# خفق (خ-ف-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%81%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ف - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والقاف والفاء معهما
خ ف ق، ف ق خ مستعملان فقط
خفق:
الخَفْقُ: ضربك الشيء بالدرة، أو بشيء عريض.
والخَفْقُ: صوت النعل وما اشبهه من الأصوات. ورجل خفّاقُ القدم: عريض باطنها، قال:
خَدَلَّجُ الساقين خَفّاق القدم
والخفقُّ: اضطراب الشيء العريض. يقال: راياتهم وأعلامهم تَخْفِقُُ وتَخْتَفِقُ. وهن الخوافق والخافقات. والمِخْفَقُُ، والمِخْفَقَةُ، والخفقة، جزمٌ،: هو الشيء الذي يُضْرَبُ به نحو: درةٍ، أو سيرٍ، أو سوطٍ من خشب.
والخَفَقانُ: اضطراب القلب، من خِفَّةٍ تأخُذُ القَلْبَ، تقول: رجل مَخْفوقُ.
والخَفَقانُ: اضطراب الجناح.
وأخْفَقَ الرجل، إذا ذهب راجي شيء فرجع خائباً. وأَخْفَقَ القوم في زادهم، إذا نفد.
وسراب خَفُوقٌ خافِقٌ: كثير الأضطراب.
والخَفْقَةُ: المفازة ذات السراب، قال:
وخَفْقةٍ ليس بها طوئي
وناقة خَيْفَقٌ: سريعة جداً، ومثله خَنْفَقِيقٌ، وهو مشي في اضطراب، وخَنْفقيقٌ وخَيفَقيقٌ: حكاية جرى الخيل. وكذلك يقال: فرس خَيْفَقٌ، وظليم خَيْفَقٌ إذا كان سريعاً.
قفخ: القَفْخُ: كسر الرأس شدخاً، وكذلك إذا كسرت العرمض عن وجه الماء قلت: قَنَخْتُه قَفْخاً قال: قَفْخاً على الهام وبخا وخضا والقَفيخةُ: طعام من تمر وإهالةٍ يصب على جشيشة.
والقَفْخةُ: من أسماء البقرة المستحرمة، يقال: أَقْفَخَتُ أرخُهُمْ، أي: استحرمت بقرتهم، وكذلك يقال للذئبة إذا ارادت السفاد.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **القاف** ve **الفاء** onlarla birlikte
**خ ف ق**، **ف ق خ** yalnızca ikisi de kullanılandır

**خفق**:
**الخَفْقُ**: senin bir şeyi değnekle, yahut geniş bir şeyle vurmandır.
Ve **الخَفْقُ**: nalın sesi ve ona benzeyen seslerdendir. Ve adam **خفّاقُ القدم**: tabanı geniş olandır; dedi ki:
خَدَلَّجُ الساقين **خَفّاق القدم**
Ve **الخفقُّ**: geniş şeyin çalkalanmasıdır. Denilir: onların sancakları ve bayrakları **تَخْفِقُُ** ve **تَخْتَفِقُ**. Ve onlar **الخوافق** ve **الخافقات**tır. Ve **المِخْفَقُُ** ve **المِخْفَقَةُ** ve **الخفقة** (cezm ile): o, onunla vurulan şeydir; şu gibi: değnek, yahut kayış, yahut ağaçtan kamçı.
Ve **الخَفَقانُ**: kalbin çalkalanmasıdır; kalbi tutan bir hafiflikten; dersin ki: adam **مَخْفوقُ**.
Ve **الخَفَقانُ**: kanadın çalkalanmasıdır.
Ve adam **أخْفَقَ**, bir şeyi umarak gidip de sonra mahrum dönünce. Ve kavim azıklarında **أَخْفَقَ**, tükendiği zaman.
Ve serap **خَفُوقٌ خافِقٌ**: çok çalkantılıdır.
Ve **الخَفْقَةُ**: seraplı çöl düzlüğüdür; dedi ki:
وخَفْقةٍ ليس بها طوئي
Ve dişi deve **خَيْفَقٌ**: pek hızlıdır; ve onun benzeri **خَنْفَقِيقٌ**dur; ve o, çalkantı içinde yürüyüştür. Ve **خَنْفقيقٌ** ve **خَيفَقيقٌ**: atların koşuşunun taklididir. Ve كذلك denilir: at **خَيْفَقٌ**; ve devekuşu erkeği **خَيْفَقٌ**, hızlı olduğu zaman.

**قفخ**: **القَفْخُ**: başı ezerek kırmaktır; ve كذلك, suyun yüzünden **العرمض**u kırdığın zaman dersin ki: onu **قَنَخْتُه قَفْخاً**; dedi ki: **قَفْخاً** على الهام وبخا وخضا. Ve **القَفيخةُ**: hurma ve içyağından bir yiyecektir; üzerine **جشيشة** dökülür.
Ve **القَفْخةُ**: kendini haram kılınmış sayan ineğin adlarındandır; denilir: **أَقْفَخَتُ أرخُهُمْ**, yani: onların ineği kendini haram kıldı; ve كذلك, çiftleşmeyi istediği zaman dişi kurt için de denilir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

خَفَقَتِ الرايةُ تَخْفُقُ وتخْفِقُ خَفْقاً وخَفَقاناً، وكذلك القلبُ والسرابُ، إذا اضطربا. ويقال: خَفَقَ البرقُ خَفْقاً، وخَفَقَتِ الريحُ خَفقاناً، وهو حفيفها، أي دويُّ جَريها. وخَفَقَ الرجلُ، أي حرّك رأسه وهو ناعسٌ. وخَفَقَ الأرضَ بنعله. وكلُّ ضربٍ بشيء عريضٍ: خَفْقٌ. يقال: خَفَقَهُ بالسيف يَخْفُقُ وَيَخْفِقُ، إذا ضربه به ضربةً خفيفةً. والمِخْفَقَةُ: الدِرَّةُ التي يُضْرَبُ بها. والمِخْفَقُ: السيفُ العريضُ. ويقال: خَفَقَ الطائرُ، أي طار. وأخفَقَ إذا ضرب بجناحيه. وأَخْفَقَ الرجل بثوبه، أي لَمعَ به. وخَفقَتِ النجومُ خُفوقاً: غابت. وأخْفَقَتْ، إذا تولَّتْ للمغيب. يقال: وَرَدْتُ خُفوقَ النجم، أي وقتَ خُفوقِ الثريا، يجعله ظرفاً وهو مصدرٌ. وأَخْفَقَ الرجلُ، إذا غزا ولم يَغنَم. وأَخْفَقَ الصائدُ، إذا رجع ولم يصطد. وطلب حاجةً فأَخْفَقَ. ورجلٌ خَفَّاقُ القَدمِ، إذا كان صدرُ قدمِه عريضاً. وامرأةٌ خَفَّاقَةُ الحَشا، أي خميصةٌ. والخافقان: أُفقا المشرِقِ والمغْرِبِ. قال ابن السكيت: لأن الليل والنهار يَخفِقانِ فيهما. وفَلاةٌ خَيْفقٌ، أي واسعة يَخْفِقُ فيها السراب. وفرسٌ خَيْفَقٌ، أي سريعة جداً، وكذلك ظليمٌ خَيْفَقٌ.

##### Türkçe

**خَفَقَتِ** sancak **تَخْفُقُ** ve **تخْفِقُ**; **خَفْقاً** ve **خَفَقاناً** (diye) (çırpındı); kalp ve serap da böyledir; ikisi çalkalanıp titrediği zaman. Ve denir: şimşek **خَفَقَ** **خَفْقاً** (diye) (çaktı); rüzgâr **خَفَقَتِ** **خَفقاناً** (diye) (esti); o, onun hışırtısıdır; yani, akışının uğultusudur. Ve adam **خَفَقَ**; yani uykulu iken başını hareket ettirdi. Ve (adam) yeri nalıyla **خَفَقَ**. Geniş bir şeyle her vurma: **خَفْقٌ**tur. Denir: onu kılıçla **خَفَقَهُ**; **يَخْفُقُ** ve **وَيَخْفِقُ**; onunla hafif bir vuruşla vurduğu zaman. **والمِخْفَقَةُ**: onunla vurulan **الدِرَّةُ**dir. **والمِخْفَقُ**: geniş kılıçtır. Ve denir: kuş **خَفَقَ**; yani uçtu. Ve **وأخفَقَ**; kanatlarıyla vurduğu zaman. Ve adam elbisesiyle **أَخْفَقَ**; yani onunla parıldattı. Ve yıldızlar **خَفقَتِ** **خُفوقاً**: battı. Ve **وأخْفَقَتْ**; batmaya yöneldiği zaman. Denir: yıldızın **خُفوقَ**una vardım; yani **خُفوقِ** **الثريا**nın vakti(ne); onu zarf yapar; hâlbuki o bir masdardır. Ve adam **أَخْفَقَ**; ganimet elde etmeden gazâ ettiği zaman. Ve avcı **أَخْفَقَ**; avlamadan döndüğü zaman. Ve bir ihtiyacı istedi de **فأَخْفَقَ**. Ve **خَفَّاقُ القَدمِ** bir adam; ayağının önü geniş olduğu zaman. Ve **خَفَّاقَةُ الحَشا** bir kadın; yani zayıf karınlı. **والخافقان**: doğunun ve batının iki ufkudur. İbnü’s-Sikkît dedi: çünkü gece ve gündüz ikisinde **يَخفِقانِ**. Ve **خَيْفقٌ** bir çöl; yani geniş; onda serap **يَخْفِقُ**. Ve **خَيْفَقٌ** bir at; yani çok hızlı; ve **خَيْفَقٌ** bir devekuşu da böyledir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ق ف
خفق : قفخ
استعمل في وجوهه : خفق : قفخ .
خفق : قال الليث : الخَفْقُ : ضَرْبُك الشيءَ
بالدِّرَّة أو بشيءٍ عريضٍ ، والْخفْقُ صَوْتُ
النَّعْل وما أشبهه ، من الأصوات .
ورجلٌ خَفَّاقُ القَدَم : عَريضُ باطِنها ومنه
قوله :
خَدَلَّجُ السَّاقَيْنِ خَفَّاقُ القَدَمْ
قال : والخَفْقُ اضطراب الشيء العريض .
يقال : رَاياتُهم تَخفِقُ وتَختَفِقُ ، وتُسَمَّى
الأعلامُ : الخَوافِقَ ، والخافقاتِ .
والمِخْفَقُ من أَسماءِ السَّيف العريض ،
والْمِخْفَقةُ والْخَفقَةُ جَزْمٌ هو الشيءُ الذي
يُضرَبُ به ، نحو سَيْرٍ أو دِرَّةٍ .
قال : والخفَقَانُ : اضطرابُ القلب ، وهي
خِفَّةٌ تأخذ القلب ، تقول : رَجلٌ مَخْفُوقٌ .
والخَفقَانُ : اضطرابُ الْجَناحِ
ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ) ( أَيُّمَا سَرِيَّةٍ
غَزَتْ فأَخْفَقَتْ كَانَ لَهَا أَجْرُهَا مَرَّتَيْنِ ) ( .
قال أبو عبيد : الإخفاق : أن تَغْزُوَ فلا
تَغْنَمَ شيئاً ، ومنه قول عَنْتَرَةَ :
فَيْخْفِقُ مَرَّةً وَيُفِيدُ أُخْرَى
وَيَفْجَعُ ذَا الضَّغَائِنِ بالأَرِيبِ
يصف فرساً له ، أَنَّهُ يغزو عليه فيغنم مرّة ،
ولا يغنم أخرى .
قال أبو عبيد : وكذلك كلُّ طالِب حاجةٍ
إذا لم يقضها فقد أَخفَقَ إخفاقاً .
وأصل ذلك في الغنيمة .
وقال الليث : أَخْفَقَ القومُ : فَنِيَ زادُهم .
قال : والسَّرابُ الْخَفُوقُ والْخاَفِقُ : الكثيرُ
الاضطراب ، والْخَفْقَةُ : الْمَفَازَةُ ذَاتُ
الآل .
وقال الْعَجَّاجُ :
وَخَفْقَةٍ لَيْسَ بِهَا طُوئِيُّ
يعني : ليس بها أحد .
ويقال : خَفَقَ فلان خَفْقَةً : إذا نام نومةً
خفيفة .
ونَاقةٌ خَيْفَقٌ ، وفَرَسٌ خَيْفَقٌ ، وهي السريعة
جِدّاً ، وظَلِيمٌ خَيْفَقٌ وهو الْخَنْفَقِيقُ في كُلِّ
ذلك ، وهو مَشْيٌ في اضطراب .
وقال أبو عُبيدة : فَرَسٌ خَفِقٌ ، والأنثى
خَفِقَةٌ ، مَثْلُ خَرِبٍ وخَرِبة .
وإن شئتَ قُلْتَ : خُفَقَ ، والأُنثى خُفَقَةٌ
تقديرها : رُطَبٌ ورُطَبَةٌ ، والْجَمِيعُ : خَفِقَاتٌ
وَخُفَقاتٌ وخِفَاقٌ .
وهي بِمنزِلةَ الأقَبِّ .
وربَّما كان الْخُفُوقُ من خِلْقَةِ الفرس ورُبَّما
كان من الضُّمْرِ والْجَهْدِ ، وربَّما أُفْرِدَ ،
ورُبَّمَا أُضِيفَ .
وأنشد في الإفراد :
وَيَكْفِتُ فَضْلَ سِابِغَةٍ دِلاَصٍ
عَلَى خَيْفَانَةٍ خَفِقٍ حَشَاهَا
وأنشد في الإضافة :
حَابِي الضُّلُوعِ خَفِقِ الأَحْشَاءِ
وقيل لبعض الفقهاء : ما يُوجِبُ الْغُسْلَ ؟
فقال : الْخَفْقُ والْخِلاَطُ .
وقيل : الْخَفْقُ تَغْييبُ الْقَضِيبِ في الفَرْجِ ،
وخَفِقَ النَّجْمُ إذا غاب .
ابن السِّكِّيتِ عن الكلابيِّ امرأةٌ خَيْفَقٌ :
وهي الطَّوِيلَةُ الرُّفْغَيْنِ . الدَّقيقةُ العِظام ،
البعيدةُ الْخَطْوِ .
وفَلاَةٌ خَيْفَقٌ أي : واسعةٌ ، يَخْفِقُ فيها
السَّرَابُ .
قال الزَّفَيَانُ :
أَنَّى أَلَمَّ طَيْفُ لَيْلَى يَطْرُقُ
ودُونَ مَسْرَاهَا فَلاَةٌ فَيْهَقُ
تِيهٌ مَرَوْرَاةٌ وَفَيْفٌ خَيْفَقُ
أبو عبيد ، عن أبي عبيدة : خَفَقَ النَّجمُ
وأَخْفَقَ إذا غَابَ .
وقال الشَّمَّاخُ :
إذا النُّجُّومُ تَوَلَّتْ بَعْدَ إخْفَاقِ
وقال الآخرُ :
وأطْعُنُ بِالْقَوْمِ شَطْرَ الْمُلُوكِ
حَتَّى إذَا خَفَقَ الْمِجْدَحُ
وقال غيرُه : خَفَقَتِ الدَّابَّةُ تَخْفِقُ : إذَا
ضَرَطَتْ فهيَ خَفُوقٌ .
وخَفَقَتِ الرِّيحُ خَفقاناً ، وهو حَفِيفُها : أي
دَوِيُّ جَرْيِهَا . وقال الشَّاعر :
كَأَنَّ هُوِيَّهَا خَفَقَانُ ريحٍ
خَرِيقٍ بَيْنَ أَعْلاَمٍ طِوَالِ
وقال أبو الْهَيْثم : خَفَقَ النَّجْمُ : إذا غَابَ .
وقال : والْخَافِقَانِ : الْمِشْرِق والْمَغْرِبِ
وذلك أنّ الْمَغْرِبِ يقال له : الْخَافِقُ ، لأَنَّهُ
الخَافِقُ وهو الغائب ، فغَلَّبُوا المغرِب على
الْمَشْرِق فقالوا : الخافقان كما قالوا :
الأبَوَان .
وقال ابنُ السِّكِّيت : الْخَافِقَانِ : المشرقُ
والمغْرِبُ ، لأن الليل والنهار يَخْفِقَان
بينهما .
عمروٌ عن أبيه قال : الْمخْفُوقُ : المجنون
وأنشد :
مَخْفُوقَةٌ تزَوَّجَتْ مَخْفُوقَا
قال : والْخَيْفَقُ الدَّاهِيَةُ .
الرِّياشِيُّ عن الأصمعيِّ قال : الْمُخْفِقُ :
الأرضُ التي تستوِي : فيَكون فيها للسَّرَابِ
مُضْطَرَبٌ .
قفخ : أبو عبيد عن الأصمعي : قَفَخْتُ الرَّجُلَ
أَقْفَخُهُ قَفْخاً إذا صَكَكْتَهُ على رأسه
بالعصا .
قال : ولا يكون الْقَفْخُ إلاَّ على شيء
صُلْبٍ ، أو على شيء أَجَوَفَ ، أو على
الرأس ، فإنْ ضرَبَه على شيء مُصْمَتٍ
يابسٍ قال : صَفَقْتُه وَصَقَعْتُه .
الليث : الْقَفْخُ : كَسْرَ الرأسِ شَدْخاً .
قال : وكذلك إذا كسَرْتَ العَرْمَضَ عن
وجه الماء قُلْتَ : قَفخْتُهُ قَفْخاً ، وأنشد :
قَفْخاً عَلَى الْهَامِ وَبَجّاً وَخْضاً
قال : والْقَفِيخَةُ : طعامٌ يُصْنَعُ من تمْرٍ
وإهَالةٍ تُصَبُّ عَلَى جَشيشة .
قال : والقَفْخَة من أسماء البَقَرَةِ
الْمُسْتَحْرَمة ، يُقال : أَقْفَخَتْ أَرْخُهُمْ أي :
أسْتَحْرَمَتْ بَقَرَتُهم ، وكذلك الذِّئْبَةُ إذا
أرادت السِّفاد .
ونَحْوَ ذلك قال ابنُ شُميل وأَبو زيد .

