# خفي (خ-ف-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%81%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Hafy, Sık ağaçlı yerdir

- Harfler: خ - ف - ي
- Kur'an'da: 34 geçiş · 31 ayet · 24 sîga
- 11 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: خفى

## Sîgalar (24)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَخْفَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%89.md) | يَفْعَلُ | Gizlenir | 4 | 4 | [3:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/3:5.md) |
| [تُخْفُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | تُفْعِلُوهُ | Onu gizlersiniz | 3 | 3 | [2:284](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/2:284.md) |
| [تُخْفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تُفْعِلُونَ | Gizlersiniz | 2 | 2 | [5:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/5:15.md) |
| [تُخْفِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%90%D9%8A.md) | تُفْعِلُ | Gizler | 2 | 2 | [3:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/3:118.md) |
| [وَخُفْيَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AE%D9%8F%D9%81%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | وَفُعْلَةً | Ve gizlenmek | 2 | 2 | [6:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/6:63.md) |
| [يَسْتَخْفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَسْتَفْعِلُونَ | Gizlenmeye çalışırlar | 2 | 1 | [4:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/4:108.md) |
| [يُخْفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعِلُونَ | Gizlerler | 2 | 2 | [3:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/3:154.md) |
| [أَخْفَيْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلْتُمْ | Gizlediniz | 1 | 1 | [60:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/60:1.md) |
| [أُخْفِيهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعِلُهَا | Onu gizlerim | 1 | 1 | [20:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/20:15.md) |
| [أُخْفِيَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%8E.md) | أُفْعِلَ | Gizlenildi | 1 | 1 | [32:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/32:17.md) |
| [تَخْفَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%89.md) | تَفْعَلُ | Gizlenir | 1 | 1 | [69:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/69:18.md) |
| [تُخْفُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تُفْعِلُوا | Gizlersiniz | 1 | 1 | [3:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/3:29.md) |
| [تُخْفُوهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | تُفْعِلُوهَا | Onu gizlersiniz | 1 | 1 | [2:271](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/2:271.md) |
| [خَافِيَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَاعِلَةٌ | Gizlenen | 1 | 1 | [69:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/69:18.md) |
| [خَفِيًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D8%AE%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Gizli | 1 | 1 | [19:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/19:3.md) |
| [خَفِيٍّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D8%AE%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%8D%D9%91.md) | فَعِيلٍ | Gizli | 1 | 1 | [42:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/42:45.md) |
| [لِيَسْتَخْفُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | لِيَسْتَفْعِلُوا | Gizlenmeye çalışmaları için | 1 | 1 | [11:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/11:5.md) |
| [مُسْتَخْفٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%8D.md) | مُسْتَفْعِلٌ | Gizlenmeye çalışan | 1 | 1 | [13:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/13:10.md) |
| [نُخْفِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D9%86%D9%8F%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%90%D9%8A.md) | نُفْعِلُ | Gizleriz | 1 | 1 | [14:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/14:38.md) |
| [وَأَخْفَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%89.md) | وَأَفْعَلَ | Ve daha gizli | 1 | 1 | [20:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/20:7.md) |
| [وَتُخْفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَتُفْعِلُونَ | Ve gizlersiniz | 1 | 1 | [6:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/6:91.md) |
| [وَتُخْفِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%90%D9%8A.md) | وَتُفْعِلُ | Ve gizlersin | 1 | 1 | [33:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/33:37.md) |
| [يَخْفَوْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Gizlenirler | 1 | 1 | [41:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/41:40.md) |
| [يُخْفِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AE%D9%92%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعِلْنَ | Gizlerler | 1 | 1 | [24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/24:31.md) |

## Mücavir kökler — 55 mücavir (197 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 11 ortak ayet · G² 83 · Açığa çıkarırsınız
2. [علن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 25 · “A’ren” mahallenin orta yeri, evler arası avlu demektir
3. [صدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 23 · Okun ön yarısına denir
4. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 13 ortak ayet · G² 18 · Dağın sivri noktası demektir
5. [جهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 17 · Kuru halde olan bir toprağın yağmur aldıktan sonra yeşerip…
6. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 10 ortak ayet · G² 17 · Şey
7. [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 17 · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
8. [ضرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Hayvan memesidir
9. [برز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Bariz çıkıntı demektir
10. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 6 ortak ayet · G² 10 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
11. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Kıdr kazandır
12. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 17 ortak ayet · G² 8 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
13. [غشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Örter
14. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
15. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Affetti
16. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
17. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 11 ortak ayet · G² 5 · Kevn, tepe demektir
18. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Beyt ev demektir
19. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ayn göz, “evya” göze demektir
20. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
21. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
22. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ön dişler demektir
23. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
24. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Ateş demektir
25. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Hayr : At sürüsü demektir
26. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
27. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 3 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
28. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
29. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
30. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
31. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
32. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Bab kapı demektir
33. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
34. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Sahip
35. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hilal yeni ay demektir
36. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
37. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
38. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
39. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
40. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 10 ortak ayet · G² 2 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
41. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
42. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
43. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
44. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
45. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir
46. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kesr(sin ile) kırık demektir
47. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
48. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
49. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Murar acı bir ağacın adıdır
50. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
51. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 0 · Evye kuş yuvası demektir
52. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · “Nezle” konaklama yeri demektir
53. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Zalimler
54. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
55. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Su yosunudur

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خفي |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md), [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md), [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin üzerini örtüp duyusal veya zihinsel idrakten uzaklaştırmak; zıt anlamıyla (ezdâd) örtüsünü kaldırıp açığa çıkarmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın niyet, eylem veya varlığını dış gözlerden saklaması; buna karşılık hiçbir şeyin ilahi ilim ve denetimden saklı kalamaması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık ve bilgi hiyerarşisinde görünür alan ile örtülü derinlik arasındaki sınır; gizliliğin göreli, aleniyetin ise mutlak olduğu ontolojik düzen |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca pasif bir yokluk veya mutlak bilinmezlik sanılması; oysa kökün mevcut olan bir nesnenin idrakten saklanması veya üzerindeki örtünün sıyrılması dinamiğini içerdiğinin gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خف | Ağırlığın, şiddetin, sesin veya belirginliğin azalması, incelmesi ve alçalması; nitekim [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) ağırlığın kalkması, [خفض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%B6.md) seviyenin inmesi, [خفت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D8%AA.md) ise sesin fısıltıya dönüşmesidir | ي | Azalma ve zayıflama hareketini duyusal algı sınırının altına çekerek nesneyi veya eylemi gözden ve idrakten saklama boyutuna taşımış; aynı zamanda örtüyü aralayıp gizliyi çıkarma esnekliği kazandırmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit ve duvar imgesinden türetilen engel ve ayırıcı perde | Algı ile nesne arasına giren, geçişi ve doğrudan görüşü engelleyen perdeleyici sınır |
| ف | Ağız; kenar, açıklık ve nefes menfezi | Perdenin sınırında oluşan ince aralık, kenar veya nefes gibi hafif ve belirsiz çıkış |
| ي | El ve kol; iş, müdahale ve uzanma | Nesneyi perdenin arkasına çekme, örtüyü örtme veya kenarından tutup kaldırma yönündeki dinamik eylem |
| خفي | Bir nesneyi ayırıcı bir perdenin arkasına elle çekip gözden kaçırma veya örtünün kenarını açarak gizleneni ortaya çıkarma hareketi |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kuş kanadının uçuş sırasında görünmeyen iç tüyleri (el-havâfî); yırtıcıların gizlendiği sık ve girift ağaçlık alan (el-hafiyye); kadının elbisesinin üzerine örttüğü geniş dış örtü (el-hifâ'); kurumuş ve üzeri örtülüp kaybolmuş eski kuyunun yeniden kazılıp açığa çıkarılması (el-hafiyye) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü'l-Kays, kökü yağmur sellerinin fareleri deliklerinden dışarı çıkarmasını tasvir ederken açığa çıkarma (ezdâd) anlamında kullanmıştır: خَفاهُنّ من أَنْفَاقِهنّ كأنَّما / خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحابٍ مُركبِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir meselenin gizlilik perdesinin kalkıp herkesçe bilinir hale gelmesini ifade eden klasik بَرِحَ الخَفَاء darb-ı meseli; ayrıca gündüz görünmeyen cin topluluğuna el-hâfî denilmesi |

