# خفد (خ-ف-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%81%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ف - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والفاء والدال معهما
خ ف د يستعمل فقط خفد: الخَفَيْدَدُ من الظلمان: الطويل الساقين، والجميع الخَفَيْدَدات، ويقال: الخَفادِد. وإذا جاء على بناء فعالل في آخره حرفان مثلان فإنهم يمدونه نحو قردد وقراديد، وخَفَيْدَد وخَفاديد، قال:
وإن شئتُ سامَي واسِطَ الكُور رأسُها		وعامتْ بَضَبْعَيها نجاءَ الـخَـفَـيْدَدِ

##### Türkçe

باب **الخاء** و**الفاء** و**الدال** معهما
**خ ف د** yalnızca **خفد** kullanılır: **الخَفَيْدَدُ** karanlıklardan: uzun bacaklı olan; hepsi **الخَفَيْدَدات**tır; ve denilir: **الخَفادِد**. Ve son kısmında iki benzer harf bulunan **فعالل** yapısı üzere geldiği zaman, onu uzatırlar; **قردد** ve **قراديد** gibi, ve **خَفَيْدَد** ve **خَفاديد** gibi. Dedi ki:
وإن شئتُ سامَي واسِطَ الكُور رأسُها		وعامتْ بَضَبْعَيها نجاءَ الـخَـفَـيْدَدِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أَخْفَدَت الناقةُ فهي مُخْفِدٌ، إذا أَظهرَتْ أنّها حَمَلَت ولم يكن بها حَمْلٌ. والخَفود من النوق: التي تُلْقي وَلَدَها قبل أن يَسْتَبينَ خَلْفَهُ. والخَفَيْفَد والخَفَيْدَدُ: الخفيف من الظِلْمانِ.

##### Türkçe

**أَخْفَدَت** dişi deve; o hâlde o **مُخْفِدٌ**dur; eğer hamile kaldığını ortaya koyarsa, hâlbuki onda hamilelik yoksa. Ve develerden **الخَفود**: arka tarafı belirginleşmeden önce yavrusunu atan (düşüren) olandır. Ve **الخَفَيْفَد** ve **الخَفَيْدَدُ**: **الظِلْمانِ**dan hafif olan (kimse)dir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ د ف
خفد ، خدف : مُسْتعملان .
خفد : قال الليث : الْخَفَيْدَدُ _ من الظِّلْمَانِ :
الطَّويلُ السَّاقَيْن .
وجَمْعُه الْخَفَيْدَدَاتُ ، والْخَفَادِدُ .
قال : وإذا جاء اسمٌ عَلَى بِنَاء ) ( فَعَالِلَ ) ( _ مِمَّا
في آخره حَرْفان مِثْلاَنِ _ فإنهم يَمُدُّونه
_ نحو قرْدَدٍ ، وقَرَاديدَ ، وخَفَيْدَد _ وخَفَادِيدَ .
وقال أبو عبيد : قيل للظَّلِيم : خَفَيْدَدٌ
لسرعته .
أبو عبيد _ عن الأُمَوِيِّ _ : إذا أَلْقَتِ الناقةُ
وَلَدَها _ قبل أن يستبينَ خَلْقُه _ قيل :
أَخْفَدَتْ ، وهي ناقَةٌ خَفُودٌ .
قال شمر : وهذا غَرِيب مُنْكَرٌ .
قلتُ : ورَوَى أبو العباس _ عن ابن
الأعرابيِّ _ : إذا ألْقَتِ المرأَةُ ولدَها بزَحْرةٍ
واحدةٍ . قيل : زَكَبَتْ به وأَزْلَخَتْ به ،
وأَمْعَصَتْ به ، وأَخْفَدَت به ، وأَسْهَدَتْ به
وأَمْهَدَتْ به .
ويقال للظليم خَفيْدُدٌ ، وخَفَيْفَدٌ كلٌّ يقال .
خدف : عمرو _ عن أبيه _ يقال لِخرَقِ القميص
قبل أن تُؤلَّفَ : الكِسَفُ والْخِدَفُ .
واحِدُها : كِسْفَةٌ وخِدْفَةٌ .
قال : والْخَدْفُ : السُّكَّانُ الذي بالسَّفينة .