##### Türkçe

خ ق ف
**خفق** : **قفخ**
Onun veçhelerinde kullanıldı: **خفق** : **قفخ** .
**خفق** : Leys dedi: **الخَفْقُ**: senin bir şeyi değnekle yahut geniş bir şeyle vurmandır; ve **الْخفْقُ**: nalın ve benzerinin sesi, seslerden.
Ve **رجلٌ خَفَّاقُ القَدَم**: tabanının içi geniş olan; ve ondan onun sözü:
خَدَلَّجُ السَّاقَيْنِ خَفَّاقُ القَدَمْ
Dedi: ve **الخَفْقُ** geniş şeyin çalkalanmasıdır.
Denir: **رَاياتُهم تَخفِقُ وتَختَفِقُ**; ve sancaklara **الخَوافِقَ** ve **الخافقاتِ** denilir.
Ve **المِخْفَقُ** geniş kılıcın adlarındandır; ve **الْمِخْفَقةُ** ve **الْخَفقَةُ** bir cezmdir; o, kendisiyle vurulan şeydir; kayış yahut değnek gibi.
Dedi: ve **الخَفقَانُ**: kalbin çalkalanmasıdır; o, kalbi tutan bir hafifliktir; dersin: **رَجلٌ مَخْفُوقٌ**.
Ve **الخَفقَانُ**: kanadın çalkalanmasıdır.
Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet olundu ki dedi: ) ( **أَيُّمَا سَرِيَّةٍ غَزَتْ فأَخْفَقَتْ كَانَ لَهَا أَجْرُهَا مَرَّتَيْنِ** ) ( .
Ebû Ubeyd dedi: **الإخفاق**: ganimet elde etmeksizin gazâ etmendir; ve ondan Antara’nın sözü:
فَيْخْفِقُ مَرَّةً وَيُفِيدُ أُخْرَى
وَيَفْجَعُ ذَا الضَّغَائِنِ بالأَرِيبِ
Kendisine ait bir atı vasfeder: onunla gazâ eder de bir kere ganimet alır, başka bir kere ganimet almaz.
Ebû Ubeyd dedi: ve aynı şekilde her ihtiyaç talep eden, onu yerine getirmezse, muhakkak **أَخفَقَ** bir **إخفاقاً** ile.
Ve bunun aslı ganimettedir.
Ve Leys dedi: **أَخْفَقَ القومُ**: azıkları tükendi.
Dedi: ve **السَّرابُ الْخَفُوقُ** ve **الْخاَفِقُ**: çok çalkantılı olandır; ve **الْخَفْقَةُ**: serap sahibi çöldür.
Ve A‘câc dedi:
وَخَفْقَةٍ لَيْسَ بِهَا طُوئِيُّ
Yani: onda hiç kimse yoktur.
Ve denir: **خَفَقَ** falan kimse bir **خَفْقَةً**: hafif bir uyku uyuduğu zaman.
Ve **نَاقةٌ خَيْفَقٌ** ve **فَرَسٌ خَيْفَقٌ**: o, pek süratlidir; ve **ظَلِيمٌ خَيْفَقٌ**: o, bütün bunlarda **الْخَنْفَقِيقُ**tur; ve o, çalkantı içinde bir yürüyüştür.
Ebû Ubeyde dedi: **فَرَسٌ خَفِقٌ**; dişisi **خَفِقَةٌ**; **خَرِبٍ** ve **خَرِبة** gibi.
Ve istersen dedin: **خُفَقَ**; dişisi **خُفَقَةٌ**; takdiri: **رُطَبٌ** ve **رُطَبَةٌ**; ve hepsi: **خَفِقَاتٌ** ve **خُفَقاتٌ** ve **خِفَاقٌ**.
Ve o, **الأقَبِّ** menzilesindedir.
Ve bazen **الْخُفُوقُ** atın yaratılışındandır; ve bazen zayıflıktan ve yorgunluktandır; ve bazen müfred kılınır; ve bazen izafe edilir.
Müfredde şu beyit okundu:
وَيَكْفِتُ فَضْلَ سِابِغَةٍ دِلاَصٍ
عَلَى خَيْفَانَةٍ خَفِقٍ حَشَاهَا
İzafede şu beyit okundu:
حَابِي الضُّلُوعِ خَفِقِ الأَحْشَاءِ
Bazı fakihlere denildi: guslü ne vacip kılar?
Dedi: **الْخَفْقُ** ve **الْخِلاَطُ**.
Ve denildi: **الْخَفْقُ**: kamışın ferce kaybedilmesidir; ve **خَفِقَ النَّجْمُ**: kaybolduğu zaman.
İbnü’s-Sikkît, Kelâbî’den: **امرأةٌ خَيْفَقٌ**: o, iki uyluğu uzun olan; kemikleri ince; adımı uzak olandır.
Ve **فَلاَةٌ خَيْفَقٌ** yani: geniş; onda serap çalkalanır.
Zefeyân dedi:
أَنَّى أَلَمَّ طَيْفُ لَيْلَى يَطْرُقُ
ودُونَ مَسْرَاهَا فَلاَةٌ فَيْهَقُ
تِيهٌ مَرَوْرَاةٌ وَفَيْفٌ خَيْفَقُ
Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **خَفَقَ النَّجمُ** ve **أَخْفَقَ**: kaybolduğu zaman.
Şemmâh dedi:
إذا النُّجُّومُ تَوَلَّتْ بَعْدَ إخْفَاقِ
Başka biri dedi:
وأطْعُنُ بِالْقَوْمِ شَطْرَ الْمُلُوكِ
حَتَّى إذَا خَفَقَ الْمِجْدَحُ
Ve başkası dedi: **خَفَقَتِ الدَّابَّةُ تَخْفِقُ**: yellenince; o hâlde o **خَفُوقٌ**tur.
Ve **خَفَقَتِ الرِّيحُ** bir **خَفقاناً** ile; o, onun **حَفِيفُها**sıdır: yani onun koşuşunun uğultusudur. Şair dedi:
كَأَنَّ هُوِيَّهَا خَفَقَانُ ريحٍ
خَرِيقٍ بَيْنَ أَعْلاَمٍ طِوَالِ
Ebû’l-Heysem dedi: **خَفَقَ النَّجْمُ**: kaybolduğu zaman.
Ve dedi: **الْخَافِقَانِ**: doğu ve batıdır; bu, batıya **الْخَافِقُ** denilmesindendir; çünkü o, **الخَافِقُ**tur, yani kaybolandır; böylece batıyı doğuya galip kıldılar da **الخافقان** dediler; **الأبَوَان** dedikleri gibi.
İbnü’s-Sikkît dedi: **الْخَافِقَانِ**: doğu ve batıdır; çünkü gece ve gündüz ikisinin arasında **يَخْفِقَان**.
Amr, babasından dedi: **الْمخْفُوقُ**: delidir.
Ve şu beyit okundu:
مَخْفُوقَةٌ تزَوَّجَتْ مَخْفُوقَا
Dedi: ve **الْخَيْفَقُ**: musibettir.
Riyâşî, Asma‘î’den dedi: **الْمُخْفِقُ**: düzleşen arazidir; böylece onda serap için bir çalkantı olur.

**قفخ** : Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **قَفَخْتُ الرَّجُلَ أَقْفَخُهُ قَفْخاً**: onu sopayla başına vurduğum zaman.
Dedi: ve **الْقَفْخُ** ancak sert bir şey üzerine, yahut içi boş bir şey üzerine, yahut baş üzerine olur; eğer onu katı, kuru bir şey üzerine vurursa dedi: **صَفَقْتُه** ve **صَقَعْتُه**.
Leys: **الْقَفْخُ**: başı şiddetle yarıp kırmaktır.
Dedi: ve aynı şekilde suyun yüzünden **العَرْمَضَ**ı kırdığın zaman dersin: **قَفخْتُهُ قَفْخاً**; ve şu beyit okundu:
قَفْخاً عَلَى الْهَامِ وَبَجّاً وَخْضاً
Dedi: ve **الْقَفِيخَةُ**: hurmadan ve iç yağdan yapılan bir yemektir; **جَشيشة** üzerine dökülür.
Dedi: ve **القَفْخَة** harama girmiş ineğin adlarındandır; denir: **أَقْفَخَتْ أَرْخُهُمْ** yani: onların inekleri harama girdi; ve aynı şekilde dişi kurt, çiftleşmeyi istediği zaman.
Buna benzer şeyi İbn Şümeyl ve Ebû Zeyd söyledi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والفاء وما يثلثهما)
  (خفق)  الخاء والفاء والقاف أصلٌ واحد يرجع إليه فروعُه، وهو الاضطراب في الشَّيء. يقال خفَق العلم يَخْفُِق. وخفق النّجم، وخفق القلبُ يخفُِق خفقاناً. قال:
كأنّ قطاةً عُلِّقت بجنَاحِها *** على كبِدي مِن شِدّةِ الخفقانِ([1])  ويقال أخْفَقَ الرّجلُ بثوبه، إذا لَمَعَ به. ومن هذا الباب الخَفْق، وهو كلُّ ضربٍ بشيءٍ عريض. يقال خَفَقَ الأرضَ بنَعله. ورجل خَفّاق القَدَمِ، إذا كان صدرُ قدمِه عريضاً. والمِخْفَقُ: السَّيف العريض. ويقال إنّ الخَفْقَة المفازةُ([2])، وسمِّيت بذلك لأنّ الرياح تختفِق فيها.
  ومن الباب ناقة خفيقٌ: سريعة([3]). وخَفَقَ السّرابُ؛ اضطربَ. وخفَق الرّجُل خَفْقةً، إذا نَعَس. والخافقانِ: جانِبا الجَوِّ. وامرأةٌ خَفّاقة الحشا، أي خمِيصة البَطْن، كأنَّ ذلك يضطرب. وأمّا قولهم أَخفق الرجل، إذا غَزَا ولم يُصِب شيئاً، فيمكن أن يكون شاذّاً عن الباب، ويمكن أن يقال: إذا لم يُصِبْ فهو مضطربُ الحال؛ وهو بعيد. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "أيُّما سَرِيَّةٍ غَزَتْ فأخفقَتْ كان لها أجرُها مَرَّتَين". وقال عنترة:
فيُخفِق مَرَّةً ويُفِيد أُخْرى *** ويَفجَع ذا الضغائن بالأرِيبِ([4])  (خفي)  الخاء والفاء والياء أصلان متباينان متضادّان. فالأوّل السَّتْر، والثاني الإظهار.
  فالأوّل خَفِيَ الشَّيءُ يخفَى؛ وأخفيته، وهو في خِفْيَة وخَفاءٍ، إذا ستَرْتَه، ويقولون: بَرِحَ الخَفَاء، أي وَضَحَ السِّرُّ وبدا ويقال لما دُونَ رِيشات الطائر العشر، اللواتي في مقدم جناحه: الخوافي. والخوافي: سَعَفاتٌ يَلِين قَلْب النَّخلة والخافي: الجنّ. ويقال للرّجُل المستترِ مستخْفٍ.
  والأصل الآخر خفا البرقُ خَفْواً، إذا لمع، ويكون ذلك في أدنى ضعف. ويقال خَفَيْتُ [الشَّيءَ] بغَيْر ألِفٍ، إذا أظهرتَه. وخَفَا المطَرُ الفَأر من جِحَرَتهنّ: أخْرجَهن. قال امرؤ القيس:
خَفاهُنّ من أَنْفَاقِهنّ كأنَّما  *** خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحابٍ مُركبِ([5])  ويقرأ على هذا التأويل: ﴿إنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أَخْفِيها([6])﴾ [طه 15] أي أُظهِرُها.
  (خفت)  الخاء والفاء والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو إسرارٌ وكتمان. فالخَفْتُ: إسرار النُّطْق. وتخافَتَ الرّجُلانِ. قال الله تعالى: ﴿يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ﴾ [طه 103]. ثم قال الشاعر:
أُخاطِبُ جَهْراً إذْ لهنّ تَخافُتٌ *** وشَتَّانَ بينَ الجَهْرِ وَالمَنْطِق الخَفْتِ([7])  (خفج)  الخاء والفاء والجيم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف الاستقامة. فالأخفج: الأعوج الرِّجْل؛ والمصدر الخَفَج، ويقال إنَّ الخَفَج* الرِّعدة. وهو ذاك القياس.
  (خفد)  الخاء والفاء والدال أصلٌ واحد، وهو من الإسراع. يقال خَفَدَ الظليم: أسرع في مَرِّه. ولذلك سُمِّي خَفيْدَداً.
  (خفر)  الخاء والفاءُ والراءُ أصلان: أحدهما الحياء، والآخَر المحافظة أو ضِدُّها.
  فالأوّل الخَفَرُ. يقال خَفِرَت المرأةُ: استحيت، تَخفَر خَفراً، وهي خَفِرَةٌ. قال:
  * زَانَهنّ الدَّلُّ والخَفَرُ *
  وأمّا الأصل الآخر فيقال خفَرْتُ الرّجُل خُفْرةً، إذا أَجَرْتَه وكنتَ له خَفيراً. وتَخَفَّرْتُ بفلانٍ، إذا استَجَرْتَ به. ويقال أخفَرْتُه، إذا بَعَثْتَ معه خفيراً.
  وأمّا خِلافُ ذلك فأخفَرتُ الرّجُلَ، وذلك إذا نقضْتَ عَهده. وهذا كالباب الذي ذكرناه في خفَيت وأخفيت.
  (خفع)  الخاء والفاء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على التزاق شيءٍ بشيء لِضُرٍّ يكون. يقال انخَفَعَ الرَّجل على فراشه، إذا لَزِق به مِن مرض. ويقال خَفعَ الرَّجُل، إذا التزق بطنُه بظهْره. ومنه قول جرير:
  * رَغداً وضَيْفُ بني عِقالٍ يُخْفَعُ([8]) *
  وذكر ناسٌ: انخفَعت كَبِدُه من الجوع، إذا انقطعت. وأنشدوا هذا البيتَ؛ وهو قريبٌ من الأوّل. وقال بعضهم: الأخفع الرجل الذي كأنَّ به ظَلْعاً إذا مشَى. ويقال: الخَوْفَع الواجم المكتئِب. ويقال خفَعتُه بالسَّيف، إذا ضربتَه به. والقياس واحد.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) البيت لعروة بن حزام من قصيدة في ديوانه نسخة الشنقيطي بدار الكتب المصرية، ورواها القالي في النوادر 158-162. وعدتها تسعة أبيات ومائة.
([2]) شاهده قول العجاج: * وخفقة ليس بها طوئي *
([3]) في الأصل: "ناقة خفيق سريع"، محرف.
([4]) البيت في اللسان (خفق) برواية: "ويصيد أخرى".
([5]) ديوان امرئ القيس 86 واللسان (خفى) ونوادر أبي زيد 9 والقالي (1: 211) والمخصص  (10: 46).
([6]) هذه قراءة أبي الدرداء وابن جبير والحسن ومجاهد وحميد، ورويت عن ابن كثير وعاصم وسائر القراء بضم الهمزة. تفسير أبي حيان (6: 232).
([7]) البيت في اللسان (خفت)، وقد سبق في (جهر 1: 487). وفي الأصل: "اخافت" تحريف.
([8]) ديوان جرير 449 واللسان (خفع). وصدره: * يمشون قد نفخ الخزير بطونهم *
ـ

##### Türkçe

(خاء ve **فاء** ve ikisini üçleyenlerin bâbı)
  (**خفق**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **القاف** tek bir asıldır; dalları ona döner; o da şeydeki çalkantıdır. Denir: **خفَق** sancak **يَخْفُِق**. Ve **خفق** yıldız; ve kalp **يخفُِق** **خفقاناً** çarpar. Dedi:
كأنّ قطاةً عُلِّقت بجنَاحِها *** على كبِدي مِن شِدّةِ الخفقانِ([1])  Ve denir: adam **أخْفَقَ** elbisesiyle, onunla parıldattığı zaman. Ve bu bâbdandır **الخَفْق**; o, geniş bir şeyle olan her vuruştur. Denir: **خَفَقَ** yeri nalıyla. Ve **خَفّاق القَدَمِ** adam: ayağının önü geniş olduğu zaman. Ve **المِخْفَقُ**: geniş kılıç. Ve denir ki **الخَفْقَة** çöl düzlük([2])tür; rüzgârlar onda **تختفِق** ettiği için bununla adlandırılmıştır.
  Ve bâbdandır: **خفيقٌ** deve: hızlı([3]). Ve **خَفَقَ** serap; çalkalandı. Ve adam **خَفْقةً** **خفَق** etti: uyukladığı zaman. Ve **الخافقانِ**: havanın iki yanı. Ve **خَفّاقة الحشا** kadın: yani karınca zayıf; sanki o (iç) çalkalanır. Ama onların “adam **أَخفق** etti” sözü; yani gazâ etti de hiçbir şey elde etmediği zaman; bâbdan şâz olabilir; ve denebilir ki: elde etmediği zaman hâli çalkantılıdır; ve bu uzaktır. Allah’ın salâtı ve âli üzerine selâmı olan Resûl dedi: "Herhangi bir **سَرِيَّةٍ** gazâ eder de **فأخفقَتْ** olursa, onun için ecri iki defadır." Ve Antara dedi:
فيُخفِق مَرَّةً ويُفِيد أُخْرى *** ويَفجَع ذا الضغائن بالأرِيبِ([4])  (**خفي**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **الياء** birbirinden ayrı, birbirine zıt iki asıldır. Birincisi örtmedir, ikincisi açığa vuruştur.
  Birincisi: **خَفِيَ** şey **يخفَى**; ve onu **أخفيته**; ve o **خِفْيَة** ve **خَفاءٍ**dadır; onu örttüğün zaman. Ve derler: **بَرِحَ الخَفَاء**; yani sır açığa çıktı ve belirdi. Ve kuşun kanadının ön kısmında bulunan on tüyden aşağıda olan şeye denir: **الخوافي**. Ve **الخوافي**: hurma ağacının göbeği yumuşak olan yaprak saplarıdır. Ve **الخافي**: cinndir. Ve gizlenen adama denir: **مستخْفٍ**.
  Diğer asıl: **خفا** şimşek **خَفْواً**, parladığı zaman; ve bu en aşağı zayıflıkta olur. Ve denir: **خَفَيْتُ** [şeyi] elifsiz, onu açığa çıkardığın zaman. Ve yağmur fareyi deliklerinden **خَفَا** etti: onları çıkardı. İmru’ul-Kays dedi:
خَفاهُنّ من أَنْفَاقِهنّ كأنَّما  *** خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحابٍ مُركبِ([5])  Ve bu te’vile göre okunur: ﴿إنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أَخْفِيها([6])﴾ [طه 15] yani onu açığa çıkarırım.
  (**خفت**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **التاء** tek bir asıldır; o da gizleme ve saklamadır. Öyleyse **الخَفْتُ**: sözün gizlenmesidir. Ve iki adam **تخافَتَ** etti. Allah Teâlâ dedi: ﴿يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ﴾ [طه 103]. Sonra şair dedi:
أُخاطِبُ جَهْراً إذْ لهنّ تَخافُتٌ *** وشَتَّانَ بينَ الجَهْرِ وَالمَنْطِق الخَفْتِ([7])  (**خفج**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **الجيم** tek bir asıldır; doğruluğun tersine delâlet eder. Öyleyse **الأخفج**: ayağı eğri olan; ve mastar **الخَفَج**dir. Ve denir ki **الخَفَج** titremedir. Ve o, bu kıyastır.
  (**خفد**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **الدال** tek bir asıldır; o da süratten (gelir). Denir: devekuşu **خَفَدَ**: yürüyüşünde hızlandı. Bu yüzden **خَفيْدَداً** diye adlandırıldı.
  (**خفر**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **الراء** iki asıldır: biri hayâ, diğeri koruma yahut onun zıddı.
  Birincisi **الخَفَرُ**dur. Denir: kadın **خَفِرَت**: utandı; **خَفراً** **تَخفَر**; ve o **خَفِرَةٌ**dir. Dedi:
  * زَانَهنّ الدَّلُّ والخَفَرُ *
  Diğer asla gelince: denir: adamı **خفَرْتُ** **خُفْرةً**, onu himaye ettiğin ve ona **خَفيراً** olduğun zaman. Ve **تَخَفَّرْتُ** falanla: onunla sığındığın zaman. Ve denir: onu **أخفَرْتُ**, onunla birlikte bir **خفيراً** gönderdiğin zaman.
  Bunun zıddına gelince: adamı **أخفَرتُ**; bu, onun ahdini bozduğun zamandır. Ve bu, **خفَيت** ve **أخفيت** hakkında zikrettiğimiz bâb gibidir.
  (**خفع**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **العين** tek bir asıldır; bir zarardan dolayı bir şeyin bir şeye yapışmasına delâlet eder. Denir: adam yatağı üzerine **انخَفَعَ**, hastalıktan dolayı ona yapıştığı zaman. Ve denir: adam **خَفعَ** etti; karnı sırtına yapıştığı zaman. Ondandır Cerîr’in sözü:
  * رَغداً وضَيْفُ بني عِقالٍ يُخْفَعُ([8]) *
  Ve birtakım insanlar zikretti: açlıktan ciğeri **انخفَعت** oldu; koptuğu zaman. Ve bu beyti okudular; ve o, birincisine yakındır. Ve bazısı dedi: **الأخفع** yürüdüğü zaman sanki onda topallık varmış gibi olan adamdır. Ve denir: **الخَوْفَع** kederli, gamlıdır. Ve denir: onu kılıçla **خفَعتُ**; onunla vurduğun zaman. Ve kıyas birdir.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) Beyit, divanında bir kasideden Urve b. Hizâm’ındır; Şınkîtî nüshasıyla Mısır Dârü’l-kütüb’de; ve onu el-Kâlî **النوادر**’de 158-162 rivayet etti. Sayısı dokuz beyit ve yüzdür.
([2]) Şahidi, el-A‘câc’ın sözü: * وخفقة ليس بها طوئي *
([3]) Asılda: "ناقة خفيق سريع", tahrif edilmiştir.
([4]) Beyit **اللسان**’da (**خفق**) rivayetiyle: "ويصيد أخرى".
([5]) İmru’ul-Kays divanı 86 ve **اللسان** (**خفى**) ve Ebû Zeyd’in **نوادر**’i 9 ve el-Kâlî (1: 211) ve **المخصص** (10: 46).
([6]) Bu, Ebû’d-Derdâ, İbn Cübeyr, el-Hasen, Mücâhid ve Humeyd kıraatidir; İbn Kesîr ve Âsım ve diğer kurrâdan hemzenin dammesiyle rivayet edilmiştir. Ebû Hayyân tefsiri (6: 232).
([7]) Beyit **اللسان**’da (**خفت**); ve daha önce (**جهر** 1: 487)’de geçti. Asılda: "اخافت" tahriftir.
([8]) Cerîr divanı 449 ve **اللسان** (**خفع**). Ve صدرُه: * يمشون قد نفخ الخزير بطونهم *
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ف ق
خفق فؤاده خفوقاً وخفقاناً‏.‏
وخفق العلم‏.‏
وأعلامهم تخفق وتختفق‏.‏
وخفق الطائر بجناحيه‏:‏ صفق بهما‏.‏
وخفق البرق وخفقت الريح وخفق السراب‏.‏
وخفـق الـأرض بنعلـه وخفـق نعلـه تخفيقاً‏.‏
وخفقه بالدرة خفقة وخفقات وهي المخفقة‏.‏
وضربه بالمخفق وهو السيف العريض‏.‏
وفلـان يقيـم المخفـق مقـام المخفقـة‏.‏
وأخفـق بثوبـه‏:‏ لمع به‏.‏
وأخفق الغازي والصائد‏:‏ لم يظفرا‏.‏
قال يصف فرساً‏:‏ فيخفق تارة ويفيد أخرى ويفجأ ذا الضغائن بالأريب أو يصادف خفقاً يصفهم بعتيق الخثل دون الطعام‏.‏
وفرس خفيق‏:‏ سريعة‏.‏
وامرأة خفاقة الحشا‏:‏ خميصة‏.‏
ورجل خفاق القدم‏:‏ عريضها‏.‏
وخفق النجم‏:‏ غاب‏.‏
وخفق خفقة ثم انتبه أي نعس نعسة‏.‏
وما بين الخافقين مثله‏.