Kaynak: Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu İmrıilqays.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde خفي kökü, merkezi ve güneybatı kollarında örtme, gizleme, alçak sesle konuşma ve görünmez olma anlam katmanlarıyla temsil edilir. İbrânicede /h/ ve /p/ ses denklikleriyle örtüşen biçimler genellikle başı veya yüzü örtmek, saklanmak anlam alanına uzanırken; Süryanicede kök, bir şeyin gizlenmesi, sır olarak saklanması ve derinde kalması süreçlerini karşılar. Ge'ez (Etiyopya Samicesi) ve Eski Güney Arapçası yazıtlarında da kök, algıdan kaçırma ve örtü altına alma türevleriyle belgelenir. Arapçada bu semantik çekirdek özel bir morfolojik esneklik kazanarak hem örtme (istitâr) hem de kökün zıt anlamlısı olarak örtüyü sıyırıp çıkarma (izhâr) yönünde iki uçlu bir hareket kazanmıştır. Kökün bu iki yönlü yapısı, fiziksel bir engelin ardına çekilme eyleminin zorunlu olarak o engelin kaldırılması potansiyelini de içinde taşımasından kaynaklanır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Brockelmann Grundriss der vergleichenden Grammatik der semitischen Sprachen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sülâsî ve if‘âl kalıplarında örtünme ve örtüyü kaldırma karşıtlığı | Arapçada sülâsî form genellikle gizlenme ve gizleme bildirirken, if‘âl kalıbı hem örtmeyi hem de üzerindeki hifâ örtüsünü kaldırmayı ifade eden ezdâd karakteri taşır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbrânice ve Süryanice örtme, sarma ve gizleme kökleriyle ortak miras | Kuzeybatı Sami dillerindeki saklama ve gizlilik anlam matrisi, Arapçada algılanamazlık ve gayb sınırındaki varlıkları karşılama yönünde zenginleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik koruyucu kılıf, örtü ve saklanma tabanı | Berberice ve bazı Doğu Çad dillerinde kabuk veya örtü altına sığınma ile ilgili morfemlerle anlamsal koşutluk gösterir | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Leslau Comparative Dictionary of Ge'ez.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خفي | Anlamlı | Gizlemek ve açığa çıkarmak | Bir nesneyi örtünün ardına çekerek görünmez kılmak veya örtüsünü kaldırıp meydana çıkarmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [خيف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D9%81.md) | Anlamlı | Korkmak ve farklı renkte olmak | Kalpte beliren ürperti ve çekinme hissi; atın gözlerinin veya bedeninin farklı renklerde olması | Kur'an'da türevleri geçer; korku da içte gizlenen bir ürpertiyi barındırır |
| فخي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [فيخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%AE.md) | Anlamlı | Yayılmak ve çukurlaşmak | Hamurun ezilip yayılması ve çukurlaştırılması, kokunun etrafa dağılması | Kur'an'da geçmez; fiziksel genişleme ve yayılma bildirir |
| يخف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kullanımı kaydedilmemiştir |
| [يفخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%81%D8%AE.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kullanımı kaydedilmemiştir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خفي | Merkez | Gizlilik ve örtülülük | Bir nesnenin varlığını korurken idrakten uzaklaşması veya örtünün kaldırılması | Duyusal, zihinsel veya mekânsal saklanma; bilinemezlik değil, algılanamamazlık |
| [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) | Komşu | Fiziksel perdeleme | Araya mutlaka somut veya mecazi bir engel (perde, duvar, giysi) koyarak örtme | خفي durumunda perde olmasa da zayıflık veya uzaklıktan dolayı idrak dışı kalma vardır; [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) doğrudan bir örtü gerektirir |
| [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) | Komşu | İfşa etmeme ve saklama | Bilinen bir bilgiyi, sözü, şahitliği veya duyguyu bilerek dışa vurmayıp içinde tutma | [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) iradi olarak bilginin dolaşımını engellemektir; خفي ise nesnenin, durumun veya şahsın bizzat kendisinin saklanmasıdır |
| [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) | Komşu | Hazır bulunmama | Duyular alanının ve şahitlik menzilinin bütünüyle dışında olma durumu | [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) nesnenin o anda mekânda bulunmayışını anlatır; خفي nesne hazır bulunsa bile fark edilemeyebilir |
| [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) | Zıt | Açığa çıkma ve üstün gelme | Bir şeyin üzerindeki perdenin bütünüyle kalkıp herkes tarafından aşikâr görülmesi | Gizliliğin, saklanmanın ve kapalılığın tamamen son bulup aleniyet kazanması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خفي | Gizlenmek, örtülmek; örtüyü açmak | Varlığın idrakten saklanması halini ve karşıt anlamıyla gizli olanın ortaya çıkarılmasını birlikte kapsar | Kesin |
| Latince | occultare, latere | Saklamak, gizli kalmak | Occultare dış müdahaleyle örtmeyi, latere ise kendi kendine saklanıp görünmez olmayı karşılar; ezdâd boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to conceal, to hide, latent | Gizlemek, saklanmak, örtük olmak | Conceal bilinçli bir gizlemeyi, latent ise potansiyel olarak saklı durmayı ifade eder; Arapçadaki açığa çıkarma nüansını taşımaz | Kesin |
| Almanca | verbergen, verheimlichen | Gizlemek, saklı tutmak | Verbergen nesneyi veya durumu görünmez kılmayı, verheimlichen ise bilgiyi sır olarak tutmayı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | cacher, dissimuler | Saklamak, gizlemek | Cacher görünürlüğü engellemeyi, dissimuler ise niyeti veya kimliği saklamayı anlatır; fiziksel ve ahlaki örtmeyi içerir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَخْفَى / لَا يَخْفَى | İlahi ilmin kuşatıcılığı ve mutlaklığı | Yerde ve gökte hiçbir şeyin Allah'tan saklı kalamayacağını bildiren ontolojik bağlam (Âl-i İmrân [3:5](https://lisan.digital/tr/ayet/3:5.md), İbrâhîm [14:38](https://lisan.digital/tr/ayet/14:38.md), Mü'min [40:16](https://lisan.digital/tr/ayet/40:16.md)) |
| تُخْفُونَ / يُخْفُونَ | İnsanın iç dünyasındaki niyet ve düşünceler | Sadırlarda gizlenen inanç, niyet, kin veya sırların bildirildiği ahlaki ve psikolojik bağlam (Âl-i İmrân [3:29](https://lisan.digital/tr/ayet/3:29.md), Âl-i İmrân [3:118](https://lisan.digital/tr/ayet/3:118.md), Bakara [2:284](https://lisan.digital/tr/ayet/2:284.md)) |
| وَخُفْيَةً | Alçak sesle, içten ve gösterişsiz yakarış | Duanın ve ibadetin gizlilik, vakar ve tazarru içinde yapılması gerektiğini belirten ibadet bağlamı (En'âm [6:63](https://lisan.digital/tr/ayet/6:63.md), A'râf [7:55](https://lisan.digital/tr/ayet/7:55.md)) |
| يَسْتَخْفُونَ | İnsanlardan utanıp Allah'tan çekinmeme hali | Günahkârların eylemlerini insanlardan gizlemeye çalışırken her an şahit olan Allah'ı unutmalarını yeren ahlaki bağlam (Nisâ [4:108](https://lisan.digital/tr/ayet/4:108.md)) |
| أُخْفِيهَا | Vaktin gizlenmesi veya açığa çıkarılması (ezdâd) | Kıyametin kopuş anının kullardan saklandığını veya vakti gelince açığa çıkarılacağını ifade eden eskatolojik bağlam (Tâhâ [20:15](https://lisan.digital/tr/ayet/20:15.md)) |
| أُخْفِيَ | Ahiretteki mükâfatın tasavvur ötesi oluşu | Dünyada yapılan salih amellere karşılık cennette hazırlanan ve gözlerin görmediği sürpriz nimetler bağlamı (Secde [32:17](https://lisan.digital/tr/ayet/32:17.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi ilim sıfatı ve gayb telakkisi | Allah'ın gizliyi (es-sırr) ve gizlinin de gizlisini (ahfâ) bilmesi; O'nun ilmine nispetle gizli ve açık ayrımının bulunmaması | İzafi gizlilik; mahlukat için örtülü olanın Yaratıcı için apaçık olması |
| Fıkıh | Hırsızlık (hırz ve ihtifâ) ve niyet hukuku | Malın gizlice bulunduğu korunaklı yerden alınması (sirkat) ile aleni gasbın ayrılması; akitlerde iç iradenin gizlenmesi | Hukuki sorumluluğun dışa yansıyan aleniyet ile içte gizlenen kasıt arasındaki bağı |
| Tefsir | Tâhâ [20:15](https://lisan.digital/tr/ayet/20:15.md) ayetindeki lafız analizi | Ayetteki ifadenin kıyamet vaktini gizlemek mi yoksa vakti geldiğinde onu açığa çıkarmak mı olduğu yönündeki dilsel tartışma | Ezdâd ilkesi gereği lafzın iki zıt boyutu birden kuşatan zenginliği |
| Hadis | Gizli sadaka ve ihlas kavramı | Sağ elin verdiğini sol elin bilmeyeceği derecede gizlenen infakın riyadan arınmışlığı ve arşın gölgesinde himaye görmesi | Amelin değerini artıran ahlaki ve kalbi saklama disiplini |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İhlas, dua ve ilahi gözetim bilinci | Murakabe ve batınî arınma | Amelleri gösterişten arındırarak doğrudan aşkın yaratıcıya yöneltmek | İbadetin ve duanın gizliliği, kulun yalnızca Allah ile baş başa kalmasını sağlayarak manevi samimiyeti kurar | Kesin |
| İlmi | Bilgi teorisi ve keşif faaliyeti | Örtük bilginin açığa çıkarılması | Görünür olguların arkasındaki temel yasaları ve saklı nedensellikleri araştırmak | Bilimsel faaliyet, tabiattaki saklı kalmış (hafî) düzenlilikleri gözlem ve akıl vasıtasıyla görünür (zâhir) kılma sürecidir | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve şeffaflık | Kapalı kapılar ardındaki kulis ve nifak | Kamusal meşruiyeti sarsan gizli ittifakların ve hıyanetlerin denetlenmesi | Siyasi sistemlerde karar mekanizmalarının gizliliği zulme zemin hazırlarken, adil denetim her gizliyi açığa çıkarma prensibine dayanır | Güçlü |
| İktisadi | Kayıt dışılık ve zekât/sadaka ahlakı | Kayıt dışı dolaşım ve gizli dayanışma | İnfakta şahsiyetin korunması, ticarette ise aldatıcı gizlemenin engellenmesi | Yardımlaşmada gizlilik yoksulun onurunu korurken, ticari mallardaki kusurun gizlenmesi adil piyasa dengesini bozar | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kriptografi ve gizli değişkenler (latent variables) | Bilgiyi yetkisiz erişimden korumak için şifreleyerek görünmez kılma veya bir sistemde doğrudan ölçülemeyen ancak etkileri gözlenen örtük parametrelerin varlığı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilinçdışı ve örtük toplumsal normlar | Bireyin yüzeydeki davranışlarını yönlendiren ancak bilincin doğrudan farkında olmadığı saklı motivasyonlar; toplumsal yapıyı derinden belirleyen örtük uzlaşılar | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bir korkaklık, hile veya basit bir şey saklama fiiline indirgemek; zıt anlamı olan açığa çıkarma boyutunu ve varoluşsal gayb-şahadet dengesini göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, insanın niyet ve bilinçaltı katmanlarından başlayıp ilahi ilmin mutlak kuşatıcılığına, ahiretin dehşetli ifşaatından ibadetteki en saf mahremiyete kadar uzanan çok katmanlı bir idrak sınırını temsil eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Gizliliğin mutlak bir kayboluş olduğu zannıyla insanın kendini ilahi denetimden muaf sayması; ayrıca Kur'an'daki eskatolojik açığa çıkış sahnelerinin derinliğinin kavranamaması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık hiyerarşisinde insan algısının sınırlarını ve zaafını belirler; insanın sakladığını sandığı her şeyin Allah katında apaçık olduğunu tescil ederek ahlaki sorumluluğu içselleştirir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi ilmin yer ve göklerdeki her şeyi kuşattığını bildiren tevhid ayetlerinde, infak ve duanın adabını belirleyen fıkhi/ahlaki hükümlerde ve kıyamet günü sırların döküleceğini bildiren eskatolojik uyarılarda |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlığın yalnızca duyularla algılanan kaba maddeden ibaret olduğu yanılgısını ve insanın gizli kaldığını sandığı eylemlerinin hesapsız kalacağı zannını ortadan kaldırır |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesneyi veya bedeni ağaçlık, örtü veya kanat arkasına çekerek görünmez kılmak; kuruyan bir kuyunun üzerini açıp suyu yeniden meydana çıkarmak.
- Soyut anlam: Varlığın veya bilginin idrak sahasından çekilerek örtük kalması; izafi bir kapalılık hali ve vakti geldiğinde üzerindeki örtünün kalkması.
- Sistematik karşılık: İnsan bilinci ile ilahi ilim arasındaki asimetri; insanın gizleyebildiği alana karşılık ilahi ilmin hiçbir gizlilik tanımayan mutlak şeffaflığı.
- LaTeX modeli: $$O(x) = V(x) \setminus I(x) \quad \text{iken} \quad \lim_{t \to T} I(x) = V(x)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $V(x)$ nesnenin gerçek varlık alanını, $I(x)$ ise insan idrakinin menzilini simgeler. Örtülü/gizli durum olan $O(x)$, varlığın insan idraki dışında kalan fark kümesidir. Modelin ikinci kısmında $t$ zamanının nihai hesap ve kıyamet anı olan $T$'ye yaklaşmasıyla insan idraki $I(x)$ tam varlık kümesine $V(x)$ eşitlenmekte; yani gizlilik perdesi bütünüyle kalkarak mutlak aleniyet gerçekleşmektedir. İlahi ilim için ise bu fark kümesi daima boştur.

## Geçtiği ayetler (31 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%81%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:271](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/2:271.md) — تُخْفُوهَا

إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَإِنْ تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَيُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئَاتِكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): Sadakaları açıktan verirseniz ne güzel. Eğer onları gizler de fakirlere öyle verirseniz bu, sizin için daha hayırlıdır. Ve onunla günahlarınızdan bir kısmını yarlığar. Allah, her ne yaparsanız haberdardır.

### [Bakara 2:284](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/2:284.md) — تُخْفُوهُ

لِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Göklerde ve yerde olanların hepsi Allah’ındır. İçinizdekini açıklasanız da, gizleseniz de Allah sizi onunla hesaba çeker. Sonra dilediğini bağışlar dilediğini azablandırır. Ve Allah, herşeye Kadir’dir.

### [Ali İmran 3:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/3:5.md) — يَخْفَى

إِنَّ اللَّهَ لَا يَخْفَى عَلَيْهِ شَيْءٌ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ

Meal (IK): Şüphesiz ki; gökte ve yerde hiç bir şey Allah’a gizli kalmaz.

### [Ali İmran 3:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/3:29.md) — تُخْفُوا

قُلْ إِنْ تُخْفُوا مَا فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَيَعْلَمُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): De ki: İçinizde olanı gizleseniz de, açıklasanız da Allah bilir. Göklerde ve yerde ne varsa hepsini O, bilir. Allah, herşeye Kadir’dir.

### [Ali İmran 3:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/3:118.md) — تُخْفِي

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِنْ دُونِكُمْ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا وَدُّوا مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَمَا تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآيَاتِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; sizden başkalarını dost edinmeyin. Onlar; sizi, şaşırtmaktan geri kalmazlar. Sıkıntıya düşmenizi isterler. Öfkeleri ağızlarından taşmaktadır. Sinelerinin gizlediği ise daha büyüktür. Düşünürseniz size ayetlerimizi açıkladık.

### [Ali İmran 3:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/3:154.md) — يُخْفُونَ

ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يَغْشَى طَائِفَةً مِنْكُمْ وَطَائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ يَقُولُونَ هَلْ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ مَا لَا يُبْدُونَ لَكَ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ مَا قُتِلْنَا هَاهُنَا قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ وَلِيَبْتَلِيَ اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Sonra o üzüntünün ardından, üzerinize öyle bir emniyet ve öyle bir uyku indirdi ki; içinizden bir kısmını bürüyordu, bir kısmı da canları sevdasına düşmüştü. Allah’a karşı cahiliyet zannı gibi haksız bir zan besliyorlar. Bu işten bize ne? diyorlardı. De ki: Bütün iş Allah’ındır. İçlerinde sana açmadıkları birşey gizliyorlar. Bu, bize ait birşey olsaydı burada öldürülmezdik, diyorlar. De ki: Evlerinizde olsaydınız üzerlerine ölüm yazılmış olanlar yine mutlaka devrilecekleri yerlere çıkıp gideceklerdi. Bu; göğüslerinizin içindekini yoklamak, kalblerinizdekini temizlemek içindir. Allah, göğüslerdekini bilendir.

### [Nisa 4:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/4:108.md) — يَسْتَخْفُونَ

يَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلَا يَسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ وَهُوَ مَعَهُمْ إِذْ يُبَيِّتُونَ مَا لَا يَرْضَى مِنَ الْقَوْلِ وَكَانَ اللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطًا

Meal (IK): İnsanlardan gizlerler de Allah’tan gizlemezler. Halbuki Allah’ın razı olmayacağı sözü, geceleyin uydurup düzdükleri zaman da Allah onlarla beraberdir. Allah; yapacakları herşeyi kuşatıcıdır.

### [Nisa 4:149](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/4:149.md) — تُخْفُوهُ

إِنْ تُبْدُوا خَيْرًا أَوْ تُخْفُوهُ أَوْ تَعْفُوا عَنْ سُوءٍ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا قَدِيرًا

Meal (IK): Bir iyiliği açığa vurur veya gizler, yahut bir kötülüğü affederseniz; şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Kadir olandır.

### [Maide 5:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/5:15.md) — تُخْفُونَ

يَاأَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيرًا مِمَّا كُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ قَدْ جَاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَكِتَابٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Ey Ehl-i Kitab; size peygamberimiz gelmiştir, kitabtan gizleyip durduğunuzun çoğunu size açıkça anlatır ve çoğundan da geçiverir. Gerçekten size Allah’tan bir nur ve apaçık bir kitab gelmiştir.

### [En'am 6:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/6:28.md) — يُخْفُونَ

بَلْ بَدَا لَهُمْ مَا كَانُوا يُخْفُونَ مِنْ قَبْلُ وَلَوْ رُدُّوا لَعَادُوا لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Hayır, öteden beri gizleyegeldikleri şeylerle karşılarına çıktık. Eğer geri döndürülselerdi yine kendilerine yasaklanan şeylere döneceklerdi. Doğrusu onlar, yalancılardır.

### [En'am 6:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/6:63.md) — وَخُفْيَةً

قُلْ مَنْ يُنَجِّيكُمْ مِنْ ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً لَئِنْ أَنْجَانَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): De ki: Karanın ve denizlerin karanlıklarından sizi, kim kurtarır? Siz, gizlice O’na yalvarır yakarırsınız. Bizi bundan kurtarırsa; andolsun şükredenlerden olacağız.

### [En'am 6:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/6:91.md) — وَتُخْفُونَ

وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قَالُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتَابَ الَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَى نُورًا وَهُدًى لِلنَّاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا وَتُخْفُونَ كَثِيرًا وَعُلِّمْتُمْ مَا لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ وَلَا آبَاؤُكُمْ قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ

Meal (IK): Allah; hiçbir insana bir şey indirmedi, demekle; Allah’ı, şanına yaraşır şekilde tanıyamadılar. De ki: Musa’nın insanlara bir nur ve hidayet olmak üzere getirdiği ve sizin de parça parça kağıtlar haline koyup açıkladınız, çoğunu da gizlediğiniz o kitabı kim indirdi? Sizin de, atalarınızın da bilmediğiniz şeyler size öğretilmiştir. «Allah» de, sonra onları bırak da, daldıkları sapıklıkta oynayadursunlar.