##### Türkçe

خ د ف
**خفد** , **خدف** : ikisi de kullanılmıştır.

**خفد** : Leys dedi: **الْخَفَيْدَدُ** — devekuşlarından — iki bacağı uzun olan.
Onun çoğulu **الْخَفَيْدَدَاتُ** ve **الْخَفَادِدُ**’dür.
Dedi: Sonunda birbirinin aynı iki harf bulunan şeylerden, adı ( **فَعَالِلَ** ) kalıbı üzere geldiği vakit, onu uzatırlar; — **قرْدَدٍ** ve **قَرَاديدَ** ve **خَفَيْدَد** — ve **خَفَادِيدَ** gibi.

Ebû Ubeyd dedi: Devekuşuna, süratinden dolayı **خَفَيْدَدٌ** denilmiştir.

Ebû Ubeyd — Ümevî’den —: Dişi deve, yavrusunu — yaratılışı belli olmadan önce — attığı zaman: **أَخْفَدَتْ** denilir; o, **ناقَةٌ خَفُودٌ**’dur.
Şemmer dedi: Bu, garip, inkâr edilendir.

Dedim: Ebû’l-Abbâs — İbnü’l-A‘râbî’den — rivayet etti: Kadın, çocuğunu tek bir itişle attığı zaman: Onunla **زَكَبَتْ** ve onunla **أَزْلَخَتْ** ve onunla **أَمْعَصَتْ** ve onunla **أَخْفَدَت** ve onunla **أَسْهَدَتْ** ve onunla **أَمْهَدَتْ** denilir.

Devekuşuna **خَفيْدُدٌ** ve **خَفَيْفَدٌ** denilir; her biri söylenir.

