# خفع (خ-ف-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%81%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ف - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الخاء والفاء
)خ ف ع مستعمل فقط( خفع: خَفَع الرَّجُلُ: إذا ديَر به فَسَقَطَ، وانْخَفَعَتْ كَبْدُه من الجوع، وانْخَفَعَتْ رئتُه إذا انْشَقَّتْ من داءٍ، قال جرير:
يمْشُون قد نَفَخَ الخزيرُ بطُونهُمُ		وغدوا وضَيْفُ بني عَقالٍ يَخْفَعُ
أي تَحْتَرِقُ كَبِدُه من الجوع. والخَوْفَعُ: الذي به اكتئابٌ ووجُومٌ شِبْهُ النُّعاس.

##### Türkçe

باب العين و الخاء والفاء
(**خ ف ع** sadece kullanılmıştır) **خفع**: **خَفَع الرَّجُلُ**: kendisiyle döndürüldüğü zaman, düştü; ve **انْخَفَعَتْ كَبْدُه** açlıktan; ve **انْخَفَعَتْ رئتُه** bir hastalıktan yarıldığı zaman. Cerîr dedi ki:

yani: açlıktan ciğeri yanar. Ve **الخَوْفَعُ**: kendisinde bunalma ve donukluk bulunan, uykuya benzer.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

خَفَعَ الرجلُ خَفْعاً، أي دِيرَ به فسقط من جُوع وغيره. وانْخَفَعَتْ كبدُهُ: استرختْ من الجوع ورقَتْ.

##### Türkçe

**خَفَعَ** adam **خَفْعاً**, yani onunla döndürüldü de açlık ve başkası sebebiyle düştü. Ve onun ciğeri **انْخَفَعَتْ**: açlıktan gevşedi ve inceldi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والخاء مع الفاء
خفع
استعمل من وجوهه :
خفع : أبو العباس عن عمرو عن أبيه قال : المخفوع : المجنون .
وقال الليث : خُفِع الرجلُ من الجوع فهو مخفوع . وأنشد لجرير :
يمشونَ قد نفخَ الخزيرُ بطونَهم
وغدَوا وضيفُ بني عِقالٍ يُخفَع
قال : وانخفعت رئتُه ، إذا انشقَّتْ من داء يقال له الخُفاع . ورجلٌ خَوفَعٌ ، وهو الذي به اكتئاب ووجوم . وكلُّ من ضعف ووجَم فقد انخفَع وخُفِع ، وهو الخُفَاع .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال انجعفت النَّخلة وانخفعت وانقعرت ، وتجوّخت ، إذا انقلعتْ من أصلها .

##### Türkçe

باب العين والخاء مع الفاء
خفع

Şu vecihlerinden kullanılmıştır:

**خفع**: Ebû’l-‘Abbâs, ‘Amr’dan, babasından şöyle dediğini nakletti: **المخفوع**: deli (mecnun) olan.

Leys dedi: Adam açlıktan **خُفِع** olur; o hâlde o **مخفوع**dur. Cerîr’den şu şiir okundu:
يمشونَ قد نفخَ الخزيرُ بطونَهم
وغدَوا وضيفُ بني عِقالٍ يُخفَع

Dedi: **وانخفعت** onun akciğeri; **الخُفاع** denilen bir hastalıktan yarıldığı zaman. Ve **خَوفَع** bir adam; o, kendisinde içe kapanma ve donukluk olan kimsedir. Ve her kim zayıflar ve donuklaşırsa, muhakkak **انخفَع** ve **خُفِع** olmuştur; o da **الخُفَاع**dır.

