. $A(s)_{kamu}$ ise kamusal, açık ve duyulabilir bildirim düzeyini gösterir. Model, sesin sıfır olmadığını ($0 < A(s)$), yani bir iletişimin fiilen var olduğunu; ancak bu iletişimin kasıtlı ya da takatsizlik sebebiyle asgari algılama eşiğinin altında tutulduğunu ($\le \theta_{min}$) simgeler.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%81%D8%AA/occurrences?meal=IK

### [İsra 17:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/ayet/17:110.md) — تُخَافِتْ

قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَنَ أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ وَلَا تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا

Meal (IK): De ki: İster Allah deyin, ister Rahman deyin. Hangisini derseniz deyin ; en güzel isimler O’nun içindir. Namazında sesini yükseltme de, gizleme de. İkisi arasında bir yol bul.

### [Taha 20:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/ayet/20:103.md) — يَتَخَافَتُونَ

يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا عَشْرًا

Meal (IK): Aralarında gizli gizli konuşarak: Siz, sadece o gün eğleştiniz, derler,

### [Kalem 68:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/ayet/68:23.md) — يَتَخَافَتُونَ

فَانْطَلَقُوا وَهُمْ يَتَخَافَتُونَ

Meal (IK): Ve gizli gizli konuşarak yürüyorlardı.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Heft (hı,te) : Habet(hı) silkilmiş yaprak demektir. Düşmek, dökülmek anlamına gelir. “Heft” yaprakların dökülmesi esnasında çıkan hışırtı anlamına gelir. Sesin alçaltılarak çıkarılmasına da “tehafüt” denir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والتاء والفاء معهما
خ ف ت، ف خ ت، ف ت خ مستعملات خفت: صَوْتٌ خَفيت، وخَفَتَ خُفُوتاً أي خفض خفوضاً.
ويقال للرجل إذا مات: قد خَفَتَ أي انقطع كلامه.
وزرع خافِتٌ كأنه بقي فلم يبلغ غاية الطول.
ومات خُفاتا أي لم يشعر بموته، وأخْفَتَه الله.
والرجل تخافَتَ بقولته إذا لم يبينها برفع الصوت، وهم يَتَخافَتُونَ إذا تشاوروا سرا.
وامرأة خَفُوتٌ لفوت: وهي التي تأخذها العين ما دامت وحدها أي تستحسنها، فإذا صارت بين النساء غَمَرْنَها، ولَفُوتٌ: فيها التواء وانقباض.
ويقال: اللَّفُوت: الكثيرة الالتِفافِ إلى الرجال، والخَفُوتُ: التي تخفِتُ في جنب من كان أحسن منها.
فخت: إذا مشت المرأة مَجَنِّحةً قيل: تَفَخَّتَتْ، وأظن اشتقاق مشيها من مشي فاختة، وهي طائر.
فتخ: الفَتْخ: فتُوخ الأسد مفاصل مخالبه، وإذا كان عريض الكف قيل له: أفتَخُ.
وسميت العقاب فَتْخاء لعرض جناحها.
والفُتُوخ: خواتيم لا فصوص فيها، كأنها حلق، الواحدة فَتْخَةٌ وكل جلجل لا يجرس فهو فَتْخٌ والفَتَخُ: لين وطول في الجناحَيْن في قَصَبهما، وفي ارجلين طول العظم وقلة اللحم.
وقال بعضهم: لا أعرف الفَتَخَ إلا عرض الكف والقدم، قال:
على فَتْخاءَ تعلم حيث تنجـو		وما إن حيث تنجو من طريق
والفَتْخاءُ أيضا شيء مرتفع يجلس عليه الرجل المشتار فيمد ويجر، وهو شيء من خشب.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **التاء** ve **الفاء**’ın ikisiyle birlikte

**خ ف ت**، **ف خ ت**، **ف ت خ** kullanımdadır. **خفت**: gizli bir sestir; ve **خَفَتَ** **خُفُوتاً** yani alçalttı, alçaltma olarak.

Ve erkeğe, öldüğü zaman, denir: “**قد خَفَتَ**” yani sözü kesildi.

Ve **زرع خافِتٌ**: sanki kalmış da boyun nihayetine ulaşmamış gibi.

Ve **مات خُفاتا**: yani ölümünü hissetmedi; ve Allah onu **أخْفَتَه**.

Ve adam, sözünde **تخافَتَ**: sesi yükseltmekle onu açıklamadığı zaman; ve onlar, gizlice danıştıkları zaman, **يَتَخافَتُونَ**.

Ve **امرأة خَفُوتٌ** **لفوت**: o, yalnız kaldığı müddetçe gözü onu alır, yani onu beğenir; kadınların arasına girdiği zaman ise onu bastırırlar; ve **لَفُوتٌ**: onda bükülme ve büzülme vardır.

Ve denir: **اللَّفُوت**: erkeklere doğru çokça dolanan; ve **الخَفُوت**: kendisinden daha güzel olanın yanında kısan (sesini alçaltan).

**فخت**: kadın **مَجَنِّحةً** yürüdüğü zaman “**تَفَخَّتَتْ**” denir; ve ben, onun yürüyüşünün اشتقاق’ını **فاختة**’nin yürüyüşünden sanıyorum; ve o bir kuştur.

**فتخ**: **الفَتْخ**: aslanın pençelerinin eklemlerinin gevşekliği; ve avuç geniş olduğu zaman ona “**أفتَخُ**” denir.

Ve kartal, kanadının genişliğinden dolayı **فَتْخاء** diye adlandırıldı.

Ve **الفُتُوخ**: üzerinde taş (fasso) bulunmayan yüzüklerdir; sanki halka gibidirler; bir tanesi **فَتْخَةٌ**’dir. Ve çınlamayan her çıngırak **فَتْخٌ**’tur. Ve **الفَتَخُ**: iki kanatta, onların kamışında, yumuşaklık ve uzunluktur; ve iki bacakta, kemiğin uzunluğu ve etin azlığıdır.

Bazıları dedi ki: **الفَتَخَ**’ı avuç ve ayağın genişliği dışında tanımıyorum. Dedi ki:

على **فَتْخاءَ** تعلم حيث تنجـو		وما إن حيث تنجو من طريق

Ve **الفَتْخاءُ** ayrıca, üzerine “**المشتار**” olan adamın oturduğu, uzatıp çektiği, yükseltilmiş bir şeydir; ve o, ağaçtan bir şeydir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

خَفَتَ الصوتُ خُفوتاً: سكن. ولهذا قيل للميت خَفَتَ، إذا انقطع كلامُه وسكتَ؛ فهو خافِتٌ. وخَفَتَ خُفاتاً، أي مات فجأةً. والمُخافَتة والتَخافُت: إسرارُ المنطق. والخَفْتُ مثله. قال الشاعر:
أُخاطِب جهراً إذْ لَهُنَّ تَـخـافُـتٌوشَتَّانَ بين الجهرِ والمَنْطِقِ الخَفْتِ

##### Türkçe

**خَفَتَ** ses **خُفوتاً**: duruldu. Bundan dolayı ölüye **خَفَتَ** denildi; konuşması kesildiği ve sustuğu zaman; o hâlde o **خافِتٌ**tir. Ve **خَفَتَ** **خُفاتاً**: yani ansızın öldü. **المُخافَتة** ve **التَخافُت**: sözün gizlice söylenmesidir. **الخَفْتُ** de onun gibidir. Şair dedi ki:
Onlara yüksek sesle hitap ederim; oysa onlar için **تَخافُتٌ** vardır; ve yüksek ses ile **المَنْطِقِ الخَفْتِ** arasında ne kadar da farklıdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ت ف
ختف ، خفت ، فتخ ، فخت : مستعملة .
خفت : قال ابن المظَفِّر : الْخُفُوتُ : خُفُوض
الصَّوت من الجوع .
تقول : صَوْتٌ خَفِيضٌ ، خَفِيتٌ .
ويقال للرجل _ إذا مات _ : قد خَفَتَ _
أي : انقطع كلامه .
ويقال منه : زَرْعٌ خافتٌ _ أي : كأَنه بقي
فلم يَبْلغ غاية الطُّول .
وفي حديث أبي هريرة : ) ( مَثَل المؤْمِنِ
الضَّعيفِ كمَثَلِ خافِتِ الزَّرْعِ ، يَمِيلُ مَرَّةً
وَيَعْتَدِلُ أُخْرَى ) ( .
قال أبو عبيد : أراد ب ) ( الخَافِتِ ) ( : الزرعَ
الغَضَّ اللَّيِّنَ .
ومِنْ هذا قيل للميِّتِ : قد خَفَتَ _ إذا
انقطع كلامُه .
وأنشد :
حَتّى إذا خَفَتَ الدُّعاءُ وَصُرِّعَتْ
قَتْلى كمُنْجَدِعٍ مِنَ الغُلاَّنِ
والمعنى : أنَّ المؤمن مَُزَّأٌ في ماله ونفسه
وأهله .
وقال الليث : الرّجُلُ يُخافتُ بقراءته _ إذا
لم يُبَيِّنْ قراءَتَه برفع الصَّوْت . قال الله
جلّ وعزّ : ( ولا تجهر بصلاتك ولا تخافت بها ( [ الإسَراء : 110 ] .
وتَخَافَتَ القومُ _ إذا تشاوَرُوا سرّاً . والإبِلُ
تُخَافِتُ المضْغَ _ إذا اجْتَرَّتْ .
قال : وامرأةٌ خَفُوتٌ لَفُوتٌ .
فالْخَفُوتُ : التي تَأْخُذُها العيْنُ ما دامَتْ
وَحدها فتقْبَلُها وتستحسِنُها ، فإِذا صارتْ
بين النساء ، غَمَرْنَها .
واللَّفوتُ : التي فيها الْتِواءٌ وانقباضٌ .
وقال أبو عبيد : قال الكسائيُّ : اللَّفُوتُ :
التي لها زَوْجٌ ، ولها وَلدٌ من غيره فهِيَ
تَلفَّتُ إلى ولَدِها .
وقال شَمِر : بَلَغَنِي أن عبد المَلك بنَ عُمَيْرٍ
قال : اللَّفُوتُ : التي إذا سَمِعَتْ كلامَ
الرِّجَال الْتفتَتْ إليهم .
قلت : ولم أَسْمَعِ ) ( الْخَفُوتَ ) ( _ في نَعْتِ
النساء _ لغير الليث .
ورَوى أبو العباس _ عن ابن الأعرابيِّ _
قال : الخُفْتُ _ بضمِّ الخاء وسكونِ
الفاء _ : السَّذَابُ .
قال : وهو الفَيْجَلُ والْفَيْجَنُ .
وقال الجَعْدِيُّ :
فَلَسْتُ _ وإِنْ عَزُّوا عَلَيَّ _ بهَالِكٍ
خُفَاتاً ولا مُسْتَهْزِمٍ ذَاهِبِ الْعَقْلِ
وقال أبو عمرٍ و :
) ( خُفَاتاً ) ( _ أَيْ : فُجَاءَةً . و ) ( مُسْتَهْزِمٍ ) ( أيْ :
جَزُوعٍ .
ويقال : خَفَتَ من النُّعَاسِ _ أي : سكَنَ .
قلت : ومعنى قوله : ) ( خُفَاتاً ) ( _ أيْ :
ضَعْفا : وتذلُّلاً .
وأنشد أبو عُبيدٍ في ) ( خَفَت ) ( _ بمعنى
سَكَنَ _ :
حَتَّى إذا خَفَتَ الدُّعَاءُ وصُرِّعَتْ
قَتْلَى كَمُنْجَدِعٍ مِنَ الغُلاَّنِ
وزرْعٌ خافتٌ - إذا كان غَضّاً طريّاً ناعماً .
فخت : قال الليث : إذا مشَتِ المرأةُ مُجَنْبَجَةً
قيل : تفَخَّتَتْ تفخُّتاً .
قال : أَظنُّ ذلك مشتقّاً من مَشْي الفَاخِتَةِ
_ الطائرِ _ وجمعها : الفَوَاخِتُ .
أبو عُبَيدٍ _ عن الكسائيِّ _ : الفَخْتُ ضوْءُ
القمر . . يقالُ : جلسْنَا في الفَخْتِ .
وقال شَمِرٌ : لم أَسمَع ) ( الفَخْتَ ) ( إلاَّ ههنا .
قال : ويقال : هو يَتَفَخَّتُ _ أي : يَتعجَّبُ ،
فيقولُ : ما أَحْسَنَهُ .
أبو العبّاس _ عن ابن الأعرابيِّ _ قال :
) ( الفَخْتُ ) ( : نَشْلُ الطّبَّاخِ الفِدْرَةَ من القِدْرِ .
فتخ : في حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) : ) ( أَنَّهُ كَانَ إذَا
سَجَدَ جَافَى عَضُدَيْهِ عَنْ جَنْبَيْهِ ، وفَتَحَ
أَصَابعَ رِجلَيْهِ ) ( .
قال أبو عبيد : قال يحيى بنُ سعيد :
الْفَتْخُ : أَنْ يَصْنَعَ هكذا _ ونصب أصابعَه
ثمَّ غمزَ موضِعَ الْمَفَاصِلِ منها إلى باطن
الرَّاحَةِ .
يعني : أنه كان يفعل ذلك بأَصابع رِجليه
في السُّجود .
قال : وقال الأصمعيُّ : أصْلُ الفَتْخ :
الِّينُ .
ويقال للبراجِم _ إذا كان فيها لِينٌ أو
عِرَضٌ _ : إنها لَفُتْخٌ .
ومنه قيل للعُقَابِ : فَتْخَاءُ . . لأنَّها إذا
انحَطَّتْ كَسَرَتْ جَنَاحَيْها وغمَزَتْهُمَا ، وهذا
لا يَكونُ إلاَّ مِن اللِّين .
وأنشد :
كأنِّي بِفَتخَاء الجَناحَيْنِ لَقُوَّةٍ
دَفُوفٍ مِن الْعُقْبَانِ طَأْطأْتُ شِمْلاَلِي
وقال أبو العباس أحمدُ بن يَحيَى : فتَخَ
أَصابع رِجليْهِ في السجود _ إذا ثنَاهما .
قال : وأصل الفتْخِ : اللِّينُ .
قلت : يَثْنِيهِمَا إلى ظَهْرِ القَدَم لا إلى
باطِنَها .
قال أبو العبَّاس : وقال ابن الأعرابيِّ :
الْفَتْخَةُ : الخاتَمُ ، وجَمْعُهَا فَتَخٌ .
وأنشد :
يَسْقُطُ منه فَتَخِي في كُمِّي
قال : كنَّ النِّسَاءُ يتَختَّمْنَ في أصابع
أَرْجُلِهِنَّ . فتَصِفُ هذه أنه إذا شال بِرجْلَيْهَا
وذاقتِ العُسَيْلَةَ استَرْخَتْ أصابعُ رجليها
فسقَطَتْ خواتمُها في كُمَّيْهَا ، وإنما تَمَنَّتْ
شدَّةَ الجِمَاع .
وقال الليث : الفُتُوخُ خواتيمُ بلا
فُصوص . . . كأَنَّها حَلَقٌ .
قال : وكلُّ جُلْجُلٍ لا يَجْرُسُ فهو فَتَخٌ .
قال : والفَتَخُ _ في الرِّجلين _ طُولُ العَظْم
وقِلَّةُ اللّحم .
وقيل : بَلِ الْفَتَخُ : عِرَضُ الكفِّ والقَدَمِ
وأنشد :
عَلَى فَتْخَاءَ تَعْلَمُ حَيْثُ تَنْجُو
وَمَا إِنْ حَيْثُ تَنْجُو مِنْ طَرِيقِ
قال : عَنَى بالْفَتْخَاءِ شِبْهَ مِلْبَنٍ من خَشَبٍ
يَقْعُدُ عليه المُشْتَار ثم يمُدُّ يده من فوقُ ،
حتى يَبْلغَ موضعَ الْعَسَلِ .
ويقال : أراد بالْفَتْخَاءِ : رِجْلَهُ .
قال : وهذا من صِفةِ مُشْتَارِ الْعَسَل .
قال : والْفَتَخُ عِرَضُ مخالب الأسد ولينُ
مَفاصِلِها .
أبو عبيد _ عن الكسائيِّ _ :
الأَفْتخُ : اللَّيِّن مَفَاصِل الأصابع مع
عِرَض .

