# خفت — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%81%D8%AA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خفت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خفت

خفت الصوت خفوتا: سكن، وضعف من شدة الجوع. والخفت، والخفات: نحوه. وقد خفت. وصوت خفيض، خفيت، لهذا قيل للميت: خفت: إذا انقطع كلامه وسكت، فهو خافت. خفت الرجل خفوتا: مات. وقال أبو عمرو: خفاتا: مات فجأة. والخفات: موت البغتة، وهو من المجاز،قال الجعدي:
  ولست وإن عزوا علي بهالـك                      خفاتا ولا مستهزم ذاهب العقل

  وقال أبو منصور: خفاتا: أي ضعفا وتذللا. والخفت: إسرار المنطق، وهو ضد الجهر، كالمخافتة، وهو إخفاء الصوت. وخافت بصوته: خفضه. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها:  ربما خفت النبي، صلى الله عليه وسلم، بقراءته وربما جهر  ، وفي حديثها الآخر:  أنزلت  ولا تجهر بصلاتك ولا تخافت بها  في الدعاء  وقيل: في القراءة. وفي حديث صلاة الجنازة: وكان يقرأ في الأولى بفاتحة الكتاب مخافتة  . والتخافت، أنشد الجوهري:
  أخاطب جهرا إذ لهن تـخـافـت                      وشتان بين الجهر والمنطق الخفت وعن الليث: الرجل يخافت بقراءته إذا لم يبين قراءته برفع الصوت. وتخافت القوم، إذا تشاوروا سرا، وفي التنزيل العزيز:  يتخافتون بينهم إن لبثتم إلا عشرا  . والخفت: الخبت، الباء بدل عن الفاء. الخفت بالضم: السذاب، نقله ثعلب عن ابن الأعرابي، كذا في التهذيب، لغة في الختف كما سيأتي عن ابن دريد في الفاء إن شاء الله تعالى. والخافت: السحاب الذي ليس فيه ماء، قاله أبو سعيد، وقال: مثل هذه السحابة لا تبرح مكانها، إنما يسير من السحاب ذو الماء؛ قال: والذي يومض لا يكاد يسير. من المجاز: زرع خافت: أي لم يطل، أو لم يبلغ غاية الطول. وفي حديث أي هريرة:  مثل المؤمن الضعيف، كمثل خافت الزرع، يميل مرة، ويعتدل أخرى  وفي رواية:  كمثل خافتة الزرع  الخافت، والخافتة: مالان وضعف من الزرع الغض. ولحوق الهاء على تأول السنبلة. وقال أبو عبيد: أراد بالخافت: الزرع الغض اللين. وفي أخرى:  كمثل خافة الزرع  ، وفي أخرى:  كمثل خامة الزرع  . من المجاز، عن ابن سيده وغيره: الخفوت: المرأة المهزولة عن اللحياني، وقيل: هي التي لا تكاد تبين من الهزال، أو هي التي تستحسن وتأخذها العين، فتقبلها ما دامت وحدها لا بين النساء، فإذا رأينها فيهن، غمرنها. وامرأة خفوت لفوت، كذا عن الليث. وقال أبو منصور: ولم أسمع الخفوت في نعت النساء لغير الليث. وأخفتت الناقة: إذا نتجت ليوم ملقحها، بضم الميم، نقله الصاغاني. وخفتيان، بضم فسكون ففتح: قلعتان بإربل، نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: الإبل تخافت المضغ: إذا اجترت. والتخافت: تكلف الخفوت، وهو الضعف والسكون وإظهاره من غير صحة. وقد جاء في حديث عائشة:  نظرت إلى رجل كاد يموت تخافتا، فقالت: ما لهذا? فقيل: إنه من القراء  . وخفت صوته، يخفت: رق. وفي الحديث:  نوم المؤمن سبات وسمعه خفات  ، أي: ضعيف، لاحس له. وروى الأزهري عن ثعلب أن ابن الأعرابي أنشده:
  بضـرب يخـفـت فــواره                      وطعن ترى الدمع منه رشيشا أي: أنه واسع، فدمه يسيل.