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o şöyle dedi: Hurma ağacı **انجعفت** ve **انخفعت** ve **انقعرت** ve **تجوّخت**; kökünden sökülüp çıktığı zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والفاء وما يثلثهما)
  (خفق)  الخاء والفاء والقاف أصلٌ واحد يرجع إليه فروعُه، وهو الاضطراب في الشَّيء. يقال خفَق العلم يَخْفُِق. وخفق النّجم، وخفق القلبُ يخفُِق خفقاناً. قال:
كأنّ قطاةً عُلِّقت بجنَاحِها *** على كبِدي مِن شِدّةِ الخفقانِ([1])  ويقال أخْفَقَ الرّجلُ بثوبه، إذا لَمَعَ به. ومن هذا الباب الخَفْق، وهو كلُّ ضربٍ بشيءٍ عريض. يقال خَفَقَ الأرضَ بنَعله. ورجل خَفّاق القَدَمِ، إذا كان صدرُ قدمِه عريضاً. والمِخْفَقُ: السَّيف العريض. ويقال إنّ الخَفْقَة المفازةُ([2])، وسمِّيت بذلك لأنّ الرياح تختفِق فيها.
  ومن الباب ناقة خفيقٌ: سريعة([3]). وخَفَقَ السّرابُ؛ اضطربَ. وخفَق الرّجُل خَفْقةً، إذا نَعَس. والخافقانِ: جانِبا الجَوِّ. وامرأةٌ خَفّاقة الحشا، أي خمِيصة البَطْن، كأنَّ ذلك يضطرب. وأمّا قولهم أَخفق الرجل، إذا غَزَا ولم يُصِب شيئاً، فيمكن أن يكون شاذّاً عن الباب، ويمكن أن يقال: إذا لم يُصِبْ فهو مضطربُ الحال؛ وهو بعيد. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "أيُّما سَرِيَّةٍ غَزَتْ فأخفقَتْ كان لها أجرُها مَرَّتَين". وقال عنترة:
فيُخفِق مَرَّةً ويُفِيد أُخْرى *** ويَفجَع ذا الضغائن بالأرِيبِ([4])  (خفي)  الخاء والفاء والياء أصلان متباينان متضادّان. فالأوّل السَّتْر، والثاني الإظهار.
  فالأوّل خَفِيَ الشَّيءُ يخفَى؛ وأخفيته، وهو في خِفْيَة وخَفاءٍ، إذا ستَرْتَه، ويقولون: بَرِحَ الخَفَاء، أي وَضَحَ السِّرُّ وبدا ويقال لما دُونَ رِيشات الطائر العشر، اللواتي في مقدم جناحه: الخوافي. والخوافي: سَعَفاتٌ يَلِين قَلْب النَّخلة والخافي: الجنّ. ويقال للرّجُل المستترِ مستخْفٍ.
  والأصل الآخر خفا البرقُ خَفْواً، إذا لمع، ويكون ذلك في أدنى ضعف. ويقال خَفَيْتُ [الشَّيءَ] بغَيْر ألِفٍ، إذا أظهرتَه. وخَفَا المطَرُ الفَأر من جِحَرَتهنّ: أخْرجَهن. قال امرؤ القيس:
خَفاهُنّ من أَنْفَاقِهنّ كأنَّما  *** خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحابٍ مُركبِ([5])  ويقرأ على هذا التأويل: ﴿إنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أَخْفِيها([6])﴾ [طه 15] أي أُظهِرُها.
  (خفت)  الخاء والفاء والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو إسرارٌ وكتمان. فالخَفْتُ: إسرار النُّطْق. وتخافَتَ الرّجُلانِ. قال الله تعالى: ﴿يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ﴾ [طه 103]. ثم قال الشاعر:
أُخاطِبُ جَهْراً إذْ لهنّ تَخافُتٌ *** وشَتَّانَ بينَ الجَهْرِ وَالمَنْطِق الخَفْتِ([7])  (خفج)  الخاء والفاء والجيم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف الاستقامة. فالأخفج: الأعوج الرِّجْل؛ والمصدر الخَفَج، ويقال إنَّ الخَفَج* الرِّعدة. وهو ذاك القياس.
  (خفد)  الخاء والفاء والدال أصلٌ واحد، وهو من الإسراع. يقال خَفَدَ الظليم: أسرع في مَرِّه. ولذلك سُمِّي خَفيْدَداً.
  (خفر)  الخاء والفاءُ والراءُ أصلان: أحدهما الحياء، والآخَر المحافظة أو ضِدُّها.
  فالأوّل الخَفَرُ. يقال خَفِرَت المرأةُ: استحيت، تَخفَر خَفراً، وهي خَفِرَةٌ. قال:
  * زَانَهنّ الدَّلُّ والخَفَرُ *
  وأمّا الأصل الآخر فيقال خفَرْتُ الرّجُل خُفْرةً، إذا أَجَرْتَه وكنتَ له خَفيراً. وتَخَفَّرْتُ بفلانٍ، إذا استَجَرْتَ به. ويقال أخفَرْتُه، إذا بَعَثْتَ معه خفيراً.
  وأمّا خِلافُ ذلك فأخفَرتُ الرّجُلَ، وذلك إذا نقضْتَ عَهده. وهذا كالباب الذي ذكرناه في خفَيت وأخفيت.
  (خفع)  الخاء والفاء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على التزاق شيءٍ بشيء لِضُرٍّ يكون. يقال انخَفَعَ الرَّجل على فراشه، إذا لَزِق به مِن مرض. ويقال خَفعَ الرَّجُل، إذا التزق بطنُه بظهْره. ومنه قول جرير:
  * رَغداً وضَيْفُ بني عِقالٍ يُخْفَعُ([8]) *
  وذكر ناسٌ: انخفَعت كَبِدُه من الجوع، إذا انقطعت. وأنشدوا هذا البيتَ؛ وهو قريبٌ من الأوّل. وقال بعضهم: الأخفع الرجل الذي كأنَّ به ظَلْعاً إذا مشَى. ويقال: الخَوْفَع الواجم المكتئِب. ويقال خفَعتُه بالسَّيف، إذا ضربتَه به. والقياس واحد.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) البيت لعروة بن حزام من قصيدة في ديوانه نسخة الشنقيطي بدار الكتب المصرية، ورواها القالي في النوادر 158-162. وعدتها تسعة أبيات ومائة.
([2]) شاهده قول العجاج: * وخفقة ليس بها طوئي *
([3]) في الأصل: "ناقة خفيق سريع"، محرف.
([4]) البيت في اللسان (خفق) برواية: "ويصيد أخرى".
([5]) ديوان امرئ القيس 86 واللسان (خفى) ونوادر أبي زيد 9 والقالي (1: 211) والمخصص  (10: 46).
([6]) هذه قراءة أبي الدرداء وابن جبير والحسن ومجاهد وحميد، ورويت عن ابن كثير وعاصم وسائر القراء بضم الهمزة. تفسير أبي حيان (6: 232).
([7]) البيت في اللسان (خفت)، وقد سبق في (جهر 1: 487). وفي الأصل: "اخافت" تحريف.
([8]) ديوان جرير 449 واللسان (خفع). وصدره: * يمشون قد نفخ الخزير بطونهم *
ـ