##### Türkçe

خ ت ف
**ختف** , **خفت** , **فتخ** , **فخت** : kullanımdadır.

**خفت** : İbnü’l-Muzaffir dedi: **الْخُفُوتُ** : açlıktan dolayı sesin alçalmasıdır.
Dersin ki: **صَوْتٌ خَفِيضٌ** , **خَفِيتٌ**.
Ve erkeğe — öldüğü zaman — denilir: “**قد خَفَتَ**”
yani: sözü kesildi.
Ve ondan denilir: **زَرْعٌ خافتٌ** — yani: sanki kalmış da
boyun nihayetine ulaşmamış gibidir.
Ebû Hureyre’nin hadisinde: “Müminin zayıfının misali, ekinin **خافِتِ الزَّرْعِ** misali gibidir; bir kere eğilir
ve başka bir kere doğrulur.”
Ebû Ubeyd dedi: “**الخَافِتِ**” ile muradı:
taze, yumuşak, körpe ekindir.
Ve bundan ölüye denildi: “**قد خَفَتَ**” — sözü kesildiği zaman.
Ve inşad etti:
حَتّى إذا خَفَتَ الدُّعاءُ وَصُرِّعَتْ
قَتْلى كمُنْجَدِعٍ مِنَ الغُلاَّنِ
Ve mana: mümin, malında ve nefsinde
ve ehlinde parçalanmıştır.
Leys dedi: Adam, kıraatiyle **يُخافتُ** eder — eğer
ses yükseltmekle kıraatini açıklamazsa. Aziz ve celil Allah dedi: “( ولا تجهر بصلاتك ولا تخافت بها ( [الإسراء: 110].
Ve kavim **تَخَافَتَ** etti — gizlice danıştıkları zaman. Ve develer
çiğnemeyi **تُخَافِتُ** eder — geviş getirdikleri zaman.
Dedi: Ve bir kadın **خَفُوتٌ** **لَفُوتٌ**.
Şu halde **الْخَفُوتُ**: gözün onu, yalnız olduğu müddetçe alıp
ona yöneldiği ve onu güzel bulduğu; fakat
kadınların arasına girdiğinde, onu bastırdıkları (kadındır).
Ve **اللَّفوتُ**: onda bir eğrilik ve büzülme olan (kadın)dır.
Ebû Ubeyd dedi: Kisâî dedi: **اللَّفُوتُ**:
kocası olan, fakat ondan olmayan bir çocuğu bulunan; bu yüzden
çocuğuna dönüp bakan (kadın)dır.
Şemir dedi: Bana ulaştı ki Abdülmelik b. Umeyr
dedi: **اللَّفُوتُ**: erkeklerin
sözünü işittiği zaman onlara dönen (kadın)dır.
Dedim: kadınların vasfında **الْخَفُوتَ**’u
Leys’ten başkası için işitmedim.
Ebû’l-Abbâs — İbnü’l-A‘râbî’den — rivayet etti,
dedi: **الخُفْتُ** — **الخاء**’ın dammesi ve
**الفاء**’ın sükûnu ile — : **السَّذَابُ**’dur.
Dedi: O, **الفَيْجَلُ** ve **الْفَيْجَنُ**’dur.
Câ‘dî dedi:
فَلَسْتُ _ وإِنْ عَزُّوا عَلَيَّ _ بهَالِكٍ
خُفَاتاً ولا مُسْتَهْزِمٍ ذَاهِبِ الْعَقْلِ
Ebû Amr dedi:
**خُفَاتاً**: yani: ansızın. Ve **مُسْتَهْزِمٍ** yani:
çok sızlanan.
Ve denilir: **خَفَتَ من النُّعَاسِ** — yani: sakinleşti.
Dedim: sözünün manası: **خُفَاتاً** — yani:
zayıflık ve zillet.
Ebû Ubeyd, **خَفَت**’te — “sakinleşti” manasında — inşad etti:
حَتَّى إذا خَفَتَ الدُّعَاءُ وصُرِّعَتْ
قَتْلَى كَمُنْجَدِعٍ مِنَ الغُلاَّنِ
Ve **زرْعٌ خافتٌ** — eğer körpe, taze, yumuşak olursa.

**فخت** : Leys dedi: Kadın yan yan yürüdüğü zaman
denilir: **تفَخَّتَتْ** **تفخُّتاً**.
Dedi: Zannederim bu, **الفَاخِتَةِ**’nin
— kuşun — yürüyüşünden türemiştir; çoğulu: **الفَوَاخِتُ**.
Ebû Ubeyd — Kisâî’den — : **الفَخْتُ** ayın ışığıdır… denilir: “**جلسْنَا في الفَخْتِ**”.
Şemir dedi: **الفَخْتَ**’i ancak burada işittim.
Dedi: Ve denilir: “O **يَتَفَخَّتُ** eder” — yani: şaşar,
ve der ki: “Ne güzeldir!”
Ebû’l-Abbâs — İbnü’l-A‘râbî’den — dedi:
**الفَخْتُ**: aşçının tencereden **الفِدْرَةَ**’yi çekip çıkarmasıdır.

**فتخ** : Nebî’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisinde: “O, secde ettiği zaman
kollarını yanlarından uzaklaştırırdı ve
ayak parmaklarını **فَتَحَ** ederdi.”
Ebû Ubeyd dedi: Yahyâ b. Saîd dedi:
**الْفَتْخُ**: şöyle yapmaktır — parmaklarını dikip
sonra onların eklem yerlerini avucun içine doğru bastırmaktır.
Yani: secdede bunu ayak parmaklarıyla yapardı.
Dedi: Asma‘î dedi: **الفَتْخ**’ın aslı: yumuşaklıktır.
Ve **البراجِم** için — eğer onlarda yumuşaklık veya
genişlik olursa — denilir: “Onlar **لَفُتْخٌ**tur.”
Ve ondan dolayı kartala denildi: **فَتْخَاءُ**… çünkü o
indiği zaman kanatlarını kırar ve ikisini bastırır; bu ise
ancak yumuşaklıktan olur.
Ve inşad etti:
كأنِّي بِفَتخَاء الجَناحَيْنِ لَقُوَّةٍ
دَفُوفٍ مِن الْعُقْبَانِ طَأْطأْتُ شِمْلاَلِي
Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ dedi: Secdede ayak parmaklarını **فتَخَ** etti — eğer ikisini bükerse.
Dedi: **الفتْخ**’ın aslı: yumuşaklıktır.
Dedim: İkisini ayağın üstüne doğru büker,
içine doğru değil.
Ebû’l-Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi:
**الْفَتْخَةُ**: yüzüktür; çoğulu **فَتَخٌ**tur.
Ve inşad etti:
يَسْقُطُ منه فَتَخِي في كُمِّي
Dedi: Kadınlar ayak parmaklarında yüzük takarlardı. Bu, onu vasfeder ki: iki ayağıyla kaldırıp
**العُسَيْلَةَ**’yi tattığında ayak parmakları gevşedi de
yüzükleri iki yenine düştü; o ise ancak
cimaın şiddetini temenni etti.
Leys dedi: **الفُتُوخُ** taşsız yüzüklerdir… sanki onlar halkalardır.
Dedi: Çınlamayan her çıngırak **فَتَخٌ**tur.
Dedi: **الفَتَخُ** — ayaklarda — kemiğin uzunluğu
ve etin azlığıdır.
Ve denildi: Bilakis **الْفَتَخُ**: elin ve ayağın genişliğidir.
Ve inşad etti:
عَلَى فَتْخَاءَ تَعْلَمُ حَيْثُ تَنْجُو
وَمَا إِنْ حَيْثُ تَنْجُو مِنْ طَرِيقِ
Dedi: **الْفَتْخَاءِ** ile, bal sağanın üzerine oturduğu, sonra da elini üstten uzattığı,
ta ki balın yerine ulaşıncaya kadar; ağaçtan bir **شِبْهَ مِلْبَنٍ** kastetti.
Ve denilir: **الْفَتْخَاءِ** ile ayağını kastetti.
Dedi: Bu, bal sağanın sıfatındandır.
Dedi: **الْفَتَخُ** aslanın pençelerinin genişliği ve
eklemlerinin yumuşaklığıdır.
Ebû Ubeyd — Kisâî’den — :
**الأَفْتخُ**: parmak eklemleri yumuşak,
genişlik ile beraber (olan).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والفاء وما يثلثهما)
  (خفق)  الخاء والفاء والقاف أصلٌ واحد يرجع إليه فروعُه، وهو الاضطراب في الشَّيء. يقال خفَق العلم يَخْفُِق. وخفق النّجم، وخفق القلبُ يخفُِق خفقاناً. قال:
كأنّ قطاةً عُلِّقت بجنَاحِها *** على كبِدي مِن شِدّةِ الخفقانِ([1])  ويقال أخْفَقَ الرّجلُ بثوبه، إذا لَمَعَ به. ومن هذا الباب الخَفْق، وهو كلُّ ضربٍ بشيءٍ عريض. يقال خَفَقَ الأرضَ بنَعله. ورجل خَفّاق القَدَمِ، إذا كان صدرُ قدمِه عريضاً. والمِخْفَقُ: السَّيف العريض. ويقال إنّ الخَفْقَة المفازةُ([2])، وسمِّيت بذلك لأنّ الرياح تختفِق فيها.
  ومن الباب ناقة خفيقٌ: سريعة([3]). وخَفَقَ السّرابُ؛ اضطربَ. وخفَق الرّجُل خَفْقةً، إذا نَعَس. والخافقانِ: جانِبا الجَوِّ. وامرأةٌ خَفّاقة الحشا، أي خمِيصة البَطْن، كأنَّ ذلك يضطرب. وأمّا قولهم أَخفق الرجل، إذا غَزَا ولم يُصِب شيئاً، فيمكن أن يكون شاذّاً عن الباب، ويمكن أن يقال: إذا لم يُصِبْ فهو مضطربُ الحال؛ وهو بعيد. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "أيُّما سَرِيَّةٍ غَزَتْ فأخفقَتْ كان لها أجرُها مَرَّتَين". وقال عنترة:
فيُخفِق مَرَّةً ويُفِيد أُخْرى *** ويَفجَع ذا الضغائن بالأرِيبِ([4])  (خفي)  الخاء والفاء والياء أصلان متباينان متضادّان. فالأوّل السَّتْر، والثاني الإظهار.
  فالأوّل خَفِيَ الشَّيءُ يخفَى؛ وأخفيته، وهو في خِفْيَة وخَفاءٍ، إذا ستَرْتَه، ويقولون: بَرِحَ الخَفَاء، أي وَضَحَ السِّرُّ وبدا ويقال لما دُونَ رِيشات الطائر العشر، اللواتي في مقدم جناحه: الخوافي. والخوافي: سَعَفاتٌ يَلِين قَلْب النَّخلة والخافي: الجنّ. ويقال للرّجُل المستترِ مستخْفٍ.
  والأصل الآخر خفا البرقُ خَفْواً، إذا لمع، ويكون ذلك في أدنى ضعف. ويقال خَفَيْتُ [الشَّيءَ] بغَيْر ألِفٍ، إذا أظهرتَه. وخَفَا المطَرُ الفَأر من جِحَرَتهنّ: أخْرجَهن. قال امرؤ القيس:
خَفاهُنّ من أَنْفَاقِهنّ كأنَّما  *** خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحابٍ مُركبِ([5])  ويقرأ على هذا التأويل: ﴿إنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أَخْفِيها([6])﴾ [طه 15] أي أُظهِرُها.
  (خفت)  الخاء والفاء والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو إسرارٌ وكتمان. فالخَفْتُ: إسرار النُّطْق. وتخافَتَ الرّجُلانِ. قال الله تعالى: ﴿يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ﴾ [طه 103]. ثم قال الشاعر:
أُخاطِبُ جَهْراً إذْ لهنّ تَخافُتٌ *** وشَتَّانَ بينَ الجَهْرِ وَالمَنْطِق الخَفْتِ([7])  (خفج)  الخاء والفاء والجيم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف الاستقامة. فالأخفج: الأعوج الرِّجْل؛ والمصدر الخَفَج، ويقال إنَّ الخَفَج* الرِّعدة. وهو ذاك القياس.
  (خفد)  الخاء والفاء والدال أصلٌ واحد، وهو من الإسراع. يقال خَفَدَ الظليم: أسرع في مَرِّه. ولذلك سُمِّي خَفيْدَداً.
  (خفر)  الخاء والفاءُ والراءُ أصلان: أحدهما الحياء، والآخَر المحافظة أو ضِدُّها.
  فالأوّل الخَفَرُ. يقال خَفِرَت المرأةُ: استحيت، تَخفَر خَفراً، وهي خَفِرَةٌ. قال:
  * زَانَهنّ الدَّلُّ والخَفَرُ *
  وأمّا الأصل الآخر فيقال خفَرْتُ الرّجُل خُفْرةً، إذا أَجَرْتَه وكنتَ له خَفيراً. وتَخَفَّرْتُ بفلانٍ، إذا استَجَرْتَ به. ويقال أخفَرْتُه، إذا بَعَثْتَ معه خفيراً.
  وأمّا خِلافُ ذلك فأخفَرتُ الرّجُلَ، وذلك إذا نقضْتَ عَهده. وهذا كالباب الذي ذكرناه في خفَيت وأخفيت.
  (خفع)  الخاء والفاء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على التزاق شيءٍ بشيء لِضُرٍّ يكون. يقال انخَفَعَ الرَّجل على فراشه، إذا لَزِق به مِن مرض. ويقال خَفعَ الرَّجُل، إذا التزق بطنُه بظهْره. ومنه قول جرير:
  * رَغداً وضَيْفُ بني عِقالٍ يُخْفَعُ([8]) *
  وذكر ناسٌ: انخفَعت كَبِدُه من الجوع، إذا انقطعت. وأنشدوا هذا البيتَ؛ وهو قريبٌ من الأوّل. وقال بعضهم: الأخفع الرجل الذي كأنَّ به ظَلْعاً إذا مشَى. ويقال: الخَوْفَع الواجم المكتئِب. ويقال خفَعتُه بالسَّيف، إذا ضربتَه به. والقياس واحد.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) البيت لعروة بن حزام من قصيدة في ديوانه نسخة الشنقيطي بدار الكتب المصرية، ورواها القالي في النوادر 158-162. وعدتها تسعة أبيات ومائة.
([2]) شاهده قول العجاج: * وخفقة ليس بها طوئي *
([3]) في الأصل: "ناقة خفيق سريع"، محرف.
([4]) البيت في اللسان (خفق) برواية: "ويصيد أخرى".
([5]) ديوان امرئ القيس 86 واللسان (خفى) ونوادر أبي زيد 9 والقالي (1: 211) والمخصص  (10: 46).
([6]) هذه قراءة أبي الدرداء وابن جبير والحسن ومجاهد وحميد، ورويت عن ابن كثير وعاصم وسائر القراء بضم الهمزة. تفسير أبي حيان (6: 232).
([7]) البيت في اللسان (خفت)، وقد سبق في (جهر 1: 487). وفي الأصل: "اخافت" تحريف.
([8]) ديوان جرير 449 واللسان (خفع). وصدره: * يمشون قد نفخ الخزير بطونهم *
ـ

