# خفق — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%82/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%81%D9%82/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%82.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: خفق

خَفْقٌ
1 خَفْقٌ خفق signifies The striking, or slapping, (JK, S, K,) a thing, [so as to make a slight sound,] with a دِرَّة [q. v.], (JK, K,) or with something broad. (JK, S, K.) You say, خَفَقَهُ, (Mgh, Msb,) aor. خَفِقَ [and خَفُقَ ], inf. n. خَفْقٌ, (Msb,) He struck, or slapped, him, or it, [so as to make a slight sound,] with something broad, (Mgh, Msb,) such as a دِرَّة. (Msb.) And خَفَقَهُ, aor. خَفِقَ and خَفُقَ , He struck him slightly, [or so as to make a slight sound,] with a sword, (S, K,) and with a whip, and with a دِرَّة. (TA.) And خَفَقَ الأَرْضَ بِنَعْلِهِ He struck the ground [so as to make a sound] with his sandal. (S, TA.) ― -b2- And hence, i. e. from خَفَقَهُ as first explained above, (Mgh,) The sounding [of the patting, or pattering,] (JK, Mgh, K) of the sandal, (JK, K,) or of the sandals, (Mgh,) and the like: (TA:) and خَفْقُ الأَقْدَامِ عَلَى الأَرْضِ [the sounding of the patting, or pattering, of the feet upon the ground]. (Az, in TA, art. همس.) You say, خَفَقَ النَّعْلُ The sandal made a sound, or sounds. (Msb.) ― -b3- And خَفَقَتِ الرَّايَةُ, aor. خَفِقَ and خَفُقَ , inf. n. خَفْقٌ and خَفَقَانٌ (S, K) and خُفُوقٌ, (TA,) The banner, or standard, was, or became, in a state of commotion; moved, or went, to and fro; trembled; fluttered; or quivered; (S, K;) as also ↓ اختفقت: (JK, K:) and in the same sense the former verb is used in speaking of the heart; (S, Msb;) خَفَقَانُ القَلْبِ signifying the fluttering, or palpitating, of the heart; (JK, T, K;) and in like manner خَفَقَانُ الجِنَاحِ the fluttering, or flapping, of the wing: (JK:) so, too, the former verb is used in speaking of the mirage; (S, K;) and ↓ the latter verb likewise; (Lth, K;) and Ru-beh, by poetic license, makes the ف of [the inf. n.] الخَفْق to be with fet-h, in his saying,
مُشْتَبِهِ الأَعْلَامِ لَمَّاعِ الخَفَقْ
[Indistinct in respect of the signs of the way, glistening much in the quivering, or fluttering]: (S, K:) in like manner, also, the former verb is used in speaking of lightning, (S, * TA,) inf. n. خَفْقٌ; (S;) and of a sword, and of the wind, and the like: and ↓ اخفق, said of the heart, and of lightning, and of a sword, and [اخفقت said] of a banner, or standard, and of the wind, signifies the same: (TA:) or خَفَقَتِ الرِّيحُ, (S,) inf. n. خَفَقَانٌ, (S, TA,) signifies The wind made a rustling, or murmuring, or confused and continued, sound. (S, TA. *) And خَفَقَتِ النَّاقَةُ The she-camel broke wind, with a sound. (K.) ― -b4- خَفَقَ said of a bird, [because of the flapping, or sound, of its wings,] It flew. (S, K.) See also 4, first sentence. And said of an arrow, [because of its whizzing,] It went swiftly. (TA.) And خَفَقَ فِى البِلَادِ, inf. n. خُفُوقٌ, He went away into, or in, the countries, or lands, &c. (TA.) ― -b5- Also, said of a man, [in the CK, فُلَانًا is erroneously put for فُلَانٌ,] He moved, or shook, his head, (S, K,) or bent [down] his head, (TA,) [or nodded,] being drowsy, or dozing; (S, K, TA;) as also ↓ اخفق: (Sgh, K:) or he drowsed, or dozed: (Mgh:) or he had a fit of drowsiness, or dozing, and then awoke: (TA:) or he slept; (JK, TA;) so says Ibn-Hلni; (TA;) aor. خَفِقَ and خَفُقَ , (JK,) inf. n. خُفُوقٌ. (TA.) And خَفَقَ بِرَأْسِهِ أَوْ خَفْقَتَيْنِ ↓ خَفْقَةً, (Mgh, Msb,) occurring in a trad., (Mgh,) He bent [down] his head, without the rest of his body, [or nodded,] once, or twice, being taken by a fit of drowsiness, or dozing. (Msb.) It is said in another trad., كَانَتْ رُؤُوسُهُمْ أَوْ خَفْقَتَيْنِ ↓ تَخْفِقُ خَفْقَةً [Their heads used to nod by reason of drowsiness, or dozing, once or twice]. (S.) And in another, كَانُوا يَنْتَظِرُونَ العِشَآءَ حَتَّى تَخْفِقُ رُؤُوسُهُمْ, i. e. [They used to wait for nightfall until] they slept so that their chins dropped upon their breasts. (TA.) ― -b6- خَفَقَتِ النُّجُومُ, inf. n. خُفُوقٌ, The stars set, or disappeared. (S.) And خَفَقَ النَّخْمُ, (JK, Mgh, K,) aor. خَفِقَ , inf. n. خُفُوقٌ, (K,) The star, or the asterism, [or the Pleiades,] set, or disappeared; (JK, Mgh, K;) as also ↓ اخفق: (JK:) or the former signifies the star, &c., went down in the place of setting; and in like manner the verb is used in speaking of the moon; (TA;) and of the sun: (IAar, TA:) and النُّجُومُ ↓ اخفقت signifies the stars retired to the place of setting: (S, K:) or, as some say, shone with a flickering light, or glistened, or shone brightly: [because of their twinkling, or apparent quivering: or] as though the ا in the verb had a privative effect. (TA.) One says, وَرَدْتُ خُفُوقَ النَّجْمِ, meaning [I came] at the time of the setting of the Pleiades; making the inf. n. an adv. n. [of time]. (S, TA.) ― -b7- Hence, (Mgh, TA,) or, as some say, from the same word as signifying “ the act of striking [or slapping], ” (TA,) الخَفْقُ signifies The act of inserting; (Mgh;) [i. e.] the causing the penis to become concealed in the vulva; (K;) or the act of copulation: (JK:) or [rather] the penis' becoming concealed in the vulva. (Az, TA.) ― -b8- خَفَقَ اللَّيْلُ The night for the most part passed away: (JK, K:) [and in like manner the verb is said of the day:] see خَافِقٌ. ― -b9- خَفَقَ المَكَانُ The place was, or became, void, or unoccupied. (TA.) ― -b10- خُفُوقٌ in a horse is The being slender, or lean, in the belly. (AO, K. [See خَفِقٌ.])