##### Türkçe

(باب **الخاء** و**الفاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

  (**خفق**)  **الخاء** ve**الفاء** ve**القاف** tek bir asıldır; dalları ona döner; o da şeydeki çalkantıdır. Denir: **خفق** sancak **يخفق**. Ve **خفق** yıldız; ve kalp **يخفق** çarpıntı olarak. Dedi:
كأنّ قطاةً عُلِّقت بجنَاحِها *** على كبِدي مِن شِدّةِ الخفقانِ([1])
  Ve denir: adam elbisesiyle **أخفق** etti; onunla parıldattığı zaman. Ve bu bâbdan **الخفق** vardır; o, geniş bir şeyle olan her vuruştur. Denir: yeri nalıyla **خفق** etti. Ve adam **خفّاق** ayaklıdır; ayağının önü geniş olduğu zaman. Ve **المِخْفَقُ**: geniş kılıç. Ve denir ki **الخَفْقَة** ıssız çöldür([2]); rüzgârlar onda çalkalanıp durduğu için bununla adlandırılmıştır.
  Ve bâbdan: **خفيقٌ** deve; hızlıdır([3]). Ve **خفق** serap; çalkalandı. Ve adam bir **خَفْقةً** **خفق** etti; uyukladığı zaman. Ve **الخافقانِ**: havanın iki yanı. Ve kadın **خَفّاقة الحشا**dır; yani karıncağızı içe çekik karınlıdır; sanki o çalkalanır. Ama onların “adam **أَخفق** etti” sözü; yani gazâ etti de bir şey elde etmediği zaman; bâbdan şâz olabilir, ve denebilir ki: elde etmediyse hâli çalkantılıdır; ve bu uzaktır. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “Hangi seriyye gazâ eder de **أخفقَتْ** ederse onun için ecri iki defadır.” Ve Antara dedi:
فيُخفِق مَرَّةً ويُفِيد أُخْرى *** ويَفجَع ذا الضغائن بالأرِيبِ([4])

