# خفر (خ-ف-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%81%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ف - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والراء والفاء معهما
خ ر ف، ف خ ر، ف ر خ، ر خ ف، خ ف ر مستعملات خرف: خَرِفَ الشَّيْخُ خَرَفاً، وأخْرَفَه الهَرَمُ، فهو خَرِف.
وخَرَفَ الرجل يَخْرُفُ أي: أخذ من طُرَف الفواكه، والأسم الخُرْفة.
وأخرَفْتُه نخلةً: جعلتها خُرْفةٌ له يَخْتَرِفُها.
والمِخْرَف كالزَّبيل يُخْتَرَف فيه من أطايب التُرطَب، واسم تلك النَّخْلة التي تُعْزَلُ للخُرْفة الخَريفة، وتجمع خَرائِفَ.
وأَخْرَفَ النَّخْلُ وهو مُخرِفٌ مثل أجَزَّ البُرُّ.
والخروف: الحمل الذَّكَرُ، وجمعه الخِرفانُ، والعدد أخرفة، واشتقاقه أنه يخرُفُ من هنا وهنا وبه سُمِّيَ الخريف، لأنه يُخْرَفُ فيه كل شيء أي يُؤْخَذُ ويُجْتَنَي في حينه، فهو ثلاثة أشهر بين آخر القيظ وأول الشتاء.
وإذا مطر القوم في الخريف قيل: خُرِفُوا.
ومطر الخريف هو الخَزَفيّ، قال:
وجَوازِلٌ مَخْزُوفةٌ وبراغِزٌ		مَحْبُورَةٌ ومُكَلَّلانِ وعَوْهَجُ
والخُرافةُ: حدَّيثه مُسْتَمْلَحٌ كَذِبٌ.
وخَرَّفْتُ فلاناً: حدَّثته بالخُرافات.
ومَخْرَفة النعم. قال الهذلي:
فاجزته بأفل تحسـب أثـره		نهجاً أبان بذي فريغٍ مَخْرَفِ
رخف: الرَّخْفةُ: الزبدة، أسم لها، قال:
تضربُ دِرّاتها إذا شكرت		تأْقِطُها والرخاف تَسْلَؤُها
وسميت رَخْفة لرقتها.
وأرخَفْتُ العجين وأورَخْتُه إذا أكثرت ماءَه حتى يَستَرخي، وقد رَخِفَ يرخَفُ رَخَفاً ووَرِخَ ورَخاً، وأسم ذلك العجين الرَّخَفُ.
فرخ: فَرَّخَتِ الحَمامةُ تَفريخاً، واستَفْرَخْناها أي اتَّخَذْناها للفرخ.
وأفرَخَ الطائر: صارَ ذا فَرْخ، وأفرَخَ البَيْضُ: خَرَجَ فَرْخُه.
وأفْرَخَ الأمر وفَرَّخَ أي: استبان عاقبتُه بعدَ اشتباهٍ.
وأقْرَخَ الروعُ إذا أمن.
ويقال للفرق الرَّعْديد: فَرَّخ تَفريخاً، وكذاك الشَّيخْ إذا رعب، قال:
وما رأينا معشَراً فيَنْتَخـوا		من شَنَأ الأقوامِ إلا فَرَّخُوا
قوله: "فَيْنَتخوت" من النَّخْوة.
وفَرُّوخ من ولد إبراهيم - عليه السلام كَثُر نَسْلُه ونَمَى عدده، وهو الذي ولد العجم الذين هم في وسط البلاد يعني: العراق.
والفَرْخُ: الزرع إذا تهيأ للانشقاق، والزرع ما دام في البذر فهو الحب ثم الفَرْخُ فإذا طلع رأسه فهو الحَقْل، وقد أحقَلَ الزرع.
وإذا صارت الحَقْلَةُ حَقْلَتَيْن سمي مُشَعَّباً، وقد شَعَّبَ الزرع تشعيباً.
خفر: الخَفَرُ: شدة الحياء، وامرأة خَفِرة: حَيِيَّةٌ مُتَخَفِّرةٌ.
وخَفيرُ القوم: مُجيرُهم الذي هم في ضَمانهِ ما داموا في بلاده، قال: "لا يَجُوزَنَّ أرضنا مُضَريٌّ بخَفير ولا بغير خَفير".
قال الضرير: الخُفْرة الضَّمان، وخَفَرْتُ الرجل أي: أجَرْتُه، قال:
يُخَفِّرُني سيفي إذا لم أُخَفَّرِ
يقول: يمنعني.
وهو يَخفُرُ القوم خَفارةً، قال:
شمرُ تشمُّرَه وأخْفُرْ خَفارته		فإنَّ منْ مَنَع الجيرانَ خَفَارُ.
وقال:
كُلٌّ له جارةٌ يَحمي خَفارتَـهـا		والماءُ سِيّانِ مَمْجُوجٌ ومَشروبُ
ومَمْجوج: تَمُجُّه فتصُبُّه من فِيكَ.
والخِفَارة: الذمة، وانتهاكها: إخفارُها، وأَخْفَرَ الذَّمَّة أي: لم يَفِ لِمَنْ يُجيرُ.
والخُفُور: الإخفارُ نفسُه من نفسُه من قِبَل المُخفِر، ومن غير فِعْلٍ على "خَفَرَ يخْفُرُ"، قال:
فواعَدَني وأَخْلَفَ ثَمَّ ظَنّـي		وبئسَ خليقةُ المَرْءِ الخُفُورُ
فخر: فَخيرُكَ: مُفاخِرُكَ كالخَصيم، تقول: فاخَرْتُه ففَخَرْتُه، وهو نَشُر المَناقب وذِكُر الكريم بالكرم.
ورجل فِخِّيرٌ: كثير الافتِخار، قال:
يمشي كمشي الفَرِحِ الفِخْيرِ
والفَخيرُ: المَفْخُور.
والفاخِرُ: الجيدُ.
والفاخُور: ضَرْبٌ من الريحانَ، له مروٌ، وما عَرُضَ ورقهُ، وخَرَجَتُ جَماميحُه، يعني رؤوسه، في وسطه كأطراف أذناب الثعالب، نورها أحمر، طيب الريح، يسميه أهل البصرة ريحان الشيوخ ويزعم أطباؤهم أنه يقطع السبات.
وناقةٌ فَخور أي غزيرة، تعطيك ما عندها من اللبن، ولا بقاء للبنها، بل يقال: هي العظيمة الضرع وليس بما يظن من لبن.
واسْتَفْخَرْتُ الثوب: اشتريته فاخراً، وكذلك في التزويج.
وأَفْخَرَتِ المرأة: ولدت فاخِراً، فقد يكون في الفخر من الفعل ما يكون في المجد إلا أنك لا تقول: "فخير" مكان "مجيد" ولكن فَخور، ولا "أفخَرْتُه" مكان "أمجدته".

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الراء** ve **الفاء** onlarla birlikte

**خ ر ف**، **ف خ ر**، **ف ر خ**، **ر خ ف**، **خ ف ر** kullanılanlardır. **خرف**: **خَرِفَ الشَّيْخُ خَرَفاً**: ihtiyar bunadı; ve **أخْرَفَه الهَرَمُ**: ihtiyarlık onu bunattı; o da **خَرِف**tir.

Ve **خَرَفَ** adam **يَخْرُفُ** yani: meyvelerin uçlarından aldı; ismi **الخُرْفة**dır.

Ve **أخرَفْتُه نخلةً**: onu bir hurma ağacıyla (pay) yaptım; onu, kendisi için **خُرْفةٌ** kıldım; onu **يَخْتَرِفُها** (ondan devşirir).

Ve **المِخْرَف** **الزَّبيل** gibidir; içinde, en iyi taze hurmalardan **يُخْتَرَف** (devşirilir); ve o **النَّخْلة**nin ismi ki **للخُرْفة** için ayrılır: **الخَريفة**dir; **خَرائِفَ** diye çoğul yapılır.

Ve **أَخْرَفَ النَّخْلُ** ve o **مُخرِفٌ**dur; **أجَزَّ البُرُّ** gibi.

Ve **الخروف**: erkek kuzu; çoğulu **الخِرفانُ**; sayısı **أخرفة**; türeyişi şudur: o, buradan ve buradan **يخرُفُ** (toplar/devşirir); ve bununla **الخريف** adlandırıldı; çünkü onda her şey **يُخْرَفُ** yani vaktinde alınır ve derilir; o, yaz sıcağının sonu ile kışın başı arasında üç aydır.

Ve eğer kavme sonbaharda yağmur yağarsa: **خُرِفُوا** denir.

Ve sonbahar yağmuru **الخَزَفيّ**dir. Dedi ki:
وجَوازِلٌ مَخْزُوفةٌ وبراغِزٌ		مَحْبُورَةٌ ومُكَلَّلانِ وعَوْهَجُ

Ve **الخُرافةُ**: sözü; hoş karşılanan bir yalandır.

Ve **وخَرَّفْتُ فلاناً**: ona **بالخُرافات** (hurafelerle) konuştum.

Ve **مَخْرَفة النعم**. Hüzeli dedi ki:
فاجزته بأفل تحسـب أثـره		نهجاً أبان بذي فريغٍ مَخْرَفِ

**رخف**: **الرَّخْفةُ**: tereyağı; ona bir isimdir. Dedi ki:
تضربُ دِرّاتها إذا شكرت		تأْقِطُها والرخاف تَسْلَؤُها

Ve inceliğinden dolayı **رَخْفة** diye adlandırıldı.

Ve **أرخَفْتُ العجين** ve **أورَخْتُه**: suyunu çoğalttığımda, gevşeyinceye kadar; ve **رَخِفَ يرخَفُ رَخَفاً** ve **وَرِخَ ورَخاً**; o hamurun ismi **الرَّخَفُ**tur.

**فرخ**: **فَرَّخَتِ الحَمامةُ تَفريخاً**: güvercin yavruladı; ve **استَفْرَخْناها** yani onu yavru için edindik.

Ve **أفرَخَ الطائر**: yavrulu oldu; ve **أفرَخَ البَيْضُ**: yavrusu çıktı.

Ve **أفْرَخَ الأمر** ve **فَرَّخَ** yani: bir karışıklıktan sonra akıbeti açıkça belli oldu.

Ve **أقْرَخَ الروعُ**: korku güvene erdiğinde.

Ve titrek korkuya **الرَّعْديد** denir: **فَرَّخ تَفريخاً**; aynı şekilde ihtiyar da korktuğunda. Dedi ki:
وما رأينا معشَراً فيَنْتَخـوا		من شَنَأ الأقوامِ إلا فَرَّخُوا

Sözü: **فَيْنَتخوت** **النَّخْوة**dendir.

Ve **فَرُّوخ** İbrahim’in evladındandır - ona selam olsun - nesli çoğaldı ve sayısı arttı; o, memleketlerin ortasında olan Acem’i doğuran kimsedir; yani Irak.

Ve **الفَرْخُ**: ekin, yarılmaya hazır olduğunda; ekin, tohumda kaldığı müddetçe **الحب**dır; sonra **الفَرْخُ**; başı çıktığında **الحَقْل**dır; ve ekin **أحقَلَ** etti.

Ve **الحَقْلَةُ** iki **حَقْلَتَيْن** olduğunda **مُشَعَّباً** diye adlandırılır; ve ekin **شَعَّبَ** **تشعيباً**.

**خفر**: **الخَفَرُ**: hayânın şiddeti; ve **امرأة خَفِرة**: hayâlı, örtünen.

Ve **خَفيرُ القوم**: onların sığınmacılarına himaye veren kimse; onlar, memleketinde bulundukları müddetçe onun güvencesindedir. Dedi ki: **لا يَجُوزَنَّ أرضنا مُضَريٌّ بخَفير ولا بغير خَفير**.

**الضرير** dedi: **الخُفْرة** güvencedir; ve **خَفَرْتُ الرجل** yani: onu himaye ettim. Dedi ki:
يُخَفِّرُني سيفي إذا لم أُخَفَّرِ

Der ki: beni engeller.

Ve o, kavmi **خَفارةً** olarak **يَخفُرُ**. Dedi ki:
شمرُ تشمُّرَه وأخْفُرْ خَفارته		فإنَّ منْ مَنَع الجيرانَ خَفَارُ.

Ve dedi ki:
كُلٌّ له جارةٌ يَحمي خَفارتَـهـا		والماءُ سِيّانِ مَمْجُوجٌ ومَشروبُ

Ve **مَمْجوج**: onu **تَمُجُّه** de ağzından dökersin.

Ve **الخِفَارة**: zimmettir; onu çiğnemek: **إخفارُها**dır; ve **أَخْفَرَ الذَّمَّة** yani: himaye ettiği kimseye vefa etmedi.

Ve **الخُفُور**: **الإخفارُ**ın kendisidir; **المُخفِر** tarafından; ve **"خَفَرَ يخْفُرُ"** üzere bir fiil olmaksızın. Dedi ki:
فواعَدَني وأَخْلَفَ ثَمَّ ظَنّـي		وبئسَ خليقةُ المَرْءِ الخُفُورُ

**فخر**: **فَخيرُكَ**: seninle övüşenindir; **الخَصيم** gibi. Dersin: **فاخَرْتُه ففَخَرْتُه**; o, menkıbeleri yaymak ve kerimi keremle anmaktır.

Ve **رجل فِخِّيرٌ**: çok övünen. Dedi ki:
يمشي كمشي الفَرِحِ الفِخْيرِ

Ve **الفَخيرُ**: övünülen (kimse).

Ve **الفاخِرُ**: iyi olan.

Ve **الفاخُور**: reyhandan bir türdür; onda **مروٌ** vardır; yaprağı enine olan; ve **جَماميحُه** çıktı; yani başları; ortasında, tilki kuyruklarının uçları gibi; çiçeği kırmızıdır; kokusu hoştur; Basra ehli ona **ريحان الشيوخ** der ve tabipleri onun uyku hâlini kestiğini iddia eder.

Ve **ناقةٌ فَخور** yani bol (sütlü); sana, sütünden yanındakini verir; ve sütü için kalıcılık yoktur; bilakis denir ki: o, memesi büyük olandır; sanıldığı gibi (çok) sütlü değildir.

Ve **اسْتَفْخَرْتُ الثوب**: onu seçkin olarak satın aldım; evlendirmede de böyledir.

Ve **أَفْخَرَتِ المرأة**: seçkin birini doğurdu. Böylece, fiilden olan övünmede, yücelikte olan gibi bir şey bulunur; ancak sen **"فخير"**i **"مجيد"** yerine söylemezsin; fakat **فَخور** (dersin); ve **"أفخَرْتُه"**i **"أمجدته"** yerine (söylemezsin).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الخَفيرُ: المُجيرُ. خَفَرْتُ الرَجُل أَخْفِرُ بالكسر خَفْراً، إذا أَجَرْتَهُ وكنتَ له خَفيراً تَمْنَعُهُ. قال الأصمعيّ: وكذلك خَفَّرْتُه تَخْفيراً. وأنشد لأبي جُنْدُبٍ الهُذَليِّ:
يُخَفِّرُني سَيْفي إذا لم أُخَفَّرِ
قال: وتَخَفَّرتُ بفلانٍ، إذا اسْتَجَرْتَ به وسَأَلْتَهُ أن يكون لك خَفيراً. وأَخْفَرْتَهُ، إذا نَقَضْتَ عَهْدَهُ وغَدَرْتَ به. ويقال أيضاً: أَخْفَرْتُهُ، إذا بَعَثْتَ معه خَفيراً. قاله أبو الجَرَّاح العُقَيْليُّ. والاسم الخُفْرَةُ بالضم، وهي الذِمَّةُ. يقال: وَفَتْ خُفْرَتُكَ. وكذلك الخُفارة بالضم، والخِفارَةُ بالكسر. والخَفَر، بالتحريك شدّة الحياء. تقول منه: خَفِر بالكسر، وجاريةٌ خَفِرَةٌ ومُتَخَفِّرَةٌ. والتخفير: التَشْويرُ. والخافور: نَبْتٌ، عن الأصمعيّ.