##### Türkçe

خ ف ق
**خفق** onun kalbi **خفوقاً** ve **خفقاناً** (diye) çarptı.
Ve **خفق** sancak.
Ve onların sancakları **تخفق** ve **تختفق**.
Ve **خفق** kuş iki kanadıyla: ikisiyle çırptı.
Ve **خفق** şimşek ve **خفقت** rüzgâr ve **خفق** serap.
Ve **خفـق** yeri nalıyla ve **خفق** nalını **تخفيقاً** (diye).
Ve onu değnekle bir **خفقة** ve **خفقات** (diye) vurdu; ve o, **المخفقة**’dir.
Ve onu **المخفق** ile vurdu; ve o, geniş kılıçtır.
Ve falan, **المخفـق**’i **المخفقـة**’nin yerine ikame eder.
Ve **أخفـق** elbisesiyle: onunla parladı.
Ve **أخفق** gazi ve avcı: zafere erişmediler.
Dedi; bir atı vasfederken: “Böylece o, bir kere **فيخفق** ve başka bir kere **ويفيد** ve kin sahiplerini akıllı ile ansızın yakalar; yahut **خفقاً**’a rastlar; onları, yiyeceğin dışında, eski **الخثل** ile vasfeder.”
Ve **خفيق** at: hızlıdır.
Ve **خفاقة الحشا** kadın: zayıf (karnı çekik)tir.
Ve **خفاق القدم** erkek: onun (ayağı) genişidir.
Ve **خفق** yıldız: kayboldu.
Ve bir **خفقة** **خفق** etti, sonra uyandı; yani bir uyuklama uyudu.
Ve iki **الخافقين** arasında onun gibisi yoktur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَفْقُ: اضْطِراب الشيء العَرِيض. يقال: راياتُهم تَخْفِق وتَخْتَفِقُ، وتسمّى الأَعلامُ الخَوافِقَ والخافِقاتِ. ابن سيده: خَفَقَ الفؤَاد والبرْق والسيفُ والرايةُ والريح ونحوها يَخْفِقُ ويَخْفُقُ خَفْقاً وخُفوقاً وخَفَقاناً وأَخْفقَ واخْتفَق، كله: اضْطَرب، وكذلك القَلب والسَّراب إذا اضْطَربا. التهذيب: خَفقت الريح خَفَقاناً، وهو حَفيفُها أَي دَوِيُّ جَرْيِها، قال الشاعر:
كأَنَّ هُوِيَّها خَفَقانُ ريحٍ
خَرِيقٍ، بينَ أَعْلامٍ طِوالِ
وأَخْفَقَ بثوبه: لَمع به. والخَفْقة: ما يُصيب القلبَ فيَخفِق له، وفؤاد مَخْفوق. التهذيب: الخَفقانُ اضطراب القلب وهي خِفّة تأخذ القلب، تقول: رجل مَخْفوق. وخفَق برأسه من النُّعاس: أَمالَه، وقيل: هو إذا نَعس نَعْسةً ثم تنبّه. وفي الحديث: كانت رؤوسهم تَخْفِق خَفْقة أَو خفقتين. ويقال: سير الليل الخَفْقتان وهما أَوّله وآخره، وسير النهار البَرْدانِ أَي غُدْوة وعشيّة. وقال ابن هانئ في كتابه: خفَق خُفوقاً إذا نام. وفي الحديث: كانوا ينتظرون العِشاء حتى تَخْفِق رؤوسهم أَي يَنامون حتى تسقُط أَذْقانهم على صدورهم وهم قُعود، وقيل: هو من الخُفوق الإضطراب. ويقال: خفَق فلان خَفْقة إذا نام نَومة خفيفة. وخَفَق الرجل أَي حرّك رأسه وهو ناعس. وخفَق الآلُ خَفْقاً: اضْطَرب؛ فأَمّا قول رؤبة:
وقاتِمِ الأَعْماقِ خاوِي المُخْتَرَقْ،
مُشْتَبِهِ الأَعلامِ لَمَّاعِ الخَفَقْ
فإنه حُرِّك للضرورة كما قال:
فلم يُنْظَرْ به الحَشَكُ
وأَرض خفّاقة: يَخْفِق فيها السراب. التهذيب: السَّراب الخَفُوق والخافِقُ الكثير الإضطراب. والخَفْقة: المَفازة ذات الآل؛ قال العجاج: وخَفْقة ليس بها طُوئِيّ
يعني ليس بها أَحد. وخفَق الشيءُ: غاب، وقيل لعَبِيدةَ
(* قوله «عبيدة»
قال النووي كسفينة وضبط في النهاية أيضاً بفتح العين). السَّلْمانِيّ: ما يوجب الغُسل؟ فقال: الخَفْقُ والخِلاط؛ يريد بالخفق مَغِيب الذكر في الفرج؛ التفسير للأَزهري، من خَفَق النجمُ إذا انْحطَّ في المغرب، وقيل: هو من الخَفْق الضرْبِ. وخفَقَ النجمُ يَخْفِقُ وأَخْفَقَ: غاب؛ قال الشمّاخ:عيْرانة كفُقودِ الرَّحْلِ ناجِية،
إذا النجومُ تَوَلَّتْ بعد إخْفاقِ
(* قوله «كفقود الرحل» كذا بالأصل مضبوطاً ومثله شرح القاموس ولعله كفقود الرحل).
وقيل: هو إذا تلألأ وأَضاء؛ وأَنشد الأَزهري:
وأَطْعُنُ بالقَومِ شَطْرَ المُلو
كِ، حتى إذا خَفَقَ المِجْدَحُ
وخَفقَ النجمُ والقمر: انْحطّ في المغرب، وكذلك الشمس؛ يقال: ورَدْتُ خُفوقَ النجم أَي وقت خُفوق
الثُّريا، تجعله ظرفاً وهو مصدر. ورأيت فلاناً خافق العين أَي خاشِعَ العين غائرها، وكذلك ماكل العين
(* قوله «ما كل العين» كذا بالأصل مرموزاً
له بعلامة وقفة، والحرف الأخير يحتمل أن يكون كافاً أو لاماً، ولعله ما ذل العين أي مسترخيها وفاترها.) ومُرَنَّقُ العين. وخفَق الليلُ: سقط عن الأُفق؛ عن ابن الأَعرابي. وخفَق السهمُ: أَسرع.
ورِيح خَيْفَقٌ: سريعة. وفرس خَيْفَق وناقة خَيْفَق: سريعة جدّاً، وقيل: هي الطويلة القوائم مع إخْطاف، وقد يكون للذكر والتأنيثُ عليه أَغلب، وقيل: فرس خَيْفَق مُخْطَفةُ البطنِ قليلة اللحم. الكلابيُّ: امرأَة خَيْفق وهي الطويلة الرُّفْعين الدقيقة العظام البعيدة الخطو. سريع، وهو الخَنْفَقِيقُ في الناقة والفرس والظليم، وهو مشي في اضطراب. وقال أَبو عبيدة: فرس خَفِق والأُنثى خَفِيقة مثل خَرِب وخَرِبة، وإن شئت قلت خُفَق والأُنثى خُفقَة مثل رُطَب ورُطبَة، والجمع خَفِقاتٌ
وخُفَقَاتٌ وخِفاقٌ، وهي بمنزلة الأَقَبّ، وربما كان الخفوق من خِلْقة الفرس، وربما كان من الضُّمور والجَهْد، وربما أُفرد وربما أُضيف؛ وأَنشد في الإفراد:
ومُكْفِت فَضْلِ سابغةٍ دلاصٍ،
على خَيْفانةٍ خَفِقٍ حَشاها
وأَنشد في الإضافة:
بِشَنجٍ مُوَتَّرِ الأَنساء،
حابي الضُّلُوعِ خَفِق الأَحْشاء
ويقال: فرسٌ خَفِقُ الحشَا. والخيْفَق: فرس سَعْد بن مشهب. وامرأة خَنْفَقٌ: سريعة جَرِيئة. والخَنْفَقُ والخَنْفَقِينُ: الداهية؛ يقال: داهية خَنْفَقِينٌ، وهو أيضاً الخَفِيفةُ من النساء الجَرِيئة، والنون زائدة، جعلها من خَفْقِ الرّيح. والخَنْفقِينُ: حكاية أَصوات حوافر الخيل. والخَنْفقِين: الناقِصُ الخَلْقِ؛ قال شُيَيْمُ ابن خُوَيْلِد: قلتُ لَسيِّدنا: يا حكيـ
مُ، إنَّكَ لم تأسُ أَسْواً رَفِيقا
أَعْنْتَ عَدِيّاً على شَأوِها،
تُعادِي فَرِيقاً وتَنْفِي فَريقا
أَطَعْتَ اليَمينَ عِنادَ الشِّمالِ،
تُنَحِّي بِحَدّ المَواسِي الحُلُوقا
زَحَرْتَ بها ليلةً كلَّها،
فجِئتَ بها مُؤيَداً خَنْفَقِيقا
وهذا أَورده الجوهري:
وقد طَلقَتْ ليلةً كلَّها،
فجاءتْ به مُؤدَناً خَنْفَقِيقا
قال ابن بري: والصواب:
زحرت بها ليلة كلها
كما تقدم؛ وقوله: يا حكيم، هُزْء منه أي أَنت الذي تزعم أنك حكيم وتُخطئ هذا الخَطأ، وقوله: أطعت اليمين عِناد الشمال، مثل ضربه، يريد فعلت فِعْلاً أَمكنت به أَعداءنا منّا كما أَعلمتك أَن العرب تأتي أَعداءها من مَيامِنهم؛ يقول: فجِئتنا بداهيةٍ من الأمر وجئتَ به مُؤْيَداً خنفقياً أَي ناقصاً مُقَصِّراً. وخفَقَه بالسيف والسوط والدِّرَّةِ يَخْفُقه ويَخْفِقه خَفْقاً: ضربه بها ضرْباً خفيفاً. والمِخْفقةُ: الشيء يضرب به سير أو دِرّة التهذيب: والمِخْفَقَةُ والخَفْقَة، جزم، هو الشيء الذي يضرب نحو سير أو دِرَّة. ابن سيده: والمِخفقة سوط من خشب. وسيف مِخْفَقٌ: عَرِيض. قال الأَزهري: والمِخْفَقُ من أسماء السيف العريض. الليث: الخَفْقُ ضربك الشيء بالدِّرَّة أَو بشيء عريض، والمِخْفقة الدرّة التي يضرب بها. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: فضربهما بالمِخفقة؛ هي الدرّة.
وأَخْفقَ الرجلُ: طَلب حاجة فلم يَظْفَر بها كالرجل إذا غزا ولم يغنم، أَو كالصائد إذا رجع ولم يصطد، وطلَب حاجة فأخْفَقَ. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أنه قال: أَيُّما سَرِيّةٍ غَزت فأخْفَقت كان لها أَجرها مرتين؛ قال أبو عبيد: الإخْفاقُ أن يغزُو فَلا يغنم شيئاً؛ ومنه قول عنترة يصف فرساً له:
فيُخْفِقُ مرَّةً ويَصِيدُ أُخْرَى،
ويَفْجَع ذا الضَّغائن بالأَرِيب
(* قوله «ويصيد» في الأساس: ويفيد، وقوله «ويفجع» ويفجأ. وهو في ديوانه: فيخفق تارة ويصيد أُخرى * ويفجع ذا الضفائن بالأريب)
يقول: يغزو على هذا الفرس مرة ولا يغنم أُخرى؛ قال أبو عبيد: وكذلك كل طالب حاجة إذا لم يقضها فقد أَخْفق إخفاقاً، وأصل ذلك في الغنيمة. قال ابن الأثير: اصله من الخَفْق التحرُّك أي صادَفَتِ الغنيمةَ خافِقةً غير ثابتة مستقرّة. الليث: أَخْفقَ القومُ فنَي زادُهم، وأَخفقَ الرجلُ قلّ ماله. والخَفْقُ: صوت النعل وما أشبهها من الأصوات.
وفي الحديث ذكر منكر ونكير: إنه لَيَسْمَعُ خَفْقَ نِعالهم حين يُولُّون عنه، يعني الميتَ يسمع صوت نعالهم على الأَرض إذا مشَوْا. ورجل خَفّاقُ القدم عريض باطن القدم، وخَفقَ الأَرضَ بنَعْله وكلُّ ضرب بشيء عريض خَفْقٌ؛ وقوله:
مُهَفْهَف الكَشْحَينْ خَفّاق القَدَمْ
قال ابن الأَعرابي: معناه أنه خفيف على الأرض ليس بثقيل ولا بَطيء، وقيل: خفّاق القدم إذا كان صدر قدميه عريضاً؛ قال أَبو زُغْبةَ الخزرجي: قد لَفَّها الليلُ بِسَوَّاقٍ حُطَمْ،
خَدَلَّجِ الساقَيْنِ خَفّاق القَدَم
وقيل: هذا الرجز للحُطَم القَيْسِيّ. وامرأَة خَفّاقةُ الحَشَى أَي خمِيصة؛ وقوله:
ألا يا هَضِيمَ الكَشْحِ خَفّاقة الحَشى،
من الغِيدِ أَعْناقاً أولاكِ العَواتقِ
إنما عنى بأنها ضامرة البطن خَميصة، وإذا ضَمُرت خَفَقت، والخَفْقةُ: المَفازة المَلْساء ذات الآلِ.
والخافِقُ: المكان الخالي من الأَنِيس، وقد خَفَقَ إذا خلا؛ قال الراعي: عَوَيْتَ عُواء الكلْبِ، لمّا لَقِيتَنا
بِثَهْلانَ، من خَوْف الفُروجِ الخَوافِق
وخَفَق في البلاد خُفوقاً: ذهب.
والخافِقان: قُطْرا الهواء. والخَافِقانِ: أُفُق المشرق والمغرب؛ قال ابن السكيت: لأن الليل والنهار يَحْفِقان فيهما، وفي التهذيب: يخفقان بينهما؛ قال أَبو الهيثم: الخافقان المشرق والمغرب، وذلك أن المغرب يقال له الخافِقُ وهو الغائب، فغَلَّبُوا المغرب على المشرق فقالوا الخافقان كما قالوا الأَبوان. شمر: الخافقانِ طرَفا السماء والأَرض؛ قال رؤبة: واللّهْب لهبُ الخافِقَيْن يَهْذِمهُ
وقال ابن الأَعرابي: يَهْذِمه يأكله.
كلاهما في فَلَكٍ يستلْحِمُه
أَي يركبه؛ وقال خالد بن جنْبةَ: الخافقانِ منتهى الأَرض والسماء. يقال: أَلحق الله فلاناً بالخافق، قال: والخافقانِ هَواءان مُحيطانِ بجانبي الأَرض. قال: وخَوافِقُ السماء الجِهات التي تَخرج منها الرّياح الأَربع. وفي الحديث: أن ميكائيل مَنْكِباه يَحُكّان الخافِقَيْنِ يعني طرَفي السماء، وفي النهاية: مَنْكِبا إسرافيل يَحُكّانِ الخافقين، قال: وهما طرفا السماء والأَرض؛ وقيل: المغرب والمشرق.
والخَفّاقةُ: الاسْت. وخفَقت الدابة تَخْفِق إذا ضَرطَت، فهي خَفُوق. والمَخْفُوق: المجنون؛ وأَنشد:
مَخْفُوقة تزوّجت مَخْفُوقا
وروى الأَزهري بإسناده عن حذيفة بن أُسيد قال: يخرج الدجال في خَفْقة من الدِّين وسوداب الدين
(* قوله «وسوداب الدين» كذا بالأصل ورمز له بعلامة
وقفة)، وفي رواية جابر: وإدْبار من العلم؛ أَراد أَن خروج الدجال يكون عند ضَعف الدّين وقِلّة أَهله وظُهور أَهل الباطل على أَهل الحقّ وفُشُوّ الشر وأَهله، وهو من خَفق الليلُ إذا ذهب أكثره، أَو خَفقَ إذا اضْطربَ، أَو خَفقَ إذا نَعَس. قال أَبو عبيد: الخَفْقةُ في حديث الدجّال النَّعْسةُ ههنا، يعني أن الدين ناعِسٌ وَسْنانُ في ضَعفه، من قولك خَفقَ خَفْقة إذا نامَ نومة خفيفة.
ومن أَمثال العرب: ظلم ظُلْمَ الخَيْفَقانِ وقيل: كان اسمه سَيّاراً خرج يريد الشّحْر هارباً من عَوْف بن إكليل بن يسار، وكان قتل أَخاه عويفاً، فلقيه ابن عم له ومعه ناقتان وزادٌ، فقال له: أَين تريد؟ قال: الشحر لئلا يَقْدِر عليَّ عوف فقد قتلت أَخاه عُوَيْفاً، فقال: خذ إحدى الناقتين، وشاطَرَه زادَه، فلما ولَّى عطف عليه فقتله فسمي صَرِيعَ الظلم؛ وفيه يقول القائل:
أَعَلِّمُه الرِّمايةَ كُلَّ يَومٍ،
فلمّا اشْتَدَّ ساعِدُه رَماني
تعالى الله هذا الجَوْرُ حَقّاً،
ولا ظُلمٌ كَظُلْم الخَيْفَقانِ
والخَفَقانُ: اضْطِرابُ الجناح. وخَفَقَ الطائر أَي طار، وأَخْفَقَ إذا ضرب بجناحيه؛ قال الراجز:
كأَنها إخْفاقُ طيرٍ لم يَطِرْ
وفلاة خَيْفَقٌ أي واسعة يَخْفِق فيها السَّراب؛ قال الزَّفَيان: أَنَّى أَلَمَّ طَيْفُ لَيلى يَطْرُقُ،
ودُونَ مَسْراها فَلاةٌ فَيْهقُ،
تِيةٌ مَرَوْراة وفَيْقٌ خَيْفَقُ
الأَصمعي: المَخْفَقُ الأَرض التي تستوي فيكون فيها السرابُ مضْطَرِباً. ومُخَفِّقٌ: اسم موضع؛ قال رؤبة:
ولامِعاً مخَفِّقٌ فَعَيْهَمُه