  (**خفي**)  **الخاء** ve**الفاء** ve**الياء** birbirinden ayrı, birbirine zıt iki asıldır. Birincisi örtmedir, ikincisi açığa çıkarmadır.
  Birincisi: şey **خَفِيَ** olur **يخفَى**; ve onu **أخفيته**; ve o **خِفْيَة** ve **خَفاءٍ** içindedir; onu örttüğün zaman. Ve derler: **بَرِحَ الخَفَاء**; yani sır açığa çıktı ve belirdi. Ve kuşun kanadının ön kısmında bulunan on tüyden aşağıda olan şeye denir: **الخوافي**. Ve **الخوافي**: hurma ağacının göbeği yumuşayan yaprak saplarıdır. Ve **الخافي**: cindir. Ve gizlenen adama **مستخْفٍ** denir.
  Diğer asıl: şimşek **خفا** eder **خَفْواً**; parladığı zaman; ve bu en zayıf hâlde olur. Ve denir: **خَفَيْتُ** [şeyi] elifsiz; onu açığa çıkardığın zaman. Ve yağmur fareleri deliklerinden **خَفَا** etti: onları çıkardı. İmru’ul-Kays dedi:
خَفاهُنّ من أَنْفَاقِهنّ كأنَّما  *** خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحابٍ مُركبِ([5])
  Ve bu te’vile göre okunur: ﴿إنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أَخْفِيها([6])﴾ [طه 15] yani onu açığa çıkarırım.

  (**خفت**)  **الخاء** ve**الفاء** ve**التاء** tek bir asıldır; o da gizleme ve saklamadır. O hâlde **الخَفْتُ**: söz söylemeyi gizlemektir. Ve iki adam **تخافَتَ** etti. Allah تعالى dedi: ﴿يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ﴾ [طه 103]. Sonra şair dedi:
أُخاطِبُ جَهْراً إذْ لهنّ تَخافُتٌ *** وشَتَّانَ بينَ الجَهْرِ وَالمَنْطِق الخَفْتِ([7])

  (**خفج**)  **الخاء** ve**الفاء** ve**الجيم** tek bir asıldır; doğruluğun tersine delâlet eder. O hâlde **الأخفج**: bacağı eğri olan; ve mastar **الخَفَج**dir. Ve denir ki **الخَفَج** titremedir. Ve o, o kıyastır.

  (**خفد**)  **الخاء** ve**الفاء** ve**الدال** tek bir asıldır; o da süratten bir şeydir. Denir: devekuşu **خَفَدَ** etti; yürüyüşünde hızlandı. Bu yüzden **خَفيْدَداً** diye adlandırıldı.

  (**خفر**)  **الخاء** ve**الفاء** ve**الراء** iki asıldır: biri hayâ, diğeri koruma yahut onun zıddı.
  Birincisi **الخَفَرُ**dur. Denir: kadın **خَفِرَت**; utandı; **تَخفَر** eder **خَفراً**; ve o **خَفِرَةٌ**dir. Dedi:
  * زَانَهنّ الدَّلُّ والخَفَرُ *
  Diğer asla gelince: denir: adamı **خفَرْتُ** **خُفْرةً**; ona himaye verdiğin ve ona **خَفيراً** olduğun zaman. Ve falanla **تَخَفَّرْتُ**; onunla himaye istediğin zaman. Ve denir: onu **أخفَرْتُ**; onunla birlikte bir **خفيراً** gönderdiğin zaman.
  Bunun zıddına gelince: adamı **أخفَرتُ**; bu, onun ahdini bozduğun zamandır. Bu, **خفَيت** ve **أخفيت**te zikrettiğimiz bâb gibidir.