### [Araf 7:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/7:55.md) — وَخُفْيَةً

ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ

Meal (IK): Rabbınıza yalvara yakara gizlice dua edin. Muhakkak ki O; haddi aşanları sevmez.

### [Hud 11:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/11:5.md) — لِيَسْتَخْفُوا

أَلَا إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ لِيَسْتَخْفُوا مِنْهُ أَلَا حِينَ يَسْتَغْشُونَ ثِيَابَهُمْ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Dikkat edin, onlar peygambere düşmanlıklarını gizlemek için iki büklüm olurlar. Elbiselerine büründükleri zaman da dikkat edin. Allah, onların gizlediklerini ve açığa vurduklarını bilir. Çünkü O, göğüslerde olanı bilendir.

### [Rad 13:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/13:10.md) — مُسْتَخْفٍ

سَوَاءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَمَنْ جَهَرَ بِهِ وَمَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ

Meal (IK): Aranızdan birisi; ister sözü gizlesin, ister açığa vursun, ister geceye bürünerek gizlensin, ister gündüzün ortaya çıksın; hiç fark yoktur.

### [İbrahim 14:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/14:38.md) — نُخْفِي · يَخْفَى

رَبَّنَا إِنَّكَ تَعْلَمُ مَا نُخْفِي وَمَا نُعْلِنُ وَمَا يَخْفَى عَلَى اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ

Meal (IK): Rabbımız; doğrusu Sen, gizlediğimizi de açığa vurduğumuzu da bilirsin. Zaten yerde ve gökte hiçbir şey Allah’tan gizli kalmaz.

### [Meryem 19:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/19:3.md) — خَفِيًّا

إِذْ نَادَى رَبَّهُ نِدَاءً خَفِيًّا

Meal (IK): Hani o; Rabbına içinden yalvarmıştı.

### [Taha 20:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/20:7.md) — وَأَخْفَى

وَإِنْ تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَأَخْفَى

Meal (IK): İstersen sen sözü açığa vur, şüphesiz ki O; gizliyi de, gizlinin gizlisini de bilir.

### [Taha 20:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/20:15.md) — أُخْفِيهَا

إِنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أُخْفِيهَا لِتُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا تَسْعَى

Meal (IK): Çünkü kıyamet muhakkak gelecektir. Her nefis işlediğinin karşılığını görsün diye onu neredeyse gizliyorum.

### [Nur 24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/24:31.md) — يُخْفِينَ

وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Mü’min kadınlara da söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Görünen kısmı müstesna, zinetlerini göstermesinler. Başörtülerini yakalarının üstüne salsınlar. Zinetlerini; kocaları veye babaları veya kocalarının babaları veya oğulları veya kocalarının oğulları veya kardeşleri veya erkek kardeşlerinin oğulları veya kızkardeşlerinin oğulları veya kadınları veya cariyeleri veya erkekliği kalmamış hizmetçileri, yahut kadınların mahrem yerlerini henüz anlamayan çocuklardan başkasına göster mesinler. Gizledikleri zinetlerinin bilinmesi için de ayaklarını vurmasınlar. Ey mü’minler; hepiniz Allah’a tevbe edin ki felaha eresiniz.

### [Neml 27:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/27:25.md) — تُخْفُونَ

أَلَّا يَسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي يُخْرِجُ الْخَبْءَ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَيَعْلَمُ مَا تُخْفُونَ وَمَا تُعْلِنُونَ

Meal (IK): Göklerde ve yerde gizli olanları ortaya koyan, gizlediğinizi ve açıkladığınızı bilen Allah’a secde etmesinler diye.

### [Secde 32:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/32:17.md) — أُخْفِيَ

فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Yaptıklarına karşılık olarak onlara gözlerin aydın olacağı, nelerin gizlenmiş bulunduğunu kimse bilmez.

### [Ahzab 33:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/33:37.md) — وَتُخْفِي

وَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا

Meal (IK): Hani sen; Allah’ın kendisine nimet verdiği ve senin de nimetlendirdiğin kimseye diyordun ki: Eşini bırakma ve Allah’tan kork. Allah’ın açığa vuracağı şeyi de içine saklıyor, insanlardan korkuyordun. Halbuki en çok Allah’tan korkman gerekirdi. Nihayet Zeyd onunla bağını kopardığında, onu seninle evlendirdik ki böylece evladlıkları eşleriyle bağlarını kopardıklarında onlarla evlenmek konusunda mü’minlere bir vebal olmadığı bilinsin. Allah’ın emri yerine getirilmiştir.

### [Ahzab 33:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/33:54.md) — تُخْفُوهُ

إِنْ تُبْدُوا شَيْئًا أَوْ تُخْفُوهُ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا

Meal (IK): Bir şeyi açıklasanız da, gizleseniz de muhakkak ki Allah; her şeyi bilendir.

### [Mü'min 40:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/40:16.md) — يَخْفَى

يَوْمَ هُمْ بَارِزُونَ لَا يَخْفَى عَلَى اللَّهِ مِنْهُمْ شَيْءٌ لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ

Meal (IK): O gün onlar, ortaya çıkarlar. Hiç bir şeyleri Allah’a gizli kalmaz. Kimindir bugün mülk? Vahid, Kahhar olan Allah’ındır.

### [Mü'min 40:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/40:19.md) — تُخْفِي

يَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَمَا تُخْفِي الصُّدُورُ

Meal (IK): O; gözlerin hainliğini ve göğüslerin gizlediğini bilir.

### [Fussilet 41:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/41:40.md) — يَخْفَوْنَ

إِنَّ الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي آيَاتِنَا لَا يَخْفَوْنَ عَلَيْنَا أَفَمَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ خَيْرٌ أَمَّنْ يَأْتِي آمِنًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Ayetlerimiz hakkında doğruluktan ayrılıp eğriliğe sapanlar, bize gizli değillerdir. Ateşe atılan mı, yoksa kıyamet günü güven içinde olan mı daha iyidir? Dilediğinizi yapın. Doğrusu O; yaptıklarınızı görendir.

### [Şura 42:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/42:45.md) — خَفِيٍّ

وَتَرَاهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا خَاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ وَقَالَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ الْخَاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَلَا إِنَّ الظَّالِمِينَ فِي عَذَابٍ مُقِيمٍ

Meal (IK): Ve onları ateşe sunulurken zilletten başları öne eğilmiş, göz ucuyla gizli gizli çevreye bakarken göreceksin. İman etmiş olanlar da derler ki: Hüsranda olanlar; kıyamet günü kendilerini de, ailelerini de hüsranda bırakanlardır. İyi bilin ki; zalimler muhakkak sürekli bir azab içindedirler.

### [Mümtehine 60:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/60:1.md) — أَخْفَيْتُمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا بِمَا جَاءَكُمْ مِنَ الْحَقِّ يُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَإِيَّاكُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّكُمْ إِنْ كُنْتُمْ خَرَجْتُمْ جِهَادًا فِي سَبِيلِي وَابْتِغَاءَ مَرْضَاتِي تُسِرُّونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَيْتُمْ وَمَا أَعْلَنْتُمْ وَمَنْ يَفْعَلْهُ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

Meal (IK): Ey iman edenler; benim de düşmanım, sizin de düşmanınız olanları dost edinmeyin. Onlar, size gelen gerçeği inkar etmişken onlara sevgi gösteriyorsunuz. Halbuki onlar; Rabbınız olan Allah’a inandığınızdan dolayı sizi ve peygamberi yurdunuzdan çıkarıyorlar. Eğer siz, benim yolumda savaşmak ve hoşnudluğumu kazanmak için çıkmışsanız; onlara nasıl sevgi gösterirsiniz? Oysa Ben, sizin gizlediğinizi de, açığa vurduğunuzu da bilirim. İçinizden kim bunu yaparsa; şüphesiz ki doğru yoldan sapmış olur.

### [Hakka 69:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/69:18.md) — تَخْفَى · خَافِيَةٌ

يَوْمَئِذٍ تُعْرَضُونَ لَا تَخْفَى مِنْكُمْ خَافِيَةٌ

Meal (IK): O gün; siz, huzura alınırsınız. Ve hiç bir şeyiniz gizli kalmaz.

### [Ala 87:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/ayet/87:7.md) — يَخْفَى

إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ إِنَّهُ يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَمَا يَخْفَى

Meal (IK): Yalnız Allah’ın dilediği başka. Çünkü O, açığı da, gizli olanı da bilir.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Hafy, Sık ağaçlı yerdir. Gizli anlamına gelir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والفاء وو ا ي ء معهما
ف ي خ، خ ي ف، ف و خ، خ و ف، خ ف ي، و خ ف مستعملات فيخ: الفَيْخَةُ: السكرجة لأنها يُفَيَّخُ كما تُفَيَّخُ العَجينةُ فتجعل كالسكرجةِ، قال:
ونَهيدَةٍ في فيخةٍ مع طِرْمَةٍ		أهْديْتُها لفتى أراد الزَّغْبَدا
وأفاخَ الرجلُ إفاخَةً، وذلك أن تصد عنه فيسقط في يده.
والإفاخَةُ: الريح بالدبر، قال:
....... كلُّ بائلةٍ تُفيخُ
وقال:
أفاخُوا من رماحِ الخَطَّ لما		رأونا قد شَرَعْناها نهـالا
أفخ، يفخ: من هَمَزَ اليَأْفُوخَ فهو على يَفْعُول، ومن لم يَهْمِز فهو على فَاعُول، من اليَفخ، والهَمزُ أحسن قال:
ضَرْباً أيا فيخَ وطَعْناً بَقْرا
ورجل مأفُوخٌ: شج في يَأْفُوخِه. وهي اليَافِيخُ.
خيف: الخَيْفانَةُ: الجَرادة قبل أن يستوي جناحاها.
والخَيَفُ مصدر خَيَفَ، والنعت أَخْيَفُ وخيفاء ، وجمعه: خُوفٌ.
والخَيَف: كون إحدى العينين زرقاء والأخرى سوداء أو ما يشبهها.
والأَخيافُ: الأطوار، والناء أخياف أي على حالاتٍ شتى. وأولاد أخياف: ما كانوا لأم واحدة وآباء شتى. وخُيِّفَ هذا الأمر بينهم أي: وزع.
وخُيِّفتْ عمور اللثة بين الأسنان أي: تفرقت.
والخَيْفُ: ضرع الناقة، ويقال: جرانها وجلدة دبرها.
والخَيْفُ: موضع بمكةَ.
خوف: الخافةُ تصغيرها خُوَيْفَةٌ، واشتقاقها من الخَوْف: وهي جبة يلبسها العسال والسقاء.
والخافَةُ: العيبة.
وصار الوار في يخاف ألِفاً لأنه على بناء عَمِلَ يَعْمَل فألقوا الواو استثقالاً. وفيها ثلاثة أشياء: الحرف والصرف والصوتُ. وربما ألقوا الحرف وأبقوا الصرف والصوت، وربما أقوا الحرف بصرفها وأبقوا الصوت، فقالوا: يَخافُ، وأصله يَخْوَفُ، فألقوا الواو واعتمدوا الصوت على صرف الواو.
وقالوا: خافَ، وحَدُّه خَوِفَ، فألقوا الواو بصرفها وأبقوا الصوت، واعتمدوا الصوت على فتحة الخاء فصار منها ألفاً لينةً، وكذلك نحو ذلك فافهم. ومنه التَّخويف الإخافة والتَّخَوُّف. والنعت: خائف وهو الفرع، وتقول: طريقٌ مَخُوفٌ يخافُه الناس، ومُخيفٌ يُخيفُ الناس.
والتَّخْوُّفُ: التنقص، ومنه قوله تعالى: "أو يأخُذُهم على تَخَوُّفٍ".
وخَوَّفْتُ الرَّجلَ: جعلت فيه الخَوْفَ.
والخِيفةُ: الخوف، وقد جرت كسرة الخاء الواو. وقد يقال: خَوِّفْتُ الرجل أي: صيرته بحالٍ يَخافهُ الناسُ.
خفي: الخُفْيةُ من قولك: أخْفَيْتُ الصوت أخفاءً، وفعله اللازم: اختَفَى.
والخافِيةُ ضد العلانية. ولقيته خفياً أي: سراً.
والخَفاءُ الإسم خَفِيَ يَخْفَى خَفاءً.
والخَفَا، مقصور، الشيء الخافي والموضع الخافي، قال:
وعالم السر وعالمِ الخَفَا		لقد مددنا أيدياً بعد الرجا
والخِفاءُ: رداء تلبسه المرأة فوق ثيابها، قال:
جر العروس جانبي خِفائِها
ويجمعُ الخِفاء في أدنى العدد أَخْفِيهً.
وكل شيء غطيت به شيئاً فهو خِفاءٌ. والخَفِيَّةُ: غَيْضَةٌ ملتفة من النبات، يتخذ فيها الأسد عرينه، قال:
أسود شرىً لاقت أسودَ خَفيةٍ		تساقين سماً كلهن حـواردُ
والخَفِيَّة: بئر كانت عاديةً فادفنت ثم حُفِرَتْ، ويجمع: خَفايا.
والخَوافي من الجناحين مما دون القُوادِم لكل طائر، الواحدةُ خافيةٌ.
والخَفَا: إخراجك الشيء الخَفِيّ وإظهارُكَهُ.
وخَفَيْتُ الخَرَزَةَ من تحت التراب أَخْفيها خَفْياً، قال:
خَفَاهُنَّ من أنفاقِهِنَّ كـأنـمـا		خَفَاهُنَّ ودقٌ من سحابٍ مركبِ
يني الجُرْذان أخرجهن من جِحَرَتِهِنَّ.
وخَفَا البرق يَخْفُو خَفْواً ويخْفَى خَفْياً أي: ظَهَر من الغَيْم. ومن قرأ: "أكادُ أخْفيها" فهو يُريد: أظهرهُا، وأُخفيها أي أسرُّها من الإِخْفاء. وقد قرىء: "فَلا تعلمُ نفسٌ ما أَخْفي لهم" أي أظهر.
والمختَفي: النباش.
والخَفِيَّةُ: عرين الأسد.
والخِفْية: اسم الاختِفاء، والفعل اللازمُ: الاختِفاء.
وخف: الوَخْفُ: ضربك الخِطميَّ في الطست. تقول: أما عندك وَخيفٌ أغسل به رأسي.