### Türkçe

**خفت** ses **خفوتا**: duruldu; ve şiddetli açlıktan zayıfladı. Ve **الخفت** ve **الخفات**: onun benzeri. Ve gerçekten **خفت**. Ve alçak ses, **خفيت**; bundan dolayı ölüye: **خفت** denildi: konuşması kesilip sustuğu zaman; o, **خافت**tir. **خفت** adam **خفوتا**: öldü. Ebû Amr dedi: **خفاتا**: ansızın öldü. Ve **الخفات**: ansızın ölüm; ve o, mecazdandır. el-Ca‘dî dedi:

  Ve ben, bana onunla izzet verseler de, helâk edici (şey) ile
                      **خفاتا** (ansızın ölümle) değilim; ne de aklı giden bir alay edilenim

Ebû Mansûr dedi: **خفاتا**: yani zayıflık ve zillet. Ve **الخفت**: sözün gizlenmesi; ve o, açıktan söylemenin zıddıdır; **المخافتة** gibi; ve o, sesin gizlenmesidir. Ve sesiyle **خافت**: onu alçalttı. Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: “Bazen Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kıraatiyle **خفت** ederdi ve bazen de açıktan okurdu.” Ve onun diğer hadîsinde: “İndirildi: **ولا تجهر بصلاتك ولا تخافت بها**” duada; ve denildi: kıraatte. Ve cenaze namazı hadîsinde: “Ve birincide Fâtiha’yı **مخافتة** ile okurdu.” Ve **التخافت**; el-Cevherî inşâd etti:

  Onlara açıktan hitap ederim; o sırada onlar için **تـخـافـت** vardır
                      Ve açıktan söylemek ile **المنطق الخفت** arasında ne kadar da uzak (fark) vardır

Ve Leys’ten: Adam, sesini yükseltmekle kıraatini açıklamadığı zaman, kıraatiyle **يخافت** eder. Ve kavim **تخافت** etti: gizlice danıştıkları zaman. Ve aziz tenzîlde: **يتخافتون بينهم إن لبثتم إلا عشرا**. Ve **الخفت**: **الخبت**tir; **الباء** **الفاء**’dan bedeldir. **الخفت** (ötre ile): **السذاب**; onu Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti; **التهذيب**’de böyle; İbn Düreyd’den, Allah Teâlâ dilerse, **الفاء**’da geleceği üzere **الختف**’te bir dildir. Ve **الخافت**: içinde su olmayan bulut; bunu Ebû Saîd söyledi; ve dedi: böyle bir bulut yerinden ayrılmaz; buluttan ancak su sahibi olan yürür; dedi: parıldayan ise neredeyse yürümez. Mecazdan: **زرع خافت**: yani uzamadı; yahut boyun nihayetine ulaşmadı. Ebû Hureyre hadîsinde: “Zayıf müminin misali, **خافت الزرع** misali gibidir; bir kere eğilir, bir kere doğrulur.” Ve bir rivayette: “**خافتة الزرع** misali gibidir.” **الخافت** ve **الخافتة**: taze ekinden eğildiler ve zayıfladılar. Ve **الهاء**’nın eklenmesi, başak te’vîli üzerinedir. Ebû Ubeyd dedi: **الخافت** ile muradı: taze, yumuşak ekindir. Ve bir başkasında: “**خافة الزرع** misali gibidir.” Ve bir başkasında: “**خامة الزرع** misali gibidir.” Mecazdan; İbn Sîde ve başkalarından: **الخفوت**: zayıf düşmüş kadın; el-Lihyânî’den. Ve denildi: o, zayıflıktan neredeyse belli olmayan (kadın)dır; yahut o, beğenilen ve gözü alan (kadın)dır; kadınlar arasında değil de yalnız olduğu müddetçe göz onu kabul eder; onları (kadınları) içinde gördükleri zaman, onu bastırırlar. Ve **امرأة خفوت لفوت**; Leys’ten böyle. Ebû Mansûr dedi: Leys’ten başkası için kadınların vasfında **الخفوت**’u işitmedim. Ve dişi deve **أخفتت**: **ملقحها** gününde doğurduğu zaman; **الميم**’in ötrelenmesiyle; bunu es-Sâğânî nakletti. Ve **خفتيان**; ötre ile, sonra sükûn, sonra fetha: Erbil’de iki kale; bunu es-Sâğânî nakletti. Ve ona ilâve olarak: develer **تخافت المضغ** eder: geviş getirdikleri zaman. Ve **التخافت**: **الخفوت**u tekellüf etmektir; ve o, zayıflık ve durgunluktur; ve onu, sıhhat olmaksızın ortaya koymaktır. Ve Âişe hadîsinde gelmiştir: “Bir adama baktım; **تخافتا** ile neredeyse ölüyordu; dedi ki: buna ne oluyor? Denildi: o, kurrâdandır.” Ve onun sesi **خفت** eder, **يخفت**: inceldi. Ve hadîste: “Müminin uykusu **سبات**tır ve işitmesi **خفات**tır”; yani: zayıftır; onda his yoktur. Ve el-Ezherî, Sa‘leb’den rivayet etti ki İbnü’l-A‘râbî ona inşâd etti:

  Bir vuruş ile ki onun kaynaması **يخـفـت** eder
                      Ve bir saplama; ondan gözyaşını serpişik görürsün

Yani: o geniştir; böylece onun kanı akar.