##### Türkçe

(خاء, فاء ve ikisinin üçlüleri babı)
  (خفق)  **الخاء** ve **الفاء** ve **القاف** tek bir asıldır; dalları ona döner; o da şeyde çalkalanmadır. Denir: **خفَق العلم يَخْفُِق**. Ve **خفق النّجم**; ve **خفق القلبُ يخفُِق خفقاناً**. Dedi:
Karnımın üzerinde, şiddetli çarpıntıdan *** kanadıyla asılmış bir yaban güvercini sanki([1])  Ve denir: **أخْفَقَ الرّجلُ بثوبه**; onunla parıldattığı zaman. Ve bu babdandır **الخَفْق**; o, geniş bir şeyle olan her vuruştur. Denir: **خَفَقَ الأرضَ بنَعله**. Ve **رجل خَفّاق القَدَمِ**; ayağının önü geniş olduğu zaman. Ve **المِخْفَقُ**: geniş kılıç. Ve denir ki **الخَفْقَة** ıssız çöldür([2]); rüzgârlar onda çalkalandığı için bununla adlandırılmıştır.
  Ve babdandır: **ناقة خفيقٌ**: hızlı([3]). Ve **خَفَقَ السّرابُ**; çalkalandı. Ve **خفَق الرّجُل خَفْقةً**; uyukladığı zaman. Ve **الخافقانِ**: havanın iki yanı. Ve **امرأةٌ خَفّاقة الحشا**; yani karıncağızı içeri çekilmiş, karnı ince; sanki bu çalkalanır. Ama onların “**أَخفق الرجل**” sözü; yani gazâ etti de hiçbir şey elde etmediği zaman; babdan şâz olabilir, ve denebilir ki: elde etmediği zaman hâli çalkantılıdır; ve bu uzaktır. Allah’ın Resûlü صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “Hangi seriyye gazâ eder de **فأخفقَتْ** olursa, onun için ecri iki defadır.” Ve Antara dedi:
Bir kere başarısız olur, başka bir kere kazanç sağlar *** ve kin sahiplerini akıllı olanla acıya uğratır([4])  (خفي)  **الخاء** ve **الفاء** ve **الياء** birbirinden ayrı, birbirine zıt iki asıldır. Birincisi örtmedir, ikincisi açığa çıkarmadır.
  Birincisi: **خَفِيَ الشَّيءُ يخفَى**; ve **أخفيته**; ve o, **خِفْيَة** ve **خَفاءٍ** içindedir; onu örttüğün zaman. Ve derler: **بَرِحَ الخَفَاء**; yani sır açık oldu ve belirdi. Ve kuşun kanadının ön kısmında bulunan on tüyün altındakilere denir: **الخوافي**. Ve **الخوافي**: hurma ağacının yüreği yumuşak olan yaprak saplarıdır. Ve **الخافي**: cin. Ve gizlenen adama denir: **مستخْفٍ**.
  Diğer asıl: **خفا البرقُ خَفْواً**; parladığı zaman; ve bu, en aşağı zayıflıkta olur. Ve denir: **خَفَيْتُ [الشَّيءَ]** elifsiz; onu açığa çıkardığın zaman. Ve **خَفَا المطَرُ الفَأر من جِحَرَتهنّ**: onları çıkardı. İmru’ul-Kays dedi:
Onları deliklerinden çıkardı; sanki *** onları, yığılmış bir buluttan bir sağanak çıkarmış gibi([5])  Bu te’vile göre okunur: ﴿**إنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أَخْفِيها**([6])﴾ [طه 15] yani: onu açığa çıkarırım.
  (خفت)  **الخاء** ve **الفاء** ve **التاء** tek bir asıldır; o da gizleme ve saklamadır. Öyleyse **الخَفْتُ**: söz söylemeyi gizlemektir. Ve **تخافَتَ الرّجُلانِ**. Allah تعالى dedi: ﴿**يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ**﴾ [طه 103]. Sonra şair dedi:
Onlara, kendilerinde bir fısıldaşma varken, açıktan hitap ederim *** ve açıktan söyleyiş ile gizli söz arasında ne kadar da uzaklık var([7])  (خفج)  **الخاء** ve **الفاء** ve **الجيم** tek bir asıldır; doğruluğun tersine delâlet eder. Öyleyse **الأخفج**: ayağı eğri olan; ve masdar **الخَفَج**’dir. Ve denir ki **الخَفَج** titremedir. Ve o, bu kıyastır.
  (خفد)  **الخاء** ve **الفاء** ve **الدال** tek bir asıldır; o da süratten bir şeydir. Denir: **خَفَدَ الظليم**; yürüyüşünde hızlandı. Bu yüzden **خَفيْدَداً** diye adlandırıldı.
  (خفر)  **الخاء** ve **الفاء** ve **الراء** iki asıldır: biri hayâ, diğeri koruma yahut onun zıddı.
  Birincisi **الخَفَرُ**’dir. Denir: **خَفِرَت المرأةُ**; utandı; **تَخفَر خَفراً**; ve o **خَفِرَةٌ**’dir. Dedi:
  * Onları naz ve hayâ süsledi *
  Diğer asla gelince: denir: **خفَرْتُ الرّجُل خُفْرةً**; onu himayeme aldığım ve ona **خَفيراً** olduğum zaman. Ve **تَخَفَّرْتُ بفلانٍ**; onunla sığındığın zaman. Ve denir: **أخفَرْتُه**; onunla birlikte bir **خفيراً** gönderdiğin zaman.
  Bunun zıddına gelince: **أخفَرتُ الرّجُلَ**; bu, onun ahdini bozduğun zamandır. Bu, **خفَيت** ve **أخفيت**’te zikrettiğimiz bab gibidir.
  (خفع)  **الخاء** ve **الفاء** ve **العين** tek bir asıldır; bir zarardan dolayı bir şeyin bir şeye yapışmasına delâlet eder. Denir: **انخَفَعَ الرَّجل على فراشه**; hastalıktan dolayı ona yapıştığı zaman. Ve denir: **خَفعَ الرَّجُل**; karnı sırtına yapıştığı zaman. Ondandır Cerîr’in sözü:
  * Bolluk içinde; ve Benî ʿİkāl’ın misafiri yapıştırılır([8]) *
  Bir topluluk zikretti: **انخفَعت كَبِدُه من الجوع**; koptuğu zaman. Ve bu beyti okudular; ve o, birincisine yakındır. Ve bazısı dedi: **الأخفع** yürüdüğü zaman sanki onda topallık varmış gibi olan adamdır. Ve denir: **الخَوْفَع** kederli, içi sıkılmış olandır. Ve denir: **خفَعتُه بالسَّيف**; onunla onu vurduğun zaman. Ve kıyas birdir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال تعالى: ﴿يتخافتون بينهم﴾ [طه/103]، ﴿ولا تجهر بصلاتك لا تخافت بها﴾ [الإسراء/110]، المخافته والخفت: إسرار المنطق، قال:
*وشتان بين الجهر والمنطق الخفت*
(البيت:
*أخاطب جهرا إذ لهن تخافت**وشتان بين الجهر والمنطق الخفت*
وهو في اللسان (خفت) ؛ والمجمل 2/297 دون نسبة؛ وخزانة الأدب 6/278)

##### Türkçe

- Yüce Allah dedi ki: ﴿يتخافتون بينهم﴾ [طه/103]، ﴿ولا تجهر بصلاتك لا تخافت بها﴾ [الإسراء/110]، **المخافته** ve **الخفت**: sözün gizlenmesi (alçak sesle söylenmesi), dedi ki:
*Ve ne kadar da uzaktır, yüksek ses ile **المنطق الخفت** arasında*
(Beyit:
*Onlara yüksek sesle hitap ederim; o sırada onlar **تخافت** ederler; ve ne kadar da uzaktır, yüksek ses ile **المنطق الخفت** arasında*
Ve o, Lisân’da (**خفت**) (maddesinde)dir; ve el-Mücmel 2/297’de nisbet olmaksızın; ve Ḫizânetü’l-Edeb 6/278’de)

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ف ت
خَفَتَ صوتُه خُفُوتاً وصوته خافتٌ وخفيـت‏.‏
وخفـت الرجـل‏:‏ سكـت فلـم يتكلـم‏.‏
وأخـذه السكـات والخفـات‏:‏ السكـوت‏.‏
ومنطقـه خفـات‏.‏
وخافـت بقراءته ‏"‏ وهم يتخافتون ‏"‏ ويقال للميت‏:‏ قد خفت إذا انقطع كلامه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ زرع خافت‏:‏ ميت‏.‏
وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ مثل المؤمن الضعيف مثل خافت الزرع ‏"‏ ومات خفاتاً‏:‏ فجأة‏.‏
وامرأة خفوت لفوت‏:‏ تأخذها العين مادامت وحدها فإذا صارت بين النساء غمرنها واللفوت النمامة‏.‏

##### Türkçe

خ ف ت
Sesi **خَفَتَ**; **خُفُوتاً** (olarak) ve onun sesi **خافتٌ** ve **خفيـت** (tir).
Ve **خفـت الرجـل**: sustu da konuşmadı.
Ve onu **السكـات** ve **الخفـات** aldı: susma(dır).
Ve onun konuşması **خفـات** (tır).
Ve kıraatinde **خافـت**; “**وهم يتخافتون**” (ayetinde). Ve ölü için denilir: konuşması kesildiği vakit “artık **خفت** oldu”.
Ve mecazdan: **زرع خافت**: ölü (dür).
Ve hadiste: “Müminin zayıfı(nın) misali, ekinin **خافت**i gibidir.” Ve **مات خفاتاً**: ansızın.
Ve **امرأة خفوت لفوت**: yalnız olduğu müddetçe onu göz alır; kadınların arasına girdiği vakit onu bastırırlar. Ve **اللفوت**: koğucu (dur).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَفْتُ والخُفاتُ: الضَّعْفُ من الجوع ونحوه؛ وقد خُفِتَ. والخُفوتُ:ضَعْفُ الصَّوْت من شِدَّة الجوع؛ يقال: صوت خَفيضٌ خَفيتٌ. وخَفَتَ الصوتُ خُفُوتاً: سَكَنَ؛ ولهذا قيل للميت: خَفَتَ إِذا انقطع كلامُه وسكت، فهو خافِتٌ.
والإِبل تُخافِتُ المَضْغَ إِذا اجتَرَّتْ. والمُخافَتةُ: إِخْفاءُ الصَّوْتِ. وخافَتَ بصوته: خَفَّضَه. وفي حديث عائشة، قالت: ربما خَفَتَ النبيُّ، صلى اللَّه عليه وسلم، بقراءَته، وربما جَهَر. وحديثها الآخر: أُنْزِلَتْ «ولا تَجْهَرْ بصلاتِكَ ولا تُخافِتْ بها» في الدُّعاء، وقيل في القراءَة؛ والخَفْتُ: ضِدُّ الجَهْرِ. وفي حدديث صلاة الجنازة: كان يقرأُ في الأُولى بفاتحة الكتاب مُخافَتَةً، هو مفاعَلة منه. وفي حديثها الآخر، نَظَرَتْ إِلى رجل كادَ يموتُ تَخافُتاً، فقالتْ: ما لهذا؟ فقيل: إِنه من القُرَّاء. التَّخافُتُ: تَكَلُّف الخُفُوتِ، وهو الضَّعْفُ والسُّكونُ، وإِظهارُه من غير صحة. وخافَتَت الإِبلُ المَضْغَ: خَفَتَتْه. وخَفَتَ صوته يَخْفِتُ: رَقَّ. والمُخافَتَةُ والتَّخافُتُ: إِسْرار المَنْطِقِ، والخَفْتُ مثله؛ قال الشاعر:
أُخاطِبُ جَهْراً، إِذ لَهُنَّ تَخافُتٌ،
وشَتَّانَ بين الجَهْر والمَنْطِقِ الخَفْتِ
الليث: الرجل يُخافِتُ بقراءَته إِذا لم يُبَيِّنُ قراءَته برفع الصوت. وفي التنزيل العزيزي: ولا تَجْهَرْ بصلاتك ولا تُخافِتْ بها. وتَخافَتَ القومُ إِذا تشاوَرُوا سِرّاً. وفي التنزيل العزيز: يَتَخافَتُونَ بينهم إِنْ لَبِثْتم إِلاَّ يوماً.
وخَفَتَ الرجلُ خُفُوتاً: ماتَ.
والخُفات: مَوْتُ البَغْتة؛ قال الجعدي:
ولَسْتُ، وإِن عَزُّوا عليَّ، بهالِكٍ
خُفاتاً، ولا مُسْتَهْزِمٍ ذاهبِ العَقْلِ
قال أَبو عمرو: خُفاتاً: فَجْأَةً. مُسْتَهْزِم: جَزوع. ويقال: خَفَتَ من النُّعاس أَي سَكَن. قال أَبو منصور: معنى قوله خُفاتاً أَي ضَعْفاً وتَذَلُّلاً.
ويقال للرجل إِذا ماتَ: قد خَفَتَ أَي انقطع كلامه. وخَفَتَ خُفاتاً أَي مات فَجأَةً؛ ويقال منه: زَرْعٌ خافِتٌ أَي كأَنه بقي، فلم يَبْلُغْ غايةَ الطُّولِ. وفي حديث أَبي هريرة: مَثَلُ المؤْمن الضعيف، كَمَثل خافِتِ الزرْعِ، يَميلُ مرَّةً ويَعْتَدِلُ أُخرى؛ وفي رواية: كمثل خافِتَةِ الزرعِ. الخافِتُ والخافِتَةُ: ما لانَ وضَعُفَ من الزرع الغَضِّ، ولُحُوق الهاءِ على تأْويل السُّنْبلة، ومنه خَفَتَ الصوتُ إِذا ضَعُفَ وسَكَنَ؛ قال أَبو عبيد: أَراد بالخافِتِ الزرعَ الغَضَّ اللَّيِّنَ؛ ومنه قيل للمَيْتِ: قد خَفَتَ إِذا انقطع كلامه؛ وأَنشد:
حتى إِذا خَفَتَ الدُّعاءُ، وصُرِّعَتْ
قَتْلى، كمُنْجَدِعٍ من الغُلأَّنِ
والمعنى: أَن المؤْمنَ مُرَزَّأ في نفسه وأَهله وماله، مَمْنُوٌّ بالأَحْداثِ في أَمر دنياه. ويروى: كَمَثل خافَةِ الزَّرْع. وفي الحديث: نومُ المؤْمنِ سُباتٌّ، وسَمْعُه خُفاتٌ أَي ضعيف لا حِسَّ له. ومنه حديث مُعَاوية وعمرو بن مسعود: سَمْعُه خُفاتٌ، وفَهمُه تاراتٌ. أَبو سعيد: الخافِتُ السحاب الذي ليس فيه ماءٌ، قال: ومثل هذه السحابة لا تَبْرَحُ مكانها، إِنما يسير، من السحابِ، ذو الماءِ؛ قال: والذي يُومِضُ لا يكاد يسير؛ وروى الأَزهري عن ثعلب أَنَّ ابن الأَعرابي أَنشده:بضَرْبٍ يُخَفِّتُ فَوَّارهُ،
وطَعْنٍ تَرى الدَّمعَ منه رَشِيشا
إِذا قَتَلوا منكُمُ فارِساً،
ضَمِنَّا له خَلْفَه أَن يَعِيشا
يقول: نُدْرِكُ بثأْره، فكأَنه لم يُقْتَلُ. ويُخَفِّتُ فَوَّارهُ أَي أَنه واسع، فَدَمه يسيل.
ابن سيده وغيره: والخَفُوت من النساء المهزولة؛ عن اللحياني، وقيل: هي التي لا تَكاجُ تَبِينُ من الهُزال؛ وقيل: هي التي تَسْتَحْسِنُها ما دامتْ وَحْدَها، فإِذا رأَيتها في جماعة من النساء، غَمَزْتَها. الليث: امرأَة خَفُوتٌ لَفُوتٌ؛ فالخَفُوتُ التي تأْخُذُها العينُ ما دامتْ وَحْدَها، فَتَقْبَلُها، فإِذا صارتْ بين النساءِ، غَمَزَتْها؛ واللَّفُوتُ التي فيها التِواءٌ وانْقِباضٌ؛ قال أَبو منصور: ولم أَسمع الخَفُوتَ في نَعْتِ النساء لغير الليث.
والخُفْتُ: السَّذابُ، بضم الخاءِ وسكون الفاءِ، لغة في الخُتْفِ.