**خدف** : Amr — babasından —: Gömleğin yırtıklarına, birleştirilmeden önce, **الكِسَفُ** ve **الْخِدَفُ** denilir.
Onun teki: **كِسْفَةٌ** ve **خِدْفَةٌ**’dir.
Dedi: **الْخَدْفُ**: gemide olan dümen.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والفاء وما يثلثهما)
  (خفق)  الخاء والفاء والقاف أصلٌ واحد يرجع إليه فروعُه، وهو الاضطراب في الشَّيء. يقال خفَق العلم يَخْفُِق. وخفق النّجم، وخفق القلبُ يخفُِق خفقاناً. قال:
كأنّ قطاةً عُلِّقت بجنَاحِها *** على كبِدي مِن شِدّةِ الخفقانِ([1])  ويقال أخْفَقَ الرّجلُ بثوبه، إذا لَمَعَ به. ومن هذا الباب الخَفْق، وهو كلُّ ضربٍ بشيءٍ عريض. يقال خَفَقَ الأرضَ بنَعله. ورجل خَفّاق القَدَمِ، إذا كان صدرُ قدمِه عريضاً. والمِخْفَقُ: السَّيف العريض. ويقال إنّ الخَفْقَة المفازةُ([2])، وسمِّيت بذلك لأنّ الرياح تختفِق فيها.
  ومن الباب ناقة خفيقٌ: سريعة([3]). وخَفَقَ السّرابُ؛ اضطربَ. وخفَق الرّجُل خَفْقةً، إذا نَعَس. والخافقانِ: جانِبا الجَوِّ. وامرأةٌ خَفّاقة الحشا، أي خمِيصة البَطْن، كأنَّ ذلك يضطرب. وأمّا قولهم أَخفق الرجل، إذا غَزَا ولم يُصِب شيئاً، فيمكن أن يكون شاذّاً عن الباب، ويمكن أن يقال: إذا لم يُصِبْ فهو مضطربُ الحال؛ وهو بعيد. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "أيُّما سَرِيَّةٍ غَزَتْ فأخفقَتْ كان لها أجرُها مَرَّتَين". وقال عنترة:
فيُخفِق مَرَّةً ويُفِيد أُخْرى *** ويَفجَع ذا الضغائن بالأرِيبِ([4])  (خفي)  الخاء والفاء والياء أصلان متباينان متضادّان. فالأوّل السَّتْر، والثاني الإظهار.
  فالأوّل خَفِيَ الشَّيءُ يخفَى؛ وأخفيته، وهو في خِفْيَة وخَفاءٍ، إذا ستَرْتَه، ويقولون: بَرِحَ الخَفَاء، أي وَضَحَ السِّرُّ وبدا ويقال لما دُونَ رِيشات الطائر العشر، اللواتي في مقدم جناحه: الخوافي. والخوافي: سَعَفاتٌ يَلِين قَلْب النَّخلة والخافي: الجنّ. ويقال للرّجُل المستترِ مستخْفٍ.
  والأصل الآخر خفا البرقُ خَفْواً، إذا لمع، ويكون ذلك في أدنى ضعف. ويقال خَفَيْتُ [الشَّيءَ] بغَيْر ألِفٍ، إذا أظهرتَه. وخَفَا المطَرُ الفَأر من جِحَرَتهنّ: أخْرجَهن. قال امرؤ القيس:
خَفاهُنّ من أَنْفَاقِهنّ كأنَّما  *** خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحابٍ مُركبِ([5])  ويقرأ على هذا التأويل: ﴿إنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أَخْفِيها([6])﴾ [طه 15] أي أُظهِرُها.
  (خفت)  الخاء والفاء والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو إسرارٌ وكتمان. فالخَفْتُ: إسرار النُّطْق. وتخافَتَ الرّجُلانِ. قال الله تعالى: ﴿يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ﴾ [طه 103]. ثم قال الشاعر:
أُخاطِبُ جَهْراً إذْ لهنّ تَخافُتٌ *** وشَتَّانَ بينَ الجَهْرِ وَالمَنْطِق الخَفْتِ([7])  (خفج)  الخاء والفاء والجيم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف الاستقامة. فالأخفج: الأعوج الرِّجْل؛ والمصدر الخَفَج، ويقال إنَّ الخَفَج* الرِّعدة. وهو ذاك القياس.
  (خفد)  الخاء والفاء والدال أصلٌ واحد، وهو من الإسراع. يقال خَفَدَ الظليم: أسرع في مَرِّه. ولذلك سُمِّي خَفيْدَداً.
  (خفر)  الخاء والفاءُ والراءُ أصلان: أحدهما الحياء، والآخَر المحافظة أو ضِدُّها.
  فالأوّل الخَفَرُ. يقال خَفِرَت المرأةُ: استحيت، تَخفَر خَفراً، وهي خَفِرَةٌ. قال:
  * زَانَهنّ الدَّلُّ والخَفَرُ *
  وأمّا الأصل الآخر فيقال خفَرْتُ الرّجُل خُفْرةً، إذا أَجَرْتَه وكنتَ له خَفيراً. وتَخَفَّرْتُ بفلانٍ، إذا استَجَرْتَ به. ويقال أخفَرْتُه، إذا بَعَثْتَ معه خفيراً.
  وأمّا خِلافُ ذلك فأخفَرتُ الرّجُلَ، وذلك إذا نقضْتَ عَهده. وهذا كالباب الذي ذكرناه في خفَيت وأخفيت.
  (خفع)  الخاء والفاء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على التزاق شيءٍ بشيء لِضُرٍّ يكون. يقال انخَفَعَ الرَّجل على فراشه، إذا لَزِق به مِن مرض. ويقال خَفعَ الرَّجُل، إذا التزق بطنُه بظهْره. ومنه قول جرير:
  * رَغداً وضَيْفُ بني عِقالٍ يُخْفَعُ([8]) *
  وذكر ناسٌ: انخفَعت كَبِدُه من الجوع، إذا انقطعت. وأنشدوا هذا البيتَ؛ وهو قريبٌ من الأوّل. وقال بعضهم: الأخفع الرجل الذي كأنَّ به ظَلْعاً إذا مشَى. ويقال: الخَوْفَع الواجم المكتئِب. ويقال خفَعتُه بالسَّيف، إذا ضربتَه به. والقياس واحد.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) البيت لعروة بن حزام من قصيدة في ديوانه نسخة الشنقيطي بدار الكتب المصرية، ورواها القالي في النوادر 158-162. وعدتها تسعة أبيات ومائة.
([2]) شاهده قول العجاج: * وخفقة ليس بها طوئي *
([3]) في الأصل: "ناقة خفيق سريع"، محرف.
([4]) البيت في اللسان (خفق) برواية: "ويصيد أخرى".
([5]) ديوان امرئ القيس 86 واللسان (خفى) ونوادر أبي زيد 9 والقالي (1: 211) والمخصص  (10: 46).
([6]) هذه قراءة أبي الدرداء وابن جبير والحسن ومجاهد وحميد، ورويت عن ابن كثير وعاصم وسائر القراء بضم الهمزة. تفسير أبي حيان (6: 232).
([7]) البيت في اللسان (خفت)، وقد سبق في (جهر 1: 487). وفي الأصل: "اخافت" تحريف.
([8]) ديوان جرير 449 واللسان (خفع). وصدره: * يمشون قد نفخ الخزير بطونهم *
ـ