##### Türkçe

باب **الخاء** و**الفاء** و**و ا ي ء** معهما
**ف ي خ**، **خ ي ف**، **ف و خ**، **خ و ف**، **خ ف ي**، **و خ ف** مستعملات

**فيخ**: **الفَيْخَةُ**: hamur gibi kabartıldığı için şekerlik; böylece şekerlik gibi yapılır, dedi ki:
ونَهيدَةٍ في فيخةٍ مع طِرْمَةٍ		أهْديْتُها لفتى أراد الزَّغْبَدا

Ve adam **أفاخَ** **إفاخَةً**; bu, ondan yüz çevirmen, böylece elinde düşüp kalmasıdır.

Ve **الإفاخَةُ**: makatla olan rüzgâr, dedi ki:
....... كلُّ بائلةٍ تُفيخُ

Ve dedi ki:
أفاخُوا من رماحِ الخَطَّ لما		رأونا قد شَرَعْناها نهـالا

**أفخ**، **يفخ**: **اليَأْفُوخَ**’u hemzeleyen kimse için o **يَفْعُول** üzerinedir; hemzelemeyen kimse için ise **فَاعُول** üzerinedir; **اليَفخ**’tan. Hemze daha güzeldir, dedi ki:
ضَرْباً أيا فيخَ وطَعْناً بَقْرا

Ve **رجل مأفُوخٌ**: **يَأْفُوخِه**’inde yarılmıştır. O da **اليَافِيخُ**’tur.

**خيف**: **الخَيْفانَةُ**: kanatları henüz olgunlaşmadan önce çekirge.

Ve **الخَيَفُ**: **خَيَفَ**’ın masdarıdır; sıfat **أَخْيَفُ** ve **خيفاء**’dır; cem‘i: **خُوفٌ**.

Ve **الخَيَف**: iki gözden birinin mavi, ötekinin siyah olması yahut ona benzeri.

Ve **الأَخيافُ**: tavırlar; ve **الناء** **أخياف** yani türlü hâller üzere. Ve **أولاد أخياف**: tek bir anneden olmayıp çeşitli babalardan olanlar. Ve “bu iş aralarında **خُيِّفَ**” yani: dağıtıldı.

Ve “dişler arasında diş eti damarları **خُيِّفتْ**” yani: ayrılıp dağıldı.

Ve **الخَيْفُ**: dişi devenin memesi; ve denilir: onun gerdanı ve makatının derisi.

Ve **الخَيْفُ**: Mekke’de bir yer.

**خوف**: **الخافةُ**; onun küçültmesi **خُوَيْفَةٌ**’dir; ve onun türeyişi **الخَوْف**’tan: o, bal toplayanın ve su taşıyanın giydiği bir cübbedir.

Ve **الخافَةُ**: torba.

Ve **الوار** **يخاف**’ta elif oldu; çünkü o **عَمِلَ يَعْمَل** binası üzerinedir; ağırlık görerek vavı attılar. Ve onda üç şey vardır: harf, sarf ve ses. Bazen harfi atıp sarfı ve sesi bırakırlar; bazen harfi onun sarfıyla bırakıp sesi bırakırlar; böylece “**يَخافُ**” dediler; aslı **يَخْوَفُ** idi; vavı attılar ve sesi vavın sarfı üzerine dayandırdılar.

Ve “**خافَ**” dediler; onun haddi **خَوِفَ**’tir; vavı onun sarfıyla attılar ve sesi bıraktılar; ve sesi **الخاء**’ın fethası üzerine dayandırdılar; böylece ondan yumuşak bir elif oldu; ve bunun benzeri de böyledir, öyleyse anla. Ondandır: **التَّخويف** **الإخافة** ve **التَّخَوُّف**. Ve sıfat: **خائف**; o fer‘dir. Ve dersin: **طريقٌ مَخُوفٌ**; insanlar ondan korkar; ve **مُخيفٌ**; insanları korkutur.

Ve **التَّخْوُّفُ**: eksiltme; ondandır, yüce Allah’ın sözü: “أو يأخُذُهم على **تَخَوُّفٍ**”.

Ve “adamı **خَوَّفْتُ**”: onda **الخَوْفَ**’u meydana getirdim.

Ve **الخِيفةُ**: korku; **الخاء**’ın kesresi vavı yürüttü. Ve denilebilir: “adamı **خَوِّفْتُ**” yani: onu, insanların kendisinden korktuğu bir hâle soktum.

**خفي**: **الخُفْيةُ**; “sesi **أخْفَيْتُ** **أخْفاءً**” sözündendir; ve onun lâzım fiili: **اختَفَى**.

Ve **الخافِيةُ** aleniyetin zıddıdır. Ve onu **خفياً** olarak gördüm yani: gizlice.

Ve **الخَفاءُ** isimdir; **خَفِيَ** **يَخْفَى** **خَفاءً**.

Ve **الخَفَا** (maksûr): gizli olan şey ve gizli yer, dedi ki:
وعالم السر وعالمِ الخَفَا		لقد مددنا أيدياً بعد الرجا

Ve **الخِفاءُ**: kadının elbiselerinin üstüne giydiği bir örtü, dedi ki:
جر العروس جانبي خِفائِها

Ve **الخِفاء** en az sayıda **أَخْفِيهً** olarak cem‘ edilir.

Ve her ne ile bir şeyi örttüysen o **خِفاءٌ**’dır. Ve **الخَفِيَّةُ**: bitkiden sık bir koruluk; aslan onda inini edinir, dedi ki:
أسود شرىً لاقت أسودَ خَفيةٍ		تساقين سماً كلهن حـواردُ

Ve **الخَفِيَّة**: eski bir kuyu idi; gömüldü, sonra kazıldı; ve cem‘ edilir: **خَفايا**.

Ve her kuş için iki kanattan, **القُوادِم**’den aşağıda olanlar **الخَوافي**’dir; tekili **خافيةٌ**’dir.

Ve **الخَفَا**: gizli olan şeyi çıkarman ve onu ortaya koymandır.

Ve “boncuğu toprağın altından **خَفَيْتُ**; onu **خَفْياً** **أَخْفيها**”, dedi ki:
خَفَاهُنَّ من أنفاقِهِنَّ كـأنـمـا		خَفَاهُنَّ ودقٌ من سحابٍ مركبِ

Yani: sıçanlar onları inlerinden çıkardı.

Ve şimşek **خَفَا** **يَخْفُو** **خَفْواً** ve **يخْفَى** **خَفْياً** yani: buluttan göründü. Ve kim “أكادُ **أخْفيها**” okursa, o “onu ortaya çıkarırım”ı ister; ve **أُخفيها** yani gizlerim, **الإِخْفاء**’dan. Ve “فَلا تعلمُ نفسٌ ما **أَخْفي لهم**” diye de okunmuştur; yani “ortaya çıkarırım”.

Ve **المختَفي**: mezar soyguncusu.

Ve **الخَفِيَّةُ**: aslanın ini.

Ve **الخِفْية**: **الاختِفاء**’ın ismidir; ve lâzım fiil: **الاختِفاء**.

Ve **خف**: **الوَخْفُ**: **الخِطميَّ**’yi leğende dövmen. Dersin: “başımı onunla yıkayacağım bir **وَخيفٌ** senin yanında yok mu?”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: خفى

الأصمعي: خَفَيْتُ الشيء أَخْفِيهِ: كتمته. وخَفَيْتُهُ أيضاً: أظهرته، وهو من الأضداد. وأبو عبيدة مثلَه. يقال: خَفى المطرُ الفأر، إذا أخرجهنَّ من أنفاقهنّ، أي من جِحَرتهنّ. قال علقمةُ يصف فرساً:
خَفاهُنَّ من أَنْفاقِهِنَّ كـأنَّـمـاخَفاهُنَّ وَدْقٌ ذو سَحابٍ مُرَكَّبِ
وأَخْفَيْتُ الشيء: سترته وكتمته. قال الأصمعي: الخافي: الجِنُّ. قال الشاعر:
ولا يُحسُّ من الخافي بها أَثَرُ
وقال ابن مناذر: الخافِيَةُ: ما يَخْفى في البدن من الجنّ. يقال به خَفِيَّةٌ، أي لَمَمٌ ومَسٌّ. وشيءٌ خَفيٌّ، أي خافٍ. ويجمع على خَفايا. والخَفيَّةُ أيضاً: الركِيَّة. قال ابن السكيت: وكلُّ رَكِيَّةٍ كانت حُفرت ثم تركتْ حتّى اندفنت ثمّ حفروها ونَثَلوها فهي خَفِيَّةٌ. وقال أبو عبيد: لأنَّها استُخرِجتْ وأظهرتْ. وخَفَى عليه الأثر يَخْفى خَفاءً، ممدودٌ. ويقال أيضاً: بَرَحَ الخَفاءُ، أي وضَح الأمر. والخَوافي: ما دون الريشات العشر من مقدّم الجناح. والخَوافي من السَعَف: ما دون القِلَبَةِ من النَخلة. وهي في لغة أهل الحجاز العَواهِن. واسْتَخْفَيْتُ منك، أي تواريت. ولا تقل اخْتَفَيْتُ. وخَفا البرق يَخْفو خُفُوّاً، ويَخْفى خَفْياً، إذا لَمَعَ لمعاً ضعيفاً معترضاً في نواحي الغيم. واسْتَخْفَيْتُ الشيءَ، أي استخرجتُه. والمُخْتَفي: النَبّاش، لأنَّه يستخرج الأكفان. والأَخْفِيَةُ: الأكسية، والواحد خِفاءٌ، لأنّها تُلقى على السقاء. وقوله تعالى: "إن الساعةَ آتيةٌ أكاد أُخْفيها" ويقرأ: "أَخْفيها"، أي أزيل عنها خفاءَها، أي غِطاءها.

##### Türkçe

الأصمعي: **خَفَيْتُ** şeyi **أَخْفِيهِ**: onu gizledim. Ve **خَفَيْتُهُ** da: onu ortaya çıkardım; ve o, zıt anlamlılardandır. Ve **أبو عبيدة** da onun gibidir. Denir: **خَفى** yağmur **الفأر**’i; onları deliklerinden çıkardığı zaman; yani onların **جِحَرتهنّ**’inden. **علقمةُ** bir atı vasfederek dedi:
**خَفاهُنَّ** onları **أَنْفاقِهِنَّ**’den sanki
**خَفاهُنَّ** onları, birleşik bulutlu bir **وَدْقٌ** gizlemiş gibi

Ve **أَخْفَيْتُ** şeyi: onu örttüm ve gizledim. **الأصمعي** dedi: **الخافي**: cinlerdir. Şair dedi:
Ve onda **الخافي**’den bir iz hissedilmez