  (**خفع**)  **الخاء** ve**الفاء** ve**العين** tek bir asıldır; bir zarar sebebiyle bir şeyin bir şeye yapışmasına delâlet eder. Denir: adam döşeğine **انخَفَعَ** etti; hastalıktan dolayı ona yapıştığı zaman. Ve denir: adam **خَفعَ** etti; karnı sırtına yapıştığı zaman. Ondan Cerîr’in sözü:
  * رَغداً وضَيْفُ بني عِقالٍ يُخْفَعُ([8]) *
  Ve birtakım insanlar zikretti: açlıktan ciğeri **انخفَعت** etti; koptuğu zaman. Ve bu beyti şâhid getirdiler; ve o birincisine yakındır. Ve bazısı dedi: **الأخفع** yürüdüğü zaman sanki onda topallık varmış gibi olan adamdır. Ve denir: **الخَوْفَع** kederli, içi sıkıntılı olandır. Ve denir: onu kılıçla **خفَعتُ**; onunla vurduğun zaman. Ve kıyas birdir.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) Beyit, Urve b. Hizam’ındır; divanındaki bir kasidedendir; Mısır Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye’de Şınkîtî nüshası; Kâlî de en-Nevâdir’de 158-162 rivayet etmiştir. Sayısı yüz dokuz beyittir.
([2]) Şahidi, el-Acçâc’ın sözü: * وخفقة ليس بها طوئي *
([3]) Asılda: “**ناقة خفيق سريع**”, tahrif edilmiştir.
([4]) Beyit Lisân’da (**خفق**) “**ويصيد أخرى**” rivayetiyle.
([5]) İmru’ul-Kays divanı 86; Lisân (**خفى**); Nevâdir Ebî Zeyd 9; Kâlî (1: 211); el-Muhassas (10: 46).
([6]) Bu, Ebû’d-Derdâ, İbn Cübeyr, Hasan, Mücâhid ve Humeyd kıraatidir; İbn Kesîr ve Âsım’dan ve diğer kurrâdan hemzenin dammesiyle rivayet edilmiştir. Ebû Hayyân tefsiri (6: 232).
([7]) Beyit Lisân’da (**خفت**); daha önce (**جهر** 1: 487)’de geçti. Asılda: “**اخافت**” tahriftir.
([8]) Cerîr divanı 449; Lisân (**خفع**). Ve صدرُه: * يمشون قد نفخ الخزير بطونهم *
ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

خفَع يخفَعُ خَفْعاً وخُفوعاً: ضَعُف من جُوع أَو مَرَض؛ قال جرير: يَمْشون قد نَفَخ الخَزِيرُ بُطونَهم،
وغَدَوْا، وضَيْفُ بني عِقالٍ يَخْفَعُ
وقيل: خُفِع الرجلُ من الجوع، فهو مَخْفُوع، وأُورِدَ بيتُ جرير يُخْفَع، بضم الياء، وكذلك أَورده ابن بري على ما لم يُسمَّ فاعله، قال: وكذا وجدته في شعره يُخْفَعُ أَي يُصْرَعُ. والمَخْفوع: المجنون. ورجل خَفوعٌ: خافِعٌ.
وانخفَعَت كبِدُه جوعاً: تَثَنَّتْ ورَقَّت واسترخت من الجوع. وانْخَفَعَت رِئتُه: انْشقَّت من داء، وفي التهذيب: من داء يقال له الخُفاعُ. وانْخَفَعَتِ النخلةُ وانخفَعَت وانْقَعَرَتْ وتَجَوَّخَتْ إِذا انْقَلَعَت من أَصلها.
ورجل خَوْفَعٌ: وهو الذي به اكتئاب ووجُوم. وكلُّ من ضَعُفَ ووجَم، فقد انخفعَ وخُفِعَ، وهو الخُفاعُ.
وخفَع على فراشه وخُفِعَ وانخفَع: غُشِيَ عليه أَو كاد يُغْشَى. والخَفْعةُ: قِطْعة أَدم تُطْرَحُ على مُؤْخرةِ الرَّحْل. والخَيْفَعُ: اسم.

##### Türkçe

**خفَع** يخفَعُ خَفْعاً ve خُفوعاً: Açlıktan veya hastalıktan zayıfladı; Cerîr dedi ki:

Yürürler; **الخَزِيرُ** karınlarını şişirmiştir,
ve sabahladılar; ve Benî **عِقالٍ**’ın misafiri **يَخْفَعُ**.