اخفق
4 اخفق أخفق اخفق خفق , said of a bird, It beat with [or flapped] its wings: (S, K:) and بِجِنَاحَيْهِ ↓ خَفَقَ [signifies the same]. (S and K in art. رنق.) And اخفق بِثَوْبِهِ He (a man) made a sign with his garment, by raising it, and waving it. (S, Z, Sgh, K.) ― -b2- Said of the heart, and of lightning, and of a sword, &c.: see 1. ― -b3- And said of a drowsy, or dozing, man: see 1. ― -b4- Also He (a man who had gone on a warring and plundering expedition) failed of obtaining any spoil: (A'Obeyd, S, Mgh, K, and Ham p. 157, and Har p. 26:) because he becomes in a shaky, or unsteady, condition, at that time: or because his travelling-bags become unsteady, or shake about, by reason of their lightness and emptiness: so that the verb is of the same category as أَعْطَشَ [meaning “ his camels thirsted ”] and أَجْرَبَ [meaning “ he had his camels affected with the mange, or scab]: (Har ubi suprà:) or the proper signification is, he found the spoil to be not stationary: (TA:) or it means he returned disappointed of spoil, or of predatory warfare: (JK:) or he was disappointed of that for which he hoped. (Ham p. 157.) And He (a hunter or fowler) returned without having taken any game. (S, K.) And His property became little. (TA.) You say also, اخفق فِى زَادِهِ He (a man) had his travelling-provisions all spent, or consumed, [so that his provision-bags, being empty, shook about.] (JK.) and طَلَبَ حَاجَةً فَأَخْفَقَ (S, K) He sought an object of want, and failed of obtaining it. (K.) ― -b5- اخفق النَّجْمُ, and اخفقت النُّجُومُ: see 1. -A2- اخفق فُلَانًا He threw down, or prostrated, such a one on the ground. (AA, K.)

8 اـِخْتَفَقَ see 1, in two places.

مِشْفَرٌ خَفِقٌ
مِشْفَرٌ خَفِقٌ ذ A camel's lip flaccid, or pendulous. (JK.) ― -b2- فَرَسٌ خَفِقٌ and خَفِقَةٌ and ↓ خُفَقٌ and خُفَقَةٌ A horse, or mare, slender, or lean, in the belly: sometimes the animal is so by nature; sometimes, by reason of loss of flesh; and sometimes, by being jaded: (AO, K:) sometimes, also, they said خَفِقُ الأَحْشَآءِ; at other times using the epithet by itself: (AO, TA:) pl. [masc.] خِفَاقٌ and [fem.] خَفِقَاتٌ and خُفَقَاتٌ. (AO, K.)

خُفَقٌ
خُفَقٌ خفق and [its fem.] with ة: see خَفِقٌ.

خَفْقَةٌ
خَفْقَةٌ خفق خفقه خفقة [A single nodding of the head, by reason of drowsiness, or dozing]: see 1, in two places: (Mgh, Msb:) a slight, or light, sleep. (TA.) It is said in a trad. respecting Ed-Dejjلl [or Antichrist], يَخْرُجُ فِى خَفْقَةٍ مِنَ الدِّينِ, explained as meaning [He will come forth] in a time when religion will be drowsy, or dozing, by reason of weakness. (TA.) ― -b2- مَضَى خَفْقَةٌ مِنَ اللَّيْلِ means A period (سَاعَةٌ) of the night passed. (JK.) ― -b3- And one says, سَيْرُ اللَّيْلِ الخَفْقَتَانِ وَسَيْرُ النَّهَارِ البَرْدَانِ [The time of] the journeying of the night is the first part thereof and the last part thereof, and [that of] the journeying of the day is the morning, between daybreak and sunrise, and the evening, between sunset and nightfall. (TA.) -A2- See also the next paragraph, in two places.

خِفْقَةٌ
خِفْقَةٌ خفق خفقه خفقة , (K,) or, as in the Tekmileh, ↓ خَفْقَةٌ, (TA,) A thing with which one strikes, or beats, such as a thong, or strap, or a دِرَّة [q. v.]. (K, TA.) [See also مِخْفَقَةٌ.] -A2- And the former, (K,) or ↓ the latter, (JK,) A smooth desert in which is [the kind of mirage termed] آل: (JK, K:) so says Lth. (TA.) [See also مَخْفَقٌ.]