Ve **ابن مناذر** dedi: **الخافِيَةُ**: bedende cinlerden gizlenen şeydir. Denir: onda **خَفِيَّةٌ** vardır; yani **لَمَمٌ** ve **مَسٌّ**. Ve **شيءٌ خَفيٌّ**: yani **خافٍ**. Ve **خَفايا** üzerine çoğul yapılır. Ve **الخَفيَّةُ** da: kuyudur. **ابن السكيت** dedi: Her **رَكِيَّةٍ** ki kazılmış, sonra gömülünceye kadar terk edilmiş, sonra onu kazıp içindekini çıkarıp temizlemişlerse, o **خَفِيَّةٌ**’dir. Ve **أبو عبيد** dedi: çünkü o çıkarılmış ve ortaya konmuştur. Ve iz ona **خَفَى**; **يَخْفى** **خَفاءً**; uzatılmıştır. Ve ayrıca denir: **بَرَحَ الخَفاءُ**; yani iş açık oldu. Ve **الخَوافي**: kanadın ön kısmındaki on telekten aşağıda olan şeydir. Ve **الخَوافي** hurma yaprağından: hurma ağacında **القِلَبَةِ**’den aşağıda olan şeydir. Ve o, Hicaz ehlinin dilinde **العَواهِن**’dir. Ve senden **اسْتَخْفَيْتُ**; yani gizlendim. Ve **اخْتَفَيْتُ** deme. Ve şimşek **خَفا**; **يَخْفو** **خُفُوّاً**; ve **يَخْفى** **خَفْياً**; bulutun kenarlarında zayıf, enlemesine bir parıltıyla parladığı zaman. Ve şeyi **اسْتَخْفَيْتُ**; yani onu çıkardım. Ve **المُخْتَفي**: kefenleri çıkardığı için, mezar soyguncusudur. Ve **الأَخْفِيَةُ**: örtülerdir; tekili **خِفاءٌ**’dır; çünkü kırbaya atılır. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Şüphesiz kıyamet gelicidir; neredeyse onu **أُخْفيها**.” Ve “**أَخْفيها**” diye okunur; yani onun gizliliğini gideririm; yani onun örtüsünü.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والفاء وما يثلثهما)
  (خفق)  الخاء والفاء والقاف أصلٌ واحد يرجع إليه فروعُه، وهو الاضطراب في الشَّيء. يقال خفَق العلم يَخْفُِق. وخفق النّجم، وخفق القلبُ يخفُِق خفقاناً. قال:
كأنّ قطاةً عُلِّقت بجنَاحِها *** على كبِدي مِن شِدّةِ الخفقانِ([1])  ويقال أخْفَقَ الرّجلُ بثوبه، إذا لَمَعَ به. ومن هذا الباب الخَفْق، وهو كلُّ ضربٍ بشيءٍ عريض. يقال خَفَقَ الأرضَ بنَعله. ورجل خَفّاق القَدَمِ، إذا كان صدرُ قدمِه عريضاً. والمِخْفَقُ: السَّيف العريض. ويقال إنّ الخَفْقَة المفازةُ([2])، وسمِّيت بذلك لأنّ الرياح تختفِق فيها.
  ومن الباب ناقة خفيقٌ: سريعة([3]). وخَفَقَ السّرابُ؛ اضطربَ. وخفَق الرّجُل خَفْقةً، إذا نَعَس. والخافقانِ: جانِبا الجَوِّ. وامرأةٌ خَفّاقة الحشا، أي خمِيصة البَطْن، كأنَّ ذلك يضطرب. وأمّا قولهم أَخفق الرجل، إذا غَزَا ولم يُصِب شيئاً، فيمكن أن يكون شاذّاً عن الباب، ويمكن أن يقال: إذا لم يُصِبْ فهو مضطربُ الحال؛ وهو بعيد. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "أيُّما سَرِيَّةٍ غَزَتْ فأخفقَتْ كان لها أجرُها مَرَّتَين". وقال عنترة:
فيُخفِق مَرَّةً ويُفِيد أُخْرى *** ويَفجَع ذا الضغائن بالأرِيبِ([4])  (خفي)  الخاء والفاء والياء أصلان متباينان متضادّان. فالأوّل السَّتْر، والثاني الإظهار.
  فالأوّل خَفِيَ الشَّيءُ يخفَى؛ وأخفيته، وهو في خِفْيَة وخَفاءٍ، إذا ستَرْتَه، ويقولون: بَرِحَ الخَفَاء، أي وَضَحَ السِّرُّ وبدا ويقال لما دُونَ رِيشات الطائر العشر، اللواتي في مقدم جناحه: الخوافي. والخوافي: سَعَفاتٌ يَلِين قَلْب النَّخلة والخافي: الجنّ. ويقال للرّجُل المستترِ مستخْفٍ.
  والأصل الآخر خفا البرقُ خَفْواً، إذا لمع، ويكون ذلك في أدنى ضعف. ويقال خَفَيْتُ [الشَّيءَ] بغَيْر ألِفٍ، إذا أظهرتَه. وخَفَا المطَرُ الفَأر من جِحَرَتهنّ: أخْرجَهن. قال امرؤ القيس:
خَفاهُنّ من أَنْفَاقِهنّ كأنَّما  *** خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحابٍ مُركبِ([5])  ويقرأ على هذا التأويل: ﴿إنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أَخْفِيها([6])﴾ [طه 15] أي أُظهِرُها.
  (خفت)  الخاء والفاء والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو إسرارٌ وكتمان. فالخَفْتُ: إسرار النُّطْق. وتخافَتَ الرّجُلانِ. قال الله تعالى: ﴿يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ﴾ [طه 103]. ثم قال الشاعر:
أُخاطِبُ جَهْراً إذْ لهنّ تَخافُتٌ *** وشَتَّانَ بينَ الجَهْرِ وَالمَنْطِق الخَفْتِ([7])  (خفج)  الخاء والفاء والجيم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف الاستقامة. فالأخفج: الأعوج الرِّجْل؛ والمصدر الخَفَج، ويقال إنَّ الخَفَج* الرِّعدة. وهو ذاك القياس.
  (خفد)  الخاء والفاء والدال أصلٌ واحد، وهو من الإسراع. يقال خَفَدَ الظليم: أسرع في مَرِّه. ولذلك سُمِّي خَفيْدَداً.
  (خفر)  الخاء والفاءُ والراءُ أصلان: أحدهما الحياء، والآخَر المحافظة أو ضِدُّها.
  فالأوّل الخَفَرُ. يقال خَفِرَت المرأةُ: استحيت، تَخفَر خَفراً، وهي خَفِرَةٌ. قال:
  * زَانَهنّ الدَّلُّ والخَفَرُ *
  وأمّا الأصل الآخر فيقال خفَرْتُ الرّجُل خُفْرةً، إذا أَجَرْتَه وكنتَ له خَفيراً. وتَخَفَّرْتُ بفلانٍ، إذا استَجَرْتَ به. ويقال أخفَرْتُه، إذا بَعَثْتَ معه خفيراً.
  وأمّا خِلافُ ذلك فأخفَرتُ الرّجُلَ، وذلك إذا نقضْتَ عَهده. وهذا كالباب الذي ذكرناه في خفَيت وأخفيت.
  (خفع)  الخاء والفاء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على التزاق شيءٍ بشيء لِضُرٍّ يكون. يقال انخَفَعَ الرَّجل على فراشه، إذا لَزِق به مِن مرض. ويقال خَفعَ الرَّجُل، إذا التزق بطنُه بظهْره. ومنه قول جرير:
  * رَغداً وضَيْفُ بني عِقالٍ يُخْفَعُ([8]) *
  وذكر ناسٌ: انخفَعت كَبِدُه من الجوع، إذا انقطعت. وأنشدوا هذا البيتَ؛ وهو قريبٌ من الأوّل. وقال بعضهم: الأخفع الرجل الذي كأنَّ به ظَلْعاً إذا مشَى. ويقال: الخَوْفَع الواجم المكتئِب. ويقال خفَعتُه بالسَّيف، إذا ضربتَه به. والقياس واحد.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) البيت لعروة بن حزام من قصيدة في ديوانه نسخة الشنقيطي بدار الكتب المصرية، ورواها القالي في النوادر 158-162. وعدتها تسعة أبيات ومائة.
([2]) شاهده قول العجاج: * وخفقة ليس بها طوئي *
([3]) في الأصل: "ناقة خفيق سريع"، محرف.
([4]) البيت في اللسان (خفق) برواية: "ويصيد أخرى".
([5]) ديوان امرئ القيس 86 واللسان (خفى) ونوادر أبي زيد 9 والقالي (1: 211) والمخصص  (10: 46).
([6]) هذه قراءة أبي الدرداء وابن جبير والحسن ومجاهد وحميد، ورويت عن ابن كثير وعاصم وسائر القراء بضم الهمزة. تفسير أبي حيان (6: 232).
([7]) البيت في اللسان (خفت)، وقد سبق في (جهر 1: 487). وفي الأصل: "اخافت" تحريف.
([8]) ديوان جرير 449 واللسان (خفع). وصدره: * يمشون قد نفخ الخزير بطونهم *
ـ

##### Türkçe

(خاء, فاء ve ikisini üçleyenler bâbı)
  (**خفق**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **القاف** tek bir asıldır; dalları ona döner; o da şeydeki çalkantıdır. Denir: **خفَق** sancak **يَخْفُِق**. Ve **خفق** yıldız, ve kalp **يخفُِق** **خفقاناً** çarpar. Dedi:
كأنّ قطاةً عُلِّقت بجنَاحِها *** على كبِدي مِن شِدّةِ الخفقانِ([1])  Ve denir: adam **أخْفَقَ** elbisesiyle, onunla parıldattığı zaman. Bu bâbdandır **الخَفْق**; o, geniş bir şeyle her vuruştur. Denir: **خَفَقَ** yeri nalıyla. Ve **خَفّاق القَدَمِ** adam: ayağının önü geniş olduğu zaman. Ve **المِخْفَقُ**: geniş kılıç. Ve denir ki **الخَفْقَة** çöl düzlüğüdür([2]); rüzgârlar onda çalkalanıp durduğu için bununla adlandırılmıştır.
  Ve bâbdandır: **ناقة خفيقٌ**: hızlı([3]). Ve **خَفَقَ** serap; çalkalandı. Ve adam **خَفْقةً** **خفَق**: uyukladığı zaman. Ve **الخافقانِ**: havanın iki yanı. Ve **خَفّاقة الحشا** kadın: yani karınca zayıf, sanki o çalkalanır. Ama onların “adam **أَخفق** etti” sözü, yani gazâ etti de hiçbir şey elde etmediği zaman; bâbdan şâz olabilir, ve denebilir ki: elde etmediği zaman hâli çalkantılıdır; ve bu uzaktır. Allah’ın Resûlü صلى الله عليه وآله وسلم dedi: "Herhangi bir seriyye gazâ edip de **فأخفقَتْ** ederse onun için ecri iki defadır". Ve Antara dedi:
فيُخفِق مَرَّةً ويُفِيد أُخْرى *** ويَفجَع ذا الضغائن بالأرِيبِ([4])  (**خفي**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **الياء** birbirinden ayrı, birbirine zıt iki asıldır. Birincisi örtmedir, ikincisi açığa çıkarmadır.
  Birincisi: **خَفِيَ** şey **يخفَى**; ve onu **أخفيته**; ve o **خِفْيَة** ve **خَفاءٍ** içindedir: onu örttüğün zaman. Ve derler: **بَرِحَ الخَفَاء**; yani sır açık oldu ve belirdi. Ve kuşun kanadının ön kısmındaki on telekten aşağıda olanlara denir: **الخوافي**. Ve **الخوافي**: hurma ağacının göbeği yumuşayan yaprak saplarıdır. Ve **الخافي**: cinlerdir. Ve gizlenen adama denir: **مستخْفٍ**.
  Diğer asıl: **خفا** şimşek **خَفْواً**, parladığı zaman; ve bu en aşağı zayıflıkta olur. Ve denir: **خَفَيْتُ** [şeyi] elifsiz, onu açığa çıkardığın zaman. Ve yağmur fareleri deliklerinden **خَفَا** etti: onları çıkardı. İmru’ul-Kays dedi:
خَفاهُنّ من أَنْفَاقِهنّ كأنَّما  *** خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحابٍ مُركبِ([5])  Bu te’vile göre okunur: ﴿إنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أَخْفِيها([6])﴾ [طه 15] yani “onu açığa çıkarırım”.
  (**خفت**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **التاء** tek bir asıldır; o da gizlice söyleme ve saklamadır. O hâlde **الخَفْتُ**: söz söylemeyi gizlemek. Ve iki adam **تخافَتَ** etti. Allah تعالى dedi: ﴿يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ﴾ [طه 103]. Sonra şair dedi:
أُخاطِبُ جَهْراً إذْ لهنّ تَخافُتٌ *** وشَتَّانَ بينَ الجَهْرِ وَالمَنْطِق الخَفْتِ([7])  (**خفج**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **الجيم** tek bir asıldır; doğruluğun tersine delâlet eder. O hâlde **الأخفج**: ayağı eğri olan; ve masdar **الخَفَج**’dir. Ve denir ki **الخَفَج** titremedir. Ve o, bu kıyastır.
  (**خفد**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **الدال** tek bir asıldır; o da süratten bir şeydir. Denir: **خَفَدَ** devekuşu: yürüyüşünde hızlandı. Bu yüzden **خَفيْدَداً** diye adlandırıldı.
  (**خفر**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **الراء** iki asıldır: biri hayâ, diğeri koruma yahut onun zıddı.
  Birincisi **الخَفَرُ**’dir. Denir: kadın **خَفِرَت**: utandı; **تَخفَر** **خَفراً**; ve o **خَفِرَةٌ**’dir. Dedi:
  * زَانَهنّ الدَّلُّ والخَفَرُ *
  Diğer asla gelince: denir: adamı **خفَرْتُ** **خُفْرةً**, onu himaye ettiğin ve ona **خَفيراً** olduğun zaman. Ve **تَخَفَّرْتُ** falanla: onunla himaye talep ettiğin zaman. Ve denir: onu **أخفَرْتُ**, onunla birlikte bir **خفيراً** gönderdiğin zaman.
  Bunun zıddına gelince: adamı **أخفَرتُ**; bu, onun ahdini bozduğun zamandır. Bu, **خفَيت** ve **أخفيت** hakkında zikrettiğimiz bâb gibidir.
  (**خفع**)  **الخاء** ve **الفاء** ve **العين** tek bir asıldır; bir zarar sebebiyle bir şeyin bir şeye yapışmasına delâlet eder. Denir: adam yatağına **انخَفَعَ**, hastalıktan dolayı ona yapıştığı zaman. Ve denir: adam **خَفعَ** etti, karnı sırtına yapıştığı zaman. Ondandır Cerîr’in sözü:
  * رَغداً وضَيْفُ بني عِقالٍ يُخْفَعُ([8]) *
  Bir topluluk zikretti: ciğeri açlıktan **انخفَعت** etti, koptuğu zaman. Ve bu beyti şâhid getirdiler; ve o birincisine yakındır. Ve bazısı dedi: **الأخفع** yürüdüğü zaman sanki onda topallık varmış gibi olan adamdır. Ve denir: **الخَوْفَع** dalgın, kederli olandır. Ve denir: onu kılıçla **خفَعتُ**, onunla vurduğun zaman. Kıyas tektir.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) Beyit, divanındaki bir kasideden Urve b. Hizâm’ındır; Şınkîtî nüshasıyla Mısır Dârü’l-Kütübi’nde; ve onu Kâlî **النوادر**’de 158-162 rivayet etti. Sayısı yüz dokuz beyittir.
([2]) Şahidi, Accâc’ın sözü: * وخفقة ليس بها طوئي *
([3]) Asılda: "ناقة خفيق سريع"، tahrif edilmiştir.
([4]) Beyit **اللسان**’da (**خفق**) rivayetiyle: "ويصيد أخرى".
([5]) İmru’ul-Kays divanı 86; ve **اللسان** (**خفى**); ve Ebû Zeyd’in **نوادر**’i 9; ve Kâlî (1: 211); ve **المخصص** (10: 46).
([6]) Bu, Ebû’d-Derdâ, İbn Cübeyr, Hasan, Mücâhid ve Humeyd’in kıraatidir; ve İbn Kesîr, Âsım ve diğer kurrâdan hemzenin dammesiyle rivayet edilmiştir. Ebû Hayyân tefsiri (6: 232).
([7]) Beyit **اللسان**’da (**خفت**); ve daha önce (**جهر** 1: 487)’de geçti. Asılda: "اخافت" tahriftir.
([8]) Cerîr divanı 449; ve **اللسان** (**خفع**). Ve صدرُه: * يمشون قد نفخ الخزير بطونهم *
ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: خفى

- خفي الشيء خفية: استتر، قال تعالى: ﴿ادعوا ربكم تضرعا وخفية﴾ [الأعراف/55]، والخفاء: ما يستر به كالغطاء، وخفيته: أزلت خفاه، وذلك إذا أظهرته (انظر: المجمل 2/297)، وأخفيته: أوليته خفاء، وذلك إذا سترته، ويقابل به الإبداء والإعلان، قال تعالى: ﴿إن تبدو الصدقات فنعما هي وإن تخفوها وتؤتوها الفقراء فهو خير لكم﴾ [البقرة/271]، وقال تعالى: ﴿وأنا أعلم بما أخفيتم وما أعلنتم﴾ [الممتحنة/1]، ﴿بل بدا لهم ما كانوا يخفون﴾ [الأنعام/28]، والاستخفاء: طلب الإخفاء، ومنه قوله تعالى: ﴿ألا إنهم يثنون صدروهم ليستخفوا منه﴾ [هود/5]، والخوافي: جمع خافية، وهي: ما دون القوادم من الريش.

