# خفر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%81%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خفر

الخَفَرُ، بالتحريك: شِدَّةُ الحياء؛ تقول منه: خَفِرَ، بالكسر، وخَفِرَتِ المرأَةُ خَفَراً وخَفارَةً، الأَخيرة عن ابن الأَعرابي، فهي خَفِرَةٌ، على الفعل، ومُتَخَفِّرَةٌ وخَفِيرٌ من نسوة خَفائِرَ، ومِخْفارٌ على النَّسَبِ أَو الكثرة؛ قال:
دارٌ لِجَمَّاءِ العِظامِ مِخْفار
وتَخَفَّرَتْ: اشْتَدَّ حياؤها. والتَّخْفِيرُ: التَّسْوِير. وخَفَرَ الرجلَ وخَفَرَ به وعليه يَخْفِرُ خَفْراً: أَجاره ومنعه وأَمَّنَهُ، وكان له خفيراً يمنعه، وكذلك تَخَفَّرَ به. وخَفَرَه: استجار به وسأَله أَن يكون له خفيراً، وخَفَّرَه تَخْفِيراً؛ قال أَبو جُنْدبٍ الهُذَلِيُّ: ولكِنَّنِي جَمْرُ الغَضَا، من ورائِهِ
يُخَفِّرُنِي سَيْفي، إِذا لم أُخَفَّرِ
وفلانٌ خَفِيري أَي الذي أُجيره. والخَفِيرُ: المجير، فكل واحد منهم خفير لصاحبه، والاسم من ذلك كله الخُفْرَةُ والخَفارَةُ والخُفارَةُ، بالفتح والضم، وقيل: الخُفْرَةُ والخُفارَةُ والخَفارَةُ والخِفارَةُ الأَمانُ، وهو من ذلك الأَوَّل. والخُفَرَةُ أَيضاً:
(* قوله: «والخفرة أَيضاً»
لفظ أَيضاً زائد إذ الخفرة كهمزة غير ما قبله أَعني الخفرة بضم فسكون كما في القاموس وغيره). الخَفِيرُ الذي هو المجير. الليث: خَفِيرُ القوم مُجيرهم الذي يكونون في ضمانه ما داموا في بلاده، وهو يَخفِر القومَ خَفارَةً. والخَفارَةُ: الذِّمَّةُ، وانتهاكها إِخْفارٌ. والخُفارة والخِفارة والخَفارة أَيضاً: جُعْلُ الخَفِير؛ وخَفَرْتُه خَفْراً وخُفُوراً. ويقال: أَخْفَرْته إِذا بَعَثْتَ معه خَفِيراً؛ قاله أَبو الجرّاح العقيلي، والاسم الخُفْرَةُ، بالضم، وهي الذمة. يقال: وَفَتْ خُفْرَتُك، وكذلك الخُفارة، بالضم، والخِفارَة، بالكسر. وأَخْفَرَه: نقض عهده وخاسَ به وغَدَره. وأَخْفَرَ الذمة: لم يَفِ بها. وفي الحديث: من صلى الغداة فإِنه في ذمّة الله فلا تُخْفِرُنَّ الله في ذمته؛ أَي لا تؤذوا المؤمن؛ قال زهير: فإِنَّكُمُ، وقَوْماً أَخْفَرُوكُمْ،
لكالدِّيباجِ مالَ به العَبَاءُ
والخُفُورُ: هو الإِخْفارُ نفسُه من قبل المُخْفِر، من غير فعل، على خَفَر يَخْفُر. شمر: خَفَرَتْ ذِمَّةُ فلان خُفُوراً إِذا لم يُوفَ بها ولم تَتِمَّ؛ وأَخْفَرَها الرجلُ؛ وقال الشاعر:
فَواعَدنِي وأَخْلَفَ ثَمَّ ظَنِّي،
وبِئْسَ خَليقَةُ المرءِ الخُفُورُ .
وهذا من خَفَرَتْ ذِمَّتُه خُفُوراً. وخَفَرْتُ الرجلَ: أَجَرْتُه وحَفِظْتُه. وخَفَرْتُه إِذا كنت له خَفِيراً أَي حامياً وكفيلاً. وتَخَفَّرْتُ به إِذا استجرت به. والخِفارةُ بالكسر والضم: الذِّمام. وأَخْفَرْتُ الرجل إِذا نقضت عهده وذمامه، والهمزة فيه للإِزالة أَي أَزلت خُِفارَته، كأَشكيته إِذا أَزلت شكواه؛ قال ابن الأَثير: وهو المراد في الحديث. وفي حديث أَبي بكر، رضي الله عنه: من ظلم من المسلمين أَحداً فقد أَخْفَرَ الله، وفي رواية: ذِمَّةَ الله. وفي حديث آخر: من صلى الصبح فهو في خُفْرَةِ الله أَي في ذمته. وفي بعض الحديث: الدموع خُفَرُ العُيون؛ الخُفَرُ جمع خُفْرَةٍ، وهي الذمة أَي أَن الدموع التي تجري خوفاً من الله تعالى تُجِيرُ العيون من النار؛ كقوله، صلى الله عليه وسلم: عَيْنانِ لا تَمَسُّهُما النارُ: عين بكت من خشية الله تعالى. وفي حديث لقمان بن عاد: حَيٌّ خَفِرٌ أَي كثير الحياء والخَفَرِ. والخَفَرُ، بالفتح: الحياء؛ ومنه حديث أُم سلمة لعائشة: غَضُّ الأَطْرافِ وخَفَرُ الأَعْراضِ أَي الحياء من كل ما يكره لهنّ أَن ينظرن إِليه، فأَضافت الخَفَر إِلى الأَعْراضِ أَي الذي تستعمله لأَجل الإِعراض؛ ويروى: الأَعراض، بالفتح، جمع العِرْضِ أَي أَنهن يستحيين ويتسترن لأَجل أَعراضهن وصونها. والخَافُورُ: نبت؛ قال أَبو حنيفة: هو نبات تجمعه النمل في بيوتها؛ قال أَبو النجم:
وأَتَت النملُ القُرَى بِعِيرِها،
من حَسَكِ التَّلْعِ، ومن خافُورِها