##### Türkçe

(باب **الخاء** و**الفاء** ve ikisini üçleyen şeyler)
  (**خفق**)  **الخاء** ve**الفاء** ve**القاف** tek bir asıldır; dalları ona döner; o da şeydeki çalkalanmadır. Denir: **خفَق** sancak **يَخْفُِق**. Ve **خفق** yıldız, ve kalp **يخفُِق** **خفقاناً** çarpar. Dedi:
كأنّ قطاةً عُلِّقت بجنَاحِها *** على كبِدي مِن شِدّةِ الخفقانِ([1])  Ve denir: adam elbisesiyle **أخْفَقَ**, onunla parıldattığı zaman. Ve bu bâbdandır **الخَفْق**; o, geniş bir şeyle olan her vuruştur. Denir: yeri nalıyla **خَفَقَ**. Ve **خَفّاق القَدَمِ** adam; ayağının önü geniş olduğu zaman. Ve **المِخْفَقُ**: geniş kılıç. Ve denir ki **الخَفْقَة** çöl düzlük([2]); rüzgârlar onda **تختفِق** ettiği için bununla adlandırılmıştır.
  Ve bâbdandır: **خفيقٌ** deve; hızlı([3]). Ve **خَفَقَ** serap; çalkalandı. Ve adam bir **خَفْقةً** **خفَق**; uyukladığı zaman. Ve **الخافقانِ**: havanın iki yanı. Ve **خَفّاقة الحشا** kadın; yani karınca zayıf, sanki bu çalkalanır. Ama onların “adam **أَخفق** etti” sözü; yani gazâ etti de hiçbir şey elde etmediği zaman; bâbdan şâz olabilir, ve denebilir ki: elde etmediği zaman hâli çalkantılıdır; ve bu uzaktır. Allah’ın Resûlü صلى الله عليه وآله وسلم dedi: "Herhangi bir **سَرِيَّةٍ** gazâ edip de **فأخفقَتْ** ederse onun için ecri iki defadır". Ve Antara dedi:
فيُخفِق مَرَّةً ويُفِيد أُخْرى *** ويَفجَع ذا الضغائن بالأرِيبِ([4])  (**خفي**)  **الخاء** ve**الفاء** ve**الياء** birbirinden ayrı, birbirine zıt iki asıldır. Birincisi örtmedir, ikincisi açığa çıkarmadır.
  Birincisi: şey **خَفِيَ** eder **يخفَى**; ve onu **أخفيته**; ve o **خِفْيَة** ve **خَفاءٍ** içindedir; onu örttüğün zaman. Ve derler: **بَرِحَ الخَفَاء**; yani sır açık oldu ve belirdi. Ve kuşun kanadının ön kısmında bulunan on tüyden aşağıda olan şeye denir: **الخوافي**. Ve **الخوافي**: hurma ağacının göbeğini yumuşatan yaprak saplarıdır. Ve **الخافي**: cin. Ve gizlenen adama denir: **مستخْفٍ**.
  Diğer asıl: şimşek **خفا** eder **خَفْواً**; parladığı zaman; ve bu en aşağı zayıflıkta olur. Ve denir: **خَفَيْتُ** [şeyi] elifsiz, onu açığa çıkardığın zaman. Ve yağmur fareleri deliklerinden **خَفَا** etti: onları çıkardı. İmru’ul-Kays dedi:
خَفاهُنّ من أَنْفَاقِهنّ كأنَّما  *** خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحابٍ مُركبِ([5])  Ve bu te’vile göre okunur: ﴿إنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ **أَخْفِيها**([6])﴾ [طه 15] yani onu açığa çıkarırım.
  (**خفت**)  **الخاء** ve**الفاء** ve**التاء** tek bir asıldır; o da gizleme ve saklamadır. O hâlde **الخَفْتُ**: söz söylemeyi gizlemektir. Ve iki adam **تخافَتَ** etti. Allah تعالى dedi: ﴿يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ﴾ [طه 103]. Sonra şair dedi:
أُخاطِبُ جَهْراً إذْ لهنّ تَخافُتٌ *** وشَتَّانَ بينَ الجَهْرِ وَالمَنْطِق الخَفْتِ([7])  (**خفج**)  **الخاء** ve**الفاء** ve**الجيم** tek bir asıldır; doğruluğun zıddına delâlet eder. O hâlde **الأخفج**: ayağı eğri olan; ve mastar **الخَفَج**’dir. Ve denir ki **الخَفَج** titremedir. Ve o, bu kıyastır.
  (**خفد**)  **الخاء** ve**الفاء** ve**الدال** tek bir asıldır; o da süratten bir şeydir. Denir: devekuşu **خَفَدَ** etti; yürüyüşünde hızlandı. Bu yüzden **خَفيْدَداً** diye adlandırıldı.
  (**خفر**)  **الخاء** ve**الفاء** ve**الراء** iki asıldır: biri hayâ, diğeri koruma yahut onun zıddı.
  Birincisi **الخَفَرُ**’dir. Denir: kadın **خَفِرَت**; hayâ etti; **تَخفَر** **خَفراً**; ve o **خَفِرَةٌ**’dir. Dedi:
  * زَانَهنّ الدَّلُّ والخَفَرُ *
  Diğer asla gelince: “adamı **خفَرْتُ** **خُفْرةً**” denir; onu himaye ettiğin ve ona **خَفيراً** olduğun zaman. Ve “falancayla **تَخَفَّرْتُ**” denir; onunla sığındığın zaman. Ve “onu **أخفَرْتُ**” denir; onunla birlikte bir **خفيراً** gönderdiğin zaman.
  Bunun zıddına gelince: adamı **أخفَرتُ**; bu, onun ahdini bozduğun zamandır. Ve bu, **خفَيت** ve **أخفيت**’te zikrettiğimiz bâb gibidir.
  (**خفع**)  **الخاء** ve**الفاء** ve**العين** tek bir asıldır; bir zarar sebebiyle bir şeyin bir şeye yapışmasına delâlet eder. Denir: adam yatağına **انخَفَعَ** etti; hastalıktan dolayı ona yapıştığı zaman. Ve denir: adam **خَفعَ** etti; karnı sırtına yapıştığı zaman. Ondandır Cerîr’in sözü:
  * رَغداً وضَيْفُ بني عِقالٍ يُخْفَعُ([8]) *
  Bir topluluk zikretti: “ciğeri açlıktan **انخفَعت** etti”; koptuğu zaman. Ve bu beyti şâhid getirdiler; ve o birincisine yakındır. Ve bazısı dedi: **الأخفع** yürüdüğü zaman sanki onda topallık varmış gibi olan adamdır. Ve denir: **الخَوْفَع** dalgın, kederli olandır. Ve denir: onu kılıçla **خفَعتُ**; onunla ona vurduğun zaman. Ve kıyas birdir.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) Beyit, divanındaki bir kasideden Urve b. Hizâm’ındır; Şınkîtî nüshasıyla Mısır Dârü’l-Kütübi’nde; ve onu el-Kâlî **النوادر**’de 158-162 rivayet etti. Sayısı dokuz beyit ve yüzdür.
([2]) Şahidi, el-A‘câc’ın sözü: * وخفقة ليس بها طوئي *
([3]) Asılda: "ناقة خفيق سريع"، tahrif edilmiştir.
([4]) Beyit **اللسان**’da (**خفق**) “ويصيد أخرى” rivayetiyle.
([5]) İmru’ul-Kays divanı 86 ve **اللسان** (**خفى**) ve Ebû Zeyd’in **نوادر**’i 9 ve el-Kâlî (1: 211) ve **المخصص** (10: 46).
([6]) Bu, Ebû’d-Derdâ ve İbn Cübeyr ve el-Hasen ve Mücâhid ve Humeyd kıraatidir; İbn Kesîr ve Âsım ve diğer kurrâdan hemzenin dammesiyle rivayet edilmiştir. Ebû Hayyân tefsiri (6: 232).
([7]) Beyit **اللسان**’da (**خفت**); ve daha önce (**جهر** 1: 487)’de geçti. Asılda: "اخافت" tahriftir.
([8]) Cerîr divanı 449 ve **اللسان** (**خفع**). Ve صدرُه: * يمشون قد نفخ الخزير بطونهم *
ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