##### Türkçe

- **خفي** şey **خفية**: gizlendi; Yüce Allah dedi ki: ﴿Rabbinize yalvararak ve **خفية** dua edin﴾ [الأعراف/55]; ve **الخَفاء**: örtü gibi onunla örtünülen şeydir; ve **خفيته**: onun **خفاه**’ını giderdim; bu, onu ortaya çıkardığın zamandır (bkz.: المجمل 2/297); ve **أخفيته**: ona **خفاء** giydirdim; bu, onu örttüğün zamandır; ve bununla **الإبداء** ve **الإعلان** karşıt kılınır; Yüce Allah dedi ki: ﴿Sadakaları açığa vurursanız ne güzel; ama onları **تخفوها** ve fakirlere verirseniz, bu sizin için daha hayırlıdır﴾ [البقرة/271]; ve Yüce Allah dedi ki: ﴿Ben, **أخفيتم** ettiğinizi ve **أعلنتم** ettiğinizi daha iyi bilirim﴾ [الممتحنة/1]; ﴿Bilakis, onlara, **يخفون** oldukları şey ortaya çıktı﴾ [الأنعام/28]; ve **الاستخفاء**: gizlemeyi istemektir; ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿Dikkat edin, onlar, ondan **ليستخفوا** diye göğüslerini bükerler﴾ [هود/5]; ve **الخوافي**: **خافية**’nin çoğuludur; o da: tüyden **القوادم**’in altındaki şeydir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ف ي
خفا البرق‏:‏ لمع بضعف خفواً وخفواً‏.‏
وأخفيت الشيء وخفـي الشـيء واختفـى واستخفـى وتخفـى‏:‏ استتـر‏.‏
وهـو يخفـي صوتـه‏.‏
وأمر خاف وخفي‏.‏
والله عالم الخفيات والخفايا‏.‏
ولا يخفى عليه خافية‏.‏
وبرح الخفاء‏:‏ زالت الخفية فظهر الأمر‏.‏
وفعل ذلك في خفية‏.‏
وهو أخف من الخافية‏.‏
وليس القوادم كالخوافي‏.‏
وعرف ذلك البشر والخافي وهم الجن‏.‏
وأصابته ريح من الخوافي‏.‏
وهو من أسود خفية‏.‏
وإذا حسن من المرأة خفياها حسن سائرها وهما صوتها وأثر وطئها لأن رخامة صوتها تدل على خفرها وتمكن وطئها يدل على ثقل أوراكها وأردافها‏.‏
وخفـي الشـيء الخفيّ واختفاه‏:‏ أخرجه‏.‏
يقال‏:‏ خفيت الخرزة من تحت التراب‏.‏
واختفى النباش الكفن‏.‏

##### Türkçe

خ ف ي
**خفا البرق**: zayıflıkla parladı; **خفواً** ve **خفواً** (olarak).
Ve **أخفيت الشيء** ve **خفـي الشـيء** ve **اختفـى** ve **استخفـى** ve **تخفـى**: gizlendi.
Ve o, sesini **يخفـي**.
Ve gizli ve saklı bir iş.
Ve Allah, **الخفيات** ve **الخفايا**’nın bilicisidir.
Ve O’na hiçbir **خافية** gizli kalmaz.
Ve **برح الخفاء**: gizlilik ortadan kalktı da iş ortaya çıktı.
Ve bunu **في خفية** yaptı.
Ve o, **الخافية**’den daha gizlidir.
Ve **القوادم** **الخوافي** gibi değildir.
Ve bunu insan bildi; ve **الخافي** onlar cindir.
Ve ona **الخوافي**’den bir rüzgâr isabet etti.
Ve o, **خفية** aslanlarındandır.
Ve kadından **خفياها** güzel olursa, geri kalanı da güzel olur; ikisi onun sesi ve ayak basışının izidir; çünkü sesinin yumuşaklığı onun hayâsına delâlet eder, ayak basışının yerleşikliği ise onun kalçalarının ve sağrılarının ağırlığına delâlet eder.
Ve **خفـي الشـيء الخفيّ** ve **اختفاه**: onu çıkardı.
Denir ki: boncuk, toprağın altından **خفيت**.
Ve kefeni, mezar soyguncusu **اختفى**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ف ي * * خَفَاهُ * من باب رمى كتمه وأظهره أيضا وهو من الأضداد و * أخْفَاه * ستره وكتمه وشيء * خَفِيٌّ * أي خافٍ وجمعه * خَفَايا * و * خَفِيَ * عليه الأثر يخفى * خَفَاءً * ويقال أيضا برح الخفاء أي وضح الأمر و * الخَوَافِي * ما دون الريشات العشر من مقدم الجناح و * اسْتَخْفَى * منه توارى ولا تقل اختفى الشيء و * اخْتَفَيْتُ * الشيء استخرجته و * المُخْتَفِي * النباش لأنه يستخرج الأكفان وقوله تعالى ﴿إن الساعة آتية أكاد أخفيها﴾ أي أزيل عنها خفاءها أي غطاءها كقولهم أشكيته أي أزلته عما يشكوه قلت وأصل * الخِفَاءِ * بالكسر والمد الكساء الذي يُغطى به السقاء وقُرئ أخفيها بالفتح

##### Türkçe

* خ ف ي * **خَفَاهُ**: باب **رمى**’dandır; onu gizledi; ve onu ayrıca ortaya koydu; o, zıt anlamlılardandır. Ve **أخْفَاه**: onu örttü ve gizledi. Ve bir şey **خَفِيٌّ**: yani **خافٍ**; çoğulu **خَفَايا**’dır. Ve **خَفِيَ** ona iz; gizlenir: **خَفَاءً**. Ve ayrıca denir: “berih el-**الخفاء**”, yani iş açık oldu. Ve **الخَوَافِي**: kanadın ön kısmından, on tüyden aşağıda olanlardır. Ve **اسْتَخْفَى** ondan: gizlendi; “şey **اختفى**” deme. Ve **اخْتَفَيْتُ** şeyi: onu çıkardım. Ve **المُخْتَفِي**: kefenleri çıkardığı için mezar soyguncusudur. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿إن الساعة آتية أكاد أخفيها﴾, yani onun **خفاء**’ını, yani örtüsünü ondan gideririm; onların “**أشكيته**” demeleri gibi, yani onu şikâyet ettiği şeyden giderdim. Dedim ki: **الخِفَاءِ**’nın aslı, kesre ve med ile, kırbanın örtüldüğü örtüdür. Ve “**أخفيها**” fetha ile okundu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى *!خَفاهُ *!يَخْفِيه *!خَفياً ) ، بفتْحٍ فسكونٍ ، ( *!وخُفِيّاً ) ، كعُتِيَ : ( أَظْهَرَهُ ) ؛ وهو مِن الأَضْدَادِ .
يقالُ : *!خَفَى المطرُ الفِئْرانَ إذا أَخَرَجَهُنَّ من أَنْفاقِهِنَّ ، أَي من جَحِرَتِهِنَّ ؛ قالَ امْرؤُ القَيْسِ يَصِفُ فَرَساً :
*!خَفاهُنَّ من أَنْفاقِهنَّ كأَنَّما
خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحَابٍ مُرَكَّبِويُرْوَى : من عَشِيَ مُجَلَّبِ .
وأَنْشَدَ اللحْيانيُّ لامْرىءِ القَيْسِ بنِ عابسٍ :
فإنْ تَكْتُمُوا الشّرَّ لا *!نَخْفِه
وإن تَبْعَثُوا الحَرْبَ لا نَقْعُدِ

قوْلُه : لا نَخْفِه أَي لا تظُهِرْه .
وقُرِىء قوْله تعالى : ﴿إنَّ الساعَةَ آتِية أَكادُ *!أَخْفِيها﴾ ؛ أَي أُظْهِرُها ؛ حَكَاهُ اللحْيانيُّ عن الكِسائي عن محمدِ بن سهل عن سعيدِ بن جبيرٍ .
ونقلَ ذلكَ عن الأَخْفَش أَيْضاً ، وبه فُسِّر أَيْضاً حدِيثُ : ( كانَ *!يَخْفي صَوْتَه بآمِيْن ) ؛ فيمَنْ ضَبَطَه بفتْحِ الياءِ أي يظهر .
( و ) *!خَفَاهُ يَخْفِيه : ( اسْتَخْرَجَهُ ؛ *!كاخْتَفاهُ ) ، وهو افْتَعَل منه ؛ قالَ الشاعِرُ :
فاعْصَوْصَبُوا ثم جَسُّوهُ بأَعْيُنِهِمْ
ثم *!اخْتَفَوْهُ وقَرْنُ الشَّمسِ قد زالاَومنه الحدِيثُ : ( ما لم تَصْطَبِحُوا أَو تَغْتَبِقُوا أَو *!تَخْتَفُوا بَقْلاً ) ، أَي تُظْهِرُونَه ؛ ويُرْوَى بالجيمِ وبالحاءِ ، وقد تقدَّم في موْضِعِه .
( *!وخَفِيَ ) عليه الأَمْرُ ، ( كرَضِيَ ) ، *!يَخْفَى ( *!خَفاءً ) بالمدِّ ، ( فهو *!خافٍ *!وخَفِيٌّ ) ، كغَنِيَ : ( لم يَظْهَرْ .
( *!وخَفاهُ هو *!وأَخْفاهُ : سَتَرَهُ وكَتَمَهُ ) وفي القُرْآن : ﴿إن تُبْدُوا ما في أَنْفُسِكم أَو *!تُخْفُوه﴾ .
وقوله تعالى : ﴿أَكادُ *!أُخْفِيها﴾ ، أَي أَسْتُرُها وأُوارِيها .
قالَ اللحْيانيُّ : وهي قراءَةُ العامَّةِ .
وفي حَرْف أُبيَ : أَكادُ أُخفِيها من نفْسِي .
وقالَ الفرَّاءُ : أَكادُ أُخْفِيها في التَّفْسيرِ من نفْسِي فكيفَ أُطْلِعُكُم عليها .
وقالَ ابنُ برِّي : قالَ أَبو عليَ القالي : خَفَيْتُ أَظْهَرْت لا غَيْر ، وأمَّا *!أَخْفَيْت فيكونُ للأَمْرَيْن ، وغَلَّطَ الأَصْمعيّ وأَبا عُبيدٍ القاسمَ

بنَ سلام .
( *!والخافِيَةُ : ضِدُّ العلانِيَةِ .
( و ) أَيْضاً : ( الشَّيءُ *!الخَفِيُّ ؛ *!كالخافِي *!والخَفَا ) ، بالقَصْرِ ، قالَ الشاعِرُ :
وعالِمِ السِّر وعالِمِ *!الخَفَا
لقد مَدَدْنا أَيْدِياً بَعْدَ الرَّجاوقالَ أُميَّةُ :
وتنسجه الطَّيْرُ الكوامِنُ في الخَفا
وإذْ هي في جوِّ السَّماءِ تَصَعَّدُوأَما *!الخَفاءُ ، بالمدِّ : فهو ما خَفِيَ عليك .
( و ) يقالُ : ( *!خَفِيتُ له ، كرَضِيتُ ، خُفْيَةً ، بالضَّمِّ والكسْرِ ) : أَي ( *!اخْتَفَيْتُ ) .
قالَ اللَّحْيانيُّ : حُكِي ذلكَ .
( و ) يقالُ : ( يأْكُلُهُ خِفْوَةً ، بالكسْرِ ) ، أَي ( يَسْرِقُه ) ، وهو على المُعاقَبَةِ مِن *!خفْيَةٍ كما تقدَّمَ ، وأَنْشَدَ ثَعْلَب :
وهُنَّ الأُلى يأْكُلْنَ زادَكَ خِفْوَةً
وهَمْساً ويُوطِئْنَ السُّرى كُلَّ خابِطِيقولُ : يَسْرِقْنَ زادَكَ فإذا رأَيْنَكَ تَموتُ تَركْنَك .
( *!واخْتَفَى ) منه : ( اسْتَتَرَ وتَوارَى ، *!كأَخْفَى ) ؛ وهذه عن ابنِ الأعرابيّ ، ( *!واسْتَخْفَى ) .
قالَ الجَوهرِيُّ : *!واسْتَخْفَيْتُ منك أَي تَوارَيْتُ ، ولا تَقُلْ *!اخْتَفَيْت .
قالَ ابنُ برِّي : حكَى الفرَّاءُ أنَّه قد جاءَ اخْتَفَيْت ؛ بمعنى *!اسْتَخْفَيْتُ وأَنْشَدَ :
أَصْبَحَ الثَّعْلَبُ يَسْمُو للعُلا
*!واخْتَفَى من شِدَّةِ الخَوْفِ الأَسَد