### Türkçe

**الخَفَرُ**, harekeli olarak: hayânın şiddeti; ondan şöyle dersin: **خَفِرَ**, kesre ile,

ve kadın **خَفِرَتِ** **خَفَراً** ve **خَفارَةً**, sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’den; o hâlde o

**خَفِرَةٌ**, fiil üzere, ve **مُتَخَفِّرَةٌ** ve **خَفِيرٌ** **خَفائِرَ** kadınlardan, ve **مِخْفارٌ**

nisbet üzere yahut çokluk üzere; dedi ki:

دارٌ لِجَمَّاءِ العِظامِ مِخْفار

ve **تَخَفَّرَتْ**: hayâsı şiddetlendi. Ve **التَّخْفِيرُ**: **التَّسْوِير**. Ve **خَفَرَ**

adamı ve onunla ve onun üzerine **يَخْفِرُ** **خَفْراً**: onu himaye etti ve men etti ve emniyete aldı, ve

onun için onu men eden bir **خفيراً** oldu, ve yine bunun gibi **تَخَفَّرَ** onunla. Ve **خَفَرَه**: onunla sığındı ve ondan, kendisi için bir **خفيراً** olmasını

istedi, ve onu **خَفَّرَه** **تَخْفِيراً**; Ebû Cündeb el-Hüzelî dedi ki:

ولكِنَّنِي جَمْرُ الغَضَا، من ورائِهِ
يُخَفِّرُنِي سَيْفي، إِذا لم أُخَفَّرِ

ve falan benim **خَفِيري**’mdir, yani onu himaye ettiğim kimse. Ve **الخَفِيرُ**: himaye eden; böylece onların her biri

arkadaşı için **خفير**dir, ve bunun hepsinden isim **الخُفْرَةُ** ve **الخَفارَةُ** ve **الخُفارَةُ**’dır, fetha

ve damme ile; ve denildi: **الخُفْرَةُ** ve **الخُفارَةُ** ve **الخَفارَةُ** ve **الخِفارَةُ** emniyettir,

ve o, o birincidendir. Ve **الخُفَرَةُ** ayrıca:

(* Sözü: «والخفرة أَيضاً»
“ayrıca” lafzı fazladır; zira **الخفرة** hemze gibi, önceki şeyden başkadır; yani damme sonra sükûn ile olan **الخفرة**’yi kastediyorum; **القاموس**’ta ve başkasında olduğu gibi). **الخَفِيرُ** ki o himaye edendir. Leys: kavmin **خَفِيرُ**’i

onların himaye edeni, ülkelerinde bulundukları müddetçe onların onun zimmetinde oldukları kimsedir, ve o kavmi **يَخفِر** **خَفارَةً**.