خِفَاقٌ
خِفَاقٌ خفاق A garment with which one makes a sign, by raising it, and waving it. (JK.)

خَفُوقٌ
خَفُوقٌ خفوق : see خَافِقٌ. ― -b2- Also A she-camel that breaks wind [often], with a sound. (K.)

خَفَّاقٌ
خَفَّاقٌ خفاق [Flapping, or flapping much;] applied to a wing. (TA.) And applied to a bird, [because of the sound of its wings,] meaning Flying. (TA.) ― -b2- أَرْضٌ خَفَّاقَةٌ A land in which the سَرَابِ [or mirage] quivers. (TA.) ― -b3- خَفَّاقُ القَدَمِ A man broad in the fore part of the foot: (S, K:) or broad in the under part, or sole, of the foot: (JK, TA:) or having the foot light upon the ground; not heavy, nor slow: (IAar, TA:) or quick in step, beating the ground much with the foot so that it makes a sound of flapping to be heard by reason of the vehemence of his tread. (Ham p. 173.) ― -b4- خَفَّاقَةُ الحَشَى A woman lank in the belly. (S, L, K, TA.)

خَفَّاقَةٌ
خَفَّاقَةٌ خفاق خفاقه خفاقة fem. of خَفَّاقٌ [q. v.]. ― -b2- [Hence,] الخَفَّاقَةُ The anus. (IDrd, K.)

خَافِقٌ
خَافِقٌ خافق [act. part. n. of خَفَقَ in all its senses]. It is applied as an epithet to the سَرَاب [or mirage, as meaning Quivering]: and so ↓ خَفُوقٌ [but with an intensive signification]. (JK.) And [the fem. pls.] خَوَافِقُ and خَافِقَاتٌ are used as [substs.] signifying Banners, or standards, [because of their fluttering.] (TA.) ― -b2- Applied to a man, Moving, or shaking, his head, or bending it [down, or nodding], when drowsy, or dozing. (TA.) ― -b3- [Hence, app.,] رَأَيْتُ فُلَانًا خَافِقَ العَيْنِ (tropical:) I saw such a one with the eye cast down, and depressed in the head [as though drowsy]. (TA.) ― -b4- أَيَّامُ الخَافِقَاتِ Certain days in which the stars [in great number] became scattered (تَنَاثَرَتْ [in the CK, erroneously, تَناصَرَتْ]), [causing a belief that the day of judgment was at hand, (see Kur lxxxii. 2,)] in the time of Abu-l-'Abbلs and Aboo-Jaafar, (K, TA,) the 'Abbلsees. (TA.) ― -b5- الخَافِقَانِ is a term applied to The place of sunrise and the place of sunset, (AHeyth, JK, Mgh, K,) by the attribution of predominance to the latter; for الخَافِقُ, meaning the disappearing, is applied to the place of sunset: (AHeyth, TA:) or the horizon (أُفُق) of the place of sunrise and that of the place of sunset; (S, K;) accord. to Lth (TA) and ISk, (S, TA,) because the night and the day for the most part pass away (↓ يَخْفِقَانِ, so in the T and S, but in the K, erroneously, يَخْتَلِفَانِ, TA) between them, (T, TA,) or in them: (S, TA:) or the two [opposite] extremities of the heaven and the earth: (As, Sh, K:) or the end of the heaven and earth: (Khلlid Ibn-Jembeh, K:) or two vacant spaces (هَوَاآنِ) next to the two [opposite] sides of the earth: (Khلlid Ibn-Jembeh, TA:) and خَوَافِقُ السَّمَآءِ signifies The regions of the heaven from which issue the four [cardinal] winds. (Khلlid Ibn-Jembeh, K.) One says, مَابَيْنَ الخَافِقَيْنِ مِثْلُهُ There is not between the place of sunrise and the place of sunset the like of him. (TA.) And أَلْحَقَهُ اللّٰهُ بِالخَافِقِ and بِالخَوَافِقِ [May God remove him to the place of sunset and to the four cardinal regions of the heaven or earth]. (TA.) ― -b6- خَافِقٌ also signifies A place void of, or unoccupied by, any one to cheer by his presence. (TA.)

خَيْفَقٌ
خَيْفَقٌ خيفق , applied to a desert (فَلَاةٌ), Wide, (S, K,) in which the سَرَاب [or mirage] quivers. (S.) ― -b2- Applied to a horse or mare, (JK, S, K, TA,) mostly to a female, (IDrd, TA,) and a she-camel, (IDrd, JK, K,) and a male ostrich, (IDrd, S, K,) Quick, or swift: (K:) or very quick or swift: (JK, S:) and ↓ خَنْفَقِيقٌ, (so in some copies of the K,) or ↓ خَيْفَقِيقٌ, (so in other copies of the K and in the JK and O, and so written by A'Obeyd,) each correct, the ن in the former and the ى in the latter augmentative, (MF, TA,) is applied to a she-camel and a male ostrich, (JK, K,) in the former sense, as is also خَيْفَقٌ, (JK,) or in the latter sense. (A'Obeyd, K.) Accord. to some, applied to a she-camel, it signifies Lean, or lank, in the belly; having little flesh. (TA.) And, applied to a woman, Long in the رُفْغَانِ [app. here meaning the two inguinal creases], slender in the bones, and wide in step. (El-Kilلbee, K.) Also, applied to a woman, Quick and bold; and so ↓ خَنْفَقِيقٌ: (TA:) or the latter, so applied, signifies light, active, or agile, and bold: and Sb says that the ن in it is augmentative; deriving it from خَفْقُ الرِّيحِ [explained above: see 1]. (S.) ― -b3- Also i. q. دَاهِيَةٌ [meaning either A calamity, or, as an epithet, very cunning]; (AA, K;) and so ↓ خَنْفَقِيقٌ; which latter occurs in a verse, variously related, applied to a child brought forth by a woman who had been in labour a whole night; (S, K;) meaning داهية; or, as some explain it, in this instance, meaning imperfectly formed; (TA;) [and is also used as a corroborative of داهية; for] one says ↓ دَاهِيَةٌ خَنْفَقِيقٌ [a great, or severe, calamity; or extremely cunning]. (S.)