ْفهو على هذا مُطاوَعُ *!أَخْفَيْته *!فاخْتَفَى ، كما تقولُ أَحْرَقْته فاحْتَرَقَ ؛ ومنه قوْلُه تعالى : ﴿*!يَسْتَخْفُونَ من الناسِ ولا يَسْتَخْفونَ مِن اللَّهِ﴾ .
وقالَ الفرَّاءُ في قوْلِه تعالى : ﴿ومن هو *!مُسْتَخْفٍ بالليلِ وسارِبٌ بالنَّهار﴾ ، أَي مُسْتَتِر .
وقالَ اللَّيْثُ : *!أَخْفَيْتُ الصوتَ فأَنا أُخْفِيه إخْفاءً ، وفِعْلُه اللازِمُ اخْتَفَى .
قالَ الأزهرِيُّ : الأَكْثَر اسْتَخْفى لا اخْتَفَى ، واخْتَفَى لغَةٌ ليسَتْ بالعالِيَةِ . وقالَ في موضِعٍ آخَر : أَمَّا *!اخْتَفَى بمعْنَى خَفِيَ فهي لُغَةٌ وليسَتْ بالعالِيَةِ ولابالمُنْكَرة .
( و ) *!اخْتَفَى ( دَمَهُ ؛ قَتَلَه من غيرِ أَنْ يُعْلَمَ به ) ؛ ومنه قوْلُ الغَنَوِيّ لأبي العالِيَه : إنَّ بنِي عامِرٍ أَرادُوا أَن *!يَخْتَفُوا دَمِي .
( والنُّونُ *!الخَفِيَّةُ ) : هي السَّاكنَةُ ؛ ويقالُ لها : ( الخَفِيفَةُ ) أَيْضاً .
( *!وأَخْفِيَةُ النَّوْرِ : أَكِمَّتُه ) ، جَمْعُ كِمامٍ ، واحِدُها *!خِفاءٌ .
( وأَخْفِيَةُ الكَرَا : الأَعْيُنُ ) ؛ قالَ :
لَقَدْ عَلِم الأَيْقاظُ *!أَخْفِيَةَ الكَرَا
تَزَجُّجَها من حالِكٍ واكْتِحالَها ( *!والخافِي *!والخافِيَةُ *!والخافِياءُ : الجِنُّ ، ج *!خَوافٍ ) .
حكَى اللَّحْيانيُّ : أَصَابَها رِيحٌ مِن *!الخافِي ، أَي من الجِنِّ . وحكَى عن العَرَبِ أَيْضاً : أَصابَه رِيحٌ مِن *!الخوافِي ؛ قالَ : هو جَمْعُ الخافِي الذي هو الجِنُّ .
وفي الصِّحاحِ : قالَ الأصمعيُّ : الخافِي الجِنُّ ؛ قالَ أَعْشى باهِلَةَ :
يَمْشِي ببَيْداءَ لا يَمْشِي بها أَحَدٌ
ولا يُحَسُّ من الخافِي بها أَثَرُ

وفي الحدِيثِ : ( إنَّ الخزاءَةَ يَشْرَبُها أَكايس النِّساء من *!الخافِيَةِ ) ، وإنَّما سُمُّوا الجِنّ بذلكَ لاسْتِتارِهم مِن الأَبْصارِ .
وفي الحدِيثِ : ( لا تُحْدِثُوا في القَرَعِ فإنَّه مُصَلَّى *!الخَافِين ، أَي الجِنّ ؛ والقَرَعُ ، محرّكةً : قِطعٌ من الأرضِ بَيْنَ الكَلأِ لا نَباتَ بها .
( وأَرضٌ *!خافِيَةٌ : بها جِنٌّ ) ؛ قالَ المرَّارُ الفَقْعسيُّ :
إليك عَسَفْتُ خافِيَةً وإِنْساً
وغِيطاناً بها للرَّكْبِ غُولُ ( *!والخَوافِي : رِيشاتٌ إذا ضَمَّ الطَّائِرُ جَناحَيْه *!خَفِيَتْ ؛ أَو هي ) الرِّيشاتُ ( الأَرْبَعُ اللَّواتِي بعد المَناكِبِ ) ؛ نَقَلَهُ اللَّحْيانيُّ : والقَوْلان مُقْترِبانِ .
( أَو هي سَبْعُ رِيشاتٍ ) يَكُنَّ في الجَناحِ ( بعدَ السَّبْعِ المُقَدَّماتِ ) ؛ هكذا وَقَعَ في الحكايَةِ عن ابنِ جَبَلة .
وإنَّما حكَى الناسُ : أَرْبعٌ قَوادِمُ وأَرْبعٌ خَوافٍ ، واحِدَتُها خافِيَةٌ .
ونَقَلَ الجَوهرِيُّ عن الأَصْمعيّ : هنَّ ما دونَ الرِّيشاتِ العَشْر من مُقَدَّمِ الجَناحِ .
ومنه حدِيثُ مدينَةِ قَوْم لُوطٍ : ( إنَّ جِبْريل حَمَلَها على خَوافِي جَناح ) ؛ وهي الرِّيشُ الصِّغارُ التي في جَناحِ الطائِرِ .
وفي حدِيثِ أَبي سُفْيان : ( ومعي خَنْجَرٌ مثلُ خافِيَة النَّسْرِ ) ؛ يريدُ أنَّه صَغيرٌ .
( *!والخِفَاءُ ، كالكِساءِ ، لَفْظاً ومَعْنًى ) ، سُمِّي به لأنَّه يُلقْى على السِّقاءِ *!فيخْفِيه .
وقالَ اللَّيْثُ : هو رِداءٌ تَلْبَسُه المرْأَةُ فوْقَ ثيابِها ، وكلّ شيءٍ غَطَّيْته بشيءٍ من كِساءٍ أَو نَحْوه فهو خِفاؤه ، ( ج *!أَخْفِيَةٌ ) ؛ ومنه قوْلُ ذي الرُّمَّة :
عليه زادٌ وأَهْدامٌ *!وأَخْفِيَة
قد كادَ يَجْتَرُّها عن ظَهْرِه الحَقَبُ

وقالَ الكُمَيْت ، يذمُّ قوْماً وأَنَّهم لا يَبْرَحونَ بيوتَهم ولا يحضرونَ الحَرْب :
ففي تِلكَ أَحْلاسُ البُيوتِ لوَاصِفٌ
وأَخْفِيَةٌ ما هُمْ تُجَرُّ وتُسْحَبُ ( *!والخَفِيَّةُ ، كغَنِيَّةٍ : الرَّكِيَّةُ ) القَعِيرَةُ *!لخَفاءِ مائِها .
وقيلَ : بئْرٌ كانتْ عادِيَّةً فانْدَفَنَتْ ثم حُفِرَتْ ، والجَمْعُ *!الخَفَايا *!والخَفِيَّات .
وفي الصِّحاحِ : قال ابنُ السِّكِّيت : وكلُّ رَكِيَّة كانتْ حُفِرَتْ ثم تُرِكَتْ حتى انْدَفَنَتْ ثم احْتَفَرُوها ونَثَلُوها فهي *!خَفِيَّةٌ .
وقالَ أَبو عبيدٍ : لأنَّها اسْتُخْرجت وأظهرت .
( و ) *!الخَفِيَّةُ أَيْضاً : ( الغَيْضَةُ المُلْتَفَّةُ ) يَتَّخِذُها الأَسَدُ عِرِّيسَتَه وهي *!خَفِيّته ؛ قالَ الشَّاعِرُ :
أُسودُ شَرىً لاقَتْ أُسُودَ خَفِيَّةٍ
تَسَاقَيْنَ سُمّاً كُلُّهُنَّ خَوادِرُوقيلَ : خَفِيَّةُ وشَرىً اسْمانِ لموْضِع عَلَمانِ ؛ قالَ :
ونحنُ قَتَلْنا الأُسْدَ أُسْدَ خَفِيَّةٍ
فما شَرِبُوا بَعْداً عَلَى لَذَّةٍ خَمْرَاوفي الصِّحاحِ : وقَوْلُهم أُسُودُ خَفِيَّةٍ كقَوْلهم أُسُود حلْيَةٍ ، وهُما مَأْسَدَتانِ .
قالَ ابنُ برِّي : السماع أُسُود خَفِيَّةٍ ، والصَّوابُ خَفِيَّةَ ، غَيْر مَصْرُوف ، وإِنَّما يُصْرَفُ في الشِّعْرِ .
( و ) يقالُ : ( به خَفِيَّةٌ ) ، أَي :

( لَمَمٌ ) ومَسٌّ ؛ نَقَلَهُ الجَوهرِيُّ عن ابنِ مناذر .
( و ) قَوْلُهم : ( بَرِحَ *!الخفاءُ ) ، أَي ( وَضَحَ الأَمْرُ ) ؛ كما في الصِّحاحِ ؛ وذلكَ إذا ظَهَرَ وصارَ في بَراحٍ ، أَي في أَمْرٍ مُنْكَشفٍ .
وقيلَ : بَرِحَ الخَفاءُ أَي زالَ الخفاءُ ، والأوّل أَجْودُ .
وقالَ بعضُهم : الخَفاءُ هنا السِّرُّ فيقولُ ظَهَرَ السِّرُّ .
قالَ يَعْقوبُ : ( و ) قالَ بعضُ العَرَبِ : ( إذا حَسُنَ من المرْأَةِ *!خَفِيَّاها حَسُنَ سائِرُها ، يعني صَوْتَها وأَثَرَ وَطْئِها الأرْضَ ) ؛ وفي بعضِ نسخِ الصِّحاحِ : في الأَرْضِ ؛ لأنَّها إذا كانتْ رَخِيمَة الصوْتِ دلَّ ذلكَ على خَفَرِها ، وإذا كانتْ مُتقارِبَة الخُطا وتَمَكَّنَ أَثَرَ وَطْئِها في الأرْضِ دلَّ على أنَّ لَها أَرْدافاً وأَوْراكاً .
( *!والمُخْتَفِي : النَّبَّاشُ ) لاسْتِخْراجِه أَكْفانَ المَوْتَى ، لُغَةُ أَهْلِ المدينَةِ .
وقيلَ : هو مِن الاسْتِتارِ *!والاخْتِفاءِ لأنَّه يَسْرُق في *!خُفْيةٍ .
وفي الحدِيثِ : ( ليسَ على *!المخْتَفِي قَطْعٌ ) .
وفي آخرَ : ( لَعَنَ المُخْتَفِيَ *!والمُخْتَفِيَةَ ) .
وفي آخرَ : ( مَن *!اخْتَفَى مَيِّتاً فكأنَّما قَتَله ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
اليدُ *!المُسْتَخْفيةُ : يدُ السارِقِ والنَّبَّاشِ ؛ ومنه قوْلُ عليِّ ابنِ رَباحِ : السُّنَّة أنْ تُقْطَعَ اليدُ المُسْتَخْفِيَة ولا تُقْطَعَ اليدُ المُسْتَعْليَةُ ، يريدُ باليدِ المُسْتَعْلِيَة يَدَ الغاصِبِ والناهِبِ ومَنْ في معْناهما .
*!وأَخْفاهُ : أَزالَ *!خَفاءَهُ ؛ وبه فَسَّرَ

ابنُ جنِّي قوْلَه تعالى : ﴿أَكادَ *!أُخْفِيها﴾ ، أَي أُزيلُ *!خَفاءَها ، أَي غَطاءَها ، كما تقولُ : أَشْكَيْته إذا أَزَلْته عمَّا يَشْكوه .
ونَقَلَهُ الجَوهرِيُّ أَيْضاً .
ولَقِيته *!خَفِيّاً ، كغَنِيَ : أَي سرّاً .
وقوْلُه تعالى : ﴿ادْعُوا رَبَّكم تَضَرُّعاً *!وخُفْيَةً﴾ ، أَي خاضِعِيْنَ مُتَعَبِّدين ؛ وقيلَ : أَي اعْتَقِدُوا عِبادَتَه في أَنْفُسِكم لأنَّ الدّعاءَ مَعْناه العِبادَة ؛ هذا قَوْلُ الزجَّاج .
وقالَ ثَعْلَب : هو أن تَذْكرَهُ في نفْسِك .
وقالَ اللّحْيانيُّ : خُفْية في خَفْضٍ وسُكونٍ ، وتَضَرُّعاً تَمَسْكُناً .
وقالَ الأَخْفَش : *!المُسْتَخْفي الظاهِرُ ؛ وبه فَسّر قَوْله تعالى : ﴿ومَن هو *!مُسْتَخْفٍ بالليلِ﴾ .
وخَطَّأَهُ الأَزْهرِيُّ .
*!والخَفِيُّ ، كغَنِيَ : هو المُعْتَزلُ عن الناسِ الذي *!يَخْفَى عليهم مَكانُه ؛ وبه فُسِّر الحدِيثُ : ( إنَّ اللَّهَ يحبُّ العَبدَ التَّقِيَّ الغَنِيَّ *!الخَفِيَّ ) .
وفي حدِيثِ الهُجْرة : ( *!أَخْفِ عنَّا خَبَرَك ) ، أَي اسْتُر الخَبَرَ لمَنْ سأَلَكَ عنَّا .
*!والخافِي : الإنْسَ ؛ فهو ضِدٌّ .
*!والخافِيَةُ : ما يَخْفى في البَدَنِ من الجِنِّ ؛ نَقَلَهُ الجوهري عن ابنِ مناذر .
*!والخوافِي : من سَعَفِ النَّخْلِ ما دونَ القِلَبة ؛ نَقَلَهُ الجوهرِيُّ ، وهي نَجْديَّةٌ ؛ وبلُغَةِ الحجاز : العَوَاهِنُ .
*!وخَفَى البَرْقُ *!يَخْفى كرَمَى يَرْمي ، *!وخَفِيَ *!يَخْفى كرَضِيَ يَرضى ، *!خَفْياً فيهما ؛ الأخيرَةُ عن كُراعٍ ؛ إذا بَرَقَ بَرْقاً ضَعِيفاً مُعْتَرِضاً في نواحِي الغَيْم .