##### Türkçe

**الخَفيرُ**: sığınma veren. **خَفَرْتُ الرَجُل** **أَخْفِرُ** kesre ile **خَفْراً**, onu sığınma altına aldığım ve sen onun için onu meneden bir **خَفيراً** olduğun zaman. el-Asma‘î dedi: Ve yine böyledir: **خَفَّرْتُه** **تَخْفيراً**. Ebû Cundub el-Hüzelî’ye ait olarak inşad etti:
يُخَفِّرُني سَيْفي إذا لم أُخَفَّرِ
Dedi: Ve **تَخَفَّرتُ بفلانٍ**, onunla sığınma istediğin ve ondan senin için bir **خَفيراً** olmasını istediğin zaman. Ve **أَخْفَرْتَهُ**, onun ahdini bozduğun ve ona hainlik ettiğin zaman. Ve ayrıca denilir: **أَخْفَرْتُهُ**, onunla birlikte bir **خَفيراً** gönderdiğin zaman. Bunu Ebû’l-Cerrâh el-‘Ukeylî söyledi. İsim **الخُفْرَةُ** zamme ile; o, zimmettir. Denilir: **وَفَتْ خُفْرَتُكَ**. Ve yine **الخُفارة** zamme ile, ve **الخِفارَةُ** kesre ile. Ve **الخَفَر**, hareke ile, hayânın şiddetidir. Ondan dersin: **خَفِر** kesre ile; ve **جاريةٌ خَفِرَةٌ** ve **مُتَخَفِّرَةٌ**. Ve **التخفير**: **التَشْويرُ**. Ve **الخافور**: bir bitkidir; el-Asma‘î’den.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ر ف
خرف ، خفر ، فرخ ، فخر ، رخف ، رفخ
استعمل منه : خرف ، خفر ، فرخ ، فخر ، رخف ، رفخ .
خرف : قال الليث : خَرِفَ الشيخُ . . يَخْرَفُ
خَرَفاً _ وأَخْرَفهُ الهَرَمُ ، فهو خَرِفٌ .
وفي الحديث : ) ( عَائِدُ الْمَرِيضِ عَلَى
مَخَارِفِ الْجَنَّةِ حتَّى يَرْجِعَ ) ( .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيُّ : واحد
الْمَخَارِفِ : مَخْرَفٌ ، وهو جنى النُّخلِ
_ وإنما سُمِّي مَخْرفاً لأنه يُخْتَرَفُ منه _
أي : يُجْتَنَى .
ولمَّا نزلَتْ ) من ذا الذي يقرض الله قرضا حسنا ( [ البَقَرَة : 245 ] الآية . قال أبو
طَلْحَة : ) ( إن لي مَخْرَفاً ، وإني قد جعلتُه
صَدَقَةً ) ( .
وقال غيرُه : الْمخْرَف والمَخْرَفةُ : الطريقُ .
فمعنى الحديث : ) ( عائدُ المريض على
طريق الجنة ) ( : أي _ تؤدِّيه العيادَةُ إلى
طَرِيقِ الجنّة .
ومنه قول عُمَر : ) ( تُرِكْتُمْ على مِثلِ مَخْرَفةِ
النَّعَم ) ( _ أي : على مثل طَرِيقها لوضوحها
واستِقامَتِها .
وقال أَبُو كَبِيرٍ الهُذَلِيُّ :
فَأَجَزْتُهُ بِأَفَلّ تحْسَبُ أَثْرَهُ
نَهْجاً أَبَانَ بِذِي فَرِيغٍ مَخْرَفِ
وقال أبو عمرو : يقال : اخْرُفْ لنا _ أي :
اجْنِ لنا ثَمَر النخل ، وقد خَرَفَ يَخْرُفُ .
وقال الليث : اَخْرَفْتُ فلانَا نخلَةً _ أي :
جَعَلتُها خُرْفَة له يختَرِف مِنها _ أي :
يَجتَنِي .
قال : والمِخْرَفُ : زَبِيلٌ صغير يُخْتَرَف فيه
من أطايب الرُّطَب .
قال : واسم النّخْلةِ _ التي تُعْزَل لِلْخُرْفَةِ _ :
خَريفةٌ . . وجَمْعها خَرَائِف . وأَخرَف
النَّخْلُ ، فهوَ مُخرِفٌ _ إذا حان خِرَافُه .
وقال الليث : الْخَرُوفُ : الحَمَلَ الذَّكَرُ
والعَدَد : أَخْرِفَةٌ ، والجميع خِرْفَانٌ .
قال : واشتقاقه : مِنْ أنّه يَخْرُفُ من هُنا
وههنا _ أي : يَرْتع .
وقال ابن السكِّيت : إذا نُتِجَتِ الفرس فإنه
يقال لوَلدها : مُهْرٌ وخَرُوفٌ فلا يَزال
كذلك حتى يحولَ عليه الحَوْلُ وأنشد :
ومُسْتَنَّةٍ كاسْتِنَانِ الْخَرُوفِ
قَدْ قَطَعَ الحَبْلَ بِالْمِرْوَدِ
يعني طَعْنَةً فارَ دَمُها باسْتِنَانٍ .
ويقال : سُمِّيَ الْحَمَلُ : خَرُوفاً ، لأنه بَلَغَ
أَنْ يُخْتَرفَ _ أي : يُذبحَ فيؤْكلَ لحمُهُ ، كما
يَبلغُ التمرُ الإختِرَافَ فيُجْنَى ويُؤْكَلُ .
وقال الليث : الْخَرِيفُ ثلاثةُ أشهر بَيْنَ آخِرِ
القَيْظِ وأوِّلِ الشتاء .
وإذا مُطِرَ الناسُ في الْخَرِيفِ قيل : قد
خُرِقُوا .
قال : ومطَرُ الْخَرِيفِ خَرَفِيٌّ .
قال : وسُمِّيَ هذا الفصلُ خَرِيفاً _ لأنه
يُختَرَفُ فيه الثمارُ .
أبو عُبيد _ عن الأصمعيِّ _ : أوَّلُ ما يبدأُ
المطر في إقبال الشتاء فاسمُه الخَرِيفُ ،
وهو الذي يأْتي عند صِرَامِ النَّخل ، ثم
الذي يَليه : الوَسْمِيُّ وهو أوَّلُ الربيع _ وهذا
عند دخول الشتاء . . ثم يليه الرَّبيعُ ، ثم
الصيفُ ثمَّ الحَمِيمُ .
قال أبو عُبيدٍ : وقال أبو عَمْرٍ و : مِثلَ ذلك
أو نحوَه .
قال : وهذا لأنَّ العربَ تجعلُ السَّنَةَ ستَّةَ
أَزْمِنَةٍ .
أبو عبيد _ عن الأُمَوِيِّ _ : يقال للناقة _ إذا
نُتِجَتْ في مِثْل الوقت الذي حَمَلت فيه من
قَابِلٍ _ : قد أَخْرَفَتْ ، فهي مُخْرِفٌ .
قال شمِرٌ : ولا أعرف ) ( أَخْرَفَتْ ) ( _ بهذا
المعنى _ إلا من الْخَرِيفِ ، تَحْمِلُ الناقةُ
فيه وتضعُ فيه .
وفي الحديث : ) ( أَنَّ أَهْلَ النَّارِ يَدْعُونَ
مَالِكاً _ خَازِنَ جَهَنَّمَ _ أَرْبَعِينَ خَرِيفاً فَلاَ
يُجِيبُهُمْ ) ( .
معناه : أربعينَ سنةً .
وقال الليث : الْخُرَافةُ : حَدِيث مُسْتَمْلَحٌ
كَذِبٌ . . وله حديث .
وقال غيرُه : كان خُرَافَةُ رجلاً استهوَتْه
الجنُّ فرجع بعجائبَ رآها فيهم فقِيلَ لكلِّ
عجِيبٍ كَذِبٍ : خُرَافَةٌ .
عمرو عن أبيه _ قال : الْخَرِيفُ : السَّاقِيَة ،
والْخَرِيفُ : الرُّطَبُ المُجْتَنَى ، والخَرِيفُ :
السَّنَةُ والْعامُ .
وفي الحديث : ) ( مَا بَيْنَ مَنْكِبَى الْخَازِنِ مِنْ
خَزَنَةِ جَهَنَّمَ : خَرِيفٌ ) ( .
أراد : من الْخَرِيفِ إلى الْخَرِيفِ ، وهو
السَّنَةُ .
أبو عبيد _ عن الأصمعيِّ _ : أرضٌ
مَخْرُوفَةٌ : أصابها خَرِيفُ الْمَطَرِ . .
ومَرْبُوعَةٌ : أصابها الرَّبيع ، وهو المطر . .
ومَصِيفَةٌ : أصابها الصَّيف .
وقال أبو زيد : أول المَطَر : الوَسْمِيُّ ثم
الشَّتْوِيُّ ، ثم الدَّفَائِيُّ ، ثم الصَّيف ، ثم
الْحَمِيمُ ، ثم الْخَرِيفُ . ولذلك جُعِلَتِ
السنةُ ستَّة أزمنة .
رخف : أبو عبيد _ عن أبي زيد _ : أَرْخَفْتُ
العَجِينَ وأَوْرَخْتُهُ _ إذا أكثرتَ ماءَه . . حتى
يسترخِيَ ، وقد رَخِف يَرْخَفُ رَخَفاً ،
ورَخَفَ يَرْخَفُ .
واسمُ ذلك العجين : الرَّخْفُ ، والوَرِيخَةُ .
وقال الفرَّاء : وهي الرَّخِيفَةُ ، والْمَرِيخَةُ
والْوَرِيخَةُ ، والأَنْبَخَانِيُّ : للعجين _ إذا
عُجِنَ رَقيقاً .
وقال الليث : الرَّخْفَةُ : الزُّبْدَة . . اسمٌ لها .
وأنشد :
تَضْرِبُ دِرَّاتِها إذَا شَكِرَتْ
تَأْقِطُهَا وَالرِّخَافَ تَسْلَؤُها
فرخ : أبو عبيد : مِنْ أَمْثَالهم المنتشرة في
كشف الكَرْبِ _ عند المخاوف عن الجبان _
قولُهُمْ : أَفْرَخَ رَوْعُكَ .
يقول : لِيَذْهَبْ رُعْبُك وفَزَعُك فإن الأمر
ليس على ما تُحَاذِرُ .
وأصل الإفْراخ : الإنكشافُ . . مأخوذٌ من
إِفرَاخِ البَيْض _ إذا انْقَاضَ عن الْفَرْخِ ،
فخرج منه .
وأخبرني المُنْذِرِيُّ _ عن أبي الهَيْثم _ أنه
كان يقول : أَفْرَخَ رُوعُه _ بضم الراء .
قال : والرُّوعُ : موضع الرَّوْعِ من قَلْبهِ .
قال : وأَفْرَخَ فؤادُ الرجل _ إذا خَرَجَ رَوْعُهُ
منه _ كما تُفْرخُ البَيْضَةُ إذا انفلقت عن
الْفَرْخِ _ فخرج منها .
قال : وقَلَبَهُ ذُو الرُّمَّةِ فقال _ لمعرفته
بالمعنى _ :
جَذْلاَنَ قَدْ أَفْرَخَتْ عَنْ رَوْعِهِ الكُرَبُ
قال : والرَّوْعُ في الفُؤاد : كالفَرْخِ في
البَيْضَة . . وأنشد :
فَقُلْ لِلْفُؤَاد إِنْ نَزَا بِكَ نَزْوَةً
مِنَ الْخَوْفِ أَفْرِخْ أَكْثرُ الرَّوعِ بَاطِلُهْ
وقال أبو عبيدةَ : أَفْرَخَ رَوْعُه _ إذا دُعي له
أن يَسْكُن رَوْعُهُ ويذهب .
قال : وقالوا : ) ( أَفْرَخُوا بَيْضَتهم ) ( .
يقال ذلك لِلَّذي أَظْهَر أمره وأخرج
خَبَره . . لأنَّ إفْرَاخَ البَيْضِ : أن يخْرُجَ
فَرْخهُ .
الليث : فَرَّخَتِ الحمامَةُ تَفْرِيخاً
واسْتَفْرَخْنَاهاَ _ أي : اتخذناها لِلْفَرْخِ .
قال : وأَفْرَخَ الطائرُ : صار ذا فَرْخٍ ، وأَفْرَخَ
الأمرُ وفَرَّخَ _ إذا استبان عاقِبَتُه بعد
اشتباه .
قال : ويقال للفَرِقِ الرِّعْدِيدِ : فَرَّخَ
تَفْرِيخاً . . وأنشد :
وَمَا رَأيْنَا مَعْشراً فَيَنْتَخُوا
مِنْ شَنَإ الأقْوَامِ إلاّ فرَّخُوا
قلت معنى فَرَّخوا : أي : ضَعُفوا كأنهم
فِرَاخٌ . . مِنْ ضَعْفهم .
وقال الليث : وفَرَّوخُ : بَلَغَنا أنه كان من
وَلدِ إبراهيمَ ، وكان وُلِدَ بعد إسْحَاقَ
وإسْمَاعِيل ، وكَثر نسلُه ، ونما عَدَدُه فوَلَدَ
الْعَجَمَ الذين هم في وَسَطَ البلاد .
قال الليث : والزَّرْعُ ما دام في البَذْرِ فهو
الْحَبُّ ، فإِذا انشقَ الْحَبُّ عن الوَرَقَةِ فهو
الْفَرْخُ ، فإذا طَلَعَ رأسُه فهو الحقْلُ .
والعرب تقول : فُلاَنٌ فُرَيْخُ قومه _ إذا
كانوا يُعَظِّمُونه ويكَرِّمونه .
وصُغِّر . . على وجه المبالغة في كرامته .
شَمِرٌ _ عن الهَوَازِنيِّ _ : قال : إذا سَمِعَ
صاحِبُ الأَمَةِ صوتَ الرَّعْد أوالطَّحْن فَرِخَ
إلى الأرض _ أي : لَزِقَ بها . . يَفْرَخُ
فرَخاً .
ثعلب _ عن ابن الأعرابي _ : قال : فَرِخَ
الرجل _ إذا زَالَ فَزعُهُ واطمأَنَّ .
قال : والفَرِخُ : المُدَغْدَغُ من الرِّجال .
خفر : الليث : الْخَفرُ : شِدَّة الحَيَاء ، وامرأةٌ
خَفِرَةٌ : حَيِيِّةٌ .
وقال أبو عبيد : امرأةٌ خَفِرَةٌ ومُتَخَفِّرَةٌ :
شديدة الحيَاء .
وقال الليث : خَفِيرُ القوم : مُجِيرُهُم الذي
يكونون في ضَمَانه ، ما دَاموا في بلاده
وهو يَخْفُرُ القومَ خُفَارةً .
قال : والخَفَارَةُ : الذِّمَّةُ . . وانتهاكها :
إخْفَارٌ .
وفي الحديث : ) ( مَنْ صَلَّى الْغَدَاةَ فإِنَّهُ في
ذِمَّةِ الله فَلاَ يُخْفَرَنَّ الله في ذِمَّتِهِ ) ( .
وقال زهيرٌ :
فَإِنَّكُمُو وَقَوْماً أَخْفَرُوكُمْ
لَكَالدِّيبَاجِ مَالَ بِهِ الْعَبَاءُ
قال : والْخُفُورُ هو : الإخْفَارُ نَفسُه ، من
قِبَلِ المُخْفِرِ ، ومِن غير فِعْلٍ _ على خَفَرَ
يَخْفُرُ . . وأنشد :
فَوَاعَدَني وَأَخْلَفَ ثَمَّ ظَنِّي
وبئْسَ خَلِيقةُ الْقَوْمِ الخُفُورُ
أبو عبيد _ عن الأصمعي _ : خَفَرْتُ
بالرجل وخَفَّرْتُ الرجلَ .
معناهما : أن تكون له خَفِيراً تَمْنَعُه .
وقال أبو جُنْدَبٍ الهُذَلِيُّ :
يخفِّرُنِي سيْفي إِذَا لَمْ اُخَفَّرِ
وَتَخَفَّرْتُ بفلان _ إذا استَجَرْتَ به وسألتَهُ
أن يكون لك خَفِيراً ، وأَخْفَرْتُ الرجُلَ _ إذا
نَقَضْتَ عهدَه وخِسْتَ به .
وقال أبو الْجَرَّاحِ العُقَيْليُّ : مَثْلَ ذلكَ كلِّه
_ إلا ) ( تَخَفَّرْتُ ) ( وحدها ، وزاد فيه :
أَخْفَرْتُ إذا بَعثتَ معه خَفِيراً .
والاسْمُ : الْخُفَارَةُ والْخَفَارَةُ _ بضم الخاء
وفتحها .
وقال : هذا خُفْرَتي _ يَعْنِي الخَفِيرَ الذي
يمنعه .
أبو عبيد _ عن الأصمعي _ : الْخَافُورُ
نَبْتٌ .
وأنشد غيرُه لأبي النَّجْمِ :
وَأَتَتِ النّمْلُ الْقُرَى بِغيرِهَا
مِنْ حَسَكِ التّلْعِ وَمِنْ خَافُورِهَا
فخر : قال الليث : الفاخُورُ : ضَرْبٌ من
الرَّيْحاَنِ ، يقال له مَرْوٌ ، وهو : منه
ما عَرُضَ وَرَقُه . وخرجتْ له جَمَامِيحُ في
وَسَطه كأنه أطرافُ أَذْنابِ الثعالب ، عليها
نَوْرٌ أحمرُ في وسطه ، طيِّبُ الرِّيح يُسَمِّيه
أهل البَصْرةِ ) ( رَيْحَانَ الشيوخ ) ( ، يَزْعُمُ
أطِبِّاؤهم أنه يَقْطَعُ الشبابَ .
قال الليث : ويقال : هذا فَخِيرُكَ أي :
الذي يُفَاخِرُكَ . . نَحْوُ خَصِيمِكَ .
والفخرُ معروفُ ، وقد فاخَرْتُه ففَخَرْتُهُ
وهو نَشْرُ المناقبِ ، وذكْرُ الكِرامِ بالْكَرَمِ .
ورجلٌ فِخِّيرٌ : كثيرُ الإفتخارِ وأنشد :
يَمْشي كَمشْي الْمَرحِ الْفِخِّيرِ
والفَخِيرُ : المغلُوبُ بالفخْر .
والشيءُ الجيِّد يقال له : الفَاخِرُ .
أبو عُبَيْدٍ _ عن الأصمعيِّ - : يقال _ مِن
الكِبْرِ والفخرِ _ فَخَزَ الرجُلُ . . بالزاَّي .
قلتُ : جَعَلَ الفَخْزَ والْفَخْرَ واحداً .
وقال أبو عُبيدة : فرَسٌ فَيْخَرٌ وفَيْخَزٌ _ بالرَّاء
والزَّاي _ إذا كان عظيمَ الْجُرْدَانِ .
عمروٌ ، عن أبيه ، قال : الفاخِرُ : النَّبِيلُ من
كلِّ شيء .
ويقال : فَخَرَ الرجلُ يَفْخَرُ _ إذا عدَّدَ حسَبَه
ومَفَاخِرَه .
وقال ابن السِّكِّيت : أُفْخِرَ فلانٌ اليومَ على
فلانٍ في الشَّرَف والْجَلَدِ والمنطق _ أي :
فُضِّلَ عليه .
ثعلبٌ _ عن ابن الأعرابيِّ _ : فَخِرَ الرجلُ
يَفْخَرُ _ إذا أَنِفَ . . . وأنشد :
وَتَرَاهُ يَفْخَر أَنْ تُحَلَّ بُيُوتُهُ
بِمَحَلَّةِ الزَّمِرِ الْقَصِيرِ عِنَاناَ
الليث : ناقةُ فخُورٌ : تُعْطِيكَ ما عندها من
اللّبَنِ ، ولا بقاءَ للبنها .
وقال ابن شُمَيْلٍ : الفَخُورُ _ من النُّوق _
العظيمةُ الضَّرْعِ . . القليلةُ اللَّبَن .
ومِن الغنمِ : كذلك .
ونحوَ ذلك قال أبو زيد .
وقال الليث : الفَخَّارُ _ من الْجَرِّ _ :
معروفٌ ، قال الله جلّ وعزّ : ( مِن صَلْصَلٍ
كالْفَخَّارِ ( [ الرَّحمن : 14 ] .
قال : واسْتَفْخَرْتُ الثَّوْبَ _ أي : اشْتَرَيْتُه
فاخراً ، وكذلك في التّزْوِيجِ . . استَفْخَرَ
فلانٌ ما شاء .
وأَفْخَرَتِ المرأةُ _ إذا لمْ تلِد إلاَّ فاخراً .
فقد يَكون في الفخر من الفِعل ما يَكونُ
في المجْدِ ، إلاّ أَنّكَ لا تقول : ) ( فَخِيرٌ ) (
_ مكانَ ) ( مَجِيدٍ ) ( ، ولكِنْ ) ( فَخُور ) (
ولا ) ( أَفْخَرْتُهُ ) ( مكان ) ( أَمْجَدْتُه ) ( .
وقولُ الله _ جلّ وعزّ _ ) إن الله لا يحب كل مختال فخور ( [ لقمَان : 18 ] الفَخور :
المتكبّر ها هنا .