خَفِدَ خَفَداً وخَفَدَ يَخْفِدُ خَفْداً وخَفَداناً: كلاهما أَسرع في مشيه.
والخَفَيْفَدُ والخَفَيْدَدُ: السريع، مثل بهما سيبويه صفتين وفسرهما السيرافي. والخَفَيْدَدُ: الظليم الخفيف، والجمع خَفاددُ وخَفَيْدَدات؛ قال الليث: إِذا جاء اسم على بناء فَعالل مما آخره حرفان مثلان فإِنهم يمدونه نحو قَرْدَد وقَراديدَ وخَفَيْدَد وخَفاديد؛ وقيل: هو الظليم الطويل الساقين؛ قيل للظليم خَفَيْدَد لسرعته، وفيه لغة أُخرى خَفَيْفَد وهو ثلاثي من خفد أُلحق بالرباعي.
ابن الأَعرابي: إِذا أَلقت المرأَة ولدها بزَحْرَةٍ قيل: زَكَبَتْ به وأَزْلَخَتْ به وأَمصَعَت به وأَخْفَدت به وأَسهدت به وأَمهدت به. والخَفَيْدد: فرس الأَسود بن حُمْران. والخُفْدُدُ: الخُفَّاش. والخُفْدود: ضرب من الطير.
وأَخْفَدت الناقة فهي مُخْفِد إِذا أَظهرت أَنها حملت ولم يكن بها حمل. وأَخْفَدت الناقة فهي خَفود: أَلقت ولدها لغير تمام قبل أَن يستبين خلقه؛ ونظيره أُنْتِجَت فهي نَتُوج إِذا حملت، وأَعَقَّت الفرس فهي عَقوق إِذا لم تحمل، وأَشَصَّت الناقة فهي شَصوص إِذا قل لبنها، وقد قيل: شَصَّت فإِن كان شَصوص عليه فليس بشاذ، وخَفَدان: موضع.