خَنْفَقِيقٌ
خَنْفَقِيقٌ خنفقيق : see the next preceding paragraph, in four places. -A2- Also, (as in some copies of the K,) or ↓ خَيْفَقِيقٌ, (as in other copies of the K and in the JK, and thus written by Lth,) a word imitative of The sound of the running of horses (JK, K) in which is a quivering, or convulsive, motion. (K.)

خَيْفَقِيقٌ
خَيْفَقِيقٌ خيفقيق : see خَيْفَقٌ: -A2- and see also خَنْفَقِيقٌ.

مَخْفَقٌ
مَخْفَقٌ مخفق A place, (TA,) or a level land, (As, TA,) in which the سَرَاب [or mirage] quivers. (As, TA.) [See also خِفْقَةٌ.] ― -b2- And [the pl.] مَخَافِقُ signifies The places of setting [of stars]: and is used as [a sing.,] meaning the place of setting of a star. (Ham p. 152.) [See also خَافِقٌ.]

مِخْفَقٌ
مِخْفَقٌ مخفق A broad sword: (JK, S, K:) or anything broad with which one strikes. (Mgh.)

مِخْفَقَةٌ
مِخْفَقَةٌ مخفقه مخفقة A دِرَّة [q. v.] (JK, S, K) with which one strikes [or flogs]: (S:) or (so in the K, but in the JK “ and ”) a whip of wood: (JK, K:) so says Lth. (TA.)

مَخْفُوقٌ
مَخْفُوقٌ مخفوق A man (T) having a fluttering, or palpitation, of the heart. (IDrd, * T, K. *) ― -b2- And Possessed, bereft of reason, or insane; syn. مَجْنُونٌ: (AA, K:) fem. with ة. (AA.)