##### Türkçe

خ ر ف
**خرف** ، **خفر** ، **فرخ** ، **فخر** ، **رخف** ، **رفخ**
Ondan kullanılan: **خرف** ، **خفر** ، **فرخ** ، **فخر** ، **رخف** ، **رفخ** .

**خرف** : Leys dedi: **خَرِفَ الشيخُ** ... **يَخْرَفُ**
**خَرَفاً** _ ve **أَخْرَفهُ الهَرَمُ** , o hâlde o **خَرِفٌ**’tir.
Hadiste: ) ( **عَائِدُ الْمَرِيضِ عَلَى مَخَارِفِ الْجَنَّةِ حتَّى يَرْجِعَ** ) ( .
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الْمَخَارِفِ**’in teki: **مَخْرَفٌ**’tur; o, hurma ağacının devşirilmiş ürünüdür
_ ancak ona **مَخْرفاً** denildi; çünkü ondan **يُخْتَرَفُ** olunur _
yani: **يُجْتَنَى** (devşirilir).
) **من ذا الذي يقرض الله قرضا حسنا** ( [ **البَقَرَة : 245** ] âyeti) inince. Ebû
Talha dedi: ) ( Benim bir **مَخْرَفاً**’ım var; ve ben onu
**صَدَقَةً** kıldım ) ( .
Başkası dedi: **الْمخْرَف** ve **المَخْرَفةُ**: yol’dur.
O hâlde hadisin manası: ) ( Hasta ziyaretçisi
cennet yolu üzerindedir ) ( : yani _ ziyaret onu
cennetin yoluna ulaştırır.
Bundan, Ömer’in sözü: ) ( Sizi **مِثلِ مَخْرَفةِ النَّعَم** üzerinde bıraktınız ) ( _ yani: açıklığı
ve doğruluğu sebebiyle onun yolu gibi.
Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:
فَأَجَزْتُهُ بِأَفَلّ تحْسَبُ أَثْرَهُ
نَهْجاً أَبَانَ بِذِي فَرِيغٍ مَخْرَفِ
Ebû Amr dedi: denir: **اخْرُفْ لنا** _ yani: bize
hurma ağacının meyvesini devşir; ve **خَرَفَ يَخْرُفُ**.
Leys dedi: **اَخْرَفْتُ فلانَا نخلَةً** _ yani: onu ona bir **خُرْفَة** kıldım; ondan **يختَرِف** eder _ yani:
**يَجتَنِي** (devşirir).
Dedi: **المِخْرَفُ**: içinde en iyi taze hurmalardan devşirilen
küçük bir sepet’tir.
Dedi: **النّخْلةِ**’nin adı _ **لِلْخُرْفَةِ** için ayrılan _ :
**خَريفةٌ** ... ve çoğulu **خَرَائِف**. Ve **أَخرَف**
**النَّخْلُ** , o hâlde o **مُخرِفٌ**’tir _ onun **خِرَافُه** vakti gelince.
Leys dedi: **الْخَرُوفُ**: erkek kuzu’dur;
sayı: **أَخْرِفَةٌ** , hepsi **خِرْفَانٌ**’dır.
Dedi: onun türeyişi: şundandır ki o buradan
ve şuradan **يَخْرُفُ** eder _ yani: otlar.
İbn es-Sikkît dedi: kısrak doğurduğunda
yavrusuna denir: **مُهْرٌ** ve **خَرُوفٌ**; hâlâ
böyle kalır; üzerinden yıl geçinceye kadar. Ve okudu:
ومُسْتَنَّةٍ كاسْتِنَانِ الْخَرُوفِ
قَدْ قَطَعَ الحَبْلَ بِالْمِرْوَدِ
Yani: bir mızrak darbesi; kanı **اسْتِنَانٍ** ile fışkırdı.
Ve denir: kuzuya **خَرُوفاً** denildi; çünkü o
**أَنْ يُخْتَرفَ**’a ulaştı _ yani: kesilir de eti yenir; nasıl ki
hurma **الإختِرَافَ**’a ulaşır da devşirilir ve yenir.
Leys dedi: **الْخَرِيفُ** son
**القَيْظِ** ile kışın başı arasında üç aydır.
İnsanlara **الْخَرِيفِ**’te yağmur yağdırılınca denir:
**خُرِقُوا**.
Dedi: **الْخَرِيفِ**’in yağmuru **خَرَفِيٌّ**’dir.
Dedi: bu mevsime **خَرِيفاً** denildi _ çünkü
onda meyveler **يُختَرَفُ** olunur.
Ebû Ubeyd _ Asmaî’den _ : kışın gelişinde yağmurun
başladığı ilk şeyin adı **الخَرِيفُ**’tir;
o, hurmaların kesimi (**صِرَامِ النَّخل**) sırasında gelen şeydir; sonra
ondan sonra gelen: **الوَسْمِيُّ**’dir; o, baharın başıdır _ bu da
kışın girişinde olur ... sonra onu **الرَّبيعُ** izler, sonra
yaz, sonra **الحَمِيمُ**.
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Amr da dedi: bunun
misli veya ona yakın.
Dedi: bu, Arapların yılı altı
zaman kılması sebebiyledir.
Ebû Ubeyd _ Ümevî’den _ : deveye denir _ eğer
bir sonraki yılda, kendisinde hamile kaldığı vaktin benzerinde doğurursa _ :
**قد أَخْرَفَتْ**; o hâlde o **مُخْرِفٌ**’tir.
Şemir dedi: bu manayla **أَخْرَفَتْ**’i
**الْخَرِيفِ**’ten başka bilmiyorum; deve onda hamile kalır
ve onda doğurur.
Hadiste: ) ( Cehennem ehli,
Cehennem’in bekçisi Mâlik’e kırk **خَرِيفاً** seslenir de
onlara cevap vermez ) ( .
Manası: kırk yıl.
Leys dedi: **الْخُرَافةُ**: hoş karşılanan bir
yalan söz’dür ... ve onun bir hadisi vardır.
Başkası dedi: **خُرَافَةُ** cinlerin aklını çeldiği bir adamdı;
onlarda gördüğü acayiplerle döndü; böylece her
acayip yalana: **خُرَافَةٌ** denildi.
Amr, babasından: **الْخَرِيفُ**: su arkı’dır;
ve **الْخَرِيفُ**: devşirilmiş taze hurma’dır; ve **الخَرِيفُ**:
yıl ve sene’dir.
Hadiste: ) ( Cehennem bekçilerinden
bekçinin iki omzu arası: bir **خَرِيفٌ**’tir ) ( .
İstediği: **الْخَرِيفِ**’ten **الْخَرِيفِ**’e kadardır; o da
yıl’dır.
Ebû Ubeyd _ Asmaî’den _ :
**أرضٌ مَخْرُوفَةٌ**: **خَرِيفُ الْمَطَرِ** ona isabet etmiş (toprak) ...
ve **مَرْبُوعَةٌ**: ona **الرَّبيع** isabet etmiş; o da yağmur’dur ...
ve **مَصِيفَةٌ**: ona **الصَّيف** isabet etmiş.
Ebû Zeyd dedi: yağmurun ilki: **الوَسْمِيُّ** sonra
**الشَّتْوِيُّ** , sonra **الدَّفَائِيُّ** , sonra **الصَّيف** , sonra
**الْحَمِيمُ** , sonra **الْخَرِيفُ**. Bu yüzden
yıl altı zaman kılındı.

**رخف** : Ebû Ubeyd _ Ebû Zeyd’den _ : **أَرْخَفْتُ**
hamuru ve **أَوْرَخْتُهُ** _ suyunu çoğalttığında ... ta ki
gevşeyince; ve **رَخِف يَرْخَفُ رَخَفاً** ,
ve **رَخَفَ يَرْخَفُ**.
O hamurun adı: **الرَّخْفُ** ve **الوَرِيخَةُ**.
Ferrâ dedi: o, **الرَّخِيفَةُ** ve **الْمَرِيخَةُ**
ve **الْوَرِيخَةُ**’dir; ve **الأَنْبَخَانِيُّ**: hamur için _
ince yoğrulunca.
Leys dedi: **الرَّخْفَةُ**: tereyağı’dır ... ona bir isimdir.
Ve okudu:
تَضْرِبُ دِرَّاتِها إذَا شَكِرَتْ
تَأْقِطُهَا وَالرِّخَافَ تَسْلَؤُها