##### Türkçe

**الخَفْقُ**: geniş olan şeyin çalkalanmasıdır. Denir ki: onların bayrakları **تَخْفِق** ve **تَخْتَفِق**; sancaklara **الخَوافِقَ** ve **الخافِقاتِ** adı verilir. İbn Sîde: **خَفَقَ** kalp, şimşek, kılıç, bayrak, rüzgâr ve benzerleri **يَخْفِقُ** ve **يَخْفُقُ**; **خَفْقاً** ve **خُفوقاً** ve **خَفَقاناً**; ve **أَخْفقَ** ve **اخْتفَق**; bunların hepsi: çalkalandı (titredi) demektir; aynı şekilde kalp ve serap da çalkalandıkları zaman. **التهذيب**: rüzgâr **خَفقت** **خَفَقاناً**; bu onun **حَفيفُها**’sıdır, yani akışının uğultusudur; şair dedi ki:
كأَنَّ هُوِيَّها خَفَقانُ ريحٍ
خَرِيقٍ، بينَ أَعْلامٍ طِوالِ
Ve **أَخْفَقَ** elbisesiyle: onunla parladı. Ve **الخَفْقة**: kalbe isabet edip onun için kalbin çarpmasıdır; ve **فؤاد مَخْفوق**. **التهذيب**: **الخَفقانُ** kalbin çalkalanmasıdır; kalbi tutan bir hafifliktir; dersin ki: **رجل مَخْفوق**. Ve **خفَق** başıyla uykudan: onu eğdi; ve denildi ki: o, uyuklayıp bir uyuklama uyuklar, sonra uyanır. Hadiste: başları **تَخْفِق** bir **خَفْقة** yahut iki **خفقتين** idi. Ve denir ki: gecenin yürüyüşü **الخَفْقتان**’dır; ikisi de onun başı ve sonudur; gündüzün yürüyüşü **البَرْدانِ**’dır, yani sabah ve akşam. İbn Hânî kitabında dedi: **خفَق** **خُفوقاً**; uyuduğu zaman. Hadiste: yatsıyı beklerlerdi, ta ki başları **تَخْفِق**; yani uyurlar, ta ki çeneleri göğüslerine düşer, onlar oturur hâlde iken; ve denildi ki: bu, **الخُفوق** olan çalkalanmadandır. Ve denir ki: falan kimse bir **خَفْقة** **خفَق**; hafif bir uyku uyuduğu zaman. Ve **خَفَق** adam; yani uykulu iken başını hareket ettirdi. Ve **خفَق** serap **الآلُ** **خَفْقاً**: çalkalandı; fakat Ru’be’nin sözü:
وقاتِمِ الأَعْماقِ خاوِي المُخْتَرَقْ،
مُشْتَبِهِ الأَعلامِ لَمَّاعِ الخَفَقْ
şüphesiz zaruret için harekete getirildi; nitekim dedi ki:
فلم يُنْظَرْ به الحَشَكُ
Ve **أَرض خفّاقة**: içinde serabın **يَخْفِق** ettiği (çalkalandığı) yer. **التهذيب**: **السَّراب الخَفُوق** ve **الخافِقُ** çok çalkalanandır. Ve **الخَفْقة**: seraplı çöl; ‘Accâc dedi ki:
وخَفْقة ليس بها طُوئِيّ
yani onda hiç kimse yoktur. Ve **خفَق** şey: kayboldu; ve ‘Ubeyde’ye denildi:
(* قوله «عبيدة»
قال النووي كسفينة وضبط في النهاية أيضاً بفتح العين). **السَّلْمانِيّ**: guslü ne gerekli kılar? dedi; o da: **الخَفْقُ** ve **الخِلاط** dedi; **الخفق** ile, zekerin ferce kaybolmasını kasteder; Ezherî’nin tefsiri: **خَفَق النجمُ**; batıda alçaldığı zaman; ve denildi ki: o, **الخَفْق** olan vuruştandır. Ve **خفَقَ** yıldız **يَخْفِقُ** ve **أَخْفَقَ**: kayboldu; Şemmâh dedi ki:
عيْرانة كفُقودِ الرَّحْلِ ناجِية،
إذا النجومُ تَوَلَّتْ بعد إخْفاقِ
(* قوله «كفقود الرحل» كذا بالأصل مضبوطاً ومثله شرح القاموس ولعله
كفقود الرحل).
Ve denildi ki: o, parıldayıp aydınlandığı zamandır; Ezherî şu beyti okuttu:
وأَطْعُنُ بالقَومِ شَطْرَ المُلو
كِ، حتى إذا خَفَقَ المِجْدَحُ
Ve **خَفق** yıldız ve ay: batıda alçaldı; aynı şekilde güneş; denir ki: **ورَدْتُ خُفوقَ النجم**; yani **خُفوق الثُّريا** vakti; onu zarf yaparsın, o ise masdardır. Ve falanı **خافق العين** gördüm; yani gözü huşûlu, çukuru derin; aynı şekilde **ماكل العين**
(* قوله «ما كل العين» كذا بالأصل مرموزاً
له بعلامة وقفة، والحرف الأخير يحتمل أن يكون كافاً أو لاماً، ولعله ما
ذل العين أي مسترخيها وفاترها.) ve **مُرَنَّقُ العين**. Ve **خفَق** gece: ufuktan düştü; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **خفَق** ok: hızlandı.
Ve **رِيح خَيْفَقٌ**: hızlıdır. Ve **فرس خَيْفَق** ve **ناقة خَيْفَق**: çok hızlıdır; ve denildi ki: o, kapıp-götürme ile birlikte uzun bacaklı olandır; ve müzekker ve müennes için olabilir, fakat müzekker ona daha galiptir; ve denildi ki: **فرس خَيْفَق مُخْطَفةُ البطنِ قليلة اللحم**. Kelâbî: **امرأَة خَيْفق**; o, iki kalçası uzun, kemikleri ince, adımı uzak olan kadındır. **سريع**; ve o, deve, at ve devekuşunda **الخَنْفَقِيقُ**’tur; o, çalkalanma içinde bir yürüyüştür. Ebû ‘Ubeyde dedi: **فرس خَفِق**; dişisi **خَفِيقة**; **خَرِب** ve **خَرِبة** gibi; istersen **خُفَق** dersin, dişisi **خُفقَة**; **رُطَب** ve **رُطبَة** gibi; çoğulu **خَفِقاتٌ** ve **خُفَقَاتٌ** ve **خِفاقٌ**; ve o, **الأَقَبّ** mertebesindedir; bazen **الخفوق** atın yaratılışındandır, bazen zayıflıktan ve yorgunluktandır; bazen müfred kılınır, bazen izafet yapılır; müfredde şu beyit okundu:
ومُكْفِت فَضْلِ سابغةٍ دلاصٍ،
على خَيْفانةٍ خَفِقٍ حَشاها
İzafette şu beyit okundu:
بِشَنجٍ مُوَتَّرِ الأَنساء،
حابي الضُّلُوعِ خَفِق الأَحْشاء
Ve denir ki: **فرسٌ خَفِقُ الحشَا**. Ve **الخيْفَق**: Sa‘d b. Muşheb’in atıdır.
Ve **امرأة خَنْفَقٌ**: hızlı, cüretkârdır. Ve **الخَنْفَقُ** ve **الخَنْفَقِينُ**: musibet; denir ki: **داهية خَنْفَقِينٌ**; o ayrıca kadınlardan hafif (çabuk) ve cüretkâr olandır; **النون** ziyadedir; onu rüzgârın **خَفْقِ**’ından yaptı. Ve **الخَنْفقِينُ**: atların nallarının seslerini taklittir. Ve **الخَنْفقِين**: yaratılışı eksik olandır; Şüyeîm b. Huveylid dedi ki:
قلتُ لَسيِّدنا: يا حكيـ
مُ، إنَّكَ لم تأسُ أَسْواً رَفِيقا
أَعْنْتَ عَدِيّاً على شَأوِها،
تُعادِي فَرِيقاً وتَنْفِي فَريقا
أَطَعْتَ اليَمينَ عِنادَ الشِّمالِ،
تُنَحِّي بِحَدّ المَواسِي الحُلُوقا
زَحَرْتَ بها ليلةً كلَّها،
فجِئتَ بها مُؤيَداً خَنْفَقِيقا
Bunu Cevherî rivayet etti:
وقد طَلقَتْ ليلةً كلَّها،
فجاءتْ به مُؤدَناً خَنْفَقِيقا
İbn Berrî dedi: doğrusu:
زحرت بها ليلة كلها
yukarıda geçtiği gibi; ve onun sözü: **يا حكيم**; onunla alaydır, yani “sen hikîm olduğunu iddia eden ve bu hatayı yapan kimsesin”; ve onun sözü: **أطعت اليمين عِناد الشمال**; onun misalidir; “bize karşı düşmanlarımızı güçlendirdiğin bir fiil yaptın” demek ister; nitekim sana bildirdiğim gibi Araplar düşmanlarına sağ yanlarından gelir; der ki: “bize işten bir musibet getirdin ve onu **مُؤْيَداً خنفقياً** getirdin”; yani eksik, kusurlu. Ve onu kılıçla, kamçıyla ve **الدِّرَّةِ** ile **خفَقَه**; onu **يَخْفُقه** ve **يَخْفِقه** **خَفْقاً**: onunla hafif bir vuruşla vurdu. Ve **المِخْفقةُ**: onunla vurulan şey; kayış yahut **دِرّة**. **التهذيب**: **المِخْفَقَةُ** ve **الخَفْقَة**; kesin olarak; kayış yahut **دِرَّة** gibi, onunla vurulan şeydir. İbn Sîde: **المِخفقة** ağaçtan bir kamçıdır. Ve **سيف مِخْفَقٌ**: geniştir. Ezherî dedi: **المِخْفَقُ** geniş kılıcın adlarındandır. Leys: **الخَفْقُ** senin **الدِّرَّة** ile yahut geniş bir şeyle vurmandır; **المِخْفقة** ise onunla vurulan **الدرّة**’dir. Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: ikisini **بالمِخفقة** ile vurdu; o, **الدرّة**’dir.
Ve **أَخْفقَ** adam: bir ihtiyacı istedi de ona erişemedi; ganimet elde etmeyen gazî gibi; yahut avlamadan dönen avcı gibi; bir ihtiyacı istedi de **أَخْفَقَ**. Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi: “Hangi **سَرِيّةٍ** gazâ eder de **فأخْفَقت** olursa, onun için ecri iki defadır.” Ebû ‘Ubeyd dedi: **الإخْفاقُ**; gazâ edip hiçbir şey ganimet almamasıdır; bunun örneği, ‘Antere’nin atını vasfederken sözü:
فيُخْفِقُ مرَّةً ويَصِيدُ أُخْرَى،
ويَفْجَع ذا الضَّغائن بالأَرِيب
(* قوله «ويصيد» في الأساس: ويفيد، وقوله «ويفجع» ويفجأ. وهو في ديوانه:
فيخفق تارة ويصيد أُخرى * ويفجع ذا الضفائن بالأريب)
der ki: bu at üzerinde bir kere gazâ eder de ganimet almaz, başka bir kere (alır). Ebû ‘Ubeyd dedi: aynı şekilde her ihtiyaç talibi, onu yerine getiremezse **أَخْفق** **إخفاقاً**; bunun aslı ganimettedir. İbnü’l-Esîr dedi: aslı **الخَفْق** olan hareketten gelir; yani ganimeti **خافِقةً**; sabit ve yerleşik olmayan hâlde buldu. Leys: kavim **أَخْفقَ**; yani azıkları tükendi; ve adam **أَخْفقَ**; malı azaldı. Ve **الخَفْقُ**: nalın sesi ve ona benzeyen seslerdir.
Hadiste Münker ve Nekîr zikrinde: “Onlar ondan döndükleri zaman, onların nallarının **خَفْقَ**’ını işitir”; yani ölü, yürüdüklerinde nallarının yerdeki sesini işitir. Ve **رجل خَفّاقُ القدم**: ayağın altı geniş olan (kimsedir). Ve **خَفقَ** yeri nalıyla; ve geniş bir şeyle her vuruş **خَفْقٌ**’tır; ve onun sözü:
مُهَفْهَف الكَشْحَينْ خَفّاق القَدَمْ
İbnü’l-A‘râbî dedi: manası, onun yerde hafif olmasıdır; ağır ve yavaş değildir; ve denildi ki: **خفّاق القدم**; ayaklarının ön kısmı geniş olduğu zaman; Ebû Zuğbe el-Hazrecî dedi:
قد لَفَّها الليلُ بِسَوَّاقٍ حُطَمْ،
خَدَلَّجِ الساقَيْنِ خَفّاق القَدَم
Ve denildi ki: bu recez Hutam el-Kaysî’nindir. Ve **امرأَة خَفّاقةُ الحَشَى**; yani ince karınlıdır; ve onun sözü:
ألا يا هَضِيمَ الكَشْحِ خَفّاقة الحَشى،
من الغِيدِ أَعْناقاً أولاكِ العَواتقِ
ancak onunla, karnı zayıf, ince karınlı olmasını kastetti; zayıfladığı zaman **خَفَقت**. Ve **الخَفْقةُ**: seraplı, düz çöldür.
Ve **الخافِقُ**: insansız boş yerdir; ve boşaldığı zaman **خَفَقَ**; Râ‘î dedi:
عَوَيْتَ عُواء الكلْبِ، لمّا لَقِيتَنا
بِثَهْلانَ، من خَوْف الفُروجِ الخَوافِق
Ve **خَفَق في البلاد خُفوقاً**: gitti.
Ve **الخافِقان**: havanın iki kutbudur. Ve **الخَافِقانِ**: doğu ve batı ufkudur; İbnü’s-Sikkît dedi: çünkü gece ve gündüz onlarda **يَحْفِقان**; ve **التهذيب**’de: ikisinin arasında **يخفقان**; Ebû’l-Heysem dedi: **الخافقان** doğu ve batıdır; çünkü batıya **الخافِقُ** denir, o da kaybolandır; batıyı doğuya galip kıldılar da **الخافقان** dediler; nitekim **الأَبوان** dedikleri gibi. Şemmer: **الخافقانِ** göğün ve yerin iki ucudur; Ru’be dedi:
واللّهْب لهبُ الخافِقَيْن يَهْذِمهُ
İbnü’l-A‘râbî dedi: **يَهْذِمه**; onu yer demektir.
كلاهما في فَلَكٍ يستلْحِمُه
yani ona biner; Hâlid b. Cünbe dedi: **الخافقانِ** yerin ve göğün sonudur. Denir ki: Allah falanı **بالخافق**’a ilhak etsin; dedi ki: **الخافقانِ** yerin iki yanında kuşatan iki havadır. Dedi ki: göğün **خَوافِقُ**’i, dört rüzgârın çıktığı yönlerdir. Hadiste: Mikâîl’in iki omzu **يَحُكّان الخافِقَيْنِ**; yani göğün iki ucunu; ve **النهاية**’de: İsrâfîl’in iki omzu **يَحُكّانِ الخافقين**; dedi ki: ikisi göğün ve yerin iki ucudur; ve denildi ki: batı ve doğudur.
Ve **الخَفّاقةُ**: makat. Ve **خفَقت** binek hayvanı **تَخْفِق**; yellenince; o hâlde o **خَفُوق**tur. Ve **المَخْفُوق**: delidir; ve şu beyit okundu:
مَخْفُوقة تزوّجت مَخْفُوقا
Ezherî, isnadıyla Huzeyfe b. Useyd’den rivayet etti; dedi ki: Deccâl dinden bir **خَفْقة** içinde ve dinin **وسوداب الدين**
(* قوله «وسوداب الدين» كذا بالأصل ورمز له بعلامة
وقفة)، içinde çıkar; Câbir rivayetinde: ve ilimden bir geri dönüşte; diledi ki: Deccâl’in çıkışı, dinin zayıflığı, ehlinin azlığı, bâtıl ehlinin hak ehline galip gelişi, şerrin ve ehlinin yayılması zamanında olur; bu, gecenin **خفق** etmesi; yani çoğunun gitmesi; yahut **خفق**; yani çalkalanması; yahut **خفق**; yani uyuklamasıdır. Ebû ‘Ubeyd dedi: Deccâl hadîsindeki **الخَفْقةُ**, burada uyuklamadır; yani din, zayıflığında uyuklayan, uykulu gibidir; senin “bir **خَفْقة** **خَفقَ**” sözünden; hafif bir uyku uyuduğu zaman.
Arapların darb-ı mesellerinden: **ظلم ظُلْمَ الخَيْفَقانِ**; ve denildi ki: onun adı **سَيّاراً** idi; ‘Avf b. İklîl b. Yesâr’dan kaçarak Şihr’e gitmek istedi; onun kardeşi ‘Uveyf’i öldürmüştü; derken bir amcaoğlu ona rastladı, yanında iki deve ve azık vardı; ona dedi: nereye gidiyorsun? dedi: Şihr’e; ta ki ‘Avf bana güç yetirmesin; çünkü onun kardeşi **عُوَيْفاً**’ı öldürdüm; dedi ki: iki deveden birini al; ve azığını onunla yarı yarıya paylaştı; o dönüp gidince ona yöneldi de onu öldürdü; böylece **صَرِيعَ الظلم** diye adlandırıldı; bunun hakkında söyleyenin sözü:
أَعَلِّمُه الرِّمايةَ كُلَّ يَومٍ،
فلمّا اشْتَدَّ ساعِدُه رَماني
تعالى الله هذا الجَوْرُ حَقّاً،
ولا ظُلمٌ كَظُلْم الخَيْفَقانِ
Ve **الخَفَقانُ**: kanadın çalkalanmasıdır. Ve **خَفَقَ** kuş; yani uçtu; ve **أَخْفَقَ**; kanatlarıyla vurduğu zaman; recez söyleyen dedi ki:
كأَنها إخْفاقُ طيرٍ لم يَطِرْ
Ve **وفلاة خَيْفَقٌ**; yani geniştir, içinde serap **يَخْفِق** eder; Zefyân dedi ki:
أَنَّى أَلَمَّ طَيْفُ لَيلى يَطْرُقُ،
ودُونَ مَسْراها فَلاةٌ فَيْهقُ،
تِيةٌ مَرَوْراة وفَيْقٌ خَيْفَقُ
Asma‘î: **المَخْفَقُ**; düzleşen, içinde serabın çalkalanır olduğu yerdir. Ve **مُخَفِّقٌ**: bir yer adıdır; Ru’be dedi:
ولامِعاً مخَفِّقٌ فَعَيْهَمُه