Ve denildi: Adam açlıktan **خُفِعَ**; o hâlde o **مَخْفُوع**’dur; ve Cerîr’in beyti **يُخْفَع** (yâ’nın dammesiyle) rivayet edildi; İbn Berrî de onu, faili adlandırılmamış (meçhul) üzere, böyle rivayet etti; dedi ki: Ve aynı şekilde onu şiirinde **يُخْفَعُ** buldum; yani **يُصْرَعُ** (yere serilir). Ve **المَخْفوع**: deli. Ve **خَفوعٌ** adam: **خافِعٌ**.

Onun ciğeri açlıktan **انخفَعَت**: büküldü, inceldi ve açlıktan gevşedi.

Onun akciğeri **انْخَفَعَت**: bir hastalıktan yarıldı; ve **التهذيب**’de: **الخُفاعُ** denilen bir hastalıktan.

Hurma ağacı **انْخَفَعَت** ve **انخفَعَت** ve **انْقَعَرَتْ** ve **تَجَوَّخَتْ**: kökünden sökülüp çıktığı zaman.

**خَوْفَعٌ** adam: ve o, kendisinde içe kapanma ve durgunluk olan kimsedir. Ve her kim zayıflar ve durgunlaşırsa, muhakkak **انخفعَ** ve **خُفِعَ**; ve o, **الخُفاعُ**’dur.

Yatağı üzerinde **خفَع** ve **خُفِعَ** ve **انخفَع**: bayıldı veya bayılmaya yaklaştı.

**الخَفْعةُ**: eyerin arka tarafına atılan bir parça deri.

**الخَيْفَعُ**: bir isim.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

خفع الرجل، كمنع، خفعا، هكذا في العباب، وضبط في الصحاح بالوجهين: خفع، كمنع، وخفع، كعنى، خفعا، وزاد غيره: خفوعا، أي دير به فسقط من جوع وغيره. كذا في الصحاح. وفي اللسان: من جوع أو مرض، ومعنى دير به، أي حصل له الدوار، بالضم، وهو مرض أو غشيان يعتري الرأس. وقد مر في موضعه. وفي الصحاح: قال الشاعر:
  يمشون قد نفخ الخزير بطونهم                      وغدوا وضيف بني عقال يخفع قال الصاغاني: وغدوا تصحيف. والرواية: غدوى، مثال سكرى. ويروى: زغدا، بالتحريك، وزغدا، بضمتين، جمع زغيد، ولعله أخذه من كتاب ابن فارس، والبيت لجرير. وأورده ابن بري: يخفع على ما لم يسم فاعله. قال: وكذا وجدته في شعر يخفع، أي يصرع من الجوع.
 وخفعه بالسيف: ضربه به، عن ابن عباد. أو الخفع: تحرك الستر أو الثوب المعلق، عن ابن عباد أيضا. وقال أيضا: الخفع: استرخاء المفاصل، كالخفعان محركة. وقال أيضا: خفع، كعنى احترقت كبده من الجوع وتثنت. قال: والمخفوع: المجنون، وقال غيره: هو المصروع.
 والخوفع، كجوهر: الواجم الكئيب، كالناعس. وكل من ضعف ووجم فقد انخفع وخفع.
 وأخفعه الجوع: صرعه، عن ابن عباد. وانخفعت كبده، إذا تثنت، عن الليث، أي من الجوع، أو استرخت جوعا ورقت، وهو قول الجوهري. وقال ابن الأعرابي: انخفعت النخلة، إذا انقلعت من أصلها، وكذلك انخعفت، وانقعرت، وتجوخت، وليس بتصحيف انجعفت، مقلوبا، بل هي لغة برأسها. وانخفعت الرئة: انشقت من داء، زاد الأزهري: يقال له: الخفاع. ومما يستدرك عليه: الخفوع، بالضم: السقوط من الغشي. ورجل خفوع: خافع. وخفع على فراشه، وخفع، وانخفع: غشي عليه أو كاد. والخفعة: قطعة أدم تطرح على مؤخرة الرحل. والخيفع: اسم.