**فرخ** : Ebû Ubeyd: onların yaygın darbımesellerinden,
sıkıntıyı açmada _ korkular anında korkak hakkında _
sözleri: **أَفْرَخَ رَوْعُكَ**.
Der ki: korkun ve dehşetin gitsin; çünkü iş
sakındığın üzere değildir.
**الإفْراخ**’ın aslı: açığa çıkma’dır ... şu sebeple alınmıştır:
yumurtanın **إِفرَاخِ**’ı _ **الْفَرْخِ**’tan sıyrılınca,
ondan çıkar.
Bana Münzirî haber verdi _ Ebû’l-Heysem’den _ ki
şöyle derdi: **أَفْرَخَ رُوعُه** _ **الراء**’ın dammesiyle.
Dedi: **الرُّوعُ**: kalbinden korkunun yeri’dir.
Dedi: adamın kalbi **أَفْرَخَ** etti _ korkusu ondan çıkınca _
nasıl ki yumurta **تُفْرخُ** eder; **الْفَرْخِ**’tan yarılınca _
ondan çıkar.
Dedi: Zû’r-Rumme onu ters çevirdi ve dedi _ manayı bilmesi sebebiyle _ :
جَذْلاَنَ قَدْ أَفْرَخَتْ عَنْ رَوْعِهِ الكُرَبُ
Dedi: **الرَّوْعُ** kalpte: yumurtadaki **الفَرْخِ** gibidir ... ve okudu:
فَقُلْ لِلْفُؤَاد إِنْ نَزَا بِكَ نَزْوَةً
مِنَ الْخَوْفِ أَفْرِخْ أَكْثرُ الرَّوعِ بَاطِلُهْ
Ebû Ubeyde dedi: **أَفْرَخَ رَوْعُه** _ ona, korkusunun
sakinleşmesi ve gitmesi için dua edilince.
Dedi: ve dediler: ) ( **أَفْرَخُوا بَيْضَتهم** ) ( .
Bu, işini açığa çıkaran ve haberini çıkaran kimse için söylenir ... çünkü
yumurtanın **إفْرَاخَ**’ı: onun **فَرْخُه**’unun çıkmasıdır.
Leys: güvercin **فَرَّخَتْ** **تَفْرِيخاً**
ve biz onu **اسْتَفْرَخْنَاهاَ** _ yani: onu **لِلْفَرْخِ** için edindik.
Dedi: kuş **أَفْرَخَ** etti: **فَرْخٍ** sahibi oldu; ve iş **أَفْرَخَ** etti
ve **فَرَّخَ** _ karışıklıktan sonra akıbeti belirginleşince.
Dedi: titrek korkağa denir: **فَرَّخَ**
**تَفْرِيخاً** ... ve okudu:
وَمَا رَأيْنَا مَعْشراً فَيَنْتَخُوا
مِنْ شَنَإ الأقْوَامِ إلاّ فرَّخُوا
Dedim: **فَرَّخوا**’nun manası: yani zayıfladılar; sanki onlar
zayıflıklarından **فِرَاخٌ** gibidirler.
Leys dedi: **فَرَّوخُ**: bize ulaştı ki o İbrahim’in
evladındandı; İshak ve İsmail’den sonra doğmuştu;
nesli çoğaldı, sayısı arttı; böylece
ülkelerin ortasında olan Acemleri doğurdu.
Leys dedi: ekin, tohumda kaldığı müddetçe o
**الْحَبُّ**’dır; **الْحَبُّ** yapraktan yarılınca o
**الْفَرْخُ**’tur; başı çıkınca o **الحقْلُ**’dür.
Araplar der: falan, kavminin **فُرَيْخُ**’udur _
onu yüceltip ikram ettiklerinde.
Ve küçültüldü ... onun ikramında mübalağa yoluyla.
Şemir _ Hevâzinî’den _ : dedi:
cariyenin sahibi gök gürültüsü sesini veya öğütme sesini işitince **فَرِخَ**
yere _ yani: ona yapıştı ... **يَفْرَخُ**
**فرَخاً**.
Sa‘leb _ İbnü’l-A‘râbî’den _ : dedi: adam **فَرِخَ** eder _
korkusu gidince ve sakinleşince.
Dedi: **الفَرِخُ**: erkeklerden gıdıklanan’dır.

**خفر** : Leys: **الْخَفرُ**: hayânın şiddeti’dir; ve bir kadın
**خَفِرَةٌ**: hayâlı’dır.
Ebû Ubeyd dedi: bir kadın **خَفِرَةٌ** ve **مُتَخَفِّرَةٌ**:
hayâsı şiddetli.
Leys dedi: kavmin **خَفِيرُ**’i: onların sığınak vereni; onlar onun
teminatındadırlar, ülkelerinde bulundukları müddetçe;
ve o kavmi **يَخْفُرُ** eder **خُفَارةً**.
Dedi: **الخَفَارَةُ**: zimmet’tir ... onu çiğneme: **إخْفَارٌ**’dır.
Hadiste: ) ( Kim sabah namazını kılarsa, o
Allah’ın zimmetindedir; öyleyse Allah, zimmetinde
**يُخْفَرَنَّ** olunmasın ) ( .
Züheyr dedi:
فَإِنَّكُمُو وَقَوْماً أَخْفَرُوكُمْ
لَكَالدِّيبَاجِ مَالَ بِهِ الْعَبَاءُ
Dedi: **الْخُفُورُ**: **الإخْفَارُ**’ın kendisidir;
**المُخْفِرِ** tarafından; ve fiilsiz olarak _ **خَفَرَ**
**يَخْفُرُ** üzere ... ve okudu:
فَوَاعَدَني وَأَخْلَفَ ثَمَّ ظَنِّي
وبئْسَ خَلِيقةُ الْقَوْمِ الخُفُورُ
Ebû Ubeyd _ Asmaî’den _ : **خَفَرْتُ**
adam ile ve **خَفَّرْتُ** adamı.
İkisinin manası: ona bir **خَفِيراً** olman; onu koruman.
Ebû Cündeb el-Hüzelî dedi:
يخفِّرُنِي سيْفي إِذَا لَمْ اُخَفَّرِ
Ve **تَخَفَّرْتُ** falan ile _ ona sığındığında ve ondan
senin için bir **خَفِيراً** olmasını istediğinde; ve **أَخْفَرْتُ** adamı _
ahdini bozduğunda ve ona hıyanet ettiğinde.
Ebû’l-Cerrâh el-Ukaylî dedi: bunun hepsinin misli
_ yalnız **تَخَفَّرْتُ** hariç; ve ona şunu ekledi:
**أَخْفَرْتُ**: onunla birlikte bir **خَفِيراً** gönderdiğinde.
İsim: **الْخُفَارَةُ** ve **الْخَفَارَةُ** _ **الخاء**’ın dammesiyle
ve fethasıyla.
Ve dedi: bu benim **خُفْرَتي**’mdir _ yani onu koruyan **الخَفِيرَ**.
Ebû Ubeyd _ Asmaî’den _ : **الْخَافُورُ**
bir bitkidir.
Ve başkası Ebû’n-Necm için okudu:
وَأَتَتِ النّمْلُ الْقُرَى بِغيرِهَا
مِنْ حَسَكِ التّلْعِ وَمِنْ خَافُورِهَا

**فخر** : Leys dedi: **الفاخُورُ**: reyhan’dan bir türdür; ona **مَرْوٌ** denir; o: ondan
yaprağı geniş olanı vardır. Ortasında
tilki kuyruklarının uçları gibi salkımlar çıktı; üzerinde
ortasında kırmızı çiçek vardır; güzel kokuludur; Basra halkı ona
) ( **رَيْحَانَ الشيوخ** ) ( der;
tabipleri onun gençliği kestiğini iddia eder.
Leys dedi: denir: bu senin **فَخِيرُكَ**’dır; yani:
seninle övüşen ... senin **خَصِيمِكَ** gibi.
Ve **الفخرُ** bilinir; ben onunla **فاخَرْتُه** de **ففَخَرْتُهُ**;
o, faziletleri yaymak ve keremle kerimleri anmaktır.
Ve bir adam **فِخِّيرٌ**: çok övünen. Ve okudu:
يَمْشي كَمشْي الْمَرحِ الْفِخِّيرِ
Ve **الفَخِيرُ**: övünmede yenilmiş olandır.
Ve iyi şeye: **الفَاخِرُ** denir.
Ebû Ubeyd _ Asmaî’den - : denir _
kibir ve övünmeden _ adam **فَخَزَ** etti ... **الزاَّي** ile.
Dedim: **الفَخْزَ** ile **الْفَخْرَ**’ı bir kıldı.
Ebû Ubeyde dedi: bir at **فَيْخَرٌ** ve **فَيْخَزٌ** _ **الرَّاء**
ve **الزَّاي** ile _ eğer **الْجُرْدَانِ**’ı büyükse.
Amr, babasından, dedi: **الفاخِرُ**: her şeyin
seçkini’dir.
Ve denir: adam **فَخَرَ** eder **يَفْخَرُ** _ soyunu
ve övünçlerini saydığında.
İbn es-Sikkît dedi: bugün falan, falana
şeref, dayanıklılık ve konuşmada **أُفْخِرَ** olundu _ yani:
ona üstün kılındı.
Sa‘leb _ İbnü’l-A‘râbî’den _ : adam **فَخِرَ** eder
**يَفْخَرُ** _ burnu büyüdüğünde ... ve okudu:
وَتَرَاهُ يَفْخَر أَنْ تُحَلَّ بُيُوتُهُ
بِمَحَلَّةِ الزَّمِرِ الْقَصِيرِ عِنَاناَ
Leys: **ناقةُ فخُورٌ**: sana, yanında olan sütü verir;
ve sütü için kalıcılık yoktur.
İbn Şümeyl dedi: **الفَخُورُ** _ develerden _
memesi büyük ... sütü az.
Ve koyundan: böyledir.
Buna benzerini Ebû Zeyd söyledi.
Leys dedi: **الفَخَّارُ** _ **الْجَرِّ**’den _
bilinir; Allah _ azze ve celle _ dedi: ( **مِن صَلْصَلٍ كالْفَخَّارِ** ( [ **الرَّحمن : 14** ] .
Dedi: **واسْتَفْخَرْتُ الثَّوْبَ** _ yani: onu
**فاخراً** olarak satın aldım; evlendirmede de böyledir ... falan
dilediği kadar **استَفْخَرَ** eder.
Ve kadın **أَفْخَرَتِ** _ yalnız **فاخراً** doğurunca.
Övünmede, fiilden olan şey, şanda olan gibi olabilir; ancak
sen **مَجِيدٍ** yerine ) ( **فَخِيرٌ** ) ( demezsin; fakat ) ( **فَخُور** ) ( dersin;
ve ) ( **أَفْخَرْتُهُ** ) ( yerine ) ( **أَمْجَدْتُه** ) ( demezsin.
Ve Allah’ın sözü _ azze ve celle _ : ) **إن الله لا يحب كل مختال فخور** ( [ **لقمَان : 18** ] **الفَخور** :
burada kibirli olandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والفاء وما يثلثهما)
  (خفق)  الخاء والفاء والقاف أصلٌ واحد يرجع إليه فروعُه، وهو الاضطراب في الشَّيء. يقال خفَق العلم يَخْفُِق. وخفق النّجم، وخفق القلبُ يخفُِق خفقاناً. قال:
كأنّ قطاةً عُلِّقت بجنَاحِها *** على كبِدي مِن شِدّةِ الخفقانِ([1])  ويقال أخْفَقَ الرّجلُ بثوبه، إذا لَمَعَ به. ومن هذا الباب الخَفْق، وهو كلُّ ضربٍ بشيءٍ عريض. يقال خَفَقَ الأرضَ بنَعله. ورجل خَفّاق القَدَمِ، إذا كان صدرُ قدمِه عريضاً. والمِخْفَقُ: السَّيف العريض. ويقال إنّ الخَفْقَة المفازةُ([2])، وسمِّيت بذلك لأنّ الرياح تختفِق فيها.
  ومن الباب ناقة خفيقٌ: سريعة([3]). وخَفَقَ السّرابُ؛ اضطربَ. وخفَق الرّجُل خَفْقةً، إذا نَعَس. والخافقانِ: جانِبا الجَوِّ. وامرأةٌ خَفّاقة الحشا، أي خمِيصة البَطْن، كأنَّ ذلك يضطرب. وأمّا قولهم أَخفق الرجل، إذا غَزَا ولم يُصِب شيئاً، فيمكن أن يكون شاذّاً عن الباب، ويمكن أن يقال: إذا لم يُصِبْ فهو مضطربُ الحال؛ وهو بعيد. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "أيُّما سَرِيَّةٍ غَزَتْ فأخفقَتْ كان لها أجرُها مَرَّتَين". وقال عنترة:
فيُخفِق مَرَّةً ويُفِيد أُخْرى *** ويَفجَع ذا الضغائن بالأرِيبِ([4])  (خفي)  الخاء والفاء والياء أصلان متباينان متضادّان. فالأوّل السَّتْر، والثاني الإظهار.
  فالأوّل خَفِيَ الشَّيءُ يخفَى؛ وأخفيته، وهو في خِفْيَة وخَفاءٍ، إذا ستَرْتَه، ويقولون: بَرِحَ الخَفَاء، أي وَضَحَ السِّرُّ وبدا ويقال لما دُونَ رِيشات الطائر العشر، اللواتي في مقدم جناحه: الخوافي. والخوافي: سَعَفاتٌ يَلِين قَلْب النَّخلة والخافي: الجنّ. ويقال للرّجُل المستترِ مستخْفٍ.
  والأصل الآخر خفا البرقُ خَفْواً، إذا لمع، ويكون ذلك في أدنى ضعف. ويقال خَفَيْتُ [الشَّيءَ] بغَيْر ألِفٍ، إذا أظهرتَه. وخَفَا المطَرُ الفَأر من جِحَرَتهنّ: أخْرجَهن. قال امرؤ القيس:
خَفاهُنّ من أَنْفَاقِهنّ كأنَّما  *** خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحابٍ مُركبِ([5])  ويقرأ على هذا التأويل: ﴿إنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أَخْفِيها([6])﴾ [طه 15] أي أُظهِرُها.
  (خفت)  الخاء والفاء والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو إسرارٌ وكتمان. فالخَفْتُ: إسرار النُّطْق. وتخافَتَ الرّجُلانِ. قال الله تعالى: ﴿يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ﴾ [طه 103]. ثم قال الشاعر:
أُخاطِبُ جَهْراً إذْ لهنّ تَخافُتٌ *** وشَتَّانَ بينَ الجَهْرِ وَالمَنْطِق الخَفْتِ([7])  (خفج)  الخاء والفاء والجيم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف الاستقامة. فالأخفج: الأعوج الرِّجْل؛ والمصدر الخَفَج، ويقال إنَّ الخَفَج* الرِّعدة. وهو ذاك القياس.
  (خفد)  الخاء والفاء والدال أصلٌ واحد، وهو من الإسراع. يقال خَفَدَ الظليم: أسرع في مَرِّه. ولذلك سُمِّي خَفيْدَداً.
  (خفر)  الخاء والفاءُ والراءُ أصلان: أحدهما الحياء، والآخَر المحافظة أو ضِدُّها.
  فالأوّل الخَفَرُ. يقال خَفِرَت المرأةُ: استحيت، تَخفَر خَفراً، وهي خَفِرَةٌ. قال:
  * زَانَهنّ الدَّلُّ والخَفَرُ *
  وأمّا الأصل الآخر فيقال خفَرْتُ الرّجُل خُفْرةً، إذا أَجَرْتَه وكنتَ له خَفيراً. وتَخَفَّرْتُ بفلانٍ، إذا استَجَرْتَ به. ويقال أخفَرْتُه، إذا بَعَثْتَ معه خفيراً.
  وأمّا خِلافُ ذلك فأخفَرتُ الرّجُلَ، وذلك إذا نقضْتَ عَهده. وهذا كالباب الذي ذكرناه في خفَيت وأخفيت.
  (خفع)  الخاء والفاء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على التزاق شيءٍ بشيء لِضُرٍّ يكون. يقال انخَفَعَ الرَّجل على فراشه، إذا لَزِق به مِن مرض. ويقال خَفعَ الرَّجُل، إذا التزق بطنُه بظهْره. ومنه قول جرير:
  * رَغداً وضَيْفُ بني عِقالٍ يُخْفَعُ([8]) *
  وذكر ناسٌ: انخفَعت كَبِدُه من الجوع، إذا انقطعت. وأنشدوا هذا البيتَ؛ وهو قريبٌ من الأوّل. وقال بعضهم: الأخفع الرجل الذي كأنَّ به ظَلْعاً إذا مشَى. ويقال: الخَوْفَع الواجم المكتئِب. ويقال خفَعتُه بالسَّيف، إذا ضربتَه به. والقياس واحد.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) البيت لعروة بن حزام من قصيدة في ديوانه نسخة الشنقيطي بدار الكتب المصرية، ورواها القالي في النوادر 158-162. وعدتها تسعة أبيات ومائة.
([2]) شاهده قول العجاج: * وخفقة ليس بها طوئي *
([3]) في الأصل: "ناقة خفيق سريع"، محرف.
([4]) البيت في اللسان (خفق) برواية: "ويصيد أخرى".
([5]) ديوان امرئ القيس 86 واللسان (خفى) ونوادر أبي زيد 9 والقالي (1: 211) والمخصص  (10: 46).
([6]) هذه قراءة أبي الدرداء وابن جبير والحسن ومجاهد وحميد، ورويت عن ابن كثير وعاصم وسائر القراء بضم الهمزة. تفسير أبي حيان (6: 232).
([7]) البيت في اللسان (خفت)، وقد سبق في (جهر 1: 487). وفي الأصل: "اخافت" تحريف.
([8]) ديوان جرير 449 واللسان (خفع). وصدره: * يمشون قد نفخ الخزير بطونهم *
ـ