### Türkçe

**خَفْقٌ**
1 **خَفْقٌ** **خفق** “Bir şeyi, [hafif bir ses çıkaracak şekilde,] bir **دِرَّة** ile (bkz.), yahut geniş bir şeyle vurmak yahut şaplaklamak” anlamına gelir. (JK, S, K.) Sen **خَفَقَهُ** dersin; (Mgh, Msb;) muzârîsi **خَفِقَ** [ve **خَفُقَ**], mastarı **خَفْقٌ**; (Msb;) “Onu yahut onu, [hafif bir ses çıkaracak şekilde,] geniş bir şeyle, (Mgh, Msb,) **دِرَّة** gibi bir şeyle vurdu yahut şaplakladı.” (Msb.) Ve **خَفَقَهُ**, muzârîsi **خَفِقَ** ve **خَفُقَ**; “Onu kılıçla, (S, K,) ve kamçıyla, ve **دِرَّة** ile hafifçe vurdu, [yahut hafif bir ses çıkaracak şekilde vurdu].” (TA.) Ve **خَفَقَ الأَرْضَ بِنَعْلِهِ** “Yeri nalını (sandalını) ile [ses çıkaracak şekilde] vurdu.” (S, TA.) ― -b2- Ve buradan, yani yukarıda ilk açıklanan şekliyle **خَفَقَهُ**’dan; (Mgh;) nalın (JK, K,) yahut nalınların (Mgh,) ve benzerlerinin [pat pat etmesinin yahut tıkırtısının] sesi: (TA:) ve **خَفْقُ الأَقْدَامِ عَلَى الأَرْضِ** “[ayakların yer üzerinde pat pat etmesinin yahut tıkırtısının] sesi.” (Az, TA’da, **همس** maddesinde.) Sen **خَفَقَ النَّعْلُ** dersin: “Nalın ses çıkardı, yahut sesler çıkardı.” (Msb.) ― -b3- Ve **خَفَقَتِ الرَّايَةُ**, muzârîsi **خَفِقَ** ve **خَفُقَ**, mastarı **خَفْقٌ** ve **خَفَقَانٌ** (S, K) ve **خُفُوقٌ**; (TA;) “Sancak (bayrak) çalkantı hâlinde oldu; hareket etti, yahut gidip geldi; titredi; dalgalandı; yahut ürperdi/sallandı.” (S, K;) bunun gibi ↓ **اختفقت** da: (JK, K:) ve aynı anlamda birinci fiil kalp hakkında da kullanılır; (S, Msb;) **خَفَقَانُ القَلْبِ** “kalbin çırpınması yahut çarpıntısı” anlamına gelir; (JK, T, K;) ve benzeri şekilde **خَفَقَانُ الجِنَاحِ** “kanadın çırpınması yahut kanat çırpması”: (JK:) yine birinci fiil serap hakkında da kullanılır; (S, K;) ve ↓ ikinci fiil de aynı şekilde; (Lth, K;) ve Ru-beh, şiir zaruretiyle, [mastarı] **الخَفْق**’ın **ف**’sini fetḥa ile yapar; şu sözünde:
مُشْتَبِهِ الأَعْلَامِ لَمَّاعِ الخَفَقْ
[Yol işaretleri bakımından belirsiz, titreyiş yahut dalgalanış içinde çok parıldayan]: (S, K:) aynı şekilde, birinci fiil şimşek hakkında da kullanılır, (S, * TA,) mastarı **خَفْقٌ**; (S;) ve kılıç hakkında, ve rüzgâr hakkında, ve benzerleri hakkında: ve ↓ **اخفق**, kalp hakkında, ve şimşek hakkında, ve kılıç hakkında, ve [**اخفقت** denilerek] sancak hakkında, yahut bayrak hakkında, ve rüzgâr hakkında, aynı anlama gelir: (TA:) yahut **خَفَقَتِ الرِّيحُ**, (S,) mastarı **خَفَقَانٌ**, (S, TA,) “Rüzgâr hışırtılı, yahut uğultulu, yahut karışık ve devamlı bir ses çıkardı.” (S, TA. *) Ve **خَفَقَتِ النَّاقَةُ** “Dişi deve sesli olarak yel çıkardı.” (K.) ― -b4- **خَفَقَ**, bir kuş hakkında, [kanatlarının çırpınması yahut sesi sebebiyle,] “uçtu.” (S, K.) 4’ün ilk cümlesine de bak. Ve bir ok hakkında, [vızıltısı sebebiyle,] “hızla gitti.” (TA.) Ve **خَفَقَ فِى البِلَادِ**, mastarı **خُفُوقٌ**, “Ülkelere, yahut ülkelerde, vb. gitti.” (TA.) ― -b5- Yine, bir adam hakkında, [CK’de yanlışlıkla **فُلَانًا** yerine **فُلَانٌ** konmuştur,] “başını hareket ettirdi yahut salladı,” (S, K,) yahut “başını [aşağı] eğdi,” (TA,) [yahut başını salladı], uykulu yahut uyuklar hâlde; (S, K, TA;) bunun gibi ↓ **اخفق** da: (Sgh, K:) yahut “uyukladı”: (Mgh:) yahut “bir uyuklama hâli geldi, sonra uyandı”: (TA:) yahut “uyudu”; (JK, TA;) İbn-Hلni böyle der; (TA;) muzârîsi **خَفِقَ** ve **خَفُقَ**, (JK,) mastarı **خُفُوقٌ**. (TA.) Ve **خَفَقَ بِرَأْسِهِ أَوْ خَفْقَتَيْنِ** ↓ **خَفْقَةً**, (Mgh, Msb,) bir hadiste vârid olarak, (Mgh,) “Bedeninin geri kalanı olmaksızın başını [aşağı] eğdi, [yahut başını salladı], bir kere yahut iki kere, uyuklama hâliyle yakalanarak.” (Msb.) Başka bir hadiste şöyle denir: **كَانَتْ رُؤُوسُهُمْ أَوْ خَفْقَتَيْنِ** ↓ **تَخْفِقُ خَفْقَةً** “[Başları, uykululuk yahut uyuklama sebebiyle, bir kere yahut iki kere sallanırdı].” (S.) Ve bir diğerinde: **كَانُوا يَنْتَظِرُونَ العِشَآءَ حَتَّى تَخْفِقُ رُؤُوسُهُمْ**, yani “[yatsıyı beklerlerdi, ta ki] uyuyup çeneleri göğüslerine düşerdi.” (TA.) ― -b6- **خَفَقَتِ النُّجُومُ**, mastarı **خُفُوقٌ**, “Yıldızlar battı, yahut kayboldu.” (S.) Ve **خَفَقَ النَّخْمُ**, (JK, Mgh, K,) muzârîsi **خَفِقَ**, mastarı **خُفُوقٌ**, (K,) “Yıldız, yahut yıldız kümesi, [yahut Süreyya,] battı, yahut kayboldu”; (JK, Mgh, K;) bunun gibi ↓ **اخفق** da: (JK:) yahut birincisi “yıldız vb. batma yerinde aşağı indi” demektir; ve aynı şekilde fiil ay hakkında da kullanılır; (TA;) ve güneş hakkında: (IAar, TA:) ve **النُّجُومُ** ↓ **اخفقت** “yıldızlar batma yerine çekildi” demektir: (S, K:) yahut bazılarına göre “titreşir bir ışıkla parladı, yahut pırıldadı, yahut parlakça ışıldadı”: [yıldızların pırıldaması yahut görünürde titremesi sebebiyle: yahut] sanki fiildeki **ا** olumsuzlayıcı etki yapmış gibidir. (TA.) Kişi **وَرَدْتُ خُفُوقَ النَّجْمِ** der; bununla “Süreyya’nın batma vaktinde [geldim]”i kasteder; mastarı [zaman] zarfı yaparak. (S, TA.) ― -b7- Buradan, (Mgh, TA,) yahut bazılarına göre “vurmanın [yahut şaplaklamanın] fiili” anlamındaki aynı kelimeden; (TA;) **الخَفْقُ** “sokma/yerleştirme fiili” anlamına gelir; (Mgh;) yani penisin vulvada gizlenir hâle getirilmesi; (K;) yahut cinsel birleşme fiili: (JK:) yahut [daha doğrusu] penisin vulvada gizlenir hâle gelmesi. (Az, TA.) ― -b8- **خَفَقَ اللَّيْلُ** “Gecenin çoğu geçti”: (JK, K:) [ve aynı şekilde fiil gündüz hakkında da söylenir:] **خَافِقٌ**’a bak. ― -b9- **خَفَقَ المَكَانُ** “Mekân boş oldu, yahut ıssız/işgal edilmemiş oldu.” (TA.) ― -b10- Bir atta **خُفُوقٌ**, “karında ince, yahut zayıf olma”dır. (AO, K. [**خَفِقٌ**’e bak.])