##### Türkçe

**خفع** adam, **منع** gibi, **خفعا** (böylece **العباب**’da); ve **الصحاح**’ta iki vecihle ضبط edildi: **خفع**، **منع** gibi; ve **خفع**، **عنى** gibi, **خفعا**; ve başkası artırdı: **خفوعا**; yani onunla döndürüldü de açlık ve başkasından dolayı düştü. **الصحاح**’ta böyledir. Ve **اللسان**’da: açlıktan veya hastalıktan; ve “onunla döndürüldü”nün manası: yani ona baş dönmesi hâsıl oldu; (baş dönmesi) **بالضم** (ötre ile)dir; ve o, bir hastalık yahut başa arız olan bir baygınlıktır. Ve kendi yerinde geçmişti. Ve **الصحاح**’ta: şair dedi:
  Yürürler; **الخزير** karınlarını şişirmiştir;                      ve sabahladılar; ve **بني عقال**’ın misafiri **يخفع** dedi **الصاغاني**: “**وغدوا**” tashiftir. Rivayet: **غدوى**’dır, **سكرى** misali. Ve rivayet olunur: **زغدا**, hareke ile; ve **زغدا**, iki ötre ile; **زغيد**’in cem‘i. Ve belki onu **ابن فارس**’ın kitabından aldı; ve beyit **جرير**’indir. Ve onu **ابن بري** getirdi: **يخفع** meçhul fail üzere. Dedi: ve böylece onu şiirde buldum: **يخفع**, yani açlıktan yere serilir.

Ve onu kılıçla **خفعه**: onunla vurdu; **ابن عباد**’dan. Yahut **الخفع**: perde yahut asılı elbisenin hareket etmesi; yine **ابن عباد**’dan. Ve yine dedi: **الخفع**: mafsalların gevşemesi; **الخفعان** gibi, harekeli. Ve yine dedi: **خفع**، **عنى** gibi: açlıktan ciğeri yandı ve büküldü. Dedi: ve **المخفوع**: deli; ve başkası dedi: o, sara ile yere serilen kimsedir.

Ve **الخوفع**، **جوهر** gibi: donuk, kederli; **الناعس** gibi. Ve her kim zayıfladı ve donuklaştıysa, muhakkak **انخفع** ve **خفع**.

Ve açlık onu **أخفعه**: onu yere serdi; **ابن عباد**’dan. Ve ciğeri **انخفعت**, büküldüğü zaman; **الليث**’ten; yani açlıktan; yahut açlıktan gevşedi ve inceldi; ve bu, **الجوهري**’nin sözüdür. Ve **ابن الأعرابي** dedi: hurma ağacı **انخفعت**, kökünden söküldüğü zaman; ve yine böyledir **انخعفت**, ve **انقعرت**, ve **تجوخت**; ve **انجعفت**’in tashifi değildir, ters çevrilmiş olarak; bilakis o, başlı başına bir lugattır. Ve akciğer **انخفعت**: bir dertten yarıldığı zaman; **الأزهري** artırdı: ona **الخفاع** denir. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الخفوع**، ötre ile: baygınlıktan düşme. Ve **خفوع** adam: **خافع**. Ve döşeği üzerinde **خفع**; ve **خفع**, ve **انخفع**: bayıldı yahut az kalsın bayılacaktı. Ve **الخفعة**: semerin arkasına atılan bir deri parçası. Ve **الخيفع**: bir isim.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَفَعَ
خَفَعَ A ( n. ac. خَفْع 1 ),
a.  Turned giddy & fell down.

b.  ( n. ac. خَفْع 1 ,  خَفَعَاْن 36 ), Was feeble, relaxed; gave way ( joints ).

أَخْفَعَ
أَخْفَعَ IV ,
a.  Weakened, exhausted ( hunger ).

اِنْخَفَعَ
اِنْخَفَعَ VII ,
a.  Became crystallized, shrivelled ( the liver ).

##### Türkçe

خَفَعَ
خَفَعَ A ( mastar: **خَفْع** 1 ),
a. Sersemledi ve düştü.

b. ( mastar: **خَفْع** 1 , **خَفَعَاْن** 36 ), Zayıf oldu, gevşedi; (eklemler) gevşedi (yerinden oynadı).

أَخْفَعَ
أَخْفَعَ IV ,
a. Zayıflattı, bitkin düşürdü (açlık).

اِنْخَفَعَ
اِنْخَفَعَ VII ,
a. Kristalleşti, buruştu (karaciğer).