##### Türkçe

(خاء ve فاء ve bunların üçüncülendiği şeyler bâbı)
  (**خفق**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **القاف** tek bir asıldır; dalları ona döner; o da şeydeki çalkalanmadır. Denir: **خفق العلم يَخْفُِق**. Ve **خفق النّجم**; ve **خفق القلبُ يخفُِق خفقاناً**. Dedi ki:
كأنّ قطاةً عُلِّقت بجنَاحِها *** على كبِدي مِن شِدّةِ الخفقانِ([1])  Ve denir: **أخْفَقَ الرّجلُ بثوبه**; onunla parıldattığı zaman. Ve bu bâbdandır **الخَفْق**; o, geniş bir şeyle olan her vuruştur. Denir: **خَفَقَ الأرضَ بنَعله**. Ve **رجل خَفّاق القَدَمِ**; ayağının önü geniş olduğu zaman. Ve **المِخْفَقُ**: geniş kılıç. Ve denir ki **الخَفْقَة** ıssız çöldür([2]); rüzgârlar onda çalkalanıp durduğu için bununla adlandırılmıştır.
  Ve bâbdandır: **ناقة خفيقٌ**: hızlı([3]). Ve **خَفَقَ السّرابُ**; çalkalandı. Ve **خفَق الرّجُل خَفْقةً**; uyukladığı zaman. Ve **الخافقانِ**: havanın iki yanı. Ve **امرأةٌ خَفّاقة الحشا**; yani karınca zayıf, sanki bu (iç) çalkalanır. Ama onların “**أَخفق الرجل**” sözü; bir şey elde etmeksizin gazâ ettiği zaman; bâbdan şâz olabilir, ve denilebilir ki: elde etmediği zaman hâli çalkantılıdır; ve bu uzaktır. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: "Herhangi bir **سَرِيَّةٍ** gazâ edip de **فأخفقَتْ** olursa, onun için ecri iki defadır". Ve Antara dedi:
فيُخفِق مَرَّةً ويُفِيد أُخْرى *** ويَفجَع ذا الضغائن بالأرِيبِ([4])  (**خفي**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **الياء** birbirinden ayrı, birbirine zıt iki asıldır. Birincisi örtmedir, ikincisi açığa çıkarmadır.
  Birincisi: **خَفِيَ الشَّيءُ يخفَى**; ve **أخفيته**; ve o **خِفْيَة** ve **خَفاءٍ** içindedir; onu örttüğün zaman. Ve derler: **بَرِحَ الخَفَاء**; yani sır açığa çıktı ve belirdi. Ve kuşun kanadının ön kısmında bulunan on tüyden aşağıda olanlara **الخوافي** denir. Ve **الخوافي**: hurma ağacının göbeğini yumuşatan yaprak saplarıdır. Ve **الخافي**: cin. Ve gizlenen adama **مستخْفٍ** denir.
  Diğer asıl: **خفا البرقُ خَفْواً**; parladığı zaman; ve bu en düşük zayıflıkta olur. Ve denir: **خَفَيْتُ [الشَّيءَ]** elifsiz; onu açığa çıkardığın zaman. Ve **خَفَا المطَرُ الفَأر من جِحَرَتهنّ**: onları çıkardı. İmru’ul-Kays dedi:
خَفاهُنّ من أَنْفَاقِهنّ كأنَّما  *** خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحابٍ مُركبِ([5])  Bu te’vile göre şöyle okunur: ﴿إنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أَخْفِيها([6])﴾ [طه 15] yani: onu açığa çıkarırım.
  (**خفت**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **التاء** tek bir asıldır; o da gizleme ve saklamadır. O hâlde **الخَفْتُ**: sözün gizlenmesidir. Ve iki adam **تخافَتَ** etti. Allah تعالى dedi: ﴿يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ﴾ [طه 103]. Sonra şair dedi:
أُخاطِبُ جَهْراً إذْ لهنّ تَخافُتٌ *** وشَتَّانَ بينَ الجَهْرِ وَالمَنْطِق الخَفْتِ([7])  (**خفج**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **الجيم** tek bir asıldır; doğruluğun tersine delâlet eder. O hâlde **الأخفج**: ayağı eğri olan; ve mastar **الخَفَج**’dir. Ve denir ki **الخَفَج** titremedir. Ve o, bu kıyastır.
  (**خفد**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **الدال** tek bir asıldır; o da süratten (bir şeydendir). Denir: **خَفَدَ الظليم**; yürüyüşünde hızlandı. Bu yüzden **خَفيْدَداً** diye adlandırıldı.
  (**خفر**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **الراء** iki asıldır: biri hayâ, diğeri koruma yahut onun zıddı.
  Birincisi **الخَفَرُ**’dür. Denir: **خَفِرَت المرأةُ**; hayâ etti; **تَخفَر خَفراً**; ve o **خَفِرَةٌ**’dir. Dedi ki:
  * زَانَهنّ الدَّلُّ والخَفَرُ *
  Diğer asla gelince: denir: **خفَرْتُ الرّجُل خُفْرةً**; onu himaye ettiğin ve ona **خَفيراً** olduğun zaman. Ve **تَخَفَّرْتُ بفلانٍ**; onunla sığındığın zaman. Ve denir: **أخفَرْتُه**; onunla birlikte bir **خفيراً** gönderdiğin zaman.
  Bunun zıddına gelince: **أخفَرتُ الرّجُلَ**; bu, onun ahdini bozduğun zamandır. Bu, **خفَيت** ve **أخفيت** hakkında zikrettiğimiz bâb gibidir.
  (**خفع**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **العين** tek bir asıldır; bir zarardan dolayı bir şeyin bir şeye yapışmasına delâlet eder. Denir: **انخَفَعَ الرَّجل على فراشه**; hastalıktan dolayı ona yapıştığı zaman. Ve denir: **خَفعَ الرَّجُل**; karnı sırtına yapıştığı zaman. Cerîr’in sözü de bundandır:
  * رَغداً وضَيْفُ بني عِقالٍ يُخْفَعُ([8]) *
  Bazı insanlar zikretti: **انخفَعت كَبِدُه من الجوع**; koptuğu zaman. Ve bu beyti şâhid getirdiler; ve o, birincisine yakındır. Ve bazısı dedi: **الأخفع** yürüdüğü zaman sanki onda topallık varmış gibi olan adamdır. Ve denir: **الخَوْفَع** kederli, içi sıkılmıştır. Ve denir: **خفَعتُه بالسَّيف**; onunla onu vurduğun zaman. Ve kıyas birdir.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) Beyit, Dîvân’ındaki bir kasideden Urve b. Hizâm’ındır; Şınkîtî nüshasıyla Mısır Dârü’l-Kütübi’nde; ve onu el-Kâlî **النوادر**’de 158-162 rivayet etti. Ve sayısı yüz dokuz beyittir.
([2]) Şâhidi, el-Acçâc’ın sözü: * وخفقة ليس بها طوئي *
([3]) Asılda: "ناقة خفيق سريع"، tahrif edilmiştir.
([4]) Beyit, **اللسان**’da (**خفق**) "ويصيد أخرى" rivayetiyle.
([5]) İmru’ul-Kays Dîvânı 86; ve **اللسان** (**خفى**); ve Ebû Zeyd’in **نوادر**’i 9; ve el-Kâlî (1: 211); ve **المخصص** (10: 46).
([6]) Bu, Ebû’d-Derdâ, İbn Cübeyr, el-Hasen, Mücâhid ve Humeyd’in kıraatidir; ve İbn Kesîr ve Âsım ve diğer kurrâdan hemzenin dammesiyle rivayet edildi. Ebû Hayyân tefsiri (6: 232).
([7]) Beyit, **اللسان**’da (**خفت**); ve daha önce (**جهر** 1: 487)’de geçti. Asılda: "اخافت" tahriftir.
([8]) Cerîr Dîvânı 449; ve **اللسان** (**خفع**). Ve صدرُه: * يمشون قد نفخ الخزير بطونهم *
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ف ر
خفرت فلاناً وخفرت به وخفرته‏:‏ أجرته‏.‏
قال‏:‏ يخفرني سيفي إذا لم أخفر وخفر بعهده‏:‏ وفى به‏.‏
وأخفرته‏:‏ نقضت عهده‏.‏
وأخفرته‏:‏ جعلت معه خفيراً‏.‏
وتخفرت به‏:‏ استجرتـه‏.‏
وأنـا خفيـره ونحـن خفـراؤه‏.‏
وكان فلان لي خفيراً فضعت في خفرته وخفارته‏.‏
ويقول المخفور لخفيره‏:‏ وفت خفرتك وخفارتك إذا لم يسلمه‏.‏
ويقال هذا خفرتي أي خفيري‏:‏ بمعنى ذو‏.‏
وهـو خفيـر بيـن الخفـارة‏.‏
وأعـط الخفيـر خفارته وهو ما جعل له كالعمالة والبشارة‏.‏
وخفرت على بني فلان فأدّوا خفارتي إذا حميت رجلاً فلم ينقضوا حمايتك ولم يتعرضوا له‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ خفرت على قيس فأدوا خفارتي فوارس منهم غير ميل ولا عسر

##### Türkçe

خ ف ر
**خفرت** falancayı ve onunla **خفرت** ve onu **خفرته**: onu himaye ettim.
Dedi: “Beni kılıcım **يخفرني**; eğer ben himaye etmezsem.” Ve ahdiyle **خفر**: ona vefa gösterdi.
Ve onu **أخفرته**: ahdini bozdu.
Ve onu **أخفرته**: onunla birlikte bir **خفير** kıldım.
Ve onunla **تخفرت به**: ondan himaye istedim.
Ve ben onun **خفير**iyim ve biz onun **خفراء**sıyız.
Ve falan kimse benim için bir **خفير** idi; böylece onun **خفرته**si ve **خفارته**si içinde kayboldum.
Ve **المخفور**, **خفير**ine der ki: “Senin **خفرتك**in ve **خفارتك**in vefa gösterdi”; eğer onu teslim etmezse.
Ve denilir: “Bu benim **خفرتي**m”, yani benim **خفيري**m: “sahip” mânâsında.
Ve o, **الخفارة** bakımından apaçık bir **خفير**dir.
Ve **الخفير**e onun **خفارته**sini ver; o, ona işçilik ve müjde gibi kılınan şeydir.
Ve falan oğulları üzerine **خفرت**; böylece eğer bir adamı himaye ettiğimde himayeni bozmazlar ve ona ilişmezlerse, benim **خفارتي**mi ödediler.
İbn Mukbil dedi:
Kays üzerine **خفرت**; böylece benim **خفارتي**mi ödediler;
Onlardan süvariler; ne meyil ile ne de güçlük ile.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَفَرُ، بالتحريك: شِدَّةُ الحياء؛ تقول منه: خَفِرَ، بالكسر، وخَفِرَتِ المرأَةُ خَفَراً وخَفارَةً، الأَخيرة عن ابن الأَعرابي، فهي خَفِرَةٌ، على الفعل، ومُتَخَفِّرَةٌ وخَفِيرٌ من نسوة خَفائِرَ، ومِخْفارٌ على النَّسَبِ أَو الكثرة؛ قال:
دارٌ لِجَمَّاءِ العِظامِ مِخْفار
وتَخَفَّرَتْ: اشْتَدَّ حياؤها. والتَّخْفِيرُ: التَّسْوِير. وخَفَرَ الرجلَ وخَفَرَ به وعليه يَخْفِرُ خَفْراً: أَجاره ومنعه وأَمَّنَهُ، وكان له خفيراً يمنعه، وكذلك تَخَفَّرَ به. وخَفَرَه: استجار به وسأَله أَن يكون له خفيراً، وخَفَّرَه تَخْفِيراً؛ قال أَبو جُنْدبٍ الهُذَلِيُّ: ولكِنَّنِي جَمْرُ الغَضَا، من ورائِهِ
يُخَفِّرُنِي سَيْفي، إِذا لم أُخَفَّرِ
وفلانٌ خَفِيري أَي الذي أُجيره. والخَفِيرُ: المجير، فكل واحد منهم خفير لصاحبه، والاسم من ذلك كله الخُفْرَةُ والخَفارَةُ والخُفارَةُ، بالفتح والضم، وقيل: الخُفْرَةُ والخُفارَةُ والخَفارَةُ والخِفارَةُ الأَمانُ، وهو من ذلك الأَوَّل. والخُفَرَةُ أَيضاً:
(* قوله: «والخفرة أَيضاً»
لفظ أَيضاً زائد إذ الخفرة كهمزة غير ما قبله أَعني الخفرة بضم فسكون كما في القاموس وغيره). الخَفِيرُ الذي هو المجير. الليث: خَفِيرُ القوم مُجيرهم الذي يكونون في ضمانه ما داموا في بلاده، وهو يَخفِر القومَ خَفارَةً. والخَفارَةُ: الذِّمَّةُ، وانتهاكها إِخْفارٌ. والخُفارة والخِفارة والخَفارة أَيضاً: جُعْلُ الخَفِير؛ وخَفَرْتُه خَفْراً وخُفُوراً. ويقال: أَخْفَرْته إِذا بَعَثْتَ معه خَفِيراً؛ قاله أَبو الجرّاح العقيلي، والاسم الخُفْرَةُ، بالضم، وهي الذمة. يقال: وَفَتْ خُفْرَتُك، وكذلك الخُفارة، بالضم، والخِفارَة، بالكسر. وأَخْفَرَه: نقض عهده وخاسَ به وغَدَره. وأَخْفَرَ الذمة: لم يَفِ بها. وفي الحديث: من صلى الغداة فإِنه في ذمّة الله فلا تُخْفِرُنَّ الله في ذمته؛ أَي لا تؤذوا المؤمن؛ قال زهير: فإِنَّكُمُ، وقَوْماً أَخْفَرُوكُمْ،
لكالدِّيباجِ مالَ به العَبَاءُ
والخُفُورُ: هو الإِخْفارُ نفسُه من قبل المُخْفِر، من غير فعل، على خَفَر يَخْفُر. شمر: خَفَرَتْ ذِمَّةُ فلان خُفُوراً إِذا لم يُوفَ بها ولم تَتِمَّ؛ وأَخْفَرَها الرجلُ؛ وقال الشاعر:
فَواعَدنِي وأَخْلَفَ ثَمَّ ظَنِّي،
وبِئْسَ خَليقَةُ المرءِ الخُفُورُ .
وهذا من خَفَرَتْ ذِمَّتُه خُفُوراً. وخَفَرْتُ الرجلَ: أَجَرْتُه وحَفِظْتُه. وخَفَرْتُه إِذا كنت له خَفِيراً أَي حامياً وكفيلاً. وتَخَفَّرْتُ به إِذا استجرت به. والخِفارةُ بالكسر والضم: الذِّمام. وأَخْفَرْتُ الرجل إِذا نقضت عهده وذمامه، والهمزة فيه للإِزالة أَي أَزلت خُِفارَته، كأَشكيته إِذا أَزلت شكواه؛ قال ابن الأَثير: وهو المراد في الحديث. وفي حديث أَبي بكر، رضي الله عنه: من ظلم من المسلمين أَحداً فقد أَخْفَرَ الله، وفي رواية: ذِمَّةَ الله. وفي حديث آخر: من صلى الصبح فهو في خُفْرَةِ الله أَي في ذمته. وفي بعض الحديث: الدموع خُفَرُ العُيون؛ الخُفَرُ جمع خُفْرَةٍ، وهي الذمة أَي أَن الدموع التي تجري خوفاً من الله تعالى تُجِيرُ العيون من النار؛ كقوله، صلى الله عليه وسلم: عَيْنانِ لا تَمَسُّهُما النارُ: عين بكت من خشية الله تعالى. وفي حديث لقمان بن عاد: حَيٌّ خَفِرٌ أَي كثير الحياء والخَفَرِ. والخَفَرُ، بالفتح: الحياء؛ ومنه حديث أُم سلمة لعائشة: غَضُّ الأَطْرافِ وخَفَرُ الأَعْراضِ أَي الحياء من كل ما يكره لهنّ أَن ينظرن إِليه، فأَضافت الخَفَر إِلى الأَعْراضِ أَي الذي تستعمله لأَجل الإِعراض؛ ويروى: الأَعراض، بالفتح، جمع العِرْضِ أَي أَنهن يستحيين ويتسترن لأَجل أَعراضهن وصونها. والخَافُورُ: نبت؛ قال أَبو حنيفة: هو نبات تجمعه النمل في بيوتها؛ قال أَبو النجم:
وأَتَت النملُ القُرَى بِعِيرِها،
من حَسَكِ التَّلْعِ، ومن خافُورِها