##### Türkçe

**خَفِدَ** **خَفَداً** ve **خَفَدَ** **يَخْفِدُ** **خَفْداً** ve **خَفَداناً**: ikisi de yürüyüşünde daha hızlı oldu.

**والخَفَيْفَدُ** ve **والخَفَيْدَدُ**: hızlı; Sîbeveyh bunlarla iki sıfat olarak örnek verdi ve onları Sîrâfî açıkladı. **والخَفَيْدَدُ**: hafif devekuşu erkeği; çoğulu **خَفاددُ** ve **خَفَيْدَدات**; Lays dedi ki: Sonu iki aynı harf olanlardan **فَعالل** kalıbı üzere bir isim geldiği zaman, onu uzatırlar; **قَرْدَد** ve **قَراديدَ** ve **خَفَيْدَد** ve **خَفاديد** gibi; ve denildi ki: o, uzun bacaklı devekuşu erkeğidir; devekuşu erkeğine, süratinden dolayı **خَفَيْدَد** denildi; onda başka bir dil de vardır: **خَفَيْفَد**; o, **خفد**’den üç harflidir, dörtlüye ilhak edilmiştir.

İbnü’l-A‘râbî: Kadın çocuğunu bir **زَحْرَةٍ** ile attığı zaman, “Onunla **زَكَبَتْ**” ve “Onunla **أَزْلَخَتْ**” ve “Onunla **أَمصَعَت**” ve “Onunla **أَخْفَدت**” ve “Onunla **أَسهدت**” ve “Onunla **أَمهدت**” denilir.

**والخَفَيْدد**: Esved b. Humrân’ın atı. **والخُفْدُدُ**: yarasa.
**والخُفْدود**: kuştan bir tür.

Dişi deve **أَخْفَدت**; o hâlde o **مُخْفِد**’dir: hamile olduğunu ortaya koyduğu hâlde onda hamilelik yoksa.

Dişi deve **أَخْفَدت**; o hâlde o **خَفود**’dur: yaratılışı belirginleşmeden önce, tamamlanma olmaksızın çocuğunu attı; bunun benzeri: **أُنْتِجَت**; o hâlde o **نَتُوج**’dur: hamile kaldığı zaman; ve kısrak **أَعَقَّت**; o hâlde o **عَقوق**’tur: hamile kalmadığı zaman; ve dişi deve **أَشَصَّت**; o hâlde o **شَصوص**’tur: sütü az olduğu zaman; ve denilmiştir: **شَصَّت**; eğer üzerinde **شَصوص** varsa, o zaman şâz değildir. **وخَفَدان**: bir yer.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

خفد، كنصر وفرح، يخفد خفدا محركة وخفدا بفتح فسكون وخفدانا محركة: أسرع في مشيه كحفد، بالمهملة، وقد تقدم. والخفيدد والخفيفد: السريع، مثل بهما سيبويه صفتين، وفسرهما السيرافي. والخفيدد: الظليم الخفيف، وقيل: هو الطويل الساقين، وإنما سمي به لسرعته. وفيه لغة أخرى: خفيفد، وهو ثلاثي من خفد، ألحق بالرباعي ج: خفادد، قال الليث: إذا جاء اسم على بناء فعالل مما آخره حرفان مثلان، فإنهم يمدونه، نحو خفيدد وخفاديد، وقد جاء في جمع خفيدد خفيددات أيضا. والخفيدد اسم فرس أبي الأسود، وفي بعض الأمهات: الأسود بن حمران بن عمرو. والخفدود، كبهلول: الخفاش، سمي بذلك لأنه يختفي بالنهار ويبدو بالليل، ويقال خفي وخفت وخفد، بمعنى، قاله شيخنا نقلا عن بعض أئمة الاشتقاق. يقال: أبصر من خفدود، كالخفدد، كهدهد. والخفدود: طائر آخر يشبهه، عن ابن دريد.
 وأخفدت الناقة إذا أخدجت، أي ألقت ولدها لغير تمام قبل أن يستبين خلقه فهي خفود، ونظيره أنتجت فهي نتوج إذا حملت؛ وأعقت الفرس فهي عقوق، إذا لم تحمل، وأشصت الناقة، وهي شصوص، إذا قل لبنها أو أخفدت الناقة، إذا أظهرت أنها حامل ولم تكن كذلك، وهي مخفد. وخفدان كسرطان: ع عن ابن دريد.
 ومما يستدرك عليه: عن ابن الأعرابي: إذا ألقت المرأة ولدها بزحرة قيل: زكبت به، وأزلخت به، وأمصعت به، وأخفدت به، وأسهدت به، وأمهدت به.