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ف ق * * خَفَقَتِ * الراية اضطربت وكذا القلب والسراب وبابه نصر و * خَفَقَ * يخفق بالكسر * خَفَقَاناً * بفتحتين أيضا ويقال * خَفَقَ * البرق أيضا * خَفْقاً * و * خَفَقَتِ * الريح * خَفَقَاناً * وهو حفيفها أي دوي جريها و * خَفَقَ * الرجل حرك رأسه وهو ناعس وفي الحديث ﴿كانت رءوسهم تخفق * خَفْقَةً * أو خفقتين﴾ و * الخَافِقانِ * أُفُقا المشرق والمغرب لأن الليل والنهار يخفقان فيهما

##### Türkçe

* خ ف ق * * **خَفَقَتِ** * sancak çalkalandı; aynı şekilde kalp ve serap da; ve onun bâbı **نصر**’dır. Ve * **خَفَقَ** * **يخفق** kesre ile; * **خَفَقَاناً** * iki fetha ile de. Ve denilir: şimşek de * **خَفَقَ**; * **خَفْقاً** * (olarak). Ve rüzgâr * **خَفَقَتِ**; * **خَفَقَاناً** * (olarak); ve o, onun hışırtısıdır; yani onun esişinin uğultusudur. Ve adam * **خَفَقَ**; başını hareket ettirdi; o uykulu iken. Hadiste: { onların başları * **خَفْقَةً** * yahut iki çırpınış olarak çalkalanırdı } Ve * **الخَافِقانِ** * doğu ve batının iki ufkudur; çünkü gece ve gündüz ikisinde çırpınır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخيفق، كصيقل: الفلاة الواسعة يخفق فيها السراب، نقله الجوهري والصاغاني، وأنشد الأخير للزفيان:
  ودون مسراها فلاة فيهق
  تيه مروراة وفيف خيفق وصدره:
  أنى ألم طيف ليلى يطرق والخيفق من الخيل، والنوق، والظلمان: السريعة يقال: فرس خيفق، أي: سريع جدا، قال ابن دريد: وأكثر ما يوصف به الإناث، وكذلك ناقة خيفق، وظليم خيفق، ولم يذكر الجوهري الناقة. وقيل: ناقة خيفق: مخطفة البطن، قليلة اللحم.
 وقال الكلابي: الخيفق من النساء: الطويلة الرفغين، الدقيقة العظام، البعيدة الخطو.
 وقال أبو عمرو: الخيفق: الداهية. وقال غيره: خيفق: فرس رجل من بني ضبيعة أضجم بن ربيعة بن نزار، واسمه سعد بن مشمت.
 والخيفقان، كزعفران: لقب رجل اسمه سيار وهو الذي خرج يريد الشحر هاربا من عوف بن الخليل ابن سيار وكان قتل أخاه عويفا، فلقيه ابن عم له، ومعه ناقتان وزاد، فقال له: أين تريد فقال الأبغوان وفي اللسان: فقال: الشحر، كي لا يقدر على عوف، فقد قتلت أخاه عويفا فقال له: خذ إحدى الناقتين وشاطره زاده، فلما ولى عطف عليه بسيفه، فقتله وأخذ الناقة الأخرى وباقي الزاد فلما أتى البلد سمع هاتفا يهتف يقول:
  ظلمك المنصف جوره
  فيه للفاعل بور ورماه بسهم فقتله، فقيل: ظلم ظلم الخيفقان وضرب مثلا، ويسمى أيضا: صريع الظلم لذلك.
 ويقال أيضا: ظلم ولا كظلم الخيفقان وفيه يقول القائل:
  أعلمه الرماية كـل يوم                      فلما استد ساعده رماني
  تعالى الله هذا الجور حقا                      ولا ظلم كظلم الخيفقان والخنفقيق، كقندفير هو بالنون، كما في الصحاح، وفي العباب بالياء التحتية، قال شيخنا: وكلاهما صحيح، وكل من النون أو الياء زائدة، كما صرحوا به لأنه مأخوذ من الخيفق: السريعة جدا من الخيل، والنوق، والظلمان عن أبي عبيد، وضبطه بالتحتية.
 والخنفقيق: حكاية جرى الخيل قاله الليث، وضبطه بالتحتية، قال: تقول: جاءوا بالركض والخيفقيق، من غير فعل يقول: ليس يتصرف منه فعل وهو مشي في اضطراب.

  والخفق: تغييب القضيب فى الفرج وقيل لعبيدة السلماني: ما يوجب الغسل فقال: الخفق والخلاط، قال الأزهري: يريد بالخفق مغيب الذكر في الفرج، من خفق النجم: إذا انحط في المغرب، وقيل: من الخفق، وهو الضرب.
 وقال الليث: الخفق: ضربك الشيء بدرة أو بعريض من الأشياء.
 والخفق: صوت النعل ومنه حديث الميت إذا وضع فى قبره:  إنه ليسمع خفق نعالهم إذا انصرفوا  وكذلك صوت ما يشبهها، وقد خفق الأرض بنعله.
 وخفقت الراية تخفق وتخفق من حدى نصر وضرب خفقا، وخفوقا وخفقانا، محركة أي: اضطربت وتحركت، وكذا الفؤاد، والبرق، والسراب والسيف، والريح، ونحوها، نقله ابن سيده، وقيل: خفقان الريح: دوي جريها، قال الشاعر:
  كان هويها خفقان ريح                      خريق بين أعلام طوال وفي التهذيب: الخفقان: اضطراب القلب، وهي خفة تأخذ القلب، تقول: رجل مخفوق.
 كاختفق اختفاقا، عن الليث وحرك رؤبة الفاء منه في قوله:
  وقاتم الأعماق خاوي المخترق
  مشتبه الأعلام لماع الخفق ضرورة نقله الجوهري.
 وخفق النجم يخفق خفوقا: غاب أو انحط في المغرب، وكذلك القمر، زاد ابن الأعرابي: وكذلك الشمس، يقال: وردت خفوق النجم، أي: وقت خفوق الثريا، يجعله ظرفا، وهو مصدر، كما في الصحاح.
 وخفق فلان: إذا حرك رأسه إذا نعس أي: أماله، فهو خافق، قال ذو الرمة:
  وخافق الرأس فوق الرحل قلت له                      زغ بالزمام وجوز الليل مركـوم وقيل: هو إذا نعس نعسة ثم تنبه، وفي الحديث:  كانت رؤوسهم تخفق خفقة أو خفقتين  .
 وقال ابن هانىء في كتابه: خفق خفوقا: نام، وفي الحديث:  كانوا ينتظرون العشاء حتى تخفق رؤوسهم  أي: ينامون حتى تسقط أذقانهم على صدورهم وهم قعود، وقيل: هو من الخفوق: الاضطراب كأخفق نقله الصاغاني.
 وخفق الليل: ذهب أكثره وقال ابن الأعرابي: سقط عن الأفق.
 والطائر: طار وهو خفاق، قال تأبط شرا:
  لا شيء أسرع مني، ليس ذا عذر                      وذا جناح بجنب الريد خـفـاق وقال أبو عمرو: خفقت الناقة أي: ضرطت، فهى ناقة خفوق.
 ويقال: خفق فلانا بالسيف يخفقه، ويخفقه إذا ضربه به ضربة خفيفة وكذلك بالسوط والدرة. وأيام الخاققات: أيام تناثرت فيها النجوم زمن أبي العباس وأبي جعفر العباسيين.
 والخافقان: عن ابن عباد.
 والخافقان: المشرق والمغرب قاله أبو الهثيم، يقال: ما بين الخافقين مثله، قال أبو الهيثم: لأن المغرب يقال له: الخافق، وهو الغائب، فغلبوا المغرب على المشرق، فقالوا: الخافقان، كما قالوا: الأبوان.
 أو أفقاهما كما في الصحاح، قال: وقال ابن السكيت: لأن الليل والنهار يختلفان كذا في سائر النسخ، والصواب: يخفقان فيهما كما هو نص الصحاح، وفي التهذيب: يخفقان بينهما.
 أو طرفا السماء والأرض وهو قول الأصمعي وشمر.
 أو منتهاهما وهو قول خالد بن جنبة، وفي الحديث:  إن ميكائيل منكباه يحكان الخافقين  وفي النهاية:  منكبا إسرافيل يحكان الخافقين، أي: طرفي السماء والأرض، وقال خالد ابن جنبة: الخافقان: هواءان محيطان بجانبي الأرض.

  قال: وخوافق السماء: التي تخرج منها الرياح الأربع ويقال: ألحقه الله بالخافق، وبالخوافق. والمخفق، كمنبر: السيف العريض.
 والمخفقة، كمكنسة: الدرة يضرب بها أو سوط من خشب قاله الليث.
 والخفقة، بالكسر وضبطه في التكملة بالفتح: شيء يضرب به، نحو سير أو درة وقد خفق بها. والخفقة: المفازة الملساء ذات آل عن الليث، قال العجاج:
  وخفقة ليس بها طوئي
  ولا خلا الجن بها إنسي أي: ليس بها أحد.
 ورجل خفاق القدم أي: صدر قدمه عريض كما في الصحاح، وأنشد للراجز:
  قد لفها الليل بسواق حطم
  خدلج الساقين خفاق القدم وقال غيره: أي: عريض باطن القدم، وأنشد ابن الأعرابي:
  مهفهف الكشحين خفاق القدم وقال: معناه أنه خفيف على الأرض، ليس بثقيل ولا بطىء.
 وامرأة خفاقة الحشى أي: خميصته كما في الصحاح، وفي اللسان: وقول الشاعر:
  ألا يا هضيم الكشح خفاقة الحشا                      من الغيد أعناقا أولاك العواتق إنما عنى بأنها ضامرة البطق خميصة، وإذا ضمرت خفقت.
 والخفاقة: الدبر عن ابن دريد قال: والخفقان، محركة: اضطراب القلب: وهو خفقة تأخذ القلب فيضطرب لذلك، قال عروة ابن حزام:
  لقد تركت عفراء قلبي كأنه                      جناح غراب دائم الخفقان والمخفوق: ذو الخفقان عن ابن دريد.
 وقال أبو عمرو: المخفوق المجنون وأنشد:
  مخفوقة تزوجت مخفوقا وقال أبو عبيدة: فرس خفق وخفقة، ككتف، وفرحة.
 قال: وإن شئت قلت: خفق وخفقة، مثل رطب ورطبة أي: أقب أو بمنزلته.
 ج خفقات بكسر الفاء، وخفقات بضم الخاء وفتح الفاء، وخفاق بالكسر.
 وربما كان الخفوق فيها خلقة، وربما كان من الضمور، وربما كان من الجهد.
 وربما أفرد، وربما أضيف، وأنشد في الإفراد قول الخنساء:
  ترفع فضل سابغة دلاص                      على خيفانة خفق حشاها وأنشد في الإضافة:
  بشنج موتر الأنساء
  حابى الضلوع خفق الأحشاء وأخفق الطائر: إذا ضرب بجناحيه نقله الجوهري، وأنشد:
  كأنها إخفاق طير لم يطر وأخفق الرجل بثوبه: إذا لمع به نقله الزمخشري والصاغاني والجوهري.
 وأخفقت النجوم: إذا تولت للمغيب نقله الجوهري عن يعقوب، قال الشماخ:
  عيرانة كقتود الرحل ناجية                      إذا النجوم تولت بعد إخفاق وقيل: هو إذا تلألأت وأضاءت.
 وأخفق الرجل: إذا غزا ولم يغنم قاله أبو عبيد، وبه فسر الحديث:  أيما سرية غزت فأخفقت كان لها أجرها مرتين  قال ابن الاثير: وحقيقة الكلام صادفت الغنيمة خافقة غير ثابتة مستقرة، قال الصاغاني: فهو من باب: أجبنته، وأبخلته، وأفحمته، ومنه قول عنترة يصف فرسا له:
  فيخفق مرة ويصيد أخـرى                      ويفجع ذا الضغائن بالأريب يقول: يغزو على هذا الفرس، فيغنم مرة، ولا يغنم أخرى.
 وأخفق الصائد: إذا رجع ولم يصد.
 وقال أبو عمرو: أخفق فلانا: إذا صرعه.
 ويقال: طلب حاجة فأخفق: إذا لم يدركها عن أبي عبيد.
 ومخفق، كمحدث: ع قال رؤبة:
  ولا معي مخفق فعـيهـمـه
  والحجر والصمان يحبو وجمه وجمه، أي: غلظه.

  ومما يستدرك عليه: الخوافق، والخافقات: الرايات والأعلام.
 وأخفق الفؤاد، والريح، والبرق، والسيف، والراية: مثل خفق، عن ابن سيده.
 ويقال: سير الليل الخفقتان، هما أوله وآخره، وسير النهار البردان، أي: غدوة وعشية.
 وأرض خفاقة: يخفق فيها السراب.
 وأخفقت النجوم: إذا تلألأت وأضاءت، وكأن الهمزة فيه للسلب، كفلس وأفلس.
 ورأيت فلانا خافق العين، أي: خاشع العين غائرها، وهو مجاز.
 وخفق السهم: أسرع.
 وامرأة خنفق، وخنفقيق: سريعة جريئة.
 والخنفقيق: الداهية، قال الجوهري: قال سيبويه: والنون زائدة ، وأنشد لشتيم بن خويلد:
  وقد طلقت ليلة كلـهـا                      فجاءت به مؤدنا خنفقيقا هكذا أنشده الجوهري، وقال ابن برى: صوابه:
  زحرت بها ليلة كلـهـا                      فجاءت بها مؤيدا خنفقيقا والخنفقيق أيضا: الناقص الخلق، وبه فسر البيت أيضا.
 وأخفق الرجل: قل ماله.
 والخافق: المكان الخالي من الأنيس، وقد خفق: إذا خلا، قال الراعي:
  عويت عواء الكلب لما لقـيتـنـا                      بثهلان من خوف الفروج الخوافق وخفق فى البلاد خفوقا: إذا ذهب.
 والخفقة: النومة الخفيفة، وبه فسر حديث الدجال:  يخرج في خفقة من الدين  يعني أن الدين ناعس وسنان في ضعفه.
 والمخفق، كمقعد: موضع خفق السراب، قال رؤبة:
  ومخفق من لهله ولهله
  في مهمه أطرافه في مهمه وقال الأصمعي: المخفق: الأرض التي تستوى فيكون فيها السراب مضطربا.
 وأما قول الفرزدق يهجو جريرا:
  غلبتك بالمفقىء والمعنى                      وبيت المحتبى والخافقات فالمعنى: غلبتك بأربع قصائد، منها: الخافقات، وهي قوله:
  وأين تقضى المالكان أمورها                      بحق، وأين الخافقات اللوامع.

##### Türkçe

**الخيفق**، **كصيقل**: serabın içinde çırpındığı geniş çöl; bunu **الجوهري** ve **الصاغاني** nakletti; sonuncusu **للزفيان**’dan şu beyti okudu:
  Ve onun yürüyüş yolunun önünde bir çöl vardır: **فيهق**
  Bir **تيه** (çöl) ki **مروراة** ve **فيف** (genişlik) ve **خيفق**; ve onun صدره (önceki beyti):
  **أنى ألم طيف ليلى يطرق** ve **الخيفق** atlardan, dişi develerden ve devekuşlarından: çok hızlı olan(lar); denir ki: **فرس خيفق**; yani: pek çok hızlı. **ابن دريد** dedi: En çok dişilerle vasfedilir; yine böyle: **ناقة خيفق** ve **ظليم خيفق**; **الجوهري** dişi deveyi zikretmedi. Ve denildi: **ناقة خيفق**: karnı çekilmiş, eti az.
 Ve **الكلابي** dedi: kadınlardan **الخيفق**: iki uyluğu uzun, kemikleri ince, adımı uzak olan.
 Ve **أبو عمرو** dedi: **الخيفق**: musibet. Ve başkası dedi: **خيفق**: **بني ضبيعة**’dan **أضجم بن ربيعة بن نزار**’ın bir adamının atı; onun adı **سعد بن مشمت**.
 Ve **الخيفقان**، **كزعفران**: adı **سيار** olan bir adamın lakabı; o, **عوف بن الخليل ابن سيار**’dan kaçarak **الشحر**’a gitmek üzere çıkan kimsedir; (çünkü) onun kardeşi **عويفا**’yı öldürmüştü. Derken ona bir amcaoğlu rastladı; yanında iki dişi deve ve azık vardı. Ona dedi: Nereye gidiyorsun? **الأبغوان** dedi; ve **اللسان**’da: dedi ki: **الشحر**’a; ta ki **عوف** ona güç yetiremesin; çünkü onun kardeşi **عويفا**’yı öldürdüm. Ona dedi: İki deveden birini al ve azığını onunla paylaş. O dönüp gidince kılıcıyla ona döndü; onu öldürdü ve öteki deveyi ve azığın geri kalanını aldı. Şehre gelince bir seslenenin seslendiğini işitti, şöyle diyordu:
  **ظلمك المنصف جوره**
  **فيه للفاعل بور** ve onu bir okla vurdu da öldürdü. Bunun üzerine: **ظلم ظلم الخيفقان** denildi ve darb-ı mesel yapıldı; bundan dolayı ona ayrıca: **صريع الظلم** da denir.
 Ve ayrıca denir: **ظلم ولا كظلم الخيفقان**; bunun hakkında söyleyenin sözü:
  **أعلمه الرماية كـل يوم                      فلما استد ساعده رماني**
  **تعالى الله هذا الجور حقا                      ولا ظلم كظلم الخيفقان** **والخنفقيق**، **كقندفير**: o, **بالنون**’dur; **الصحاح**’ta olduğu gibi; **العباب**’da ise **بالياء التحتية** iledir. Şeyhimiz dedi: İkisi de doğrudur; **النون**’dan veya **الياء**’dan her biri ziyadedir; bunu açıkça söyledikleri üzere; çünkü o, **الخيفق**’tan alınmıştır: atlardan, dişi develerden ve devekuşlarından pek çok hızlı olan; **أبي عبيد**’den. Ve onu **بالتحتية** ile ضبط etti.
 Ve **الخنفقيق**: atların koşuşunun hikâyesi (taklidi); bunu **الليث** söyledi; ve onu **بالتحتية** ile ضبط etti. Dedi: şöyle dersin: **جاءوا بالركض والخيفقيق**; fiilsiz olarak söylenir; der ki: ondan fiil çekimlenmez; o, bir çalkantı içinde yürüyüştür.