##### Türkçe

**الخَفَرُ**, harekeli olarak: hayânın şiddeti; ondan şöyle dersin: **خَفِرَ**, kesre ile,

ve kadın **خَفِرَتِ** **خَفَراً** ve **خَفارَةً**, sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’den; o hâlde o

**خَفِرَةٌ**, fiil üzere, ve **مُتَخَفِّرَةٌ** ve **خَفِيرٌ** **خَفائِرَ** kadınlardan, ve **مِخْفارٌ**

nisbet üzere yahut çokluk üzere; dedi ki:

دارٌ لِجَمَّاءِ العِظامِ مِخْفار

ve **تَخَفَّرَتْ**: hayâsı şiddetlendi. Ve **التَّخْفِيرُ**: **التَّسْوِير**. Ve **خَفَرَ**

adamı ve onunla ve onun üzerine **يَخْفِرُ** **خَفْراً**: onu himaye etti ve men etti ve emniyete aldı, ve

onun için onu men eden bir **خفيراً** oldu, ve yine bunun gibi **تَخَفَّرَ** onunla. Ve **خَفَرَه**: onunla sığındı ve ondan, kendisi için bir **خفيراً** olmasını

istedi, ve onu **خَفَّرَه** **تَخْفِيراً**; Ebû Cündeb el-Hüzelî dedi ki:

ولكِنَّنِي جَمْرُ الغَضَا، من ورائِهِ
يُخَفِّرُنِي سَيْفي، إِذا لم أُخَفَّرِ

ve falan benim **خَفِيري**’mdir, yani onu himaye ettiğim kimse. Ve **الخَفِيرُ**: himaye eden; böylece onların her biri

arkadaşı için **خفير**dir, ve bunun hepsinden isim **الخُفْرَةُ** ve **الخَفارَةُ** ve **الخُفارَةُ**’dır, fetha

ve damme ile; ve denildi: **الخُفْرَةُ** ve **الخُفارَةُ** ve **الخَفارَةُ** ve **الخِفارَةُ** emniyettir,

ve o, o birincidendir. Ve **الخُفَرَةُ** ayrıca:

(* Sözü: «والخفرة أَيضاً»
“ayrıca” lafzı fazladır; zira **الخفرة** hemze gibi, önceki şeyden başkadır; yani damme sonra sükûn ile olan **الخفرة**’yi kastediyorum; **القاموس**’ta ve başkasında olduğu gibi). **الخَفِيرُ** ki o himaye edendir. Leys: kavmin **خَفِيرُ**’i

onların himaye edeni, ülkelerinde bulundukları müddetçe onların onun zimmetinde oldukları kimsedir, ve o kavmi **يَخفِر** **خَفارَةً**.

Ve **الخَفارَةُ**: zimmet; ve onu çiğnemek **إِخْفارٌ**dır. Ve **الخُفارة** ve **الخِفارة**

ve **الخَفارة** ayrıca: **جُعْلُ الخَفِير**; ve onu **خَفَرْتُه** **خَفْراً** ve **خُفُوراً**. Ve denilir:

onu **أَخْفَرْته**: onunla bir **خَفِيراً** gönderdiğin zaman; bunu Ebû’l-Cerrâh el-‘Ukaylî söyledi, ve isim

**الخُفْرَةُ**, damme ile, ve o zimmettir. Denilir: **وَفَتْ خُفْرَتُك**, ve yine bunun gibi **الخُفارة**,

damme ile, ve **الخِفارَة**, kesre ile. Ve onu **أَخْفَرَه**: ahdini bozdu ve onunla hıyanet etti ve ona ihanet etti.

Ve **أَخْفَرَ الذمة**: ona vefa etmedi. Ve hadiste: “Kim sabah namazını kılarsa, muhakkak o Allah’ın zimmetindedir; o hâlde Allah’ı onun zimmetinde sakın **تُخْفِرُنَّ** etmeyin”; yani mümine eziyet etmeyin; Züheyr dedi ki:

فإِنَّكُمُ، وقَوْماً أَخْفَرُوكُمْ،
لكالدِّيباجِ مالَ به العَبَاءُ

ve **الخُفُورُ**: o, **المُخْفِر** tarafından, fiilsiz olarak, bizzat **الإِخْفار**’ın kendisidir; **خَفَر** **يَخْفُر** üzere. Şemmer: falanın zimmeti **خَفَرَتْ** **خُفُوراً**: ona vefa edilmediği ve tamamlanmadığı zaman; ve adam onu **أَخْفَرَها**; ve şair dedi ki:

فَواعَدنِي وأَخْلَفَ ثَمَّ ظَنِّي،
وبِئْسَ خَليقَةُ المرءِ الخُفُورُ .

ve bu, “zimmeti **خَفَرَتْ** **خُفُوراً**”dandır. Ve adamı **خَفَرْتُ**: onu himaye ettim

ve onu korudum. Ve onu **خَفَرْتُه**: onun için bir **خَفِيراً** olduğun zaman, yani koruyucu ve kefil.

Ve onunla **تَخَفَّرْتُ**: onunla sığındığın zaman. Ve **الخِفارةُ** kesre ve damme ile: zimmet. Ve adamı **أَخْفَرْتُ**

ahdini ve zimmetini bozduğun zaman; ve hemze onda izâle içindir, yani onun **خُِفارَته**’sini giderdim,

tıpkı “onu **أَشكيته**” (şikâyetini giderdim) dediğin zaman gibi; İbnü’l-Esîr dedi: ve hadiste murad edilen budur. Ve Ebû Bekir’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “Müslümanlardan birine zulmeden kimse, muhakkak Allah’ı **أَخْفَرَ** etmiştir”, bir rivayette: “Allah’ın zimmetini.” Ve başka bir hadiste: “Kim sabah namazını kılarsa, o Allah’ın **خُفْرَةِ**’sindedir”, yani onun zimmetindedir. Ve bazı hadiste: “Gözyaşları gözlerin **خُفَرُ**’udur”; **الخُفَرُ**, **خُفْرَةٍ**’nin cem‘idir, ve o zimmettir; yani Allah Teâlâ’dan korkudan akan gözyaşları

gözleri ateşten himaye eder; onun, sallallahu aleyhi ve sellem, sözü gibi: “Ateşin dokunmadığı iki göz: Allah Teâlâ korkusundan ağlayan göz.” Ve Lokmân b. Âd hadîsinde: **حَيٌّ خَفِرٌ**, yani hayâsı ve **الخَفَرِ** çok olan. Ve **الخَفَرُ**, fetha ile: hayâ; ve ondandır Ümmü Seleme’nin Âişe’ye hadisi: “Bakışları kısmak ve **خَفَرُ الأَعْراضِ**”, yani onlar için bakmaları hoş görülmeyen her şeyden hayâ; böylece **الخَفَر**’i **الأَعْراضِ**’a izafe etti, yani yüz çevirmek için kullandığı şey; ve şöyle rivayet edilir: **الأَعراض**, fetha ile, **العِرْضِ**’ın cem‘idir; yani onlar ırzları için ve onu korumak için hayâ ederler ve örtünürler. Ve **الخَافُورُ**: bir bitki; Ebû Hanîfe dedi: o, karıncaların evlerinde topladığı bir bitkidir; Ebû’n-Necm dedi ki:

وأَتَت النملُ القُرَى بِعِيرِها،
من حَسَكِ التَّلْعِ، ومن خافُورِها

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ف ر * * الخَفِيرُ * المجير تقول خفر الرجل أي أجاره وكان له خفيرا يمنعه وبابه ضرب وكذا * خَفَّرَهُ تَخْفِيرا * و * تَخَفَّر * بفلان استجار به وسأله أن يكون له خفيرا و * أخْفَرَهُ * نقض عهده وغدر وأخفره أيضا بعث معه خفيرا والاسم * الخُفْرَةُ * بالضم وهي الذمة يقال وفت خُفرتك وكذا * الخِفَارةُ * بالضم والكسر و * الخَفَرُ * بفتحتين شدة الحياء وبابه طرِب وجارية * خَفِرَةٌ * بكسر الفاء و * مُتَخَفِرَةٌ

##### Türkçe

* خ ف ر * * **الخَفِيرُ** * sığınma verip koruyan; “**خفر الرجل**” dersin, yani ona sığınma verdi. Onun için bir **خفيرا** olur; onu engeller (korur). Babı **ضرب**’dır. Bunun gibi: * **خَفَّرَهُ تَخْفِيرا** * ve * **تَخَفَّر** * falan kimseyle: ona sığındı ve ondan, kendisi için bir **خفيرا** olmasını istedi. Ve * **أخْفَرَهُ** *: ahdini bozdu ve hainlik etti. Onu **أخفره** ayrıca: onunla birlikte bir **خفيرا** gönderdi. İsim: * **الخُفْرَةُ** * (ötre ile); o, zimmettir. “Senin **خُفرتك**’ni yerine getirdi” denir. Bunun gibi: * **الخِفَارةُ** * (ötre ve kesre ile). Ve * **الخَفَرُ** * (iki fetha ile): hayânın şiddeti; babı **طرِب**’dir. Ve bir câriye: * **خَفِرَةٌ** * (fâ’nın kesresiyle) ve * **مُتَخَفِرَةٌ** * .

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخفر، محركة: الحياء، وقيل: شدة الحياء، كالخفارة، الأخيرة عن ابن الأعرابي، والتخفر. تقول منه خفرت، كفرح، وتخفرت، خفرا وخفارة وتخفرا، وهي خفرة على الفعل، وخفر: بغير هاء. ومنه حديث أم سلمة لعائشة رضي الله عنهما  غض الأطراف، وخفر الإعراض، ومخفار، على النسب أو الكثرة، قال:
  دار لجماء العظام مخفار. ج خفائر. قال شيخنا: وصرح صاحب كتاب الجيم، أي أبو عمرو الشيباني أن الخفر يطلق على الرجال أيضا، يقال: خفر الرجل إذا استحى. قال: والذي في الصحاح وشروح الفصيح وأكثر دواوين اللغة على تخصصه بالنساء، فهو وإن صح فالظاهر أنه قليل، وأكثر استعماله في النساء، حتى لا يكاد يوجد في أشعارهم وكلامهم وصف الرجال به، والله أعلم. قلت: وهو كلام موافق لما في أمهات اللغة، غير أني وجدت في حديث لقمان بن عاد إطلاقه على الرجال، ونصه: حي خفر أي كثير الحياء، وسيأتي أيضا في كلام المصنف بعد. وتخفر: اشتد حياؤه، على مناقشة فيه، فليتأمل. وحفره، وخفر به، وحفر عليه يخفر، بالكسر، ويخفر، بالضم، وهذه عن الكسائي، خفرا، بفتح فسكون: أجاره ومنعه وآمنه وكان له خفيرا يمنعه، كخفره تخفيرا، وكذلك تخفر به، قال أبو جندب الهذلي: ولكنني جمر الغضي من ورائه يخفرني سيفي إذا لم أخفر.
 والاسم من ذلك الخفرة بالضم، ومنه الحديث:  من صلى الصبح فهو في خفرة الله  . ويجمع على الخفر: ومنه الحديث:  الدموع خفر العيون  ، أي تجير العيون من النار إذا بكت من خشية الله تعالى. والخفارة، مثلثة. وقيل الخفرة والخففارة: الأمان، وقيل: الذمة. يقال: وفت خفرتك. يقوله المخفور لخفيره إذا لم يسلمه. والخفير: المجاز، والمجير. يقال: فلان خفيرى، أي الذي أجيره، وهو أيضا المجير، فكل واحد منهما خفير لصاحبه. وقال الليث: خفير القوم: مجيرهم الذي يكونون في ضمانه ما داموا في بلاده، وهو يخفر القوم خفارة. والخفارة: الذمة كالخفرة كهمزة، وهذا خفرتي، وهو بمعنى المجير، فقط، ولا يطلق على المجار، ففي كلام المصنف إيهام. والخفارة، مثلثة: جعله، أي الخفير: والعامة يقولون: الخفر، محركة، ومنهم من يقلب الخاء غينا، وهو خطأ، واقتصر الزمخشري على الكسر فقال: هو كالعمالة والبشارة والجزارة، والفتح عن أبي الجراح العقيلي. والخافور: نبت تجمعه النمل في بيوتها، كالزوان في الصورة، زعموا أنه سمي به لأن ريحه تخفر، أي تقطع شهوة النساء. ويقال لها المرو والزغبر، قاله السهيلي في الروض. قال أبو النجم:
  وأتت النمل القرى بـعـيرهـا                      من حسك التلع ومن خافورها. يقال: خفره خفرا، إذا أخذ منه خفارة، أي جعلا ليجيره ويكفله. خفر به خفرا، بفتح فسكون، وخفورا، كقعود، كلاهما على القياس: نقص عهده وخاس به وغدره، عن ابن دريد، وكأخفره، بالهمزة، أي أن فعل وأفعل فيه سواء، كلاهما للنقض. يقال: أخفر الذمة، إذا لم يف بها وانتهكها. وفي الحديث:  من صلى الغداة فإنه في ذمة  الله، فلا تخفرون الله في ذمته  ، أي لا تؤذوا المؤمن. قال زهير:
  فإنكم وقوما أخفرواكم                      لكالديباج مال به العباء

  والخفور هو الإخفار نفسه، من قبل المخفر، من غير فعل على خفر يخفر. وقال شمر: خفرت ذمة فلان خفورا إذا لم يوف بها ولم تتم، وأخفرها الرجل. وقال غيره: أخفرت الرجل: نقضت عهده وذمامه. ويقال: إن الهمزة فيه للإزالة، أي أزلت خفارته، كأشكيته إذا أزلت شكواه. قال ابن الأثير: وهو المراد في الحديث. وفي حديث أبي بكر رضي الله عنه  من ظلم من المسلمين أحدا فقد أخفر الله. وفي رواية: ذمة الله. والتخفير: التسوير والتحصين. وأخفره: بعث معه خفيرا يمنعه ويحرسه. قاله أبو الجراح العقيلي. وتخفر: اشتد حياؤه. هكذا في سائر أصول القاموس، وهو يفهم العموم. قال شيخنا وقد يدعى التخصيص، تأمل، انتهى، أي في خفر فقط، فإنه الذي صرحوا فيه بعدم إطلاقه على الرجال، ولعل وجه التأمل أن المادة واحدة، فلا تخصيص. على أني وجدت نص العبارة في المحكم: وتخفرت: اشتد حياؤها. وهكذا رأيته، ونقله عنه أيضا صاحب اللسان.
 تخفر به وخفره: استجار به وسأله أن يكون له خفيرا يجيره. والخفارة، بالكسر، وفي النخل: حفظه من الفساد، والخفارة في الزرع: الشراحة وزنا ومعنى، وهو الخفير والشارح، لحافظ الزرع.