**اخفق**
4 **اخفق** **أخفق** **اخفق** **خفق**, bir kuş hakkında: “kanatlarıyla vurdu [yahut kanat çırptı].” (S, K:) ve **بِجِنَاحَيْهِ** ↓ **خَفَقَ** [aynı anlama gelir]. (S ve K, **رنق** maddesinde.) Ve **اخفق بِثَوْبِهِ** “(Bir adam) elbisesiyle, onu kaldırıp sallayarak işaret etti.” (S, Z, Sgh, K.) ― -b2- Kalp hakkında, ve şimşek hakkında, ve kılıç hakkında, vb.: 1’e bak. ― -b3- Uykulu yahut uyuklayan adam hakkında: 1’e bak. ― -b4- Yine, (savaş ve yağma seferine çıkmış bir adam) hiçbir ganimet elde edemedi: (A'Obeyd, S, Mgh, K, ve Ham s. 157, ve Har s. 26:) çünkü o vakit sarsak yahut dengesiz bir hâle gelir: yahut yol azığı torbaları hafiflikleri ve boşlukları sebebiyle dengesiz olur, yahut sallanır: böylece fiil, **أَعْطَشَ** [“develeri susadı” anlamında] ve **أَجْرَبَ** [“develeri uyuz oldu” anlamında] ile aynı kategoridendir: (Har, yukarıda geçen yerde:) yahut asıl anlam “ganimeti sabit değil buldu”dur: (TA:) yahut “ganimetten, yahut yağmacı savaştan mahrum dönmek” demektir: (JK:) yahut “umduğu şeyden mahrum kaldı.” (Ham s. 157.) Ve (avcı yahut kuş avcısı) hiçbir av yakalamadan döndü. (S, K.) Ve malı az oldu. (TA.) Yine sen **اخفق فِى زَادِهِ** dersin: “(Bir adamın) yol azığı tamamen tükendi, yahut tüketildi, [öyle ki azık torbaları boş olup sallanırdı].” (JK.) ve **طَلَبَ حَاجَةً فَأَخْفَقَ** (S, K) “Bir ihtiyaç nesnesini aradı da onu elde etmekte başarısız oldu.” (K.) ― -b5- **اخفق النَّجْمُ**, ve **اخفقت النُّجُومُ**: 1’e bak. -A2- **اخفق فُلَانًا** “Falancayı yere devirdi, yahut yüzüstü serdi.” (AA, K.)

8 **اـِخْتَفَقَ**: 1’e bak, iki yerde.

**مِشْفَرٌ خَفِقٌ**
**مِشْفَرٌ خَفِقٌ** ذ “Devenin gevşek, yahut sarkık dudağı.” (JK.) ― -b2- **فَرَسٌ خَفِقٌ** ve **خَفِقَةٌ** ve ↓ **خُفَقٌ** ve **خُفَقَةٌ** “Karnı ince, yahut zayıf olan bir at yahut kısrak”: bazen hayvan tabiatı gereği böyledir; bazen et kaybı sebebiyle; bazen de yorgun düşürülme sebebiyle: (AO, K:) bazen de **خَفِقُ الأَحْشَآءِ** dediler; başka zamanlarda sıfatı tek başına kullandılar: (AO, TA:) çoğulu [müzekker] **خِفَاقٌ** ve [müennes] **خَفِقَاتٌ** ve **خُفَقَاتٌ**. (AO, K.)

**خُفَقٌ**
**خُفَقٌ** **خفق** ve [müennesi] ة ile: **خَفِقٌ**’e bak.

**خَفْقَةٌ**
**خَفْقَةٌ** **خفق** **خفقه** **خفقة** “[Uykululuk yahut uyuklama sebebiyle başın bir kere sallanması]”: 1’e bak, iki yerde: (Mgh, Msb:) hafif, yahut az bir uyku. (TA.) Deccâl hakkında bir hadiste şöyle denir: **يَخْرُجُ فِى خَفْقَةٍ مِنَ الدِّينِ**, “Dinin zayıflık sebebiyle uykulu yahut uyuklar olduğu bir zamanda [çıkacak]” diye açıklanmıştır. (TA.) ― -b2- **مَضَى خَفْقَةٌ مِنَ اللَّيْلِ** “Geceden bir müddet (**سَاعَةٌ**) geçti” demektir. (JK.) ― -b3- Ve kişi şöyle der: **سَيْرُ اللَّيْلِ الخَفْقَتَانِ وَسَيْرُ النَّهَارِ البَرْدَانِ** “[Vakt-i] gece yolculuğu, gecenin ilk kısmı ve son kısmıdır; gündüz yolculuğu ise sabah, tan yerinin ağarması ile güneşin doğması arası, ve akşam, güneşin batması ile gecenin girmesi arasıdır.” (TA.) -A2- Bir sonraki paragrafa da bak, iki yerde.