  Ve **الخفق**: kamışın (erkeklik uzvunun) ferce kaybolması; ve **عبيدة السلماني**’ye denildi: guslü ne gerekli kılar? dedi ki: **الخفق والخلاط**. **الأزهري** dedi: **الخفق** ile muradı, ferce zekeri sokup kaybetmektir; **خفق النجم**’den: batıda alçaldığı zaman; ve denildi: **الخفق**’tan, o da vuruştur.
 Ve **الليث** dedi: **الخفق**: bir şeyi bir **درة** ile yahut şeylerden geniş bir şeyle vurmandır.
 Ve **الخفق**: nalın sesi; bundan da ölünün kabre konulduğu zaman hadisi:  **إنه ليسمع خفق نعالهم إذا انصرفوا**  ve yine onun benzeri şeyin sesi; ve (denir:) o, nalıyla yeri **خفق** etti.
 Ve **خفقت الراية** **تخفق** ve **تخفق**; **حدى نصر وضرب**’dan; **خفقا** ve **خفوقا** ve **خفقانا** olarak, harekeli: yani çalkalandı ve hareket etti; yine böyle: yürek, şimşek, serap, kılıç, rüzgâr ve benzerleri; bunu **ابن سيده** nakletti. Ve denildi: **خفقان الريح**: onun koşuşunun uğultusu; şair dedi ki:
  **كان هويها خفقان ريح                      خريق بين أعلام طوال** ve **التهذيب**’de: **الخفقان**: kalbin çalkalanmasıdır; o, kalbi tutan bir hafifliktir; dersin: **رجل مخفوق**.
 **كاختفق** **اختفاقا**; **الليث**’ten. Ve **رؤبة** onun **الفاء**’sını şu sözünde harekeledi:
  **وقاتم الأعماق خاوي المخترق**
  **مشتبه الأعلام لماع الخفق** zaruret olarak; bunu **الجوهري** nakletti.
 Ve **خفق النجم** **يخفق** **خفوقا**: kayboldu yahut batıda alçaldı; yine böyle ay. **ابن الأعرابي** artırdı: yine böyle güneş. Denir: **وردت خفوق النجم**; yani: **خفوق الثريا** vakti; onu zarf yapar; o ise masdardır; **الصحاح**’ta olduğu gibi.
 Ve **خفق فلان**: uyukladığı zaman başını hareket ettirdiğinde; yani onu eğdiğinde; o, **خافق**’tır. **ذو الرمة** dedi ki:
  **وخافق الرأس فوق الرحل قلت له                      زغ بالزمام وجوز الليل مركـوم** ve denildi: o, bir uyuklama uyuklayıp sonra uyanınca (böyledir). Ve hadiste:  **كانت رؤوسهم تخفق خفقة أو خفقتين**  .
 Ve **ابن هانىء** kitabında dedi: **خفق خفوقا**: uyudu. Ve hadiste:  **كانوا ينتظرون العشاء حتى تخفق رؤوسهم**  yani: oturur hâlde iken çeneleri göğüslerine düşecek kadar uyurlar. Ve denildi: o, **الخفوق**’tandır: çalkalanma; **كأخفق**; bunu **الصاغاني** nakletti.
 Ve **خفق الليل**: onun çoğu gitti. Ve **ابن الأعرابي** dedi: ufuktan düştü.
 Ve kuş: uçtu; o, **خفاق**’tır. **تأبط شرا** dedi ki:
  **لا شيء أسرع مني، ليس ذا عذر                      وذا جناح بجنب الريد خـفـاق** ve **أبو عمرو** dedi: **خفقت الناقة** yani: yellenmiş oldu; o, **ناقة خفوق**tur.
 Ve denir: **خفق فلانا بالسيف** **يخفقه** ve **يخفقه**: onu onunla hafif bir vuruşla vurduğunda; yine böyle kamçıyla ve **الدرة** ile. Ve **أيام الخاققات**: yıldızların dağıldığı günler; **أبي العباس** ve **أبي جعفر العباسيين** zamanında.
 Ve **الخافقان**: **ابن عباد**’dan.
 Ve **الخافقان**: doğu ve batı; bunu **أبو الهثيم** söyledi. Denir: **ما بين الخافقين** onun gibisi. **أبو الهيثم** dedi: çünkü batıya **الخافق** denir; o da kaybolandır; böylece batıyı doğuya galip kıldılar; dediler ki: **الخافقان**; tıpkı **الأبوان** dedikleri gibi.
 Yahut ikisinin ufku; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Dedi: ve **ابن السكيت** dedi: çünkü gece ve gündüz farklılaşırlar; diğer nüshalarda böyle. Doğrusu: **يخفقان فيهما**; **الصحاح**’ın nassı olduğu üzere. Ve **التهذيب**’de: **يخفقان بينهما**.
 Yahut göğün ve yerin iki ucu; bu, **الأصمعي** ve **شمر**’in sözüdür.
 Yahut ikisinin sonu; bu, **خالد بن جنبة**’nin sözüdür. Ve hadiste:  **إن ميكائيل منكباه يحكان الخافقين**  ve **النهاية**’de:  **منكبا إسرافيل يحكان الخافقين**; yani: göğün ve yerin iki ucu. Ve **خالد ابن جنبة** dedi: **الخافقان**: yerin iki yanında kuşatıcı iki havadır.

  Dedi: **وخوافق السماء**: dört rüzgârın çıktığı (yerler)dir. Ve denir: Allah onu **بالخافق**’a ve **بالخوافق**’a ilhak etsin. Ve **المخفق**، **كمنبر**: geniş kılıç.
 Ve **المخفقة**، **كمكنسة**: onunla vurulan **الدرة** yahut ağaçtan bir kamçı; bunu **الليث** söyledi.
 Ve **الخفقة**: kesre ile; ve **التكملة**’de fetha ile ضبط edildi: onunla vurulan bir şey; mesela kayış yahut **درة**; ve onunla **خفق** etti. Ve **الخفقة**: **الليث**’ten: seraplı, düz, pürüzsüz çöl. **العجاج** dedi ki:
  **وخفقة ليس بها طوئي**
  **ولا خلا الجن بها إنسي** yani: onda hiç kimse yoktur.
 Ve **رجل خفاق القدم**: yani ayağının önü geniş; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **للراجز**’den şu okundu:
  **قد لفها الليل بسواق حطم**
  **خدلج الساقين خفاق القدم** ve başkası dedi: yani ayağın tabanı geniş. Ve **ابن الأعرابي** şu beyti okudu:
  **مهفهف الكشحين خفاق القدم** ve dedi: manası: yerde hafiftir; ağır ve yavaş değildir.
 Ve **امرأة خفاقة الحشى**: yani karnı içe çekik olanı; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **اللسان**’da: şairin sözü:
  **ألا يا هضيم الكشح خفاقة الحشا                      من الغيد أعناقا أولاك العواتق** ancak onunla muradı: o, karınca zayıf, içe çekiktir; zayıflayınca **خفقت**.
 Ve **الخفاقة**: **ابن دريد**’den: makat. Dedi: ve **الخفقان** harekeli: kalbin çalkalanmasıdır; o, kalbi tutan bir **خفقة**’dır; bundan dolayı çalkalanır. **عروة ابن حزام** dedi ki:
  **لقد تركت عفراء قلبي كأنه                      جناح غراب دائم الخفقان** ve **المخفوق**: **ابن دريد**’den: **الخفقان** sahibi.
 Ve **أبو عمرو** dedi: **المخفوق** deli; ve şu beyti okudu:
  **مخفوقة تزوجت مخفوقا** ve **أبو عبيدة** dedi: **فرس خفق وخفقة**، **ككتف** ve **فرحة**.
 Dedi: istersen dedin: **خفق وخفقة**; **رطب ورطبة** gibi; yani: **أقب** yahut onun mertebesinde.
 Çoğulu: **خفقات** (fâ’nın kesresiyle), ve **خفقات** (خاء’nın zammı ve fâ’nın fethasıyla), ve **خفاق** (kesre ile).
 Ve bazen onda **الخفوق** yaratılışça olur; bazen zayıflıktan olur; bazen de yorgunluktan olur.
 Ve bazen tekil yapılır, bazen izafet yapılır. Tekilde **الخنساء**’nın sözü okundu:
  **ترفع فضل سابغة دلاص                      على خيفانة خفق حشاها** ve izafette:
  **بشنج موتر الأنساء**
  **حابى الضلوع خفق الأحشاء** ve **أخفق الطائر**: iki kanadıyla vurduğunda; bunu **الجوهري** nakletti; ve şu okundu:
  **كأنها إخفاق طير لم يطر** ve **أخفق الرجل بثوبه**: onunla parıldattığında; bunu **الزمخشري** ve **الصاغاني** ve **الجوهري** nakletti.
 Ve **أخفقت النجوم**: batışa yöneldiklerinde; bunu **الجوهري** **يعقوب**’dan nakletti. **الشماخ** dedi ki:
  **عيرانة كقتود الرحل ناجية                      إذا النجوم تولت بعد إخفاق** ve denildi: o, parıldayıp ışık saçtığı zamandır.
 Ve **أخفق الرجل**: gazaya çıkıp ganimet elde etmediğinde; bunu **أبو عبيد** söyledi; ve bununla hadis tefsir edildi:  **أيما سرية غزت فأخفقت كان لها أجرها مرتين**  **ابن الاثير** dedi: sözün hakikati: ganimeti **خافقة** (sabit ve yerleşik olmayan) olarak buldu. **الصاغاني** dedi: o, şu babdandır: **أجبنته** ve **أبخلته** ve **أفحمته**. Ve ondan **عنترة**’nin, bir atını vasfederken sözü:
  **فيخفق مرة ويصيد أخـرى                      ويفجع ذا الضغائن بالأريب** der ki: bu at üzerinde gazaya çıkar; bir kere ganimet alır, bir kere ganimet almaz.
 Ve **أخفق الصائد**: avlamadan döndüğünde.
 Ve **أبو عمرو** dedi: **أخفق فلانا**: onu yere serdiğinde.
 Ve denir: bir ihtiyacı talep etti de **فأخفق**: ona erişemediğinde; **أبي عبيد**’den.
 Ve **مخفق**، **كمحدث**: sıfat. **رؤبة** dedi ki:
  **ولا معي مخفق فعـيهـمـه**
  **والحجر والصمان يحبو وجمه** **وجمه**: yani onun kalınlığı.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **الخوافق** ve **الخافقات**: sancaklar ve bayraklar.

Ve **أخفق** kalp, rüzgâr, şimşek, kılıç ve sancak: **خفق** gibidir; İbn Sîde’den.

Ve denilir: gecenin yürüyüşü **الخفقتان**dır; ikisi onun evveli ve âhiridir; gündüzün yürüyüşü **البردان**dır; yani: sabah gidişi ve akşam gidişi.

Ve **أرض خفاقة**: içinde serabın **يخفق** ettiği (yer).

Ve **أخفقت النجوم**: parladıkları ve ışık verdikleri zaman; sanki içindeki hemze selb içindir; **فلس** ve **أفلس** gibi.

Ve falanı **خافق العين** gördüm; yani: gözü huşûlu, çukuru (gömük) olan; bu mecazdır.

Ve **خفق السهم**: hızlandı.

Ve bir kadın **خنفق** ve **خنفقيق**: hızlı, cesur.

Ve **الخنفقيق**: musibet; Cevherî dedi: Sîbeveyh dedi: **النون** ziyadedir; ve Şetîm b. Huveylid’den şu beyti okudu:

  Ve bütün bir gece boşadın
  derken onu **مؤدنا خنفقيقا** olarak getirdi

Cevherî onu böyle okuttu; İbn Berrî dedi: doğrusu:

  Onunla bütün bir gece zıhrettin
  derken onu **مؤيدا خنفقيقا** olarak getirdi

Ve **الخنفقيق** ayrıca: yaratılışı eksik olan; ve beyit de bununla da tefsir edildi.

Ve **أخفق الرجل**: malı azaldı.

Ve **الخافق**: ünsiyetten (insandan) boş yer; ve **خفق** etmiştir: boşaldığı zaman; er-Râî dedi:

  Bize rastladığımda köpeğin uluması gibi uludum
  Sehlân’da, **الخوافق** olan fercler(in) korkusundan

Ve ülkelerde **خفق** etti, **خفوقا**: gittiği zaman.

Ve **الخفقة**: hafif uyku; ve bununla Deccâl hadisi tefsir edildi: “Dinden bir **خفقة** içinde çıkar”; yani din, zayıflığında uykulu ve uyuklar hâldedir.

Ve **المخفق**, **كمقعد**: serabın **خفق** ettiği yer; Ru’be dedi:

  Ve bir **مخفق**; onun için “leh-leh” ve “leh-leh”
  Bir çoraklıkta; uçları bir çoraklıkta

Asmaî dedi: **المخفق**: düzleşen, böylece içinde serabın çalkantılı olduğu yer.

Ferazdak’ın Cerîr’i hicvederek söylediği söze gelince:

  Seni **بالمفقىء** ile yendim; ve mânâ
  Ve **بيت المحتبى** ve **الخافقات**

Mânâ: seni dört kaside ile yendim; onlardan biri **الخافقات**tır; o da onun şu sözüdür:

  İki mâlik işlerini nerede görür
  Hak ile; ve parlayan **الخافقات** nerede.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَفْقٌ
1 خَفْقٌ خفق signifies The striking, or slapping, (JK, S, K,) a thing, [so as to make a slight sound,] with a دِرَّة [q. v.], (JK, K,) or with something broad. (JK, S, K.) You say, خَفَقَهُ, (Mgh, Msb,) aor. خَفِقَ [and خَفُقَ ], inf. n. خَفْقٌ, (Msb,) He struck, or slapped, him, or it, [so as to make a slight sound,] with something broad, (Mgh, Msb,) such as a دِرَّة. (Msb.) And خَفَقَهُ, aor. خَفِقَ and خَفُقَ , He struck him slightly, [or so as to make a slight sound,] with a sword, (S, K,) and with a whip, and with a دِرَّة. (TA.) And خَفَقَ الأَرْضَ بِنَعْلِهِ He struck the ground [so as to make a sound] with his sandal. (S, TA.) ― -b2- And hence, i. e. from خَفَقَهُ as first explained above, (Mgh,) The sounding [of the patting, or pattering,] (JK, Mgh, K) of the sandal, (JK, K,) or of the sandals, (Mgh,) and the like: (TA:) and خَفْقُ الأَقْدَامِ عَلَى الأَرْضِ [the sounding of the patting, or pattering, of the feet upon the ground]. (Az, in TA, art. همس.) You say, خَفَقَ النَّعْلُ The sandal made a sound, or sounds. (Msb.) ― -b3- And خَفَقَتِ الرَّايَةُ, aor. خَفِقَ and خَفُقَ , inf. n. خَفْقٌ and خَفَقَانٌ (S, K) and خُفُوقٌ, (TA,) The banner, or standard, was, or became, in a state of commotion; moved, or went, to and fro; trembled; fluttered; or quivered; (S, K;) as also ↓ اختفقت: (JK, K:) and in the same sense the former verb is used in speaking of the heart; (S, Msb;) خَفَقَانُ القَلْبِ signifying the fluttering, or palpitating, of the heart; (JK, T, K;) and in like manner خَفَقَانُ الجِنَاحِ the fluttering, or flapping, of the wing: (JK:) so, too, the former verb is used in speaking of the mirage; (S, K;) and ↓ the latter verb likewise; (Lth, K;) and Ru-beh, by poetic license, makes the ف of [the inf. n.] الخَفْق to be with fet-h, in his saying,
مُشْتَبِهِ الأَعْلَامِ لَمَّاعِ الخَفَقْ
[Indistinct in respect of the signs of the way, glistening much in the quivering, or fluttering]: (S, K:) in like manner, also, the former verb is used in speaking of lightning, (S, * TA,) inf. n. خَفْقٌ; (S;) and of a sword, and of the wind, and the like: and ↓ اخفق, said of the heart, and of lightning, and of a sword, and [اخفقت said] of a banner, or standard, and of the wind, signifies the same: (TA:) or خَفَقَتِ الرِّيحُ, (S,) inf. n. خَفَقَانٌ, (S, TA,) signifies The wind made a rustling, or murmuring, or confused and continued, sound. (S, TA. *) And خَفَقَتِ النَّاقَةُ The she-camel broke wind, with a sound. (K.) ― -b4- خَفَقَ said of a bird, [because of the flapping, or sound, of its wings,] It flew. (S, K.) See also 4, first sentence. And said of an arrow, [because of its whizzing,] It went swiftly. (TA.) And خَفَقَ فِى البِلَادِ, inf. n. خُفُوقٌ, He went away into, or in, the countries, or lands, &c. (TA.) ― -b5- Also, said of a man, [in the CK, فُلَانًا is erroneously put for فُلَانٌ,] He moved, or shook, his head, (S, K,) or bent [down] his head, (TA,) [or nodded,] being drowsy, or dozing; (S, K, TA;) as also ↓ اخفق: (Sgh, K:) or he drowsed, or dozed: (Mgh:) or he had a fit of drowsiness, or dozing, and then awoke: (TA:) or he slept; (JK, TA;) so says Ibn-Hلni; (TA;) aor. خَفِقَ and خَفُقَ , (JK,) inf. n. خُفُوقٌ. (TA.) And خَفَقَ بِرَأْسِهِ أَوْ خَفْقَتَيْنِ ↓ خَفْقَةً, (Mgh, Msb,) occurring in a trad., (Mgh,) He bent [down] his head, without the rest of his body, [or nodded,] once, or twice, being taken by a fit of drowsiness, or dozing. (Msb.) It is said in another trad., كَانَتْ رُؤُوسُهُمْ أَوْ خَفْقَتَيْنِ ↓ تَخْفِقُ خَفْقَةً [Their heads used to nod by reason of drowsiness, or dozing, once or twice]. (S.) And in another, كَانُوا يَنْتَظِرُونَ العِشَآءَ حَتَّى تَخْفِقُ رُؤُوسُهُمْ, i. e. [They used to wait for nightfall until] they slept so that their chins dropped upon their breasts. (TA.) ― -b6- خَفَقَتِ النُّجُومُ, inf. n. خُفُوقٌ, The stars set, or disappeared. (S.) And خَفَقَ النَّخْمُ, (JK, Mgh, K,) aor. خَفِقَ , inf. n. خُفُوقٌ, (K,) The star, or the asterism, [or the Pleiades,] set, or disappeared; (JK, Mgh, K;) as also ↓ اخفق: (JK:) or the former signifies the star, &c., went down in the place of setting; and in like manner the verb is used in speaking of the moon; (TA;) and of the sun: (IAar, TA:) and النُّجُومُ ↓ اخفقت signifies the stars retired to the place of setting: (S, K:) or, as some say, shone with a flickering light, or glistened, or shone brightly: [because of their twinkling, or apparent quivering: or] as though the ا in the verb had a privative effect. (TA.) One says, وَرَدْتُ خُفُوقَ النَّجْمِ, meaning [I came] at the time of the setting of the Pleiades; making the inf. n. an adv. n. [of time]. (S, TA.) ― -b7- Hence, (Mgh, TA,) or, as some say, from the same word as signifying “ the act of striking [or slapping], ” (TA,) الخَفْقُ signifies The act of inserting; (Mgh;) [i. e.] the causing the penis to become concealed in the vulva; (K;) or the act of copulation: (JK:) or [rather] the penis' becoming concealed in the vulva. (Az, TA.) ― -b8- خَفَقَ اللَّيْلُ The night for the most part passed away: (JK, K:) [and in like manner the verb is said of the day:] see خَافِقٌ. ― -b9- خَفَقَ المَكَانُ The place was, or became, void, or unoccupied. (TA.) ― -b10- خُفُوقٌ in a horse is The being slender, or lean, in the belly. (AO, K. [See خَفِقٌ.])