ض

##### Türkçe

الخفر, harekeli: **الحياء**; ve denildi: şiddetli **الحياء**; **كالخفارة** gibi; sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’den; ve **التخفر**. Ondan (fiil olarak) dersin: **خفرت**, **كفرح** gibi; ve **تخفرت**, **خفرا** ve **خفارة** ve **تخفرا** (olarak). Ve o, fiil vezni üzere **خفرة**’dir; ve **خفر**: **هاء**sız. Ondandır Ümmü Seleme’nin Âişe’ye (Allah ikisinden de razı olsun) hadisi: “**غض الأطراف**; ve **خفر الإعراض**; ve **مخفار**”, nisbet üzere yahut çokluk üzere. Dedi ki:
  “**دار لجماء العظام مخفار**.”
Çoğulu: **خفائر**. Şeyhimiz dedi: Ve **كتاب الجيم** sahibinin, yani Ebû Amr eş-Şeybânî’nin, **الخفر**’in erkeklere de ıtlak olunduğunu açıkça söyledi; denir: **خفر الرجل**; utandı(=haya etti)ği zaman. Dedi ki: **الصحاح**’ta ve **الفصيح** şerhlerinde ve dil divanlarının çoğunda onun kadınlara tahsisi üzerinedir; o, sahih olsa bile zahir olan şudur ki o azdır; ve onun daha çok kullanımı kadınlardadır; hatta onların şiirlerinde ve sözlerinde erkeklerin onunla vasfedilmesi neredeyse bulunmaz; Allah daha iyi bilir. Dedim: Bu, dilin ana kaynaklarındakine muvafık bir sözdür; ancak ben Lokmân b. Âd hadîsinde onun erkeklere ıtlakını buldum; ve nassı: “**حي خفر**”, yani çok **الحياء** sahibi; ve musannifin sözünde de sonra gelecektir. Ve **تخفر**: **حياؤه** şiddetlendi; onda bir münakaşa üzere; öyleyse düşünülsün. Ve **حفره**, ve **خفر به**, ve **حفر عليه** **يخفر**; kesre ile; ve **يخفر**; damme ile; ve bu, Kisâî’dendir: **خفرا**, fetha sonra sükûn ile: onu himaye etti ve men etti ve emniyete aldı; ve onun için bir **خفير** oldu, onu men eder; **خفره تخفيرا** gibi. Ve yine: **تخفر به**. Ebû Cündeb el-Hüzelî dedi:
“**ولكنني جمر الغضي من ورائه
يخفرني سيفي إذا لم أخفر**.”

Ve bunun ism(i): **الخفرة** damme ile. Ondandır hadis: “**من صلى الصبح فهو في خفرة الله**.” Ve **الخفر** üzerine cem‘ olunur. Ondandır hadis: “**الدموع خفر العيون**”, yani Allah Teâlâ korkusundan ağladığı zaman gözleri ateşten himaye eder. Ve **الخفارة**, üçlüdür. Ve denildi: **الخفرة** ve **الخففارة**: emandır. Ve denildi: zimmettir. Denir: “**وفت خفرتك**.” Bunu, kendisini himaye olunan, **خفير**ine, onu teslim etmediği zaman söyler. Ve **الخفير**: himaye olunan; ve himaye eden. Denir: “Falan benim **خفيرى**’mdir”, yani kendisini himaye ettiğim kimsedir. Ve o, aynı zamanda himaye edendir; böylece ikisinden her biri, sahibine **خفير**dir. Leys dedi: Kavmin **خفير**i: onların himaye edeni; onlar, beldesinde bulundukları müddetçe onun zimmetindedirler; ve o, kavmi **خفارة** ile **يخفر**. Ve **الخفارة**: **الخفرة** gibi, **كهمزة** (vezninde), zimmettir. Ve bu, benim **خفرتي**’mdir; ve o, yalnızca himaye eden manasınadır; ve himaye olunana ıtlak olunmaz; musannifin sözünde bir îhâm vardır. Ve **الخفارة**, üçlüdür: onu yaptı; yani **الخفير** yaptı. Ve avam “**الخفر**”, harekeli, der; ve onlardan kimi **الخاء**’ı **غين**e çevirir; ve bu hatadır. Zemahşerî kesre ile yetindi; dedi ki: o, **كالعمالة والبشارة والجزارة** gibidir. Ve fetha, Ebû’l-Cerrâh el-Ukaylî’dendir. Ve **الخافور**: karıncanın evlerinde topladığı bir bitkidir; surette **كالزوان** gibidir. Zann ettiler ki onunla isimlendirildi; çünkü onun kokusu **تخفر**, yani kadınların şehvetini keser. Ve ona **المرو** ve **الزغبر** denir. Bunu Süheylî **الروض**’da söyledi. Ebû’n-Necm dedi:
  “**وأتت النمل القرى بـعـيرهـا
من حسك التلع ومن خافورها**.”
Denir: **خفره خفرا**, ondan **خفارة** aldığı zaman; yani onu himaye etsin ve kefil olsun diye bir bedel yaptı. **خفر به خفرا**, fetha sonra sükûn ile; ve **خفورا**, **كقعود** gibi; ikisi de kıyas üzerinedir: ahdini eksiltti ve onunla hıyanet etti ve ona ihanet etti; İbn Düreyd’den. Ve **كأخفره**, hemze ile; yani **فعل** ve **أفعل** onda birdir; ikisi de nakz içindir. Denir: **أخفر الذمة**, ona vefa etmediği ve onu çiğnediği zaman. Ve hadiste: “**من صلى الغداة فإنه في ذمة الله، فلا تخفرون الله في ذمته**”, yani mümine eziyet etmeyin. Züheyr dedi:
  “**فإنكم وقوما أخفرواكم
لكالديباج مال به العباء**”

Ve **الخفور**, bizzat **الإخفار**ın kendisidir; **المخفر** tarafından; **خفر يخفر** üzere bir fiil olmaksızın. Şemmer dedi: “**خفرت ذمة فلان خفورا**”, ona vefa etmediği ve tamamlamadığı zaman; ve adam onu **أخفرها**. Başkası dedi: “**أخفرت الرجل**”: onun ahdini ve zimmetini bozdum. Ve denir: ondaki hemze izâle içindir; yani onun **خفارته**sini izâle ettin; “**أشكيته**” gibi; şikâyetini izâle ettiğin zaman. İbnü’l-Esîr dedi: Hadiste murad olan budur. Ebû Bekir (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “**من ظلم من المسلمين أحدا فقد أخفر الله**.” Bir rivayette: “**ذمة الله**.” Ve **التخفير**: sur çekme ve tahkim etmedir. Ve **أخفره**: onunla birlikte onu men edecek ve koruyacak bir **خفير** gönderdi. Bunu Ebû’l-Cerrâh el-Ukaylî söyledi. Ve **تخفر**: **حياؤه** şiddetlendi. İşte bu, **القاموس**’un bütün asıllarında böyledir; ve o, umumîliği anlar. Şeyhimiz dedi: Ve tahsis iddia olunabilir; düşün; bitti. Yani yalnız **خفر** hakkında; çünkü onda, erkeklere ıtlak olunmaması hususunda sonra açıkça söylediler; ve belki düşünmenin vechi şudur ki madde birdir; öyleyse tahsis yoktur. Bununla beraber ben **المحكم**’de ibarenin nassını buldum: “**وتخفرت**: **اشتد حياؤها**.” Ve onu böyle gördüm; ve ondan **اللسان** sahibi de nakletti.

**تخفر به** ve **خفره**: onunla himaye istedi ve kendisi için bir **خفير** olup onu himaye etmesini istedi. Ve **الخفارة**, kesre ile; ve hurmada: onu bozulmadan korumaktır. Ve ekinde **الخفارة**: **الشراحة**dır; veznen ve manen; ve o, ekini koruyan için **الخفير** ve **الشارح**tır.

ض

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَفَرَهُ
1 خَفَرَهُ خفر خفره خفرة , (S, A, Msb, K,) and خَفَرَبِهِ, and خَفَرَعَلَيْهِ, (A, K,) aor. خَفِرَ (S, K) and خَفُرَ , (K,) inf. n. خَفْرٌ; (S, K;) and ↓ خفّرهُ, (As, S, K,) inf. n. تَخْفِيرٌ; (As, S;) and بِهِ ↓ تخفّر; (K;) He protected him; granted him refuge; preserved, saved, rescued, or liberated, him; (S, A, Msb, K;) from him who sought or pursued him. (Msb.) And خَفَرَالقَوْمَ, inf. n. خُفَارَةٌ, He protected the people and became responsible for their safety. (TA.) ― -b2- And خَفَرَهُ He received from him hire for protecting him (K) and being responsible for his safety. (TA.) ― -b3- And خَفَرَ, (TK,) inf. n. خِفَارَةٌ, (K,) He guarded palm-trees from injury: and seed-produce from the birds: syn. of the inf. n. of the verb in the latter sense, شِرَاحَةٌ. (K, TA: in the CK شَرَاجَةٌ, with fet-h to the ش, and with ج in the place of ح.) ― -b4- See also 5. ― -b5- خَفَرَ بِالعَهْدِ, (Mgh, Msb) and بِعَهْدِى, (A,) aor. خَفِرَ (Mgh, Msb) and خَفُرَ , (Msb,) inf. n. خِفَارَةٌ, (Mgh,) He fulfilled the covenant, or engagement, (Mgh, Msb,) and my covenant, or engagement. (A.) ― -b6- See also 4, in two places. -A2- رِيحُهُ تَخْفُرُ شَهْوَةَ النِّسَآءِ Its odour puts a stop to the carnal desire of women. (R, TA.) -A3- خَفِرَ, (S, Msb,) or خَفِرَتْ, (K,) for most assert that this verb is only used in relation to a woman, and it seems to be seldom, if ever, otherwise used, (MF,) aor. خَفَرَ , (K,) inf. n. خَفَرٌ (S, A, Msb, K) and خَفَارَةٌ, (K, TA,) or the latter is a simple subst; (Msb;) and ↓ تخفّر, (K,) or تخفّرت; (M, L;) He, or she, was bashful; or felt, or had a sense of, or was affected with, shame, shyness, or bashfulness; (Msb, TA;) and was grave, staid, or sedate: (Msb:) or was very bashful; &c. (S, M, A, K.)

2 خَفَّرَ see 1. -A2- تَخْفِيرٌ [its inf. n.] is also syn. with تَشْوِيرٌ [The doing an action of which one should be ashamed]: (S, and some copies of the K, and so in the CK:) or تَسْوِيرٌ [the act of walling a town]: (so in other copies of the K, and in the TA:) and تَحْصِينٌ [the act of fortifying]. (TA.)

اخفرهُ
4 اخفرهُ أخفره اخفره اخفرة خفر He sent, (S, K,) or appointed, (A,) with him a خَفِير [or protector], (S, A, K,) to defend and guard him. (Abu-l-Jarrلh El-'Okeylee, TA.) -A2- He broke, or violated, his covenant, or engagement, with him; (S, A, Msb, K;) the أ having a privative effect; (TA;) he behaved perfidiously, treacherously, or unfaithfully, to him; as also بِهِ ↓ خَفَرَ, (Msb, K,) aor. خَفِرَ , (Msb,) inf. n. خَفْرٌ (K, TA, in the CK خَفَرٌ) and خُفُورٌ: (K, TA:) or خُفُورٌ is an inf. n. syn. with اـِخْفَارٌ as inf. n. of اخفر in the sense above explained, but having no verb, such as خَفَرَ, belonging to it: (TA:) or you say, ذِمَّةُ فُلَانٍ ↓ خَفَرَتْ, inf. n. خُفُورٌ, such a one's compact, covenant, or obligation, by which he had become responsible for the safety, or safe-keeping, of a person or thing, or the like, was unfulfilled: and اخفرهاالرَّجُلُ the man broke, or violated, or failed of performing, it: (Sh, TA:) and اخفرالعَهْدَ he broke, or violated, the covenant, or engagement: (Mgh:) and اخفر alone signifies the same. (IAth.)

5 تَخَفَّرَ see 1, in two places. ― -b2- تَخفّربِهِ also signifies He had recourse to him for refuge, protection, or preservation; sought his protection; asked him to be his خَفِير [or protector]; (S, A, * K;) and so ↓ خَفَرَهُ; (TA;) [and ↓ استخفرهُ, occurring in the S, in art. قوب:] he protected, or defended, himself by means of him; syn. اِحْتَمَى بِهِ. (Msb.)

10 اـِسْتَخْفَرَ see 5.

خَفَرٌ
خَفَرٌ خفر : see خِفَارَةٌ.

خَفِرٌ
خَفِرٌ خفر , applied to a man; (Msb;) and the same, (K,) without ة, (TA,) and خَفِرَةٌ and ↓ مُتَخَفِّرَةٌ, applied to a female, (S, K,) as also ↓ مِخْفَارٌ, (K,) as a possessive or an intensive epithet; (TA;) Bashful; or feeling, having a sense of, or affected with, shame, shyness, or bashfulness; (Msb, TA;) and grave, staid, or sedate: (Msb:) or very bashful, &c.; (S, K;) as also ↓ خَفِيرٌ applied to a man: (TA, from a trad.:) pl. [of the first, applied to a female, and of the second,] خَفَائِرُ. (K.)

خُفْرَةٌ
خُفْرَةٌ خفر خفره خفرة (S, A, K) and ↓ خُفَارَةٌ (S, A, Msb, K) [both, in Ham p. 677, said to be inf. ns., but they are rather to be regarded as quasi-inf. ns.,] and ↓ خِفَارَةٌ (S, Msb, K) and ↓ خَفَارَةٌ (K) Protection, refuge, preservation, rescue, or liberation, (S, * A, Msb, K,) from one seeking or pursuing: (Msb:) a compact, a covenant, or an obligation, by which one becomes responsible for the safety, or safe-keeping, of a person or thing; or the like; or simply responsibility, or suretiship; syn. ذِمَّةٌ: (S, TA:) pl. of the first, خُفَرٌ. (TA.) It is said in a trad., مَنْ صَلَّى الصُّبْحَ فَهْوَ فِى خُفْرَةِ اللّٰهِ Whoso performeth the prayer of daybreak, he is in the protection of God. (TA.) And in another trad., الدُّمُوعُ خُفَرُ العُيُونِ Tears are the protections of the eyes from Hell-fire when they weep from the fear of God. (TA.) And وَفَتْ, (S, A,) and ↓ خُفَارَتُكَ, (A,) May thy compact, covenant, or obligation, which hath made thee responsible for my safety, be fulfilled, (S,) is said by the object of protection to his protector when he has not as yet preserved him in safety. (A.)

خُفَرَةٌ
خُفَرَةٌ خفر خفره خفرة : see the next paragraph, in two places.

خَفِيرٌ
خَفِيرٌ خفير A protector; one who protects, grants refuge, preserves, saves, rescues, or liberates; (S, A, Msb, K;) from one who seeks or pursues; (Msb;) as also ↓ خُفَرَةٌ: (A, K, TA:) a protector of a people, in whose safeguard they are as long as they remain in his district: (Lth:) pl. خُفَرَآءُ. (A.) One who guards seed-produce from the birds. (TA.) ― -b2- Oae who is protected, to whom refuge is granted, who is preserved, saved, rescued, or liberated. (K.) The K might be thought to imply that ↓ خُفَرَةٌ is also used in this sense; but it is not. (TA.) ― -b3- See also خَفِرٌ.