##### Türkçe

**الخَفْتُ** ve **الخُفاتُ**: açlık ve benzeri şeylerden olan zayıflık; ve gerçekten **خُفِتَ**.

**الخُفوتُ**: şiddetli açlıktan dolayı sesin zayıflığı; denilir: **صوت خَفيضٌ خَفيتٌ**.

**وخَفَتَ الصوتُ خُفُوتاً**: duruldu/sakinleşti; bundan dolayı ölüye: konuşması kesildiği ve sustuğu zaman **خَفَتَ** denildi; o hâlde o, **خافِتٌ**tir.

Develer, geviş getirdikleri zaman çiğnemeyi **تُخافِتُ** eder. **المُخافَتةُ**: sesin gizlenmesi. Ve sesiyle **خافَتَ** etti: onu alçalttı. Âişe’nin hadîsinde, dedi ki: bazen Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kıraatiyle **خَفَتَ** ederdi, bazen de açıktan okurdu. Onun diğer hadîsi: “**ولا تَجْهَرْ بصلاتِكَ ولا تُخافِتْ بها**” duada indirildi, kıraatte olduğu da söylendi; ve **الخَفْتُ**: **الجَهْرِ**in zıddıdır. Cenaze namazı hadîsinde: birincide Fâtiha’yı **مُخافَتَةً** ile okurdu; o, ondan bir **مفاعَلة**dır. Onun diğer hadîsinde: **تَخافُتاً** ile neredeyse ölecek bir adama baktı da dedi ki: buna ne oluyor? Denildi ki: o, kurrâdandır. **التَّخافُتُ**: **الخُفُوتِ**u tekellüf etmektir; o da zayıflık ve sükûndur; ve onu, sıhhat olmaksızın ortaya koymaktır. Develer çiğnemeyi **خافَتَت** etti: onu **خَفَتَتْ** etti. Ve sesi **خَفَتَ** eder, **يَخْفِتُ**: inceldi. **المُخافَتَةُ** ve **التَّخافُتُ**: sözün gizlice söylenmesidir; **الخَفْتُ** de onun gibidir; şair dedi ki:
أُخاطِبُ جَهْراً، إِذ لَهُنَّ تَخافُتٌ،
وشَتَّانَ بين الجَهْر والمَنْطِقِ الخَفْتِ

Leys: kişi, ses yükseltmekle kıraatini açıklamadığı zaman, kıraatiyle **يُخافِتُ** eder.

Aziz tenzilde: “**ولا تَجْهَرْ بصلاتك ولا تُخافِتْ بها**”.

Kavim, gizlice danıştıkları zaman **تَخافَتَ** eder. Aziz tenzilde:
**يَتَخافَتُونَ** aralarında: “Siz ancak bir gün kaldınız.”

Adam **خَفَتَ** eder, **خُفُوتاً**: öldü.

**الخُفات**: ansızın ölüm; Câ‘dî dedi ki:
ولَسْتُ، وإِن عَزُّوا عليَّ، بهالِكٍ
خُفاتاً، ولا مُسْتَهْزِمٍ ذاهبِ العَقْلِ

Ebû Amr dedi ki: **خُفاتاً**: ansızın. **مُسْتَهْزِم**: çok korkan. Ve denilir: uykululuktan **خَفَتَ** etti, yani sakinleşti. Ebû Mansûr dedi ki: onun “**خُفاتاً**” sözünün manası, yani zayıflık ve zillet.

Ve adam öldüğü zaman ona denilir: gerçekten **خَفَتَ** etti; yani konuşması kesildi. Ve **خَفَتَ خُفاتاً** yani ansızın öldü; bundan denilir: **زَرْعٌ خافِتٌ** yani sanki kaldı da boyun nihayetine ulaşmadı. Ebû Hureyre hadîsinde: zayıf müminin misali, ekinin **خافِتِ**i misali gibidir; bir kere eğilir, başka bir kere doğrulur; bir rivayette: ekinin **خافِتَةِ**si misali gibi. **الخافِتُ** ve **الخافِتَةُ**: taze ekinden yumuşayan ve zayıflayan şeydir; **الهاء**ın eklenmesi, başak te’vili üzerinedir; bundan: ses zayıflayıp sakinleştiği zaman **خَفَتَ الصوتُ**; Ebû Ubeyd dedi ki: **الخافِتِ** ile taze, yumuşak ekini kastetti; bundan ölüye, konuşması kesildiği zaman: gerçekten **خَفَتَ** denildi; ve şu beyit okundu:
حتى إِذا خَفَتَ الدُّعاءُ، وصُرِّعَتْ
قَتْلى، كمُنْجَدِعٍ من الغُلأَّنِ

Ve mana: müminin, nefsi, ehli ve malı hakkında musibete uğramış olması; dünya işi hakkında olaylarla menedilmiş olmasıdır. Şöyle rivayet edilir: ekinin **خافَةِ**si misali gibi.

Hadîste: müminin uykusu **سُباتٌّ**tır, işitmesi **خُفاتٌ**tur; yani hissi olmayan zayıftır. Bundan Muâviye ve Amr b. Mes‘ûd hadîsi: işitmesi **خُفاتٌ**tur, anlayışı **تاراتٌ**tır.

Ebû Saîd: **الخافِتُ** su olmayan buluttur; dedi ki: böyle bir bulut yerinden ayrılmaz; ancak buluttan su sahibi olan yürür; dedi ki: şimşek çakan neredeyse yürümez. Ezherî, Sa‘leb’den rivayet etti: İbnü’l-A‘râbî ona şu beyitleri okuttu:
بضَرْبٍ يُخَفِّتُ فَوَّارهُ،
وطَعْنٍ تَرى الدَّمعَ منه رَشِيشا
إِذا قَتَلوا منكُمُ فارِساً،
ضَمِنَّا له خَلْفَه أَن يَعِيشا

Diyor ki: onun kan davasını alırız; sanki öldürülmemiş gibi. Ve **يُخَفِّتُ فَوَّارهُ** yani o geniştir; böylece onun kanı akar.

İbn Sîde ve başkaları: kadınlardan **الخَفُوت**: zayıf/çelimsiz olan; Lihyânî’den. Ve denildi: o, zayıflıktan neredeyse görünmeyendir. Ve denildi: yalnız olduğu müddetçe onu beğenirsin; onu kadınlardan bir topluluk içinde gördüğün zaman onu ayıplarsın. Leys: **امرأَة خَفُوتٌ لَفُوتٌ**; **الخَفُوتُ**: yalnız olduğu müddetçe gözün onu alır da onu kabul edersin; kadınların arasına girdiği zaman onu ayıplarsın; **اللَّفُوتُ**: onda bir eğrilik ve büzülme olan. Ebû Mansûr dedi ki: kadınların vasfında **الخَفُوتَ**u Leys’ten başkası için işitmedim.

**الخُفْتُ**: **السَّذابُ**; **الخاءِ**ın dammesi ve **الفاءِ**ın sükûnu ile; **الخُتْفِ**te bir dildir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ف ت * * خَفَتَ * الصوت سكن وبابه جلس و * المُخَافَتَةُ * و * التَّخَافُتُ * و * الخَفْتُ * بوزن السبت إسرار المنطق

##### Türkçe

* خ ف ت * * **خَفَتَ** * ses sakinleşti; bâbı **جلس**’tir. Ve * **المُخَافَتَةُ** * ve * **التَّخَافُتُ** * ve * **الخَفْتُ** * (vezni **السبت** üzere) sözün gizlenmesidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

خفت الصوت خفوتا: سكن، وضعف من شدة الجوع. والخفت، والخفات: نحوه. وقد خفت. وصوت خفيض، خفيت، لهذا قيل للميت: خفت: إذا انقطع كلامه وسكت، فهو خافت. خفت الرجل خفوتا: مات. وقال أبو عمرو: خفاتا: مات فجأة. والخفات: موت البغتة، وهو من المجاز،قال الجعدي:
  ولست وإن عزوا علي بهالـك                      خفاتا ولا مستهزم ذاهب العقل

  وقال أبو منصور: خفاتا: أي ضعفا وتذللا. والخفت: إسرار المنطق، وهو ضد الجهر، كالمخافتة، وهو إخفاء الصوت. وخافت بصوته: خفضه. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها:  ربما خفت النبي، صلى الله عليه وسلم، بقراءته وربما جهر  ، وفي حديثها الآخر:  أنزلت  ولا تجهر بصلاتك ولا تخافت بها  في الدعاء  وقيل: في القراءة. وفي حديث صلاة الجنازة: وكان يقرأ في الأولى بفاتحة الكتاب مخافتة  . والتخافت، أنشد الجوهري:
  أخاطب جهرا إذ لهن تـخـافـت                      وشتان بين الجهر والمنطق الخفت وعن الليث: الرجل يخافت بقراءته إذا لم يبين قراءته برفع الصوت. وتخافت القوم، إذا تشاوروا سرا، وفي التنزيل العزيز:  يتخافتون بينهم إن لبثتم إلا عشرا  . والخفت: الخبت، الباء بدل عن الفاء. الخفت بالضم: السذاب، نقله ثعلب عن ابن الأعرابي، كذا في التهذيب، لغة في الختف كما سيأتي عن ابن دريد في الفاء إن شاء الله تعالى. والخافت: السحاب الذي ليس فيه ماء، قاله أبو سعيد، وقال: مثل هذه السحابة لا تبرح مكانها، إنما يسير من السحاب ذو الماء؛ قال: والذي يومض لا يكاد يسير. من المجاز: زرع خافت: أي لم يطل، أو لم يبلغ غاية الطول. وفي حديث أي هريرة:  مثل المؤمن الضعيف، كمثل خافت الزرع، يميل مرة، ويعتدل أخرى  وفي رواية:  كمثل خافتة الزرع  الخافت، والخافتة: مالان وضعف من الزرع الغض. ولحوق الهاء على تأول السنبلة. وقال أبو عبيد: أراد بالخافت: الزرع الغض اللين. وفي أخرى:  كمثل خافة الزرع  ، وفي أخرى:  كمثل خامة الزرع  . من المجاز، عن ابن سيده وغيره: الخفوت: المرأة المهزولة عن اللحياني، وقيل: هي التي لا تكاد تبين من الهزال، أو هي التي تستحسن وتأخذها العين، فتقبلها ما دامت وحدها لا بين النساء، فإذا رأينها فيهن، غمرنها. وامرأة خفوت لفوت، كذا عن الليث. وقال أبو منصور: ولم أسمع الخفوت في نعت النساء لغير الليث. وأخفتت الناقة: إذا نتجت ليوم ملقحها، بضم الميم، نقله الصاغاني. وخفتيان، بضم فسكون ففتح: قلعتان بإربل، نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: الإبل تخافت المضغ: إذا اجترت. والتخافت: تكلف الخفوت، وهو الضعف والسكون وإظهاره من غير صحة. وقد جاء في حديث عائشة:  نظرت إلى رجل كاد يموت تخافتا، فقالت: ما لهذا? فقيل: إنه من القراء  . وخفت صوته، يخفت: رق. وفي الحديث:  نوم المؤمن سبات وسمعه خفات  ، أي: ضعيف، لاحس له. وروى الأزهري عن ثعلب أن ابن الأعرابي أنشده:
  بضـرب يخـفـت فــواره                      وطعن ترى الدمع منه رشيشا أي: أنه واسع، فدمه يسيل.