اخفق
4 اخفق أخفق اخفق خفق , said of a bird, It beat with [or flapped] its wings: (S, K:) and بِجِنَاحَيْهِ ↓ خَفَقَ [signifies the same]. (S and K in art. رنق.) And اخفق بِثَوْبِهِ He (a man) made a sign with his garment, by raising it, and waving it. (S, Z, Sgh, K.) ― -b2- Said of the heart, and of lightning, and of a sword, &c.: see 1. ― -b3- And said of a drowsy, or dozing, man: see 1. ― -b4- Also He (a man who had gone on a warring and plundering expedition) failed of obtaining any spoil: (A'Obeyd, S, Mgh, K, and Ham p. 157, and Har p. 26:) because he becomes in a shaky, or unsteady, condition, at that time: or because his travelling-bags become unsteady, or shake about, by reason of their lightness and emptiness: so that the verb is of the same category as أَعْطَشَ [meaning “ his camels thirsted ”] and أَجْرَبَ [meaning “ he had his camels affected with the mange, or scab]: (Har ubi suprà:) or the proper signification is, he found the spoil to be not stationary: (TA:) or it means he returned disappointed of spoil, or of predatory warfare: (JK:) or he was disappointed of that for which he hoped. (Ham p. 157.) And He (a hunter or fowler) returned without having taken any game. (S, K.) And His property became little. (TA.) You say also, اخفق فِى زَادِهِ He (a man) had his travelling-provisions all spent, or consumed, [so that his provision-bags, being empty, shook about.] (JK.) and طَلَبَ حَاجَةً فَأَخْفَقَ (S, K) He sought an object of want, and failed of obtaining it. (K.) ― -b5- اخفق النَّجْمُ, and اخفقت النُّجُومُ: see 1. -A2- اخفق فُلَانًا He threw down, or prostrated, such a one on the ground. (AA, K.)

8 اـِخْتَفَقَ see 1, in two places.

مِشْفَرٌ خَفِقٌ
مِشْفَرٌ خَفِقٌ ذ A camel's lip flaccid, or pendulous. (JK.) ― -b2- فَرَسٌ خَفِقٌ and خَفِقَةٌ and ↓ خُفَقٌ and خُفَقَةٌ A horse, or mare, slender, or lean, in the belly: sometimes the animal is so by nature; sometimes, by reason of loss of flesh; and sometimes, by being jaded: (AO, K:) sometimes, also, they said خَفِقُ الأَحْشَآءِ; at other times using the epithet by itself: (AO, TA:) pl. [masc.] خِفَاقٌ and [fem.] خَفِقَاتٌ and خُفَقَاتٌ. (AO, K.)

خُفَقٌ
خُفَقٌ خفق and [its fem.] with ة: see خَفِقٌ.

خَفْقَةٌ
خَفْقَةٌ خفق خفقه خفقة [A single nodding of the head, by reason of drowsiness, or dozing]: see 1, in two places: (Mgh, Msb:) a slight, or light, sleep. (TA.) It is said in a trad. respecting Ed-Dejjلl [or Antichrist], يَخْرُجُ فِى خَفْقَةٍ مِنَ الدِّينِ, explained as meaning [He will come forth] in a time when religion will be drowsy, or dozing, by reason of weakness. (TA.) ― -b2- مَضَى خَفْقَةٌ مِنَ اللَّيْلِ means A period (سَاعَةٌ) of the night passed. (JK.) ― -b3- And one says, سَيْرُ اللَّيْلِ الخَفْقَتَانِ وَسَيْرُ النَّهَارِ البَرْدَانِ [The time of] the journeying of the night is the first part thereof and the last part thereof, and [that of] the journeying of the day is the morning, between daybreak and sunrise, and the evening, between sunset and nightfall. (TA.) -A2- See also the next paragraph, in two places.

خِفْقَةٌ
خِفْقَةٌ خفق خفقه خفقة , (K,) or, as in the Tekmileh, ↓ خَفْقَةٌ, (TA,) A thing with which one strikes, or beats, such as a thong, or strap, or a دِرَّة [q. v.]. (K, TA.) [See also مِخْفَقَةٌ.] -A2- And the former, (K,) or ↓ the latter, (JK,) A smooth desert in which is [the kind of mirage termed] آل: (JK, K:) so says Lth. (TA.) [See also مَخْفَقٌ.]

خِفَاقٌ
خِفَاقٌ خفاق A garment with which one makes a sign, by raising it, and waving it. (JK.)

خَفُوقٌ
خَفُوقٌ خفوق : see خَافِقٌ. ― -b2- Also A she-camel that breaks wind [often], with a sound. (K.)

خَفَّاقٌ
خَفَّاقٌ خفاق [Flapping, or flapping much;] applied to a wing. (TA.) And applied to a bird, [because of the sound of its wings,] meaning Flying. (TA.) ― -b2- أَرْضٌ خَفَّاقَةٌ A land in which the سَرَابِ [or mirage] quivers. (TA.) ― -b3- خَفَّاقُ القَدَمِ A man broad in the fore part of the foot: (S, K:) or broad in the under part, or sole, of the foot: (JK, TA:) or having the foot light upon the ground; not heavy, nor slow: (IAar, TA:) or quick in step, beating the ground much with the foot so that it makes a sound of flapping to be heard by reason of the vehemence of his tread. (Ham p. 173.) ― -b4- خَفَّاقَةُ الحَشَى A woman lank in the belly. (S, L, K, TA.)

خَفَّاقَةٌ
خَفَّاقَةٌ خفاق خفاقه خفاقة fem. of خَفَّاقٌ [q. v.]. ― -b2- [Hence,] الخَفَّاقَةُ The anus. (IDrd, K.)

خَافِقٌ
خَافِقٌ خافق [act. part. n. of خَفَقَ in all its senses]. It is applied as an epithet to the سَرَاب [or mirage, as meaning Quivering]: and so ↓ خَفُوقٌ [but with an intensive signification]. (JK.) And [the fem. pls.] خَوَافِقُ and خَافِقَاتٌ are used as [substs.] signifying Banners, or standards, [because of their fluttering.] (TA.) ― -b2- Applied to a man, Moving, or shaking, his head, or bending it [down, or nodding], when drowsy, or dozing. (TA.) ― -b3- [Hence, app.,] رَأَيْتُ فُلَانًا خَافِقَ العَيْنِ (tropical:) I saw such a one with the eye cast down, and depressed in the head [as though drowsy]. (TA.) ― -b4- أَيَّامُ الخَافِقَاتِ Certain days in which the stars [in great number] became scattered (تَنَاثَرَتْ [in the CK, erroneously, تَناصَرَتْ]), [causing a belief that the day of judgment was at hand, (see Kur lxxxii. 2,)] in the time of Abu-l-'Abbلs and Aboo-Jaafar, (K, TA,) the 'Abbلsees. (TA.) ― -b5- الخَافِقَانِ is a term applied to The place of sunrise and the place of sunset, (AHeyth, JK, Mgh, K,) by the attribution of predominance to the latter; for الخَافِقُ, meaning the disappearing, is applied to the place of sunset: (AHeyth, TA:) or the horizon (أُفُق) of the place of sunrise and that of the place of sunset; (S, K;) accord. to Lth (TA) and ISk, (S, TA,) because the night and the day for the most part pass away (↓ يَخْفِقَانِ, so in the T and S, but in the K, erroneously, يَخْتَلِفَانِ, TA) between them, (T, TA,) or in them: (S, TA:) or the two [opposite] extremities of the heaven and the earth: (As, Sh, K:) or the end of the heaven and earth: (Khلlid Ibn-Jembeh, K:) or two vacant spaces (هَوَاآنِ) next to the two [opposite] sides of the earth: (Khلlid Ibn-Jembeh, TA:) and خَوَافِقُ السَّمَآءِ signifies The regions of the heaven from which issue the four [cardinal] winds. (Khلlid Ibn-Jembeh, K.) One says, مَابَيْنَ الخَافِقَيْنِ مِثْلُهُ There is not between the place of sunrise and the place of sunset the like of him. (TA.) And أَلْحَقَهُ اللّٰهُ بِالخَافِقِ and بِالخَوَافِقِ [May God remove him to the place of sunset and to the four cardinal regions of the heaven or earth]. (TA.) ― -b6- خَافِقٌ also signifies A place void of, or unoccupied by, any one to cheer by his presence. (TA.)

خَيْفَقٌ
خَيْفَقٌ خيفق , applied to a desert (فَلَاةٌ), Wide, (S, K,) in which the سَرَاب [or mirage] quivers. (S.) ― -b2- Applied to a horse or mare, (JK, S, K, TA,) mostly to a female, (IDrd, TA,) and a she-camel, (IDrd, JK, K,) and a male ostrich, (IDrd, S, K,) Quick, or swift: (K:) or very quick or swift: (JK, S:) and ↓ خَنْفَقِيقٌ, (so in some copies of the K,) or ↓ خَيْفَقِيقٌ, (so in other copies of the K and in the JK and O, and so written by A'Obeyd,) each correct, the ن in the former and the ى in the latter augmentative, (MF, TA,) is applied to a she-camel and a male ostrich, (JK, K,) in the former sense, as is also خَيْفَقٌ, (JK,) or in the latter sense. (A'Obeyd, K.) Accord. to some, applied to a she-camel, it signifies Lean, or lank, in the belly; having little flesh. (TA.) And, applied to a woman, Long in the رُفْغَانِ [app. here meaning the two inguinal creases], slender in the bones, and wide in step. (El-Kilلbee, K.) Also, applied to a woman, Quick and bold; and so ↓ خَنْفَقِيقٌ: (TA:) or the latter, so applied, signifies light, active, or agile, and bold: and Sb says that the ن in it is augmentative; deriving it from خَفْقُ الرِّيحِ [explained above: see 1]. (S.) ― -b3- Also i. q. دَاهِيَةٌ [meaning either A calamity, or, as an epithet, very cunning]; (AA, K;) and so ↓ خَنْفَقِيقٌ; which latter occurs in a verse, variously related, applied to a child brought forth by a woman who had been in labour a whole night; (S, K;) meaning داهية; or, as some explain it, in this instance, meaning imperfectly formed; (TA;) [and is also used as a corroborative of داهية; for] one says ↓ دَاهِيَةٌ خَنْفَقِيقٌ [a great, or severe, calamity; or extremely cunning]. (S.)

خَنْفَقِيقٌ
خَنْفَقِيقٌ خنفقيق : see the next preceding paragraph, in four places. -A2- Also, (as in some copies of the K,) or ↓ خَيْفَقِيقٌ, (as in other copies of the K and in the JK, and thus written by Lth,) a word imitative of The sound of the running of horses (JK, K) in which is a quivering, or convulsive, motion. (K.)

خَيْفَقِيقٌ
خَيْفَقِيقٌ خيفقيق : see خَيْفَقٌ: -A2- and see also خَنْفَقِيقٌ.

مَخْفَقٌ
مَخْفَقٌ مخفق A place, (TA,) or a level land, (As, TA,) in which the سَرَاب [or mirage] quivers. (As, TA.) [See also خِفْقَةٌ.] ― -b2- And [the pl.] مَخَافِقُ signifies The places of setting [of stars]: and is used as [a sing.,] meaning the place of setting of a star. (Ham p. 152.) [See also خَافِقٌ.]

مِخْفَقٌ
مِخْفَقٌ مخفق A broad sword: (JK, S, K:) or anything broad with which one strikes. (Mgh.)

مِخْفَقَةٌ
مِخْفَقَةٌ مخفقه مخفقة A دِرَّة [q. v.] (JK, S, K) with which one strikes [or flogs]: (S:) or (so in the K, but in the JK “ and ”) a whip of wood: (JK, K:) so says Lth. (TA.)

مَخْفُوقٌ
مَخْفُوقٌ مخفوق A man (T) having a fluttering, or palpitation, of the heart. (IDrd, * T, K. *) ― -b2- And Possessed, bereft of reason, or insane; syn. مَجْنُونٌ: (AA, K:) fem. with ة. (AA.)

##### Türkçe

**خَفْقٌ**
1 **خَفْقٌ** **خفق** “Bir şeyi, [hafif bir ses çıkaracak şekilde,] bir **دِرَّة** ile (bkz.), yahut geniş bir şeyle vurmak yahut şaplaklamak” anlamına gelir. (JK, S, K.) Sen **خَفَقَهُ** dersin; (Mgh, Msb;) muzârîsi **خَفِقَ** [ve **خَفُقَ**], mastarı **خَفْقٌ**; (Msb;) “Onu yahut onu, [hafif bir ses çıkaracak şekilde,] geniş bir şeyle, (Mgh, Msb,) **دِرَّة** gibi bir şeyle vurdu yahut şaplakladı.” (Msb.) Ve **خَفَقَهُ**, muzârîsi **خَفِقَ** ve **خَفُقَ**; “Onu kılıçla, (S, K,) ve kamçıyla, ve **دِرَّة** ile hafifçe vurdu, [yahut hafif bir ses çıkaracak şekilde vurdu].” (TA.) Ve **خَفَقَ الأَرْضَ بِنَعْلِهِ** “Yeri nalını (sandalını) ile [ses çıkaracak şekilde] vurdu.” (S, TA.) ― -b2- Ve buradan, yani yukarıda ilk açıklanan şekliyle **خَفَقَهُ**’dan; (Mgh;) nalın (JK, K,) yahut nalınların (Mgh,) ve benzerlerinin [pat pat etmesinin yahut tıkırtısının] sesi: (TA:) ve **خَفْقُ الأَقْدَامِ عَلَى الأَرْضِ** “[ayakların yer üzerinde pat pat etmesinin yahut tıkırtısının] sesi.” (Az, TA’da, **همس** maddesinde.) Sen **خَفَقَ النَّعْلُ** dersin: “Nalın ses çıkardı, yahut sesler çıkardı.” (Msb.) ― -b3- Ve **خَفَقَتِ الرَّايَةُ**, muzârîsi **خَفِقَ** ve **خَفُقَ**, mastarı **خَفْقٌ** ve **خَفَقَانٌ** (S, K) ve **خُفُوقٌ**; (TA;) “Sancak (bayrak) çalkantı hâlinde oldu; hareket etti, yahut gidip geldi; titredi; dalgalandı; yahut ürperdi/sallandı.” (S, K;) bunun gibi ↓ **اختفقت** da: (JK, K:) ve aynı anlamda birinci fiil kalp hakkında da kullanılır; (S, Msb;) **خَفَقَانُ القَلْبِ** “kalbin çırpınması yahut çarpıntısı” anlamına gelir; (JK, T, K;) ve benzeri şekilde **خَفَقَانُ الجِنَاحِ** “kanadın çırpınması yahut kanat çırpması”: (JK:) yine birinci fiil serap hakkında da kullanılır; (S, K;) ve ↓ ikinci fiil de aynı şekilde; (Lth, K;) ve Ru-beh, şiir zaruretiyle, [mastarı] **الخَفْق**’ın **ف**’sini fetḥa ile yapar; şu sözünde:
مُشْتَبِهِ الأَعْلَامِ لَمَّاعِ الخَفَقْ
[Yol işaretleri bakımından belirsiz, titreyiş yahut dalgalanış içinde çok parıldayan]: (S, K:) aynı şekilde, birinci fiil şimşek hakkında da kullanılır, (S, * TA,) mastarı **خَفْقٌ**; (S;) ve kılıç hakkında, ve rüzgâr hakkında, ve benzerleri hakkında: ve ↓ **اخفق**, kalp hakkında, ve şimşek hakkında, ve kılıç hakkında, ve [**اخفقت** denilerek] sancak hakkında, yahut bayrak hakkında, ve rüzgâr hakkında, aynı anlama gelir: (TA:) yahut **خَفَقَتِ الرِّيحُ**, (S,) mastarı **خَفَقَانٌ**, (S, TA,) “Rüzgâr hışırtılı, yahut uğultulu, yahut karışık ve devamlı bir ses çıkardı.” (S, TA. *) Ve **خَفَقَتِ النَّاقَةُ** “Dişi deve sesli olarak yel çıkardı.” (K.) ― -b4- **خَفَقَ**, bir kuş hakkında, [kanatlarının çırpınması yahut sesi sebebiyle,] “uçtu.” (S, K.) 4’ün ilk cümlesine de bak. Ve bir ok hakkında, [vızıltısı sebebiyle,] “hızla gitti.” (TA.) Ve **خَفَقَ فِى البِلَادِ**, mastarı **خُفُوقٌ**, “Ülkelere, yahut ülkelerde, vb. gitti.” (TA.) ― -b5- Yine, bir adam hakkında, [CK’de yanlışlıkla **فُلَانًا** yerine **فُلَانٌ** konmuştur,] “başını hareket ettirdi yahut salladı,” (S, K,) yahut “başını [aşağı] eğdi,” (TA,) [yahut başını salladı], uykulu yahut uyuklar hâlde; (S, K, TA;) bunun gibi ↓ **اخفق** da: (Sgh, K:) yahut “uyukladı”: (Mgh:) yahut “bir uyuklama hâli geldi, sonra uyandı”: (TA:) yahut “uyudu”; (JK, TA;) İbn-Hلni böyle der; (TA;) muzârîsi **خَفِقَ** ve **خَفُقَ**, (JK,) mastarı **خُفُوقٌ**. (TA.) Ve **خَفَقَ بِرَأْسِهِ أَوْ خَفْقَتَيْنِ** ↓ **خَفْقَةً**, (Mgh, Msb,) bir hadiste vârid olarak, (Mgh,) “Bedeninin geri kalanı olmaksızın başını [aşağı] eğdi, [yahut başını salladı], bir kere yahut iki kere, uyuklama hâliyle yakalanarak.” (Msb.) Başka bir hadiste şöyle denir: **كَانَتْ رُؤُوسُهُمْ أَوْ خَفْقَتَيْنِ** ↓ **تَخْفِقُ خَفْقَةً** “[Başları, uykululuk yahut uyuklama sebebiyle, bir kere yahut iki kere sallanırdı].” (S.) Ve bir diğerinde: **كَانُوا يَنْتَظِرُونَ العِشَآءَ حَتَّى تَخْفِقُ رُؤُوسُهُمْ**, yani “[yatsıyı beklerlerdi, ta ki] uyuyup çeneleri göğüslerine düşerdi.” (TA.) ― -b6- **خَفَقَتِ النُّجُومُ**, mastarı **خُفُوقٌ**, “Yıldızlar battı, yahut kayboldu.” (S.) Ve **خَفَقَ النَّخْمُ**, (JK, Mgh, K,) muzârîsi **خَفِقَ**, mastarı **خُفُوقٌ**, (K,) “Yıldız, yahut yıldız kümesi, [yahut Süreyya,] battı, yahut kayboldu”; (JK, Mgh, K;) bunun gibi ↓ **اخفق** da: (JK:) yahut birincisi “yıldız vb. batma yerinde aşağı indi” demektir; ve aynı şekilde fiil ay hakkında da kullanılır; (TA;) ve güneş hakkında: (IAar, TA:) ve **النُّجُومُ** ↓ **اخفقت** “yıldızlar batma yerine çekildi” demektir: (S, K:) yahut bazılarına göre “titreşir bir ışıkla parladı, yahut pırıldadı, yahut parlakça ışıldadı”: [yıldızların pırıldaması yahut görünürde titremesi sebebiyle: yahut] sanki fiildeki **ا** olumsuzlayıcı etki yapmış gibidir. (TA.) Kişi **وَرَدْتُ خُفُوقَ النَّجْمِ** der; bununla “Süreyya’nın batma vaktinde [geldim]”i kasteder; mastarı [zaman] zarfı yaparak. (S, TA.) ― -b7- Buradan, (Mgh, TA,) yahut bazılarına göre “vurmanın [yahut şaplaklamanın] fiili” anlamındaki aynı kelimeden; (TA;) **الخَفْقُ** “sokma/yerleştirme fiili” anlamına gelir; (Mgh;) yani penisin vulvada gizlenir hâle getirilmesi; (K;) yahut cinsel birleşme fiili: (JK:) yahut [daha doğrusu] penisin vulvada gizlenir hâle gelmesi. (Az, TA.) ― -b8- **خَفَقَ اللَّيْلُ** “Gecenin çoğu geçti”: (JK, K:) [ve aynı şekilde fiil gündüz hakkında da söylenir:] **خَافِقٌ**’a bak. ― -b9- **خَفَقَ المَكَانُ** “Mekân boş oldu, yahut ıssız/işgal edilmemiş oldu.” (TA.) ― -b10- Bir atta **خُفُوقٌ**, “karında ince, yahut zayıf olma”dır. (AO, K. [**خَفِقٌ**’e bak.])