**خِفْقَةٌ**
**خِفْقَةٌ** **خفق** **خفقه** **خفقة**, (K,) yahut Tekmileh’te olduğu üzere ↓ **خَفْقَةٌ**, (TA,) “Vurulan şey; kayış, yahut şerit, yahut bir **دِرَّة** (bkz.) gibi.” (K, TA.) [**مِخْفَقَةٌ**’ya da bak.] -A2- Ve birincisi, (K,) yahut ↓ ikincisi, (JK,) içinde [**آل** denilen serap türü] bulunan düz bir çöl: (JK, K:) Lth böyle der. (TA.) [**مَخْفَقٌ**’a da bak.]

**خِفَاقٌ**
**خِفَاقٌ** **خفاق** “Kaldırılıp sallanarak işaret edilen elbise.” (JK.)

**خَفُوقٌ**
**خَفُوقٌ** **خفوق**: **خَافِقٌ**’e bak. ― -b2- Yine “sesli olarak [çokça] yel çıkaran dişi deve.” (K.)

**خَفَّاقٌ**
**خَفَّاقٌ** **خفاق** “[Kanat çırpan, yahut çok kanat çırpan;] kanat için kullanılır.” (TA.) Ve kuş için kullanılır, [kanatlarının sesi sebebiyle,] “uçan” anlamında. (TA.) ― -b2- **أَرْضٌ خَفَّاقَةٌ** “Serabın titreştiği bir arazi.” (TA.) ― -b3- **خَفَّاقُ القَدَمِ** “Ayağın ön kısmı geniş olan adam”: (S, K:) yahut ayağın alt kısmı, yahut tabanı geniş olan: (JK, TA:) yahut ayağı yerde hafif olan; ağır değil, yavaş değil: (IAar, TA:) yahut adımda hızlı; ayağıyla yeri çok döver, öyle ki basışının şiddeti sebebiyle duyulan bir ‘şapırtı’ sesi çıkar. (Ham s. 173.) ― -b4- **خَفَّاقَةُ الحَشَى** “Karnı ince (sıska) kadın.” (S, L, K, TA.)

**خَفَّاقَةٌ**
**خَفَّاقَةٌ** **خفاق** **خفاقه** **خفاقة** **خَفَّاقٌ**’un müennesi (bkz.). ― -b2- [Buradan,] **الخَفَّاقَةُ** “anüs.” (IDrd, K.)

**خَافِقٌ**
**خَافِقٌ** **خافق** [**خَفَقَ**’ın bütün anlamlarında ism-i fâil]. **سَرَاب** için sıfat olarak kullanılır [“titreşen” anlamında]: ve ↓ **خَفُوقٌ** da böyledir [fakat mübalağa anlamıyla]. (JK.) Ve [müennes çoğullar] **خَوَافِقُ** ve **خَافِقَاتٌ**, [isim olarak] “sancaklar, bayraklar” anlamında kullanılır, [dalgalanmaları sebebiyle]. (TA.) ― -b2- Bir adama uygulanınca: “uykulu yahut uyuklar iken başını hareket ettiren yahut sallayan, yahut [aşağı] eğen [yahut başını sallayan].” (TA.) ― -b3- [Bundan dolayı, görünüşe göre,] **رَأَيْتُ فُلَانًا خَافِقَ العَيْنِ** (mecaz:) “Falancayı gözü aşağıya atılmış, başı da düşük [sanki uykuluymuş gibi] gördüm.” (TA.) ― -b4- **أَيَّامُ الخَافِقَاتِ** “Yıldızların [çokça] saçılıp dağıldığı ( **تَنَاثَرَتْ** [CK’de yanlışlıkla **تَناصَرَتْ**]) bazı günler”dir; [kıyametin yaklaştığına dair bir inanç doğurarak, (Kur’ân lxxxii. 2’ye bak,)] Ebu’l-‘Abbâs ve Ebu Ca‘fer zamanında, (K, TA,) Abbâsîler devrinde. (TA.) ― -b5- **الخَافِقَانِ**, “doğuş yeri ile batış yeri”ne denilen bir terimdir, (AHeyth, JK, Mgh, K,) ikincisine galebelik nispetiyle; çünkü **الخَافِقُ**, “kaybolma” anlamıyla, batış yerine uygulanır: (AHeyth, TA:) yahut doğuş yerinin ufku (**أُفُق**) ve batış yerinin ufku; (S, K;) Lth’a göre (TA) ve ISk’ye göre, (S, TA,) çünkü gece ve gündüz çoğunlukla aralarında (↓ **يَخْفِقَانِ**, T ve S’de böyle; fakat K’de yanlışlıkla **يَخْتَلِفَانِ**, TA) geçip gider, (T, TA,) yahut onların içinde: (S, TA:) yahut gök ile yerin iki [karşıt] ucu: (As, Sh, K:) yahut gök ve yerin sonu: (Khلlid Ibn-Jembeh, K:) yahut yerin iki [karşıt] yanının yanında bulunan iki boşluk (**هَوَاآنِ**): (Khلlid Ibn-Jembeh, TA:) ve **خَوَافِقُ السَّمَآءِ**, “göğün dört [ana] rüzgârın çıktığı bölgeleri” demektir. (Khلlid Ibn-Jembeh, K.) Kişi **مَابَيْنَ الخَافِقَيْنِ مِثْلُهُ** der: “Doğuş yeri ile batış yeri arasında onun gibisi yoktur.” (TA.) Ve **أَلْحَقَهُ اللّٰهُ بِالخَافِقِ** ve **بِالخَوَافِقِ** “[Allah onu batış yerine ve göğün yahut yerin dört ana bölgesine ilhak etsin (göndersin)].” (TA.) ― -b6- **خَافِقٌ** ayrıca “içinde bulunmasıyla sevindirilecek kimsenin bulunmadığı, boş yahut ıssız yer” demektir. (TA.)