##### Türkçe

**خفت** ses **خفوتا**: duruldu; ve şiddetli açlıktan zayıfladı. Ve **الخفت** ve **الخفات**: onun benzeri. Ve gerçekten **خفت**. Ve alçak ses, **خفيت**; bundan dolayı ölüye: **خفت** denildi: konuşması kesilip sustuğu zaman; o, **خافت**tir. **خفت** adam **خفوتا**: öldü. Ebû Amr dedi: **خفاتا**: ansızın öldü. Ve **الخفات**: ansızın ölüm; ve o, mecazdandır. el-Ca‘dî dedi:

  Ve ben, bana onunla izzet verseler de, helâk edici (şey) ile
                      **خفاتا** (ansızın ölümle) değilim; ne de aklı giden bir alay edilenim

Ebû Mansûr dedi: **خفاتا**: yani zayıflık ve zillet. Ve **الخفت**: sözün gizlenmesi; ve o, açıktan söylemenin zıddıdır; **المخافتة** gibi; ve o, sesin gizlenmesidir. Ve sesiyle **خافت**: onu alçalttı. Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: “Bazen Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kıraatiyle **خفت** ederdi ve bazen de açıktan okurdu.” Ve onun diğer hadîsinde: “İndirildi: **ولا تجهر بصلاتك ولا تخافت بها**” duada; ve denildi: kıraatte. Ve cenaze namazı hadîsinde: “Ve birincide Fâtiha’yı **مخافتة** ile okurdu.” Ve **التخافت**; el-Cevherî inşâd etti:

  Onlara açıktan hitap ederim; o sırada onlar için **تـخـافـت** vardır
                      Ve açıktan söylemek ile **المنطق الخفت** arasında ne kadar da uzak (fark) vardır

Ve Leys’ten: Adam, sesini yükseltmekle kıraatini açıklamadığı zaman, kıraatiyle **يخافت** eder. Ve kavim **تخافت** etti: gizlice danıştıkları zaman. Ve aziz tenzîlde: **يتخافتون بينهم إن لبثتم إلا عشرا**. Ve **الخفت**: **الخبت**tir; **الباء** **الفاء**’dan bedeldir. **الخفت** (ötre ile): **السذاب**; onu Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti; **التهذيب**’de böyle; İbn Düreyd’den, Allah Teâlâ dilerse, **الفاء**’da geleceği üzere **الختف**’te bir dildir. Ve **الخافت**: içinde su olmayan bulut; bunu Ebû Saîd söyledi; ve dedi: böyle bir bulut yerinden ayrılmaz; buluttan ancak su sahibi olan yürür; dedi: parıldayan ise neredeyse yürümez. Mecazdan: **زرع خافت**: yani uzamadı; yahut boyun nihayetine ulaşmadı. Ebû Hureyre hadîsinde: “Zayıf müminin misali, **خافت الزرع** misali gibidir; bir kere eğilir, bir kere doğrulur.” Ve bir rivayette: “**خافتة الزرع** misali gibidir.” **الخافت** ve **الخافتة**: taze ekinden eğildiler ve zayıfladılar. Ve **الهاء**’nın eklenmesi, başak te’vîli üzerinedir. Ebû Ubeyd dedi: **الخافت** ile muradı: taze, yumuşak ekindir. Ve bir başkasında: “**خافة الزرع** misali gibidir.” Ve bir başkasında: “**خامة الزرع** misali gibidir.” Mecazdan; İbn Sîde ve başkalarından: **الخفوت**: zayıf düşmüş kadın; el-Lihyânî’den. Ve denildi: o, zayıflıktan neredeyse belli olmayan (kadın)dır; yahut o, beğenilen ve gözü alan (kadın)dır; kadınlar arasında değil de yalnız olduğu müddetçe göz onu kabul eder; onları (kadınları) içinde gördükleri zaman, onu bastırırlar. Ve **امرأة خفوت لفوت**; Leys’ten böyle. Ebû Mansûr dedi: Leys’ten başkası için kadınların vasfında **الخفوت**’u işitmedim. Ve dişi deve **أخفتت**: **ملقحها** gününde doğurduğu zaman; **الميم**’in ötrelenmesiyle; bunu es-Sâğânî nakletti. Ve **خفتيان**; ötre ile, sonra sükûn, sonra fetha: Erbil’de iki kale; bunu es-Sâğânî nakletti. Ve ona ilâve olarak: develer **تخافت المضغ** eder: geviş getirdikleri zaman. Ve **التخافت**: **الخفوت**u tekellüf etmektir; ve o, zayıflık ve durgunluktur; ve onu, sıhhat olmaksızın ortaya koymaktır. Ve Âişe hadîsinde gelmiştir: “Bir adama baktım; **تخافتا** ile neredeyse ölüyordu; dedi ki: buna ne oluyor? Denildi: o, kurrâdandır.” Ve onun sesi **خفت** eder, **يخفت**: inceldi. Ve hadîste: “Müminin uykusu **سبات**tır ve işitmesi **خفات**tır”; yani: zayıftır; onda his yoktur. Ve el-Ezherî, Sa‘leb’den rivayet etti ki İbnü’l-A‘râbî ona inşâd etti:

  Bir vuruş ile ki onun kaynaması **يخـفـت** eder
                      Ve bir saplama; ondan gözyaşını serpişik görürsün

Yani: o geniştir; böylece onun kanı akar.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَفَتَ
1 خَفَتَ خاف خف خفى خفت خفتت , (S, A, Msb, K,) aor. خَفِتَ , (Msb,) inf. n. خُفُوتٌ (S, A, K) and خَفْتٌ (Msb, TA) and خُفَاتٌ, (TA,) It (the voice, S, A, Msb) was, or became, still, (S, K,) or silent; (A;) was, or became, low, (Msb,) or soft, or gentle, or slender; and became weak, by reason of vehement hunger. (TA.) ― -b2- Hence, said of a dying man, He ceased speaking; (S;) he was, or became, silent; (S, A, K;) he spoke not. (A.) ― -b3- And [hence,] خَفَتَ, (A, TA,) inf. n. خُفُوتٌ. (assumed tropical:) He died: (A, TA:) and خَفَتَ, inf. n. خُفَاتٌ, (tropical:) he died suddenly; (AA, S, K, TA;) as also مَاتَ خُفَاتًا. (A.) And the latter, i. e. خَفَتَ inf. n. خُفَاتٌ, accord. to AM, (assumed tropical:) He was, or became, weak, and abject, or abased. (TA.) ― -b4- خَفْتٌ also signifies The speaking with a suppressed voice; and so ↓ تَخَافُتٌ, (S, K, TA,) and ↓ مُخَافَتَةٌ. (K, TA.) And you say, خَفَتَ بِصَوْتِهِ, (Msb,) and بِهِ ↓ خافت, (TA,) He lowered his voice; spoke with a low voice. (Msb, TA.) And خَفَتَ بِقِرَآءَتِهِ; (TA;) and بِهَا ↓ خافت, (A, Msb,) inf. n. مُخَافَتَةٌ; (Msb;) and ↓ قَرَأَمُخَافَتَةً; (TA;) He lowered his voice in his reading or reciting; read, or recited, with a low voice: (A, Msb, TA:) or the second of these signifies he read, or recited, indistinctly, not with raised voice. (Lth, TA.) ― -b5- خَفَتَ, said of seed-produce, (assumed tropical:) It was, or became, such as is termed خَافِتٌ [explained below]. (Msb.)

خفّت
2 خفّت خاف خف خفى خفت خفتت [app. It silenced, or killed: said of a smiting with a sword or the like: see فَوَّارٌ]. (TA.)

خافت
3 خافت خاف خافت خافتت , inf. n. مُخَافَتَةٌ: see 1, in four places. ― -b2- [Hence,] الاـِبِلُ تُخَافِتُ المَضْغَ The camels ruminate. (TA.)

اخفتت
4 اخفتت أخفت أخفتت اخفتت She (a camel) brought forth on the day [of the year] in which she was impregnated [or just a year after she was covered]. (K.)

تخافتوا
6 تخافتوا تخافتوا خافت They consulted together secretly. (TA.) See also 1. ― -b2- And تخافت (assumed tropical:) He feigned, or made a false show of, weakness and stillness. (TA.)

خَفْتٌ
خَفْتٌ خاف خف خفى خفت خفتت (S) and ↓ خُفَاتٌ, (A,) applied to speech, (S, A,) Uttered with a low, or suppressed, voice. (S, * A.) [See also خَافِتٌ.] -A2- The former is also syn. with خَبْتٌ [A low, or depressed, tract of ground: &c.]. (K. [So accord. to my MS. copy of the K, and accord. to the TA: but in the CK this signification is omitted; for instead of والخَبْتُ وَبِالضَّمِّ السَّذَابُ, we find وَالخَفْتُ بِالفَتْحِ وَبِالضَّمِّ السَّذَابُ, meaning that حَفْتٌ and خُفْتٌ signify the same as سَذَابٌ.])

خُفْتٌ
خُفْتٌ خاف خف خفى خفت خفتت [and accord. to the CK خَفْتٌ, but this is app. a mistake, (see what next precedes,)] i. q. سَذَابٌ [i. e. Rue]; (K;) as also خُتْفٌ. (T, TA.)

خُفَاتٌ
خُفَاتٌ خفات [an inf. n. of 1, q. v. ― -b2- And also used as an epithet; for ذُو خُفَاتٍ]: see خَفْتٌ. ― -b3- Also Weak hearing. (TA, from a trad.) ― -b4- لَسْتُ خُفَاتًا [I am not weak, and abject, or abased]. (T, from a verse of El-Jaadee.)

خَفُوتٌ
خَفُوتٌ خفوت (tropical:) A lean, or an emaciated, woman: (Lh, K:) or a woman who is scarcely seen distinctly, by reason of leanness, or emaciation: (TA:) or a woman who is deemed goodly, or beautiful, (K,) whom the eye regards as worthy of notice, (A, TA,) as long as she is alone, not when she is among other women. (A, K, TA.) You say اِمْرَأَةٌ خَفْوتٌ لَفُوتٌ: (Lth, A, TA:) لفوت meaning wont to calumniate, or slander. (A.) But AM says, I have not heard خفوت as an epithet applied to a woman on any authority but that of Lth. (TA.)

خَفِيتٌ
خَفِيتٌ خفى خفي خفيت : see what follows, in two places.

خَافِتٌ
خَافِتٌ خاف خافت خافتت A voice becoming still, or silent; or low, or suppressed; as also ↓ خَفِيتٌ. (A.) You say ↓ صَوْتٌ خَفِيضٌ خَفِيتٌ. (TA.) ― -b2- One whose voice is still, or silent, by reason of his weakness. (Har p. 76.) Applied to a dying man, Ceasing to speak; silent. (S.) ― -b3- سَحَابٌ خَافِتٌ Clouds in which is no water. (Aboo-Sa'eed, K.) A cloud like these does not move from its place: only that which contains water travels along: that which sends forth a slightly-flashing lightning scarcely ever, or never, does so. (Aboo-Sa'eed.) ― -b4- زَرْعٌ خَافِتٌ (tropical:) Dying, or dead, seedproduce: (A:) or seed-produce that has not grown tall: (Msb, * K, TA:) or that has not attained the full height. (TA.) The weak believer is likened, in a trad., to خَافِتُ الزَّرْعِ, (A, TA,) which at one time inclines, and at another time stands straight; accord. to A 'Obeyd, خافت meaning what is fresh, or juicy, and soft, or tender: or, accord. to one reading, to خَافِتَةُ الزَّرْعِ, meaning fresh, or juicy, seed-produce, that is soft, or tender, and weak; the ة being added in خافته as though by زرع were meant سُنْبُلَة. (TA.)

##### Türkçe

**خَفَتَ**
1 **خَفَتَ** خاف خف خفى خفت خفتت, (S, A, Msb, K,) muzâri‘i **خَفِتَ**, (Msb,) mastarı **خُفُوتٌ** (S, A, K) ve **خَفْتٌ** (Msb, TA) ve **خُفَاتٌ**’dur, (TA,) O (ses, S, A, Msb) sakin oldu veya sakinleşti, (S, K,) yahut sustu; (A;) alçak oldu veya alçaldı, (Msb,) yahut yumuşak, yahut nazik, yahut ince oldu; ve şiddetli açlık sebebiyle zayıfladı. (TA.) ― -b2- Bundan dolayı, ölmek üzere olan kimse hakkında denir: Konuşmayı kesti; (S;) sustu veya suskunlaştı; (S, A, K;) konuşmadı. (A.) ― -b3- Ve [bundan dolayı,] **خَفَتَ**, (A, TA,) mastarı **خُفُوتٌ**. (mecaz kabul edilerek:) Öldü: (A, TA:) ve **خَفَتَ**, mastarı **خُفَاتٌ**, (mecaz:) ansızın öldü; (AA, S, K, TA;) bunun gibi **مَاتَ خُفَاتًا**. (A.) Ve ikincisi, yani **خَفَتَ** mastarı **خُفَاتٌ**, AM’ye göre, (mecaz kabul edilerek:) zayıf oldu veya zayıfladı, ve zelil oldu yahut alçaltıldı. (TA.) ― -b4- **خَفْتٌ** ayrıca, bastırılmış bir sesle konuşmak demektir; bunun gibi ↓ **تَخَافُتٌ**, (S, K, TA,) ve ↓ **مُخَافَتَةٌ**. (K, TA.) Ve dersin ki: **خَفَتَ بِصَوْتِهِ**, (Msb,) ve بِهِ ↓ **خافت**, (TA,) Sesini kıstı; alçak bir sesle konuştu. (Msb, TA.) Ve **خَفَتَ بِقِرَآءَتِهِ**; (TA;) ve بِهَا ↓ **خافت**, (A, Msb,) mastarı **مُخَافَتَةٌ**; (Msb;) ve ↓ **قَرَأَمُخَافَتَةً**; (TA;) Okuyuşunda/tilâvetinde sesini kıstı; alçak bir sesle okudu veya tilâvet etti: (A, Msb, TA:) yahut bu ikincisi, yüksek sesle değil, belirsiz/kapalı bir şekilde okudu veya tilâvet etti demektir. (Lth, TA.) ― -b5- **خَفَتَ**, tohum mahsul hakkında denir ki, (mecaz kabul edilerek:) aşağıda açıklanan **خَافِتٌ** denilen türden oldu veya öyle oldu. (Msb.)

**خفّت**
2 **خفّت** خاف خف خفى خفت خفتت [görünüşe göre: susturdu veya öldürdü: kılıçla yahut benzeriyle vurma hakkında söylenir: **فَوَّارٌ**’a bak]. (TA.)