Ve **الخَفارَةُ**: zimmet; ve onu çiğnemek **إِخْفارٌ**dır. Ve **الخُفارة** ve **الخِفارة**

ve **الخَفارة** ayrıca: **جُعْلُ الخَفِير**; ve onu **خَفَرْتُه** **خَفْراً** ve **خُفُوراً**. Ve denilir:

onu **أَخْفَرْته**: onunla bir **خَفِيراً** gönderdiğin zaman; bunu Ebû’l-Cerrâh el-‘Ukaylî söyledi, ve isim

**الخُفْرَةُ**, damme ile, ve o zimmettir. Denilir: **وَفَتْ خُفْرَتُك**, ve yine bunun gibi **الخُفارة**,

damme ile, ve **الخِفارَة**, kesre ile. Ve onu **أَخْفَرَه**: ahdini bozdu ve onunla hıyanet etti ve ona ihanet etti.

Ve **أَخْفَرَ الذمة**: ona vefa etmedi. Ve hadiste: “Kim sabah namazını kılarsa, muhakkak o Allah’ın zimmetindedir; o hâlde Allah’ı onun zimmetinde sakın **تُخْفِرُنَّ** etmeyin”; yani mümine eziyet etmeyin; Züheyr dedi ki:

فإِنَّكُمُ، وقَوْماً أَخْفَرُوكُمْ،
لكالدِّيباجِ مالَ به العَبَاءُ

ve **الخُفُورُ**: o, **المُخْفِر** tarafından, fiilsiz olarak, bizzat **الإِخْفار**’ın kendisidir; **خَفَر** **يَخْفُر** üzere. Şemmer: falanın zimmeti **خَفَرَتْ** **خُفُوراً**: ona vefa edilmediği ve tamamlanmadığı zaman; ve adam onu **أَخْفَرَها**; ve şair dedi ki:

فَواعَدنِي وأَخْلَفَ ثَمَّ ظَنِّي،
وبِئْسَ خَليقَةُ المرءِ الخُفُورُ .

ve bu, “zimmeti **خَفَرَتْ** **خُفُوراً**”dandır. Ve adamı **خَفَرْتُ**: onu himaye ettim

ve onu korudum. Ve onu **خَفَرْتُه**: onun için bir **خَفِيراً** olduğun zaman, yani koruyucu ve kefil.

Ve onunla **تَخَفَّرْتُ**: onunla sığındığın zaman. Ve **الخِفارةُ** kesre ve damme ile: zimmet. Ve adamı **أَخْفَرْتُ**

ahdini ve zimmetini bozduğun zaman; ve hemze onda izâle içindir, yani onun **خُِفارَته**’sini giderdim,

tıpkı “onu **أَشكيته**” (şikâyetini giderdim) dediğin zaman gibi; İbnü’l-Esîr dedi: ve hadiste murad edilen budur. Ve Ebû Bekir’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “Müslümanlardan birine zulmeden kimse, muhakkak Allah’ı **أَخْفَرَ** etmiştir”, bir rivayette: “Allah’ın zimmetini.” Ve başka bir hadiste: “Kim sabah namazını kılarsa, o Allah’ın **خُفْرَةِ**’sindedir”, yani onun zimmetindedir. Ve bazı hadiste: “Gözyaşları gözlerin **خُفَرُ**’udur”; **الخُفَرُ**, **خُفْرَةٍ**’nin cem‘idir, ve o zimmettir; yani Allah Teâlâ’dan korkudan akan gözyaşları

gözleri ateşten himaye eder; onun, sallallahu aleyhi ve sellem, sözü gibi: “Ateşin dokunmadığı iki göz: Allah Teâlâ korkusundan ağlayan göz.” Ve Lokmân b. Âd hadîsinde: **حَيٌّ خَفِرٌ**, yani hayâsı ve **الخَفَرِ** çok olan. Ve **الخَفَرُ**, fetha ile: hayâ; ve ondandır Ümmü Seleme’nin Âişe’ye hadisi: “Bakışları kısmak ve **خَفَرُ الأَعْراضِ**”, yani onlar için bakmaları hoş görülmeyen her şeyden hayâ; böylece **الخَفَر**’i **الأَعْراضِ**’a izafe etti, yani yüz çevirmek için kullandığı şey; ve şöyle rivayet edilir: **الأَعراض**, fetha ile, **العِرْضِ**’ın cem‘idir; yani onlar ırzları için ve onu korumak için hayâ ederler ve örtünürler. Ve **الخَافُورُ**: bir bitki; Ebû Hanîfe dedi: o, karıncaların evlerinde topladığı bir bitkidir; Ebû’n-Necm dedi ki:

وأَتَت النملُ القُرَى بِعِيرِها،
من حَسَكِ التَّلْعِ، ومن خافُورِها