**خَيْفَقٌ**
**خَيْفَقٌ** **خيفق**, bir çöl ( **فَلَاةٌ** ) için: “geniş,” (S, K,) içinde **سَرَاب**’ın titreştiği. (S.) ― -b2- Bir at yahut kısrak için, (JK, S, K, TA,) çoğunlukla dişi için, (IDrd, TA,) ve dişi deve için, (IDrd, JK, K,) ve erkek devekuşu için, (IDrd, S, K,) “çabuk, yahut hızlı”: (K:) yahut “çok çabuk yahut çok hızlı”: (JK, S:) ve ↓ **خَنْفَقِيقٌ**, (K’nin bazı nüshalarında böyle,) yahut ↓ **خَيْفَقِيقٌ**, (K’nin diğer nüshalarında ve JK ve O’da böyle; ve A'Obeyd tarafından böyle yazılmıştır,) her ikisi de doğru; birincideki **ن** ve ikincideki **ى** ziyade harftir, (MF, TA,) dişi deveye ve erkek devekuşuna, (JK, K,) birinci anlamda; **خَيْفَقٌ** da böyledir, (JK,) yahut ikinci anlamda. (A'Obeyd, K.) Bazılarına göre, dişi deveye uygulanınca “karnı zayıf, yahut sıska; eti az” demektir. (TA.) Ve kadına uygulanınca: **رُفْغَانِ**’da uzun, [burada görünüşe göre iki kasık kıvrımı anlamında,] kemiklerde ince, ve adımda geniş. (El-Kilلbee, K.) Yine kadına uygulanınca: “çabuk ve atılgan”; ve ↓ **خَنْفَقِيقٌ** da böyledir: (TA:) yahut ikincisi, böyle uygulanınca, “hafif, faal yahut çevik, ve atılgan” demektir: ve Sb, içindeki **ن**’in ziyade olduğunu söyler; onu **خَفْقُ الرِّيحِ**’ten türetir [yukarıda açıklanmıştır: 1’e bak]. (S.) ― -b3- Yine **دَاهِيَةٌ** ile eş anlamlıdır [ya “musibet”, yahut sıfat olarak “çok kurnaz”]; (AA, K;) ve ↓ **خَنْفَقِيقٌ** da böyledir; bu ikincisi bir beyitte geçer, farklı rivayetlerle, bütün bir gece doğum sancısı çekmiş bir kadının doğurduğu çocuğa uygulanmış olarak; (S, K;) “**داهية**” anlamında; yahut bazıları bu örnekte “eksik yaratılmış” anlamında açıklar; (TA;) [ve ayrıca **داهية**’yi pekiştirmek için de kullanılır; zira] kişi ↓ **دَاهِيَةٌ خَنْفَقِيقٌ** der. (S.)

**خَنْفَقِيقٌ**
**خَنْفَقِيقٌ** **خنفقيق**: bir önceki paragrafa bak, dört yerde. -A2- Yine, (K’nin bazı nüshalarında olduğu üzere,) yahut ↓ **خَيْفَقِيقٌ**, (K’nin diğer nüshalarında ve JK’de olduğu üzere, ve Lth tarafından böyle yazılmıştır,) “atların koşmasının sesi”nin taklidî bir kelimesidir; (JK, K) içinde bir titreyiş yahut kasılma hareketi bulunan. (K.)

**خَيْفَقِيقٌ**
**خَيْفَقِيقٌ** **خيفقيق**: **خَيْفَقٌ**’a bak: -A2- ve ayrıca **خَنْفَقِيقٌ**’a da bak.

**مَخْفَقٌ**
**مَخْفَقٌ** **مخفق** “Bir yer,” (TA,) yahut “düz bir arazi,” (As, TA,) içinde **سَرَاب**’ın titreştiği. (As, TA.) [**خِفْقَةٌ**’ya da bak.] ― -b2- Ve [çoğulu] **مَخَافِقُ**, “yıldızların batma yerleri” demektir: ve [tekil gibi] kullanılır, “bir yıldızın batma yeri” anlamında. (Ham s. 152.) [**خَافِقٌ**’a da bak.]

**مِخْفَقٌ**
**مِخْفَقٌ** **مخفق** “Geniş kılıç”: (JK, S, K:) yahut “vurulan her geniş şey.” (Mgh.)

**مِخْفَقَةٌ**
**مِخْفَقَةٌ** **مخفقه** **مخفقة** “Vurulan [yahut kırbaçlanan] **دِرَّة** (bkz.)”: (JK, S, K) (S:) yahut (K’de böyle; fakat JK’de “ve”) “tahta kamçı”: (JK, K:) Lth böyle der. (TA.)

**مَخْفُوقٌ**
**مَخْفُوقٌ** **مخفوق** “Kalbi çırpınan yahut çarpıntısı olan adam.” (IDrd, * T, K. *) ― -b2- Ve “aklı gitmiş, yahut deli”; eş anlamlısı **مَجْنُونٌ**: (AA, K:) müennesi ة iledir. (AA.)