##### Türkçe

خفد, **نصر** ve **فرح** gibi; **يخفد** **خفدا** harekeli ve **خفدا** fetha ile sonra sükûn ile ve **خفدانا** harekeli: yürüyüşünde hızlandı; **حفد** gibi, **بالمهملة** ile; ve daha önce geçti. Ve **الخفيدد** ve **الخفيفد**: hızlı olan; Sîbeveyh bunlarla iki sıfat olarak örnek verdi; Sîrâfî de ikisini açıkladı. Ve **الخفيدد**: hafif devekuşu; ve denildi ki: o, uzun bacaklı olandır; ancak sürati sebebiyle onunla adlandırıldı. Ve onda başka bir dil vardır: **خفيفد**; o, **خفد**’den üç harflidir; dörtlüye ilhak edildi; çoğulu: **خفادد**. Leys dedi ki: Sonu iki benzer harf olanlardan **فعالل** vezni üzere bir isim geldiğinde, onu uzatırlar; **خفيدد** ve **خفاديد** gibi. Ve **خفيدد**’in cem‘inde **خفيددات** da gelmiştir. Ve **الخفيدد** Ebû’l-Esved’in atının adıdır; bazı ana kaynaklarda: el-Esved b. Humrân b. Amr. Ve **الخفدود**, **بهلول** gibi: yarasa; gündüz gizlenip gece göründüğü için bununla adlandırıldı; ve “**خفي** ve **خفت** ve **خفد**” denir, anlamca; bunu şeyhimiz, اشتقاق imamlarından bazısından naklen söyledi. “**خفدود**’dan daha keskin görür” denir; **الخفدد** gibi; **هدهد** gibi. Ve **الخفدود**: ona benzeyen başka bir kuş; İbn Düreyd’den.

Ve **أخفدت** dişi deve, **أخدجت** olduğunda; yani, yaratılışı belirginleşmeden önce, tamam olmaksızın yavrusunu attı; o hâlde o **خفود**’dur. Bunun benzeri: **أنتجت**; o hâlde o **نتوج**’dur, hamile kaldığında. Ve **أعقت** kısrak; o hâlde o **عقوق**’tur, hamile kalmadığında. Ve **أشصت** dişi deve; o da **شصوص**’tur, sütü az olduğunda. Veya **أخفدت** dişi deve, hamile olduğunu ortaya koyduğunda ve öyle olmadığı hâlde; o da **مخفد**’dir. Ve **خفدان** **سرطان** gibi: (bir şey)dir; İbn Düreyd’den.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: İbnü’l-A‘râbî’den: Kadın çocuğunu **بزحرة** ile attığında “onunla **زكبت** etti” denir; ve “onunla **أزلخت** etti”, ve “onunla **أمصعت** etti”, ve “onunla **أخفدت** etti”, ve “onunla **أسهدت** etti”, ve “onunla **أمهدت** etti”.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَفَدَ
خَفَدَ U ( n. ac. خَفْد 1 ,  خَفَدَاْن 36 ) خَفِدَ A ( n. ac. خَفَد 4 )
a.  Strode along.

خُفْدُد
خُفْدُد ,  خُفْدُوْد
a.  Bat.

##### Türkçe

**خَفَدَ**
**خَفَدَ** U (mastarı: **خَفْد** 1, **خَفَدَاْن** 36) **خَفِدَ** A (mastarı: **خَفَد** 4)
a. Uzun adımlarla yürüdü.

**خُفْدُد**
**خُفْدُد**, **خُفْدُوْد**
a. Yarasa.