**خافت**
3 **خافت** خاف خافت خافتت, mastarı **مُخَافَتَةٌ**: 1’e bak, dört yerde. ― -b2- [Bundan dolayı,] **الاـِبِلُ تُخَافِتُ المَضْغَ** Develer geviş getirir. (TA.)

**اخفتت**
4 **اخفتت** أخفت أخفتت اخفتت O (dişi deve) gebe kaldığı günün [yılın] gününde doğurdu [yahut örtülmesinden tam bir yıl sonra]. (K.)

**تخافتوا**
6 **تخافتوا** تخافتوا خافت Gizlice danıştılar. (TA.) 1’e de bak. ― -b2- Ve **تخافت** (mecaz kabul edilerek:) Zayıflığı ve sükûneti uydurdu, yahut sahte bir görünüşünü yaptı. (TA.)

**خَفْتٌ**
**خَفْتٌ** خاف خف خفى خفت خفتت (S) ve ↓ **خُفَاتٌ**, (A,) söz hakkında kullanılır, (S, A,) alçak yahut bastırılmış bir sesle söylenmiş. (S, * A.) [**خَافِتٌ**’e de bak.] -A2- Birincisi ayrıca **خَبْتٌ** ile eşanlamlıdır [alçak yahut çökük bir arazi parçası: vb.]. (K. [Bu, K’nin yazma nüshama göre ve TA’ya göre böyledir: fakat CK’de bu anlam düşürülmüştür; çünkü **والخَبْتُ وَبِالضَّمِّ السَّذَابُ** yerine **وَالخَفْتُ بِالفَتْحِ وَبِالضَّمِّ السَّذَابُ** buluruz; bunun manası, **حَفْتٌ** ve **خُفْتٌ**’ün **سَذَابٌ** ile aynı olmasıdır.])

**خُفْتٌ**
**خُفْتٌ** خاف خف خفى خفت خفتت [ve CK’ye göre **خَفْتٌ**, fakat bu görünüşe göre bir hatadır, (bir öncekinin ardından gelene bak,)] **سَذَابٌ** ile aynı manadadır [yani sedefotu]; (K;) bunun gibi **خُتْفٌ** da. (T, TA.)

**خُفَاتٌ**
**خُفَاتٌ** خفات [1’in bir mastarıdır, ona bak. ― -b2- Ve ayrıca bir sıfat olarak kullanılır; çünkü **ذُو خُفَاتٍ** için]: **خَفْتٌ**’e bak. ― -b3- Ayrıca zayıf işitme. (TA, bir rivayetten.) ― -b4- **لَسْتُ خُفَاتًا** [Ben zayıf ve zelil yahut alçaltılmış değilim]. (T, el-Câ‘dî’nin bir beytinden.)

**خَفُوتٌ**
**خَفُوتٌ** خفوت (mecaz:) Zayıf, yahut cılız bir kadın: (Lh, K:) yahut zayıflık yahut cılızlık sebebiyle ancak güçlükle seçilebilen bir kadın: (TA:) yahut güzel sayılan, yahut güzel, (K,) gözün dikkate değer gördüğü, (A, TA,) yalnız olduğu müddetçe, başka kadınların arasında iken değil. (A, K, TA.) Dersin ki: **اِمْرَأَةٌ خَفْوتٌ لَفُوتٌ**: (Lth, A, TA:) **لفوت**; iftira etmeye yahut çekiştirmeye alışkın demektir. (A.) Fakat AM der ki: Lth’nin rivayeti dışında, bir kadına sıfat olarak **خفوت** işitmedim. (TA.)

**خَفِيتٌ**
**خَفِيتٌ** خفى خفي خفيت: iki yerde, aşağıda gelene bak.

**خَافِتٌ**
**خَافِتٌ** خاف خافت خافتت Sakinleşen yahut susan; yahut alçak yahut bastırılmış olan bir ses; bunun gibi ↓ **خَفِيتٌ** de. (A.) Dersin ki ↓ **صَوْتٌ خَفِيضٌ خَفِيتٌ**. (TA.) ― -b2- Zayıflığı sebebiyle sesi sakin yahut suskun olan kimse. (Har s. 76.) Ölmek üzere olan kimseye uygulanır: Konuşmayı kesen; suskun. (S.) ― -b3- **سَحَابٌ خَافِتٌ** İçinde su bulunmayan bulutlar. (Aboo-Sa‘eîd, K.) Böyle bir bulut yerinden hareket etmez: ancak su içeren bulut yürür gider: hafifçe çakan bir şimşek çıkaran ise, neredeyse hiç yahut asla çıkarmaz. (Aboo-Sa‘eîd.) ― -b4- **زَرْعٌ خَافِتٌ** (mecaz:) Ölmekte olan yahut ölü tohum mahsul: (A:) yahut boy atmayan tohum mahsul: (Msb, * K, TA:) yahut tam boya erişmemiş olan. (TA.) Zayıf mümin, bir rivayette, **خَافِتُ الزَّرْعِ**’e benzetilmiştir, (A, TA,) bir vakit eğilir, bir vakit doğrulur; A ‘Ubeyd’e göre, **خافت** taze yahut sulu ve yumuşak yahut körpe olan demektir: yahut bir kıraate göre **خَافِتَةُ الزَّرْعِ**’e; bunun manası, yumuşak yahut körpe ve zayıf olan taze yahut sulu tohum mahsuldür; **خافته**’deki **ة**, sanki **زرع** ile **سُنْبُلَة** kastedilmiş gibi eklenmiştir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَفَتَ
خَفَتَ U ( n. ac. خَفْت 1 ,  خَفَاْت 22 ,  خُفَاْت 24 ,  خُفُوْت 27 ),
a.  Became silent, still; died away ( sound ).

b.  Was weak, faint with hunger.

c.  Died.

خَاْفَتَ
خَاْفَتَ III ,  تَخَاْفَتَ VI
a.  [ Bi ], Spoke, read in a low voice.

خَاْفِت
خَاْفِت 21 ,
a.  Faint, dying away ( sound ).

b.  Ceasing to speak, dying ( man ).

c.  Waterless cloud.

خَفْتَاْنُ
خَفْتَاْنُ 33 ,
a.  Exhaustion, faintness.

خَفْتَان
خَفْتَان P. ,
a.  Caftan ( garment ).

##### Türkçe

خَفَتَ
**خَفَتَ** U (n. ac. **خَفْت** 1, **خَفَاْت** 22, **خُفَاْت** 24, **خُفُوْت** 27),
a. Sessiz, sakin oldu; (ses) kesildi, sönüp gitti.

b. Açlıktan zayıf, bitkin oldu.

c. Öldü.

خَاْفَتَ
**خَاْفَتَ** III, **تَخَاْفَتَ** VI
a. [Bi], alçak sesle konuştu, okudu.

خَاْفِت
**خَاْفِت** 21,
a. Zayıf, sönüp giden (ses).

b. Konuşmayı kesen, ölmekte olan (adam).

c. Susuz bulut.

خَفْتَاْنُ
**خَفْتَاْنُ** 33,
a. Tükenme, baygınlık.

خَفْتَان
**خَفْتَان** P.,
a. Kaftan (giysi).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