**اخفق**
4 **اخفق** **أخفق** **اخفق** **خفق**, bir kuş hakkında: “kanatlarıyla vurdu [yahut kanat çırptı].” (S, K:) ve **بِجِنَاحَيْهِ** ↓ **خَفَقَ** [aynı anlama gelir]. (S ve K, **رنق** maddesinde.) Ve **اخفق بِثَوْبِهِ** “(Bir adam) elbisesiyle, onu kaldırıp sallayarak işaret etti.” (S, Z, Sgh, K.) ― -b2- Kalp hakkında, ve şimşek hakkında, ve kılıç hakkında, vb.: 1’e bak. ― -b3- Uykulu yahut uyuklayan adam hakkında: 1’e bak. ― -b4- Yine, (savaş ve yağma seferine çıkmış bir adam) hiçbir ganimet elde edemedi: (A'Obeyd, S, Mgh, K, ve Ham s. 157, ve Har s. 26:) çünkü o vakit sarsak yahut dengesiz bir hâle gelir: yahut yol azığı torbaları hafiflikleri ve boşlukları sebebiyle dengesiz olur, yahut sallanır: böylece fiil, **أَعْطَشَ** [“develeri susadı” anlamında] ve **أَجْرَبَ** [“develeri uyuz oldu” anlamında] ile aynı kategoridendir: (Har, yukarıda geçen yerde:) yahut asıl anlam “ganimeti sabit değil buldu”dur: (TA:) yahut “ganimetten, yahut yağmacı savaştan mahrum dönmek” demektir: (JK:) yahut “umduğu şeyden mahrum kaldı.” (Ham s. 157.) Ve (avcı yahut kuş avcısı) hiçbir av yakalamadan döndü. (S, K.) Ve malı az oldu. (TA.) Yine sen **اخفق فِى زَادِهِ** dersin: “(Bir adamın) yol azığı tamamen tükendi, yahut tüketildi, [öyle ki azık torbaları boş olup sallanırdı].” (JK.) ve **طَلَبَ حَاجَةً فَأَخْفَقَ** (S, K) “Bir ihtiyaç nesnesini aradı da onu elde etmekte başarısız oldu.” (K.) ― -b5- **اخفق النَّجْمُ**, ve **اخفقت النُّجُومُ**: 1’e bak. -A2- **اخفق فُلَانًا** “Falancayı yere devirdi, yahut yüzüstü serdi.” (AA, K.)

8 **اـِخْتَفَقَ**: 1’e bak, iki yerde.

**مِشْفَرٌ خَفِقٌ**
**مِشْفَرٌ خَفِقٌ** ذ “Devenin gevşek, yahut sarkık dudağı.” (JK.) ― -b2- **فَرَسٌ خَفِقٌ** ve **خَفِقَةٌ** ve ↓ **خُفَقٌ** ve **خُفَقَةٌ** “Karnı ince, yahut zayıf olan bir at yahut kısrak”: bazen hayvan tabiatı gereği böyledir; bazen et kaybı sebebiyle; bazen de yorgun düşürülme sebebiyle: (AO, K:) bazen de **خَفِقُ الأَحْشَآءِ** dediler; başka zamanlarda sıfatı tek başına kullandılar: (AO, TA:) çoğulu [müzekker] **خِفَاقٌ** ve [müennes] **خَفِقَاتٌ** ve **خُفَقَاتٌ**. (AO, K.)

**خُفَقٌ**
**خُفَقٌ** **خفق** ve [müennesi] ة ile: **خَفِقٌ**’e bak.

**خَفْقَةٌ**
**خَفْقَةٌ** **خفق** **خفقه** **خفقة** “[Uykululuk yahut uyuklama sebebiyle başın bir kere sallanması]”: 1’e bak, iki yerde: (Mgh, Msb:) hafif, yahut az bir uyku. (TA.) Deccâl hakkında bir hadiste şöyle denir: **يَخْرُجُ فِى خَفْقَةٍ مِنَ الدِّينِ**, “Dinin zayıflık sebebiyle uykulu yahut uyuklar olduğu bir zamanda [çıkacak]” diye açıklanmıştır. (TA.) ― -b2- **مَضَى خَفْقَةٌ مِنَ اللَّيْلِ** “Geceden bir müddet (**سَاعَةٌ**) geçti” demektir. (JK.) ― -b3- Ve kişi şöyle der: **سَيْرُ اللَّيْلِ الخَفْقَتَانِ وَسَيْرُ النَّهَارِ البَرْدَانِ** “[Vakt-i] gece yolculuğu, gecenin ilk kısmı ve son kısmıdır; gündüz yolculuğu ise sabah, tan yerinin ağarması ile güneşin doğması arası, ve akşam, güneşin batması ile gecenin girmesi arasıdır.” (TA.) -A2- Bir sonraki paragrafa da bak, iki yerde.

**خِفْقَةٌ**
**خِفْقَةٌ** **خفق** **خفقه** **خفقة**, (K,) yahut Tekmileh’te olduğu üzere ↓ **خَفْقَةٌ**, (TA,) “Vurulan şey; kayış, yahut şerit, yahut bir **دِرَّة** (bkz.) gibi.” (K, TA.) [**مِخْفَقَةٌ**’ya da bak.] -A2- Ve birincisi, (K,) yahut ↓ ikincisi, (JK,) içinde [**آل** denilen serap türü] bulunan düz bir çöl: (JK, K:) Lth böyle der. (TA.) [**مَخْفَقٌ**’a da bak.]

**خِفَاقٌ**
**خِفَاقٌ** **خفاق** “Kaldırılıp sallanarak işaret edilen elbise.” (JK.)

**خَفُوقٌ**
**خَفُوقٌ** **خفوق**: **خَافِقٌ**’e bak. ― -b2- Yine “sesli olarak [çokça] yel çıkaran dişi deve.” (K.)

**خَفَّاقٌ**
**خَفَّاقٌ** **خفاق** “[Kanat çırpan, yahut çok kanat çırpan;] kanat için kullanılır.” (TA.) Ve kuş için kullanılır, [kanatlarının sesi sebebiyle,] “uçan” anlamında. (TA.) ― -b2- **أَرْضٌ خَفَّاقَةٌ** “Serabın titreştiği bir arazi.” (TA.) ― -b3- **خَفَّاقُ القَدَمِ** “Ayağın ön kısmı geniş olan adam”: (S, K:) yahut ayağın alt kısmı, yahut tabanı geniş olan: (JK, TA:) yahut ayağı yerde hafif olan; ağır değil, yavaş değil: (IAar, TA:) yahut adımda hızlı; ayağıyla yeri çok döver, öyle ki basışının şiddeti sebebiyle duyulan bir ‘şapırtı’ sesi çıkar. (Ham s. 173.) ― -b4- **خَفَّاقَةُ الحَشَى** “Karnı ince (sıska) kadın.” (S, L, K, TA.)

**خَفَّاقَةٌ**
**خَفَّاقَةٌ** **خفاق** **خفاقه** **خفاقة** **خَفَّاقٌ**’un müennesi (bkz.). ― -b2- [Buradan,] **الخَفَّاقَةُ** “anüs.” (IDrd, K.)

**خَافِقٌ**
**خَافِقٌ** **خافق** [**خَفَقَ**’ın bütün anlamlarında ism-i fâil]. **سَرَاب** için sıfat olarak kullanılır [“titreşen” anlamında]: ve ↓ **خَفُوقٌ** da böyledir [fakat mübalağa anlamıyla]. (JK.) Ve [müennes çoğullar] **خَوَافِقُ** ve **خَافِقَاتٌ**, [isim olarak] “sancaklar, bayraklar” anlamında kullanılır, [dalgalanmaları sebebiyle]. (TA.) ― -b2- Bir adama uygulanınca: “uykulu yahut uyuklar iken başını hareket ettiren yahut sallayan, yahut [aşağı] eğen [yahut başını sallayan].” (TA.) ― -b3- [Bundan dolayı, görünüşe göre,] **رَأَيْتُ فُلَانًا خَافِقَ العَيْنِ** (mecaz:) “Falancayı gözü aşağıya atılmış, başı da düşük [sanki uykuluymuş gibi] gördüm.” (TA.) ― -b4- **أَيَّامُ الخَافِقَاتِ** “Yıldızların [çokça] saçılıp dağıldığı ( **تَنَاثَرَتْ** [CK’de yanlışlıkla **تَناصَرَتْ**]) bazı günler”dir; [kıyametin yaklaştığına dair bir inanç doğurarak, (Kur’ân lxxxii. 2’ye bak,)] Ebu’l-‘Abbâs ve Ebu Ca‘fer zamanında, (K, TA,) Abbâsîler devrinde. (TA.) ― -b5- **الخَافِقَانِ**, “doğuş yeri ile batış yeri”ne denilen bir terimdir, (AHeyth, JK, Mgh, K,) ikincisine galebelik nispetiyle; çünkü **الخَافِقُ**, “kaybolma” anlamıyla, batış yerine uygulanır: (AHeyth, TA:) yahut doğuş yerinin ufku (**أُفُق**) ve batış yerinin ufku; (S, K;) Lth’a göre (TA) ve ISk’ye göre, (S, TA,) çünkü gece ve gündüz çoğunlukla aralarında (↓ **يَخْفِقَانِ**, T ve S’de böyle; fakat K’de yanlışlıkla **يَخْتَلِفَانِ**, TA) geçip gider, (T, TA,) yahut onların içinde: (S, TA:) yahut gök ile yerin iki [karşıt] ucu: (As, Sh, K:) yahut gök ve yerin sonu: (Khلlid Ibn-Jembeh, K:) yahut yerin iki [karşıt] yanının yanında bulunan iki boşluk (**هَوَاآنِ**): (Khلlid Ibn-Jembeh, TA:) ve **خَوَافِقُ السَّمَآءِ**, “göğün dört [ana] rüzgârın çıktığı bölgeleri” demektir. (Khلlid Ibn-Jembeh, K.) Kişi **مَابَيْنَ الخَافِقَيْنِ مِثْلُهُ** der: “Doğuş yeri ile batış yeri arasında onun gibisi yoktur.” (TA.) Ve **أَلْحَقَهُ اللّٰهُ بِالخَافِقِ** ve **بِالخَوَافِقِ** “[Allah onu batış yerine ve göğün yahut yerin dört ana bölgesine ilhak etsin (göndersin)].” (TA.) ― -b6- **خَافِقٌ** ayrıca “içinde bulunmasıyla sevindirilecek kimsenin bulunmadığı, boş yahut ıssız yer” demektir. (TA.)

**خَيْفَقٌ**
**خَيْفَقٌ** **خيفق**, bir çöl ( **فَلَاةٌ** ) için: “geniş,” (S, K,) içinde **سَرَاب**’ın titreştiği. (S.) ― -b2- Bir at yahut kısrak için, (JK, S, K, TA,) çoğunlukla dişi için, (IDrd, TA,) ve dişi deve için, (IDrd, JK, K,) ve erkek devekuşu için, (IDrd, S, K,) “çabuk, yahut hızlı”: (K:) yahut “çok çabuk yahut çok hızlı”: (JK, S:) ve ↓ **خَنْفَقِيقٌ**, (K’nin bazı nüshalarında böyle,) yahut ↓ **خَيْفَقِيقٌ**, (K’nin diğer nüshalarında ve JK ve O’da böyle; ve A'Obeyd tarafından böyle yazılmıştır,) her ikisi de doğru; birincideki **ن** ve ikincideki **ى** ziyade harftir, (MF, TA,) dişi deveye ve erkek devekuşuna, (JK, K,) birinci anlamda; **خَيْفَقٌ** da böyledir, (JK,) yahut ikinci anlamda. (A'Obeyd, K.) Bazılarına göre, dişi deveye uygulanınca “karnı zayıf, yahut sıska; eti az” demektir. (TA.) Ve kadına uygulanınca: **رُفْغَانِ**’da uzun, [burada görünüşe göre iki kasık kıvrımı anlamında,] kemiklerde ince, ve adımda geniş. (El-Kilلbee, K.) Yine kadına uygulanınca: “çabuk ve atılgan”; ve ↓ **خَنْفَقِيقٌ** da böyledir: (TA:) yahut ikincisi, böyle uygulanınca, “hafif, faal yahut çevik, ve atılgan” demektir: ve Sb, içindeki **ن**’in ziyade olduğunu söyler; onu **خَفْقُ الرِّيحِ**’ten türetir [yukarıda açıklanmıştır: 1’e bak]. (S.) ― -b3- Yine **دَاهِيَةٌ** ile eş anlamlıdır [ya “musibet”, yahut sıfat olarak “çok kurnaz”]; (AA, K;) ve ↓ **خَنْفَقِيقٌ** da böyledir; bu ikincisi bir beyitte geçer, farklı rivayetlerle, bütün bir gece doğum sancısı çekmiş bir kadının doğurduğu çocuğa uygulanmış olarak; (S, K;) “**داهية**” anlamında; yahut bazıları bu örnekte “eksik yaratılmış” anlamında açıklar; (TA;) [ve ayrıca **داهية**’yi pekiştirmek için de kullanılır; zira] kişi ↓ **دَاهِيَةٌ خَنْفَقِيقٌ** der. (S.)

**خَنْفَقِيقٌ**
**خَنْفَقِيقٌ** **خنفقيق**: bir önceki paragrafa bak, dört yerde. -A2- Yine, (K’nin bazı nüshalarında olduğu üzere,) yahut ↓ **خَيْفَقِيقٌ**, (K’nin diğer nüshalarında ve JK’de olduğu üzere, ve Lth tarafından böyle yazılmıştır,) “atların koşmasının sesi”nin taklidî bir kelimesidir; (JK, K) içinde bir titreyiş yahut kasılma hareketi bulunan. (K.)

**خَيْفَقِيقٌ**
**خَيْفَقِيقٌ** **خيفقيق**: **خَيْفَقٌ**’a bak: -A2- ve ayrıca **خَنْفَقِيقٌ**’a da bak.

**مَخْفَقٌ**
**مَخْفَقٌ** **مخفق** “Bir yer,” (TA,) yahut “düz bir arazi,” (As, TA,) içinde **سَرَاب**’ın titreştiği. (As, TA.) [**خِفْقَةٌ**’ya da bak.] ― -b2- Ve [çoğulu] **مَخَافِقُ**, “yıldızların batma yerleri” demektir: ve [tekil gibi] kullanılır, “bir yıldızın batma yeri” anlamında. (Ham s. 152.) [**خَافِقٌ**’a da bak.]

**مِخْفَقٌ**
**مِخْفَقٌ** **مخفق** “Geniş kılıç”: (JK, S, K:) yahut “vurulan her geniş şey.” (Mgh.)

**مِخْفَقَةٌ**
**مِخْفَقَةٌ** **مخفقه** **مخفقة** “Vurulan [yahut kırbaçlanan] **دِرَّة** (bkz.)”: (JK, S, K) (S:) yahut (K’de böyle; fakat JK’de “ve”) “tahta kamçı”: (JK, K:) Lth böyle der. (TA.)

**مَخْفُوقٌ**
**مَخْفُوقٌ** **مخفوق** “Kalbi çırpınan yahut çarpıntısı olan adam.” (IDrd, * T, K. *) ― -b2- Ve “aklı gitmiş, yahut deli”; eş anlamlısı **مَجْنُونٌ**: (AA, K:) müennesi ة iledir. (AA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَفَقَ
خَفَقَ I ,  U ( n. ac. خَفْق 1 ),
a.  Struck lightly, tapped.

b.  ( n. ac. خَفْق 1 ,  خُفُوْق 27 ,  خَفَقَاْن 36 ), Beat, throbbed, palpitated ( heart ).

c.  Waved, flapped, fluttered, quivered ( flag, mirage ).

d.  Rustled; whizzed ( wind; arrow ).

e.  Nodded.

f.  Set ( star ).

خَفَّقَ
خَفَّقَ II
a.  [ coll. ], Rambled, doted.

b.  Came & went to no purpose.

أَخْفَقَ
أَخْفَقَ IV ,
a.  Failed, failed to obtain.

b.  Flapped its wings ( bird ).

c.  Set ( star ).

اِخْتَفَقَ
اِخْتَفَقَ VIII ,
a.  Quivered, danced up & down ( mirage ).

خَفْق
خَفْق 1 ,
a.  Pulsation, beat, throb.

b.  Nod, nodding.

خِفْقَة
خِفْقَة 2t ,
a.  Thong; knotted handkerchief.

خَفِقَة
خَفِقَة 5t ,  خُفَقَة 9t ,
a.  Thin in the flanks ( horse ).

مِخْفَقَة
مِخْفَقَة 20t ,
a.  Whip.

خَاْفِق
خَاْفِق 21 , ( pl. خَوَاْفِقُ 41 ),
a.  Beating, throbbing, quivering &c.

خَفَّاْق
خَفَّاْق 28 ,
a.  Broad-footed.

b.  Chatterer.

خَوَاْفِقُ
خَوَاْفِقُ 41
a.  [ art. ], The four cardinal points.

الخَافِقَان
الخَافِقَان
a.  The East & West.

خًَْن
خًَْن
a.  Diarrhœa.

##### Türkçe

خَفَقَ
خَفَقَ I , U ( mastar-ı aksiyon: **خَفْق** 1 ),
a. Hafifçe vurdu, tıkladı.

b. ( mastar-ı aksiyon: **خَفْق** 1 , **خُفُوْق** 27 , **خَفَقَاْن** 36 ), attı, çarptı, çarpıntı yaptı (kalp).

c. Dalgalandı, çırpındı, titreşti, ürperdi (bayrak, serap).

d. Hışırdadı; vızıldadı (rüzgâr; ok).

e. Başını salladı.

f. Battı (yıldız).

خَفَّقَ
خَفَّقَ II
a. [kolektif], saçmaladı, bunadı.

b. Boş yere gelip gitti.

أَخْفَقَ
أَخْفَقَ IV ,
a. Başarısız oldu, elde edemedi.

b. Kanatlarını çırptı (kuş).

c. Battı (yıldız).

اِخْتَفَقَ
اِخْتَفَقَ VIII ,
a. Titreşti, yukarı aşağı oynadı (serap).

خَفْق
**خَفْق** 1 ,
a. Nabız atışı, vuruş, çarpıntı.

b. Baş sallama, baş sallayış.

خِفْقَة
**خِفْقَة** 2t ,
a. Kayış; düğümlü mendil.

خَفِقَة
**خَفِقَة** 5t , **خُفَقَة** 9t ,
a. Böğürleri ince (at).

مِخْفَقَة
**مِخْفَقَة** 20t ,
a. Kırbaç.

خَاْفِق
**خَاْفِق** 21 , (çoğulu **خَوَاْفِقُ** 41 ),
a. Atan, çarpan, titreyen vb.

خَفَّاْق
**خَفَّاْق** 28 ,
a. Geniş ayaklı.

b. Geveze.

خَوَاْفِقُ
**خَوَاْفِقُ** 41
a. [artikel], Dört ana yön.

الخَافِقَان
**الخَافِقَان**
a. Doğu ve Batı.

خًَْن
**خًَْن**
a. İshal.