خِفَارَةٌ
خِفَارَةٌ خفاره خفارة (A, Msb, K) and خُفَارَةٌ and خَفَارَةٌ (Msb, K) The hire, or pay, of a خَفِير [or protector]: (A, Msb, K:) the vulgar say ↓ خَفَرٌ: and some erroneously change the خ into غ. (TA.) ― -b2- See also خُفْرَةٌ, first and last sentences.

خَافُورٌ
خَافُورٌ خافور A certain plant, (As, S, K,) which ants collect in their habitations, (TA,) resembling tares, or darnel, (زُوَان,) (K,) i. e., in form; said to be so called because its odour puts a stop to the carnal desire of women; also called مَرْوٌ and زَغْبَرٌ: so says Suh in the R. (TA.)

مِخْفَارٌ
مِخْفَارٌ مخفار : see خَفِرٌ

مُتَخَفِّرَةٌ
مُتَخَفِّرَةٌ متخفره متخفرة : see خَفِرٌ

##### Türkçe

خَفَرَهُ
1 **خَفَرَهُ** خفر خفره خفرة, (S, A, Msb, K,) ve **خَفَرَبِهِ**, ve **خَفَرَعَلَيْهِ**, (A, K,) muzârîsi **خَفِرَ** (S, K) ve **خَفُرَ**, (K,) mastarı **خَفْرٌ**; (S, K;) ve ↓ **خفّرهُ**, (As, S, K,) mastarı **تَخْفِيرٌ**; (As, S;) ve بِهِ ↓ **تخفّر**; (K;) Onu korudu; ona sığınak verdi; onu muhafaza etti, kurtardı, halâs etti yahut serbest bıraktı; (S, A, Msb, K;) onu isteyen yahut onu takip eden kimseden. (Msb.) Ve **خَفَرَالقَوْمَ**, mastarı **خُفَارَةٌ**, Kavmi korudu ve onların emniyetinden sorumlu oldu. (TA.) ― -b2- Ve **خَفَرَهُ** Onu koruması (K) ve onun emniyetinden sorumlu olması karşılığında ondan ücret aldı. (TA.) ― -b3- Ve **خَفَرَ**, (TK,) mastarı **خِفَارَةٌ**, (K,) Hurma ağaçlarını zarardan korudu: ve tohum mahsulünü kuşlardan (korudu): son mânâda fiilin mastarının müradifi **شِرَاحَةٌ**’dır. (K, TA: CK’de **شَرَاجَةٌ**, **الش**’ye fetha ile, ve **ح** yerine **ج** ile.) ― -b4- 5’e de bak. ― -b5- **خَفَرَ بِالعَهْدِ**, (Mgh, Msb) ve **بِعَهْدِى**, (A,) muzârîsi **خَفِرَ** (Mgh, Msb) ve **خَفُرَ**, (Msb,) mastarı **خِفَارَةٌ**, (Mgh,) Ahdi yahut taahhüdü yerine getirdi, (Mgh, Msb,) ve benim ahdimi yahut taahhüdümü. (A.) ― -b6- İki yerde 4’e de bak. -A2- **رِيحُهُ تَخْفُرُ شَهْوَةَ النِّسَآءِ** Onun kokusu kadınların cinsel arzusunu durdurur. (R, TA.) -A3- **خَفِرَ**, (S, Msb,) yahut **خَفِرَتْ**, (K,) zira çoğu, bu fiilin ancak bir kadın hakkında kullanıldığını söyler; ve görünüşe göre, nadiren de olsa, başka türlü kullanılır, (MF,) muzârîsi **خَفَرَ**, (K,) mastarı **خَفَرٌ** (S, A, Msb, K) ve **خَفَارَةٌ**, (K, TA,) yahut ikincisi basit bir isimdir; (Msb;) ve ↓ **تخفّر**, (K,) yahut **تخفّرت**; (M, L;) O, yahut o (kadın), utandı; yahut hayâ, çekingenlik yahut utangaçlık duygusu hissetti, yahut buna maruz kaldı; (Msb, TA;) ve vakarlı, ağırbaşlı yahut sakin oldu: (Msb:) yahut çok utangaç oldu; vb. (S, M, A, K.)

2 **خَفَّرَ** 1’e bak. -A2- **تَخْفِيرٌ** [onun mastarı] ayrıca **تَشْوِيرٌ** ile müradiftir [utanılacak bir fiili yapmak]: (S, K’nın bazı nüshaları, ve CK’de de böyledir:) yahut **تَسْوِيرٌ** [bir şehri surla çevirmek fiili]: (K’nın diğer nüshalarında ve TA’da böyledir:) ve **تَحْصِينٌ** [tahkim etme fiili]. (TA.)

اخفرهُ
4 **اخفرهُ** أخفره اخفره اخفرة خفر Onunla birlikte, (S, K,) yahut ona, (A,) onu savunup koruması için bir **خَفِير** [yahut koruyucu] gönderdi, (S, A, K,). (Abu-l-Jarrلh El-'Okeylee, TA.) -A2- Onunla olan ahdini yahut taahhüdünü bozdu; (S, A, Msb, K;) **أ**’nın selb (olumsuzlayıcı) tesiri vardır; (TA;) ona karşı haince, hıyanetkârane yahut vefasızca davrandı; bunun gibi بِهِ ↓ **خَفَرَ**, (Msb, K,) muzârîsi **خَفِرَ**, (Msb,) mastarı **خَفْرٌ** (K, TA, CK’de **خَفَرٌ**) ve **خُفُورٌ**: (K, TA:) yahut **خُفُورٌ**, yukarıda açıklanan mânâda **اخفر**’in mastarı olan **اـِخْفَارٌ** ile müradif bir mastardır; fakat ona ait, **خَفَرَ** gibi bir fiil yoktur: (TA:) yahut şöyle dersin, **ذِمَّةُ فُلَانٍ** ↓ **خَفَرَتْ**, mastarı **خُفُورٌ**, falanın zimmeti/ahid yükümlülüğü—ki bununla bir kişi yahut şeyin emniyetinden yahut muhafazasından sorumlu olmuştu, yahut benzeri—yerine getirilmedi: ve **اخفرهاالرَّجُلُ** adam onu bozdu, yahut ihlâl etti, yahut yerine getirmede kusur etti: (Sh, TA:) ve **اخفرالعَهْدَ** ahdi yahut taahhüdü bozdu, yahut ihlâl etti: (Mgh:) ve **اخفر** tek başına da aynı mânâya delâlet eder. (IAth.)

5 **تَخَفَّرَ** iki yerde 1’e bak. ― -b2- **تَخفّربِهِ** ayrıca şu mânâya gelir: Sığınma, korunma yahut muhafaza için ona başvurdu; onun himayesini istedi; ondan kendisine **خَفِير** [yahut koruyucu] olmasını istedi; (S, A, * K;) ve bunun gibi ↓ **خَفَرَهُ**; (TA;) [ve ↓ **استخفرهُ**, S’de, madde **قوب**’da geçer:] onun vasıtasıyla kendini korudu yahut savundu; müradifi **اِحْتَمَى بِهِ**. (Msb.)

10 **اـِسْتَخْفَرَ** 5’e bak.

خَفَرٌ
**خَفَرٌ** خفر: **خِفَارَةٌ**’ya bak.

خَفِرٌ
**خَفِرٌ** خفر, bir erkeğe nispetle; (Msb;) ve aynı (K,) ة olmaksızın, (TA,) ve **خَفِرَةٌ** ve ↓ **مُتَخَفِّرَةٌ**, bir kadına nispetle, (S, K,) bunun gibi ↓ **مِخْفَارٌ**, (K,) izafet yahut mübalağa sıfatı olarak; (TA;) Utangaç; yahut hayâ, çekingenlik yahut utangaçlık duygusu hisseden, buna sahip olan yahut buna maruz kalan; (Msb, TA;) ve vakarlı, ağırbaşlı yahut sakin: (Msb:) yahut çok utangaç, vb.; (S, K;) bunun gibi ↓ **خَفِيرٌ** bir erkeğe nispetle: (TA, bir rivayetten:) cem‘i [birincinin (kadına nispetle olanın) ve ikincinin] **خَفَائِرُ**. (K.)

خُفْرَةٌ
**خُفْرَةٌ** خفر خفره خفرة (S, A, K) ve ↓ **خُفَارَةٌ** (S, A, Msb, K) [ikisi de Ham s. 677’de mastar denilmiştir; fakat daha ziyade mastar benzeri sayılmalıdır,] ve ↓ **خِفَارَةٌ** (S, Msb, K) ve ↓ **خَفَارَةٌ** (K) Koruma, sığınak, muhafaza, kurtarma yahut serbest bırakma, (S, * A, Msb, K,) isteyen yahut takip edenden (koruma): (Msb:) bir kişi yahut şeyin emniyetinden yahut muhafazasından sorumlu olmayı gerektiren bir akit, bir ahid yahut bir yükümlülük; yahut benzeri; yahut sırf sorumluluk yahut kefalet; müradifi **ذِمَّةٌ**: (S, TA:) birincinin cem‘i **خُفَرٌ**. (TA.) Bir rivayette şöyle denilmiştir: **مَنْ صَلَّى الصُّبْحَ فَهْوَ فِى خُفْرَةِ اللّٰهِ** “Kim sabah namazını kılarsa, o Allah’ın korumasındadır.” (TA.) Ve başka bir rivayette: **الدُّمُوعُ خُفَرُ العُيُونِ** “Gözyaşları, Allah korkusundan ağladıklarında, gözlerin Cehennem ateşinden korunmalarıdır.” (TA.) Ve **وَفَتْ**, (S, A,) ve ↓ **خُفَارَتُكَ**, (A,) “Benim emniyetimden sorumlu kılan senin akdin/ahdin/yükümlülüğün yerine getirilsin,” (S,) korunan kimse tarafından, onu henüz emniyet içinde muhafaza etmemişken, koruyucuya söylenir. (A.)

خُفَرَةٌ
**خُفَرَةٌ** خفر خفره خفرة: iki yerde bir sonraki paragrafa bak.

خَفِيرٌ
**خَفِيرٌ** خفير Bir koruyucu; koruyan, sığınak veren, muhafaza eden, kurtaran, halâs eden yahut serbest bırakan kimse; (S, A, Msb, K;) isteyen yahut takip edenden (koruyan); (Msb;) bunun gibi ↓ **خُفَرَةٌ**: (A, K, TA:) bir kavmin koruyucusu; onlar onun bölgesinde kaldıkları müddetçe onun himayesindedirler: (Lth:) cem‘i **خُفَرَآءُ**. (A.) Tohum mahsulünü kuşlardan koruyan kimse. (TA.) ― -b2- Korunan; kendisine sığınak verilen; muhafaza edilen, kurtarılan, halâs edilen yahut serbest bırakılan kimse. (K.) K, ↓ **خُفَرَةٌ**’nın da bu mânâda kullanıldığını ima eder sanılabilir; fakat değildir. (TA.) ― -b3- **خَفِرٌ**’e de bak.

خِفَارَةٌ
**خِفَارَةٌ** خفاره خفارة (A, Msb, K) ve **خُفَارَةٌ** ve **خَفَارَةٌ** (Msb, K) Bir **خَفِير** [yahut koruyucu]’un ücreti yahut bedeli: (A, Msb, K:) avam ↓ **خَفَرٌ** der: ve bazıları hatalı olarak **خ**’yı **غ**’ye çevirir. (TA.) ― -b2- **خُفْرَةٌ**’ye de bak, ilk ve son cümleler.

خَافُورٌ
**خَافُورٌ** خافور Karıncaların yuvalarında topladıkları, (TA,) **زُوَان**’a (K) benzeyen, yani şekilce, belirli bir bitki; (As, S, K;) kadınların cinsel arzusunu durdurduğu için böyle adlandırıldığı söylenir; ayrıca **مَرْوٌ** ve **زَغْبَرٌ** diye de adlandırılır: R’de Suh böyle söyler. (TA.)

مِخْفَارٌ
**مِخْفَارٌ** مخفار: **خَفِرٌ**’e bak

مُتَخَفِّرَةٌ
**مُتَخَفِّرَةٌ** متخفره متخفرة: **خَفِرٌ**’e bak

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَفَرَ
خَفَرَ I ,  U ( n. ac. خَفْر 1 ,  خِفَاْرَة 23t ,  خُفَاْرَة 24t ),
a.  Protected,   granted his protection to.

b.  I ( n. ac. خَفْر 1 ,  خُفُوْر 27 ), Broke, violated ( covenant, engagement ).

خَفِر
خَفِر A ( n. ac. خَفَر 4 ,  خَفَاْرَة 22t )
a.  [ Min ], Felt confused, ashamed at.

خَفَّرَ
خَفَّرَ II ,
a.  Protected.

b.  Fortified ( town ).

أَخْفَرَ
أَخْفَرَ IV ,
a.  Betrayed; broke ( a covenant ).

b.  Gave a guard, escort to.

تَخَفَّرَ
تَخَفَّرَ V
a.  [ Bi ], Placed himself under the protection of.

b.  see I (a) .

خُفْرَة
خُفْرَة 3t , ( pl. خُفَر 9 ),
a.  Protection, defence; patronage.

b.  Present or fee given to one's escort &c.

خَفَر
خَفَر 4 ,
a.  Guard, escort.

b.  Shame; bashfulness, modesty.

خَفِر
خَفِر 5 ,
a.  Bashful, modest, sedate.

خَفَاْرَة
خَفَاْرَة 22t ,
a.  see 3t .

خِفَاْرَة
خِفَاْرَة 23t ,  خُفَاْرَة 24t ,
a.  see 3t .

خَفِيْر
خَفِيْر 25 , ( pl. خُفَرَآءُ 43 ),
a.  Protector, defender.

مِخْفَاْر
مِخْفَاْر 45 , ( pl. مَخَاْفِيْرُ 65 ),
a.  Bashful, modest, coy ( woman ).

##### Türkçe

**خَفَرَ**
**خَفَرَ** I, U (n. ac. **خَفْر** 1, **خِفَاْرَة** 23t, **خُفَاْرَة** 24t),
a. Korudu; ona himayesini verdi.

b. I (n. ac. **خَفْر** 1, **خُفُوْر** 27), (ahid, taahhüt)’ü bozdu, ihlâl etti.

**خَفِر**
**خَفِر** A (n. ac. **خَفَر** 4, **خَفَاْرَة** 22t)
a. [Min], karşısında şaşkınlık ve utanç duydu.

**خَفَّرَ**
**خَفَّرَ** II,
a. Korudu.

b. (Şehir)’i tahkim etti.

**أَخْفَرَ**
**أَخْفَرَ** IV,
a. Hıyanet etti; (bir ahdi) bozdu.

b. Bir muhafız, refakatçi verdi.

**تَخَفَّرَ**
**تَخَفَّرَ** V
a. [Bi], kendisini (birinin) himayesi altına koydu.

b. I (a)’ya bak.

**خُفْرَة**
**خُفْرَة** 3t, (pl. **خُفَر** 9),
a. Himaye, savunma; patronaj.

b. Kişinin refakatçisine vb. verilen hediye veya ücret.

**خَفَر**
**خَفَر** 4,
a. Muhafız, refakatçi.

b. Utanç; mahcubiyet, tevazu.

**خَفِر**
**خَفِر** 5,
a. Mahcup, mütevazı, ağırbaşlı.

**خَفَاْرَة**
**خَفَاْرَة** 22t,
a. 3t’ye bak.

**خِفَاْرَة**
**خِفَاْرَة** 23t, **خُفَاْرَة** 24t,
a. 3t’ye bak.

**خَفِيْر**
**خَفِيْر** 25, (pl. **خُفَرَآءُ** 43),
a. Koruyucu, savunucu.

**مِخْفَاْر**
**مِخْفَاْر** 45, (pl. **مَخَاْفِيْرُ** 65),
a. Mahcup, mütevazı, nazlı (kadın).