خفت
خَفَتَ - يَخْفِتُ - خَافَتَ - يُخَافِتُ - تَخَافَتَ - يَتَخَافَتُ
خَفَتَ - يَخْفِتُ + كائن + بـِ كلامه أو صوته: يُنْقِص ويُخَفِّض شدة صوته إلى درجة أعلى بقليل من الهمس
خَافَتَ - يُخَافِتُ + كائن + كائناَ + بكلامه أو صوته: على وزن " فاعـَلَ" من " خَفَتَ - يَخْفِتُ ": يتبادل فعل " خَفَتَ - يَخْفِتُ " مع كائن آخر: يُكلِّم كل منهما الآخر بصوت ضعيف وقليل الشدة يقترب من الهمس وأعلى منه بقليل، وتكون المخافتة بين المرء ونفسه.
﴿وَلا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَلا تُخَافِتْ بِهَا﴾ لا تخافت باقي الناس أو المصلين بصلاتك: لا تجعل شدة صوتك بالصلاة منخفضة بشدة نسبة لباقي الناس
تَخَافَتَ - يَتَخَافَتُ: على وزن " تفاعل" من " خَفَتَ - يَخْفِتُ ": يجهد كائنان أن يتبادلا الكلام بشدة صوت منخفضة، وهي أعلى من الهمس بقليل
﴿يتخافتون بينهم﴾: التقدير: يَتَخافَتُون + كلاماً + بينهم: يتبادلون كلاماً بينهم بشدة صوت منخفضة تقترب من الهمس وأعلى منه بقليل
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " كتم أو إخفاء أو إنقاص شدة الصوت في الكلام المنطوق" وهي:
نَصَتَ - يَنْصِتُ، خَفَتَ - يَخْفِتُ، هَمَسَ - يَهْمِسُ، صَمَتَ - يَصْمُتُ، وَجَسَ - يَجِسُ، كَتَمَ - يَكْتُمُ
خَافَتَ - يُخافِتُ
 	﴿قُلْ ادْعُوا اللَّهَ أَوْ ادْعُوا الرَّحْمَانَ أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَلا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَلا تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلا(110)﴾ الإسراء
تخافَتَ - يَتَخافتُ - يتخافتون
 	﴿يتخافتون بينهم إن لبثتم إلا عشرا(103)﴾ طه ﴿فانطلقوا وهم يتخافتون (23)﴾ القلم
مختار الصحاح
● [خفت] خ ف ت: خَفَتَ الصوت سكن وبابه جلس و المُخَافَتَةُ و التَّخَافُتُ و الخَفْتُ بوزن السبت إسرار المنطق
الراغب
خفت
- قال تعالى: }يتخافتون بينهم﴿[طه/103]،﴾ولا تجهر بصلاتك لا تخافت بها{ [الإسراء/110]، المخافته والخفت: إسرار المنطق، قال:   - 142 - وشتان بين الجهر والمنطق الخفت    (البيت:
أخاطب جهرا إذ لهن تخافت *** وشتان بين الجهر والمنطق الخفت
وهو في اللسان (خفت) ؛ والمجمل 2/297 دون نسبة؛ وخزانة الأدب 6/278)
ملخص اللسان
1.     وخَفَتَ  صوته يَخْفِتُ: رَقَّ. والمُخافَتَةُ والتَّخافُتُ: إِسْرار المَنْطِقِ،
2.     والخُفوتُ:ضَعْفُ الصَّوْت من شِدَّة الجوع - الخَفْتُ والخُفاتُ: الضَّعْفُ من الجوع ونحوه؛ وقد خُفِتَ.
3.     وخَفَتَ الصوتُ خُفُوتاً: سَكَنَ
4.     والمُخافَتةُ: إِخْفاءُ  الصَّوْتِ. وخافَتَ بصوته: خَفَّضَه
5.     وتَخافَتَ القومُ إِذا تشاوَرُوا سِرّاً. وفي التنزيل العزيز:  يَتَخافَتُونَ بينهم إِنْ لَبِثْتم إِلاَّ يوماً.
6. وخَفَتَ الرجلُ خُفُوتاً: ماتَ
لسان العرب
● -   خفت: الخَفْتُ والخُفاتُ: الضَّعْفُ من الجوع ونحوه؛ وقد خُفِتَ.  والخُفوتُ:ضَعْفُ الصَّوْت من شِدَّة الجوع؛ يقال: صوت خَفيضٌ خَفيتٌ.  وخَفَتَ الصوتُ خُفُوتاً: سَكَنَ؛ ولهذا قيل للميت: خَفَتَ إِذا انقطع  كلامُه وسكت، فهو خافِتٌ.  والإِبل تُخافِتُ المَضْغَ إِذا اجتَرَّتْ. والمُخافَتةُ: إِخْفاءُ  الصَّوْتِ. وخافَتَ بصوته: خَفَّضَه. وفي حديث عائشة، قالت: ربما خَفَتَ  النبيُّ، صلى اللَّه عليه وسلم، بقراءَته، وربما جَهَر. وحديثها الآخر:  أُنْزِلَتْ «ولا تَجْهَرْ بصلاتِكَ ولا تُخافِتْ بها» في الدُّعاء، وقيل في  القراءَة؛ والخَفْتُ: ضِدُّ الجَهْرِ. وفي حدديث صلاة الجنازة: كان يقرأُ  في الأُولى بفاتحة الكتاب مُخافَتَةً، هو مفاعَلة منه. وفي حديثها الآخر،  نَظَرَتْ إِلى رجل كادَ يموتُ تَخافُتاً، فقالتْ: ما لهذا؟ فقيل: إِنه من  القُرَّاء. التَّخافُتُ: تَكَلُّف الخُفُوتِ، وهو الضَّعْفُ والسُّكونُ،  وإِظهارُه من غير صحة. وخافَتَت الإِبلُ المَضْغَ: خَفَتَتْه. وخَفَتَ  صوته يَخْفِتُ: رَقَّ. والمُخافَتَةُ والتَّخافُتُ: إِسْرار المَنْطِقِ،  والخَفْتُ مثله؛ قال الشاعر:  أُخاطِبُ جَهْراً، إِذ لَهُنَّ تَخافُتٌ،  وشَتَّانَ بين الجَهْر والمَنْطِقِ الخَفْتِ  الليث: الرجل يُخافِتُ بقراءَته إِذا لم يُبَيِّنُ قراءَته برفع الصوت.  وفي التنزيل العزيزي: ولا تَجْهَرْ بصلاتك ولا تُخافِتْ بها.  وتَخافَتَ القومُ إِذا تشاوَرُوا سِرّاً. وفي التنزيل العزيز:  يَتَخافَتُونَ بينهم إِنْ لَبِثْتم إِلاَّ يوماً.  وخَفَتَ الرجلُ خُفُوتاً: ماتَ.  والخُفات: مَوْتُ البَغْتة؛ قال الجعدي:  ولَسْتُ، وإِن عَزُّوا عليَّ، بهالِكٍ  خُفاتاً، ولا مُسْتَهْزِمٍ ذاهبِ العَقْلِ  قال أَبو عمرو: خُفاتاً: فَجْأَةً. مُسْتَهْزِم: جَزوع. ويقال: خَفَتَ  من النُّعاس أَي سَكَن. قال أَبو منصور: معنى قوله خُفاتاً أَي ضَعْفاً  وتَذَلُّلاً.  ويقال للرجل إِذا ماتَ: قد خَفَتَ أَي انقطع كلامه. وخَفَتَ خُفاتاً أَي  مات فَجأَةً؛ ويقال منه: زَرْعٌ خافِتٌ أَي كأَنه بقي، فلم يَبْلُغْ  غايةَ الطُّولِ. وفي حديث أَبي هريرة: مَثَلُ المؤْمن الضعيف، كَمَثل خافِتِ  الزرْعِ، يَميلُ مرَّةً ويَعْتَدِلُ أُخرى؛ وفي رواية: كمثل خافِتَةِ  الزرعِ. الخافِتُ والخافِتَةُ: ما لانَ وضَعُفَ من الزرع الغَضِّ، ولُحُوق  الهاءِ على تأْويل السُّنْبلة، ومنه خَفَتَ الصوتُ إِذا ضَعُفَ وسَكَنَ؛  قال أَبو عبيد: أَراد بالخافِتِ الزرعَ الغَضَّ اللَّيِّنَ؛ ومنه قيل  للمَيْتِ: قد خَفَتَ إِذا انقطع كلامه؛ وأَنشد:  حتى إِذا خَفَتَ الدُّعاءُ، وصُرِّعَتْ  قَتْلى، كمُنْجَدِعٍ من الغُلأَّنِ  والمعنى: أَن المؤْمنَ مُرَزَّأ في نفسه وأَهله وماله، مَمْنُوٌّ  بالأَحْداثِ في أَمر دنياه. ويروى: كَمَثل خافَةِ الزَّرْع.  وفي الحديث: نومُ المؤْمنِ سُباتٌّ، وسَمْعُه خُفاتٌ أَي ضعيف لا حِسَّ  له. ومنه حديث مُعَاوية وعمرو بن مسعود: سَمْعُه خُفاتٌ، وفَهمُه تاراتٌ.  أَبو سعيد: الخافِتُ السحاب الذي ليس فيه ماءٌ، قال: ومثل هذه السحابة  لا تَبْرَحُ مكانها، إِنما يسير، من السحابِ، ذو الماءِ؛ قال: والذي  يُومِضُ لا يكاد يسير؛ وروى الأَزهري عن ثعلب أَنَّ ابن الأَعرابي  أَنشده:بضَرْبٍ يُخَفِّتُ فَوَّارهُ،  وطَعْنٍ تَرى الدَّمعَ منه رَشِيشا  إِذا قَتَلوا منكُمُ فارِساً،  ضَمِنَّا له خَلْفَه أَن يَعِيشا  يقول: نُدْرِكُ بثأْره، فكأَنه لم يُقْتَلُ. ويُخَفِّتُ فَوَّارهُ أَي  أَنه واسع، فَدَمه يسيل.  ابن سيده وغيره: والخَفُوت من النساء المهزولة؛ عن اللحياني، وقيل: هي  التي لا تَكاجُ تَبِينُ من الهُزال؛ وقيل: هي التي تَسْتَحْسِنُها ما  دامتْ وَحْدَها، فإِذا رأَيتها في جماعة من النساء، غَمَزْتَها. الليث:  امرأَة خَفُوتٌ لَفُوتٌ؛ فالخَفُوتُ التي تأْخُذُها العينُ ما دامتْ وَحْدَها،  فَتَقْبَلُها، فإِذا صارتْ بين النساءِ، غَمَزَتْها؛ واللَّفُوتُ التي  فيها التِواءٌ وانْقِباضٌ؛ قال أَبو منصور: ولم أَسمع الخَفُوتَ في نَعْتِ  النساء لغير الليث.  والخُفْتُ: السَّذابُ، بضم الخاءِ وسكون الفاءِ، لغة في الخُتْفِ.
مقاييس اللغة:
(خفت)  الخاء والفاء والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو إسرارٌ وكتمان. فالخَفْتُ: إسرار النُّطْق. وتخافَتَ الرّجُلانِ. قال الله تعالى: ﴿يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ﴾ [طه 103]. ثم قال الشاعر:
أُخاطِبُ جَهْراً إذْ لهنّ تَخافُتٌ *** وشَتَّانَ بينَ الجَهْرِ وَالمَنْطِق الخَفْتِ([7])
القاموس المحيط:
خَفَتَ خُفوتاً سَكَنَ وسَكَتَ، وخُفاتاً مات فَجْأَةً. والخَفْتُ إسْرارُ المَنْطِقِ، كالمُخافَتَةِ والتخافُتِ. والخَفْتُ، وبالضم السَّذابُ. والخافِتُ السَّحابُ ليس فيه ماءٌ، وزرْعٌ لم يَطُلْ.
والخَفوتُ: المرأةُ المَهْزولةُ، أو التي تُسْتَحْسَنُ وحْدَها، لا بين النِّساءِ. وأخْفَتَتِ الناقةُ: نُتِجَتْ ليَوْمِ مَلْقَحِها. وخُفْتَيانِ، بالضمِّ: قَلْعَتانِ بِإِرْبِلَ.
تاج العروس:
خ ف ت
خَفَتَ الصوتُ خُفُوتاً : سَكَنَ وضَعُفَ من شِدَّةِ الجُوع . والخَفْت والخُفَات : نَحْوُه . وقد خُفِت . وصوتٌ خَفيضٌ خفِيتٌ لهذا قِيل للميِّت : خَفَتَ : إِذا انقَطعَ كلامُه وسَكَتَ فهو خافِتٌ . خَفَتَ الرَّجُلُ خُفُوتاً : ماتَ . وقال أَبو عمْرٍو : خُفَاتاً : مات فَجْأَةً . والخُفَاتُ : مَوْتُ البغْتَةِ وهو من المَجَاز قال الجعْدِيّ :
ولسْت وإِن عزُّوا عَلَيَّ بِهالِكٍ ... خُفَاتاً ولا مُسْتهْزِمٍ ذاهِب العَقْلِ
وقال أَبو منصور : خُفَاتاً : أَي ضَعْفاً وتَذَلُّلاً . والخَفْتُ : إِسرارُ المَنْطِقِ وهو ضِدُّ الجَهْرِ كالمُخافتةِ وهو إِخفاءُ الصَّوْتِ . وخافَتَ بصَوْتِه : خَفَّضَهُ . وفي حديث عائشةَ رضي الله عنها : " رُبَّما خَفَتَ النَّبِيُّ صلَّى الله عليه وسلَّم بقِراءَته ورَبَّما جَهَر " وفي حديثها الآخَرِ : " أُنْزِلتْ " ولا تَجْهَر بِصَلاتِك ولا تُخافِتْ بِها " في الدُّعاءِ " وقيل : في القِراءَة . وفي حديث صلاةِ الجنازة : وكان يَقْرَأُ في الأُولى بفاتحة الكتاب مُخافَتَةً " . والتَّخافُتِ أَنشد الجَوْهَرِيُّ :
أُخاطِبُ جهراً إِذْ لَهُنَّ تَخَافُتٌ ... وشتَّانَ بَيْن الجَهْرِ والمَنْطِقِ الخَفْتِ وعن اللَّيْث : الرَّجُلُ يُخافِتُ بِقراءَته إِذا لم يُبَيِّنْ قِرَاءَته برَفْع الصَّوت . وتَخافَتَ القومُ إِذا تَشاوَرُوا سِرًّا وفي التَّنزيل العزيز : " يَتَخافَتُون بيْنهُمْ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاّ عَشْرًا " . والخَفْتُ : الخَبْتُ الباءُ بدلٌ عن الفاءِ . الخُفْتُ بالضَّمِّ : السَّذَابُ نقلَه ثعلبٌ عن ابن الأَعرابيّ كذا في التّهذيب لغةٌ في الخُتْفِ كما سيأْتي عن ابن دُرَيْدٍ في الفاءِ إِنْ شاءَ الله تعالى . والخافِتُ : السَّحابُ الّذي ليْسَ فيه ماءٌ قاله أَبو سعيد وقال : مثْلُ هَذِه السَّحابةِ لا تَبْرَحُ مكانَها إِنّما يَسيرُ من السَّحاب ذو الماءِ ؛ قال : والّذي يُومِضُ لا يَكادُ يَسيرُ . من المجاز : زَرْعٌ خافتٌ : أَي لَمْ يَطُلْ أَو لمْ يَبْلُغْ غايةَ الطُّول . وفي حديث أَي هُرَيْرَة : " مَثَلُ المُؤْمِنِ الضَّعِيفِ كمَثَل خافِتِ الزَّرْعِ يَمِيلُ مَرَّةً ويَعْتَدِلُ أُخرى " وفي رواية : " كمَثلِ خافِتةِ الزَّرْعِ " الخافِتْ والخافِتةُ : مالان وضَعُفَ من الزَّرْع الغَضِّ . ولُحُوقُ الهاءِ علَى تَأّوُّلِ السُّنْبُلَةِ . وقال أَبو عُبَيْد : أَراد بالخافت : الزَّرْعَ الغضَّ اللَّيِّنَ . وفي أُخرَى : " كَمَثَلِ خافةِ الزَّرْعِ " وفي أُخرى : " كَمَثَلِ خامةِ الزَّرْعِ " . من المَجاز عن ابْن سِيدهْ وغيره : الخَفُوتُ : المَرْأَةُ المَهْزُولةُ عن اللِّحْيَانيّ وقيل : هي التي لا تَكادُ تَبِينُ من الهُزَال أَو هي التِي تُسْتَحْسَنُ وتأْخُذُهَا العَينُ فتَقْبَلُهَا ما دامَتْ وَحْدَهَا لا بَيْنَ النِّسَاءِ فإِذا رأَيْنَها فيهنّ غَمَرْنَها . وامرأَةٌ خَفُوتٌ لَفُوتٌ كذا عن اللَّيْث . وقال أَبو منصور : ولم أَسْمَع الخَفُوتَ في نَعْتِ النساءِ لِغَير اللَّيْث . وأَخْفَتَتِ النَّاقةُ : إِذا نُتِجَتْ لِيَوْمِ مُلْقَحِها بضمّ الميم نقله الصاغانيُّ . وخُفْتيَانُ بضم فسكون ففتح : قَلْعَتانِ بإِرْبِلَ نقله الصاغانيُّ . ومما يُستدركُ عليه : الإبِلُ تُخافِتُ المَضْغَ : إِذا اجْترَّتْ . والتَّخافُت : تكَلُّفُ الخُفُوتِ وهو الضَّعْفُ والسُّكونُ وإِظهارُه من غير صِحَّة . وقد جاءَ في حديث عائشة : " نظَرت إِلى رجُلٍ كاد يموت تَخافُتاً فقالتْ : ما لِهذا ؟ فقِيلَ : إِنَّه من القُرَّاءِ " . وخَفَتَ صَوْتُه يَخْفِتُ : رَقَّ . وفي الحديث : " نَوْمُ المؤْمِنِ سُبَاتٌ وسَمْعهُ خُفاتٌ " أَي : ضَعيف لاحِسَّ له . ورَوى الأَزهري عن ثعلب أَنّ ابنَ الأَعرابيّ أَنشده :
بضَرْبٍ يُخَفِّتُ فَوَّارُه ... وطَعْنٍ تَرَى الدَّمْعَ مِنْهُ رَشِيشَا أَي : أَنّه واسعٌ فدَمُهُ يَسِيلُ

##### Türkçe

خفت
**خَفَتَ - يَخْفِتُ - خَافَتَ - يُخَافِتُ - تَخَافَتَ - يَتَخَافَتُ**
**خَفَتَ - يَخْفِتُ** + bir varlık + sözüyle veya sesiyle **بِ**: sesinin şiddetini azaltır ve düşürür; sesinin şiddetini fısıltıdan biraz daha yüksek bir dereceye indirir
**خَافَتَ - يُخَافِتُ** + bir varlık + bir varlığı + sözüyle veya sesiyle: “**فاعـَلَ**” vezninde, “**خَفَتَ - يَخْفِتُ**”ten: “**خَفَتَ - يَخْفِتُ**” fiilini başka bir varlık ile karşılıklı yapar: her biri diğerine, fısıltıya yaklaşan ve ondan biraz daha yüksek, zayıf ve az şiddetli bir sesle konuşur; ve **المخافتة** kişi ile kendi nefsi arasında olur.
﴿**وَلا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَلا تُخَافِتْ بِهَا**﴾ namazınla diğer insanları veya namaz kılanları **لا تخافت**: namazdaki sesinin şiddetini, diğer insanlara nispetle çok düşük kılma
**تَخَافَتَ - يَتَخَافَتُ**: “**تفاعل**” vezninde, “**خَفَتَ - يَخْفِتُ**”ten: iki varlık, fısıltıdan biraz daha yüksek olan düşük bir ses şiddetiyle konuşmayı karşılıklı yapmaya çabalar
﴿**يتخافتون بينهم**﴾: takdir: **يَتَخافَتُون** + bir söz **كلاماً** + aralarında **بينهم**: aralarında, fısıltıya yaklaşan ve ondan biraz daha yüksek düşük bir ses şiddetiyle söz alışverişinde bulunurlar
Ve lafız, “konuşulan sözde ses şiddetini gizleme veya saklama veya azaltma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**نَصَتَ - يَنْصِتُ**، **خَفَتَ - يَخْفِتُ**، **هَمَسَ - يَهْمِسُ**، **صَمَتَ - يَصْمُتُ**، **وَجَسَ - يَجِسُ**، **كَتَمَ - يَكْتُمُ**
**خَافَتَ - يُخافِتُ**
﴿**قُلْ ادْعُوا اللَّهَ أَوْ ادْعُوا الرَّحْمَانَ أَيًّا مَا تَدْعُوا فَلَهُ الأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَلا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَلا تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلا(110)**﴾ الإسراء

**تخافَتَ - يَتَخافتُ - يتخافتون**
﴿**يتخافتون بينهم إن لبثتم إلا عشرا(103)**﴾ طه ﴿**فانطلقوا وهم يتخافتون (23)**﴾ القلم

مختار الصحاح
● [**خفت**] خ ف ت: **خَفَتَ** ses: sakinleşti; kapısı **جلس**’tir; **المُخَافَتَةُ** ve **التَّخَافُتُ** ve **الخَفْتُ**, **السبت** vezninde: söz söylemeyi gizlemek

الراغب
خفت
- Yüce Allah dedi ki: ﴿**يتخافتون بينهم**﴾ [طه/103], ﴿**ولا تجهر بصلاتك لا تخافت بها**﴾ [الإسراء/110]; **المخافته** ve **الخفت**: söz söylemeyi gizlemek; dedi ki: - 142 - ve **الجهر** ile **المنطق الخفت** arasında ne kadar da uzaklık vardır (beyit:
**أخاطب جهرا إذ لهن تخافت \*\*\* وشتان بين الجهر والمنطق الخفت**
Ve o, **اللسان**’da (**خفت**)tır; ve **المجمل** 2/297 nisbet olmaksızın; ve **خزانة الأدب** 6/278)

ملخص اللسان
1. Ve **خَفَتَ** sesi **يَخْفِتُ**: inceldi. Ve **المُخافَتَةُ** ve **التَّخافُتُ**: sözü gizlemek,
2. Ve **الخُفوتُ**: şiddetli açlıktan sesin zayıflığı - **الخَفْتُ** ve **الخُفاتُ**: açlıktan ve benzerinden zayıflık; ve **خُفِتَ** olundu.
3. Ve **خَفَتَ** ses **خُفُوتاً**: sakinleşti
4. Ve **المُخافَتةُ**: sesi gizlemek. Ve **خافَتَ** sesiyle: onu alçalttı
5. Ve **تَخافَتَ** kavim, gizlice danıştıkları zaman. Ve aziz tenzilde: **يَتَخافَتُونَ** aralarında **إِنْ لَبِثْتم إِلاَّ يوماً**.
6. Ve **خَفَتَ** adam **خُفُوتاً**: öldü

لسان العرب
● - **خفت**: **الخَفْتُ** ve **الخُفاتُ**: açlıktan ve benzerinden zayıflık; ve **خُفِتَ** olundu. Ve **الخُفوتُ**: şiddetli açlıktan sesin zayıflığı; denir: **صوت خَفيضٌ خَفيتٌ**. Ve **خَفَتَ** ses **خُفُوتاً**: sakinleşti; bunun için ölüye: **خَفَتَ** denildi; konuşması kesildiği ve sustuğu zaman; o halde o **خافِتٌ**tir. Ve develer, geviş getirdikleri zaman çiğnemeyi **تُخافِتُ** eder. Ve **المُخافَتةُ**: sesi gizlemektir. Ve **خافَتَ** sesiyle: onu alçalttı. Ve Âişe hadîsinde, dedi ki: bazen Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kıraatiyle **خَفَتَ** ederdi, bazen de **جَهَر** ederdi. Ve onun diğer hadîsi: “**ولا تَجْهَرْ بصلاتِكَ ولا تُخافِتْ بها**” duada indirildi; ve kıraatte denildi. Ve **الخَفْتُ**: **الجَهْر**in zıddıdır. Ve cenaze namazı hadîsinde: birincide Fâtiha’yı **مُخافَتَةً** ile okurdu; o, ondan bir **مفاعَلة**dır. Ve onun diğer hadîsinde: **تَخافُتاً** sebebiyle neredeyse ölecek bir adama baktı; dedi ki: buna ne oluyor? denildi ki: o, **القُرَّاء**dandır. **التَّخافُتُ**: **الخُفُوتِ**u tekellüf etmektir; o da zayıflık ve sakinliktir; ve onu, sıhhat olmaksızın ortaya koymaktır. Ve develer çiğnemeyi **خافَتَت** etti: onu **خَفَتَت** etti. Ve **خَفَتَ** sesi **يَخْفِتُ**: inceldi. Ve **المُخافَتَةُ** ve **التَّخافُتُ**: sözü gizlemektir; ve **الخَفْتُ** de onun gibidir; şair dedi ki:
**أُخاطِبُ جَهْراً، إِذ لَهُنَّ تَخافُتٌ،
وشَتَّانَ بين الجَهْر والمَنْطِقِ الخَفْتِ**
**الليث**: adam, kıraatinde sesi yükseltmekle kıraatini açıklamadığı zaman kıraatiyle **يُخافِتُ** eder. Ve aziz tenzilde: **ولا تَجْهَرْ بصلاتك ولا تُخافِتْ بها**. Ve kavim, gizlice danıştıkları zaman **تَخافَتَ** eder. Ve aziz tenzilde: **يَتَخافَتُونَ** aralarında **إِنْ لَبِثْتم إِلاَّ يوماً**. Ve **خَفَتَ** adam **خُفُوتاً**: öldü. Ve **الخُفات**: ansızın ölüm; **الجعدي** dedi ki:
**ولَسْتُ، وإِن عَزُّوا عليَّ، بهالِكٍ
خُفاتاً، ولا مُسْتَهْزِمٍ ذاهبِ العَقْلِ**
**أَبو عمرو** dedi: **خُفاتاً**: ansızın. **مُسْتَهْزِم**: çok korkan. Ve denir: **خَفَتَ** uykululuktan; yani sakinleşti. **أَبو منصور** dedi: onun “**خُفاتاً**” sözünün manası: yani zayıflık ve zillet. Ve adama, öldüğü zaman: **قد خَفَتَ** denir; yani konuşması kesildi. Ve **خَفَتَ خُفاتاً**: yani ansızın öldü; ve denir ondan: **زَرْعٌ خافِتٌ**; yani sanki kaldı da boyun nihayetine ulaşmadı. Ebû Hureyre hadîsinde: zayıf müminin misali, ekinin **خافِت**i misali gibidir; bir kere eğilir, bir kere doğrulur; ve bir rivayette: ekinin **خافِتَة**si misali gibi. **الخافِتُ** ve **الخافِتَةُ**: taze ekinden yumuşayan ve zayıflayan şeydir; ve **الهاء**’nın eklenmesi, başak te’vili üzerinedir; ve ondan: ses zayıfladığı ve sakinleştiği zaman **خَفَتَ الصوتُ**; **أَبو عبيد** dedi: **الخافِت** ile taze yumuşak ekini kastetti; ve ondan ölüye: konuşması kesildiği zaman **قد خَفَتَ** denildi; ve şu beyiti okudu:
**حتى إِذا خَفَتَ الدُّعاءُ، وصُرِّعَتْ
قَتْلى، كمُنْجَدِعٍ من الغُلأَّنِ**
Mana: mümin, nefsi ve ehli ve malı içinde musibete uğratılmıştır; dünya işinde hadiselerle imtihan olunmuştur. Rivayet olunur: ekinin **خافَة**si misali gibi. Ve hadîste: müminin uykusu **سُباتٌّ**tur; ve işitmesi **خُفاتٌ**tur; yani zayıftır, hissi yoktur. Ve Muâviye ile Amr b. Mes‘ûd hadîsinden: işitmesi **خُفاتٌ**tur, anlayışı **تاراتٌ**tır. **أَبو سعيد**: **الخافِتُ** su olmayan buluttur; dedi ki: bu bulut gibi bir bulut yerinden ayrılmaz; ancak buluttan su sahibi olan yürür; dedi ki: şimşek çakan neredeyse yürümez. Ve **الأَزهري** **ثعلب**’den rivayet etti: **ابن الأَعرابي** ona şu beyiti okuttu:
**بضَرْبٍ يُخَفِّتُ فَوَّارهُ،
وطَعْنٍ تَرى الدَّمعَ منه رَشِيشا
إِذا قَتَلوا منكُمُ فارِساً،
ضَمِنَّا له خَلْفَه أَن يَعِيشا**
Diyor ki: onun kan davasını alırız; sanki öldürülmemiş gibi. Ve “**يُخَفِّتُ فَوَّارهُ**” yani: o geniştir; kanı akar.
**ابن سيده** ve başkası: ve **الخَفُوت** kadınlardan zayıf olan(lar)dır; **اللحياني**’den; ve denildi: o, zayıflıktan neredeyse görünmeyendir; ve denildi: o, yalnız kaldığı müddetçe beğendiğin; fakat onu kadınlardan bir cemaat içinde gördüğün zaman onu ayıpladığın. **الليث**: **امرأَة خَفُوتٌ لَفُوتٌ**; **الخَفُوت**: yalnız kaldığı müddetçe gözün onu alır, onu kabul eder; kadınlar arasına girdiği zaman onu ayıplar; ve **اللَّفُوت**: onda eğrilik ve büzülme olan. **أَبو منصور** dedi: kadınların vasfında **الخَفُوت**u, **الليث**’ten başkası için işitmedim. Ve **الخُفْتُ**: **السَّذابُ**; **الخاء**’ın dammesi ve **الفاء**’ın sükûnu ile; **الخُتْف**te bir dildir.

مقاييس اللغة:
(**خفت**) **الخاء** ve **الفاء** ve **التاء** bir tek asıldır; o da gizleme ve saklamadır. O halde **الخَفْتُ**: konuşmayı gizlemektir. Ve iki adam **تخافَتَ** etti. Yüce Allah dedi ki: ﴿**يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ**﴾ [طه 103]. Sonra şair dedi ki:
**أُخاطِبُ جَهْراً إذْ لهنّ تَخافُتٌ \*\*\* وشَتَّانَ بينَ الجَهْرِ وَالمَنْطِق الخَفْتِ**([7])

القاموس المحيط:
**خَفَتَ** **خُفوتاً**: sakinleşti ve sustu; ve **خُفاتاً**: ansızın öldü. Ve **الخَفْتُ**: söz söylemeyi gizlemektir; **المُخافَتَةِ** ve **التخافُتِ** gibi. Ve **الخَفْتُ**, ve damme ile: **السَّذابُ**. Ve **الخافِتُ**: içinde su olmayan buluttur; ve bir ekin: uzamadı.
Ve **الخَفوتُ**: zayıf kadın; yahut yalnızken beğenilen, kadınlar arasında değil. Ve dişi deve **أخْفَتَتِ**: gebe kaldığı gün için doğurdu. Ve **خُفْتَيانِ**, damme ile: Erbil’de iki kale.

تاج العروس:
خ ف ت
**خَفَتَ** ses **خُفُوتاً**: sakinleşti ve şiddetli açlıktan zayıfladı. Ve **الخَفْت** ve **الخُفَات**: onun gibidir. Ve **خُفِت** olundu. Ve **صوتٌ خَفيضٌ خفِيتٌ**; bunun için ölüye: konuşması kesildiği ve sustuğu zaman **خَفَتَ** denildi; o halde o **خافِتٌ**tir. **خَفَتَ** adam **خُفُوتاً**: öldü. Ve **أَبو عمْرٍو** dedi: **خُفَاتاً**: ansızın öldü. Ve **الخُفَاتُ**: ansızın ölüm; ve o mecazdandır. **الجعْدِيّ** dedi ki:
**ولسْت وإِن عزُّوا عَلَيَّ بِهالِكٍ ... خُفَاتاً ولا مُسْتهْزِمٍ ذاهِب العَقْلِ**
Ve **أَبو منصور** dedi: **خُفَاتاً**: yani zayıflık ve zillet. Ve **الخَفْتُ**: söz söylemeyi gizlemektir; o, **الجَهْر**in zıddıdır; **المُخافتة** gibi; o da sesi gizlemektir. Ve **خافَتَ** sesiyle: onu alçalttı. Ve Âişe’nin hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “bazen Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kıraatiyle **خَفَتَ** ederdi, bazen de **جَهَر** ederdi.” Ve onun diğer hadîsinde: “**ولا تَجْهَر بِصَلاتِك ولا تُخافِتْ بِها**” duada indirildi; ve denildi: kıraatte. Ve cenaze namazı hadîsinde: “ve birincide Fâtiha’yı **مُخافَتَةً** ile okurdu.” Ve **التَّخافُتِ** hakkında **الجَوْهَرِيُّ** şu beyiti okudu:
**أُخاطِبُ جهراً إِذْ لَهُنَّ تَخَافُتٌ ... وشتَّانَ بَيْن الجَهْرِ والمَنْطِقِ الخَفْتِ**
Ve **اللَّيْث**’ten: adam, kıraatini ses yükseltmekle açıklamadığı zaman kıraatiyle **يُخافِتُ** eder. Ve kavim, gizlice danıştıkları zaman **تَخافَتَ** eder. Ve aziz tenzilde: “**يَتَخافَتُون بيْنهُمْ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاّ عَشْرًا**”. Ve **الخَفْتُ**: **الخَبْتُ**; **الباء** **الفاءِ**’ın yerine bedeldir. **الخُفْتُ** damme ile: **السَّذَابُ**; onu **ثعلب** **ابن الأَعرابيّ**’den nakletti; **التّهذيب**’de böyle; **الخُتْف**te bir dildir; yakında, Allah تعالى dilerse, **الفاءِ**’da **ابن دُرَيْدٍ**’den gelecektir. Ve **الخافِتُ**: içinde su olmayan buluttur; bunu **أَبو سعيد** söyledi; dedi ki: bu bulut gibi bir bulut yerinden ayrılmaz; ancak buluttan su sahibi olan yürür; dedi ki: şimşek çakan neredeyse yürümez. Mecazdandır: **زَرْعٌ خافتٌ**: yani uzamadı yahut boyun nihayetine ulaşmadı. Ebû Hureyre hadîsinde: “zayıf müminin misali, ekinin **خافِت**i misali gibidir; bir kere eğilir, bir kere doğrulur.” Ve bir rivayette: “ekinin **خافِتة**si misali gibi.” **الخافِتْ** ve **الخافِتةُ**: taze ekinden yumuşayan ve zayıflayan şeydir. Ve **الهاءِ**’nın eklenmesi, başak te’vili üzerinedir. Ve **أَبو عُبَيْد** dedi: **الخافت** ile taze yumuşak ekini kastetti. Ve başka birinde: “ekinin **خافة**si misali gibi.” Ve başka birinde: “ekinin **خامة**si misali gibi.” Mecazdandır; **ابْن سِيدهْ** ve başkasından: **الخَفُوتُ**: zayıf kadın; **اللِّحْيَانيّ**’den; ve denildi: zayıflıktan neredeyse görünmeyen; yahut beğenilen ve gözün onu alıp kabul ettiği, yalnız kaldığı müddetçe, kadınlar arasında değil; onu onların içinde gördükleri zaman onu bastırdılar. Ve **امرأَةٌ خَفُوتٌ لَفُوتٌ**; **اللَّيْث**’ten böyle. Ve **أَبو منصور** dedi: kadınların vasfında **الخَفُوت**u, **اللَّيْث**’ten başkası için işitmedim. Ve dişi deve **أَخْفَتَتِ**: gebe kaldığı gün için doğurduğu zaman; **الميم**’in dammesiyle; bunu **الصاغانيُّ** nakletti. Ve **خُفْتيَانُ** damme, sonra sükûn, sonra fetha ile: Erbil’de iki kale; bunu **الصاغانيُّ** nakletti. Ve üzerine istidrâk olunanlardandır: develer çiğnemeyi **تُخافِتُ** eder: geviş getirdiği zaman. Ve **التَّخافُت**: **الخُفُوتِ**u tekellüf etmektir; o da zayıflık ve sakinliktir; ve onu, sıhhat olmaksızın ortaya koymaktır. Ve Âişe hadîsinde gelmiştir: “**تَخافُتاً** sebebiyle neredeyse ölecek bir adama baktı; dedi ki: buna ne oluyor? denildi ki: o, **القُرَّاءِ**dandır.” Ve **خَفَتَ** sesi **يَخْفِتُ**: inceldi. Ve hadîste: “müminin uykusu **سُباتٌ**tur; ve işitmesi **خُفاتٌ**tur”; yani: zayıftır, hissi yoktur. Ve **الأَزهري** **ثعلب**’den rivayet etti: **ابنَ الأَعرابيّ** ona şu beyiti okuttu:
**بضَرْبٍ يُخَفِّتُ فَوَّارُه ... وطَعْنٍ تَرَى الدَّمْعَ مِنْهُ رَشِيشَا** yani: o geniştir; kanı akar