ورجُلٌ *!خَفِيُّ البَطْنِ : ضامِرُه ؛ عن ابنِ الأعرابيِّ ؛ وأَنْشَدَ :
فقامَ فأَدْنَى مِن وِسادِي وِسادَهُ
خَفِي البَطْنِ مَمْشُوقُ القَوائِمِ شَوْذَبُ *!والخَفاءُ ، كسَماءٍ : المُتَطَأْطِىءُ مِن الأرضِ .
*!وتَخَفَّى : مثْلُ *!اخْتَفَى ؛ نَقَلَه الزَّمخشريُّ .
*!والمُخْتَفِى : لَقَبُ أَحمدَ بنِ عيسَى بنِ زيْدٍ الشَّهيد .

##### Türkçe

: ( **خَفاهُ** **يَخْفِيه** **خَفياً** )—fetha sonra sükûn ile—( **وخُفِيّاً** ) da; **عُتِيَ** gibi: (Onu ortaya çıkardı); ve bu, zıt anlamlılardandır.

Denir ki: **خَفَى** yağmur, fareleri; onları inlerinden çıkardığı zaman; yani deliklerinden. İmru’ul-Kays bir atı vasfederken dedi:
**خَفاهُنَّ** من أَنْفاقِهنَّ كأَنَّما
خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحَابٍ مُرَكَّبِ
Ve şöyle de rivayet edilir: من عَشِيَ مُجَلَّبِ.

Ve el-Lihyânî, İmru’ul-Kays b. Âbis’e ait olarak okudu:
فإنْ تَكْتُمُوا الشّرَّ لا **نَخْفِه**
وإن تَبْعَثُوا الحَرْبَ لا نَقْعُدِ

Onun sözü: لا نَخْفِه, yani onu ortaya çıkarmayız.

Ve yüce Allah’ın sözü şöyle okunmuştur: ﴿إنَّ الساعَةَ آتِية أَكادُ **أَخْفِيها**﴾ ; yani onu ortaya çıkarırım; bunu el-Lihyânî, el-Kisâî’den, Muhammed b. Sehl’den, Saîd b. Cübeyr’den nakletti.

Bunu el-Ahfeş’ten de nakletti; ve bununla şu hadis de tefsir edildi: ( كانَ **يَخْفي** صَوْتَه بآمِيْن ) ; onu yâ’nın fethasıyla ضبط eden kimse hakkında; yani (ortaya çıkarır).

( Ve ) **خَفَاهُ** **يَخْفِيه**: (Onu çıkardı; **كاخْتَفاهُ**); ve o, ondan **افْتَعَل** babıdır. Şair dedi:
فاعْصَوْصَبُوا ثم جَسُّوهُ بأَعْيُنِهِمْ
ثم **اخْتَفَوْهُ** وقَرْنُ الشَّمسِ قد زالا
Ve ondan hadis: ( ما لم تَصْطَبِحُوا أَو تَغْتَبِقُوا أَو **تَخْتَفُوا** بَقْلاً ) ; yani onu ortaya çıkarırsınız; ve cim ile ve hâ ile de rivayet edilir; ve kendi yerinde daha önce geçti.

( **وخَفِيَ** ) ona iş gizli kaldı, ( **كرَضِيَ** ), **يَخْفَى** ( **خَفاءً** ) med ile; (o hâlde o **خافٍ** ve **خَفِيٌّ**’dir), **غَنِيَ** gibi: (Ortaya çıkmadı).

( **وخَفاهُ** o, ve **أَخْفاهُ**: onu örttü ve gizledi.) Kur’ân’da: ﴿إن تُبْدُوا ما في أَنْفُسِكم أَو **تُخْفُوه**﴾.

Ve yüce Allah’ın sözü: ﴿أَكادُ **أُخْفِيها**﴾ , yani onu örterim ve gizlerim.

El-Lihyânî dedi: Bu, halkın kıraatidir.

Übeyy’nin harfinde: أَكادُ أُخفِيها من نفْسِي.

El-Ferrâ dedi: Tefsirde أَكادُ أُخْفِيها من نفْسِي; öyleyse size onu nasıl bildiririm.

İbn Berrî dedi: Ebû Ali el-Kâlî dedi ki: خَفَيْتُ “ortaya çıkardım”dır, başka değil; أما **أَخْفَيْت** ise iki iş için olur; ve el-Asma‘î ile Ebû Ubeyd el-Kâsım b. Selâm’ı hatalı saydı.

( **والخافِيَةُ**: aleniyetin zıddı.)

( Ve ) ayrıca: ( **الشَّيءُ الخَفِيُّ**; **كالخافِي** **والخَفَا** ), kasr ile. Şair dedi:
وعالِمِ السِّر وعالِمِ **الخَفَا**
لقد مَدَدْنا أَيْدِياً بَعْدَ الرَّجا
Ve Ümeyye dedi:
وتنسجه الطَّيْرُ الكوامِنُ في الخَفا
وإذْ هي في جوِّ السَّماءِ تَصَعَّدُ
أما **الخَفاءُ** ise, med ile: o, sana gizli kalmış olandır.

( Ve ) denir ki: ( **خَفِيتُ** له, **كرَضِيتُ** , خُفْيَةً, damme ve kesra ile): yani ( **اخْتَفَيْتُ** ).

El-Lihyânî dedi: Bu böyle rivayet edilmiştir.

( Ve ) denir ki: ( يأْكُلُهُ خِفْوَةً, kesra ile): yani (onu çalar); ve bu, daha önce geçtiği üzere **خفْيَةٍ**’den muâkabe üzerinedir. Sa‘leb okudu:
وهُنَّ الأُلى يأْكُلْنَ زادَكَ خِفْوَةً
وهَمْساً ويُوطِئْنَ السُّرى كُلَّ خابِطِ
Der ki: azığını çalarlar; seni gördüklerinde ölür hâle gelince seni bırakırlar.

( **واخْتَفَى** ) ondan: (Gizlendi ve saklandı, **كأَخْفَى**); bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir; ( **واسْتَخْفَى** ).

El-Cevherî dedi: **واسْتَخْفَيْتُ** منك, yani saklandım; **اخْتَفَيْت** deme.

İbn Berrî dedi: El-Ferrâ, **اخْتَفَيْت**’in geldiğini hikâye etti; **اسْتَخْفَيْتُ** anlamında; ve şu beyti okudu:
أَصْبَحَ الثَّعْلَبُ يَسْمُو للعُلا
**واخْتَفَى** من شِدَّةِ الخَوْفِ الأَسَد
Bu hâlde o, **أَخْفَيْته**’nin mutâvi‘idir: **فاخْتَفَى**; tıpkı “onu yaktım, o da yandı” demen gibi: أَحْرَقْته فاحْتَرَقَ. Ondan yüce Allah’ın sözü: ﴿**يَسْتَخْفُونَ** من الناسِ ولا يَسْتَخْفونَ مِن اللَّهِ﴾.

El-Ferrâ, yüce Allah’ın sözü hakkında dedi: ﴿ومن هو **مُسْتَخْفٍ** بالليلِ وسارِبٌ بالنَّهار﴾ , yani gizlenen.

El-Leys dedi: **أَخْفَيْتُ** sesi; ben onu **أُخْفِيه** إخْفاءً; onun lâzım fiili **اخْتَفَى**’dır.

El-Ezherî dedi: Daha çok **اسْتَخْفى**’dır, **اخْتَفَى** değil; ve **اخْتَفَى** yüksek lehçeden olmayan bir dildir. Başka bir yerde dedi: أما **اخْتَفَى** “خَفِيَ” anlamında ise, o bir dildir; yüksek lehçeden değildir ve inkâr edilen de değildir.

( Ve ) **اخْتَفَى** (kanını; onunla bilinmeksizin onu öldürdü); ve ondan el-Ğanevî’nin Ebû’l-Âliye’ye sözü: إنَّ بنِي عامِرٍ أَرادُوا أَن **يَخْتَفُوا** دَمِي.

( **والنُّونُ الخَفِيَّةُ** ): o, sâkinedir; ve ona ( الخَفِيفَةُ ) da denir.

( **وأَخْفِيَةُ النَّوْرِ**: onun tomurcuk kılıflarıdır), **كِمامٍ**’ın cem‘idir; onun tekili **خِفاءٌ**’dır.

( وأَخْفِيَةُ الكَرَا: gözlerdir); dedi ki:
لَقَدْ عَلِم الأَيْقاظُ **أَخْفِيَةَ** الكَرَا
تَزَجُّجَها من حالِكٍ واكْتِحالَها
( **والخافِي** **والخافِيَةُ** **والخافِياءُ**: cinlerdir; cem‘i **خَوافٍ**.)

El-Lihyânî hikâye etti: Ona **الخافِي**’den bir rüzgâr isabet etti; yani cinlerden. Araplardan da hikâye etti: Ona **الخوافِي**’den bir rüzgâr isabet etti; dedi ki: O, cin olan **الخافِي**’nin cem‘idir.

Sıhâh’ta: el-Asma‘î dedi: **الخافِي** cinlerdir. A‘şâ Bâhile dedi:
يَمْشِي ببَيْداءَ لا يَمْشِي بها أَحَدٌ
ولا يُحَسُّ من الخافِي بها أَثَرُ

Ve hadiste: (Şüphesiz **الخزاءَةَ**’yi, kadınların akıllıları **الخافِيَةِ**’den içerler!) ; ancak cinler, gözlerden gizlenmeleri sebebiyle bununla adlandırıldılar.

Ve hadiste: ( **القَرَعِ** hakkında (orada) yeni bir şey yapmayın; çünkü o **الخَافِين**’in, yani cinlerin namazgâhıdır); ve **القَرَعُ**, harekeli olarak: otların arasında, üzerinde bitki olmayan yerden parçalar.

( **خافِيَةٌ** bir yer: onda cin vardır); **المرَّارُ الفَقْعسيُّ** dedi ki:

Sana doğru **خافِيَةً** ve insan(lar)ı zorlayarak geldim
Ve içinde binekli topluluk için gûl bulunan vadiler(den)

( **الخَوافِي**: kuş iki kanadını topladığında gizlenen tüylerdir; yahut o, ) tüylerdir (omuzlardan sonra olan dört (tüy)); bunu **اللَّحْيانيُّ** nakletti: iki söz birbirine yakındır.

( Yahut o, yedi tüydür) kanatta (öndeki yedi (tüy)den sonra) bulunurlar; **ابنِ جَبَلة**’den rivayette böyle vâki olmuştur.

İnsanlar ancak şöyle rivayet ettiler: dört **قَوادِمُ** ve dört **خَوافٍ**; bunların bir tanesi **خافِيَةٌ**’dir.

**الجَوهرِيُّ**, **الأَصْمعيّ**’den nakletti: onlar, kanadın ön kısmındaki on tüyden aşağıda olanlardır.

Bundan, Lût kavminin şehri hadisi: (Şüphesiz Cebrâil onu kanadının **خَوافِي**’si üzerine taşıdı); ve o, kuşun kanadındaki küçük tüylerdir.

Ebû Süfyân hadîsinde: (Yanımda, akbabanın **خافِيَة**’si gibi bir hançer vardır); onun küçük olduğunu kasteder.

( **الخِفَاءُ**, lafız ve mânâ bakımından **الكِساءِ** gibidir); ona bu ad verildi; çünkü kırbaya atılır da onu gizler.

**اللَّيْثُ** dedi: o, kadının elbiselerinin üstüne giydiği bir örtüdür; ve her şeyi bir örtü yahut benzeri bir şeyle örttüğün şey, onun **خِفاؤه**’dur; (çoğulu **أَخْفِيَةٌ**); bundan, **ذي الرُّمَّة**’nin sözü:

Üzerinde azık ve yıpranmış elbiseler ve **أَخْفِيَة** vardır
Neredeyse semer kayışı onları sırtından çekip götürecek

**الكُمَيْت** dedi; bir kavmi yererek ve onların evlerinden ayrılmadıklarını ve savaşa katılmadıklarını (söyleyerek):

İşte o evlerin eyer altlıkları, vasfeden için (vardır)
Ve **أَخْفِيَةٌ**; onlar değildir ki çekilip sürüklensin

( **الخَفِيَّةُ**, **غَنِيَّةٍ** gibi: derin kuyu) suyunun gizliliği sebebiyle.

Ve denildi: Âd kavminden kalma bir kuyu idi; gömüldü, sonra kazıldı; çoğulu **الخَفَايا** ve **الخَفِيَّات**’tır.

**الصِّحاح**’ta: **ابنُ السِّكِّيت** dedi: ve her kuyu ki kazılmış, sonra bırakılmış, ta ki gömülmüş; sonra onu yeniden kazıp temizlemişlerse o **خَفِيَّةٌ**’dir.

**أَبو عبيدٍ** dedi: çünkü o çıkarıldı ve ortaya kondu.

(Ve) **الخَفِيَّةُ** ayrıca: (sık, birbirine girmiş koruluk)tur; aslan onu in’i yapar ve o onun **خَفِيّته**’sidir; şair dedi:

Şerâ’nın aslanları, **خَفِيَّةٍ**’nin aslanlarıyla karşılaştı
Zehir içişirler; hepsi de uyuşuk (dişiler)dir

Ve denildi: **خَفِيَّةُ** ve **شَرىً**, bir yerin iki özel isimleridir; dedi ki:

Biz aslanı öldürdük: **خَفِيَّةٍ**’nin aslanını
Artık bundan sonra şarap lezzeti üzere içmediler

Ve **الصِّحاح**’ta: onların “**أُسُودُ خَفِيَّةٍ**” demeleri, “**أُسُود حلْيَةٍ**” demeleri gibidir; ikisi de iki aslanlıktır.

**ابنُ برِّي** dedi: işitilen “**أُسُود خَفِيَّةٍ**”dir; doğru olan ise **خَفِيَّةَ**’dir, gayr-i munsarif; ancak şiirde munsarif yapılır.

(Ve) denir: (onda **خَفِيَّةٌ** vardır), yani:

(az bir delilik) ve dokunma; **الجَوهرِيُّ** bunu **ابنِ مناذر**’den nakletti.

(Ve) onların sözü: ( **بَرِحَ الخفاءُ** ), yani (iş açık oldu); **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; bu, ortaya çıktığında ve **بَراحٍ**’ta, yani açığa çıkmış bir işte olduğunda (söylenir).

Ve denildi: **بَرِحَ الخَفاءُ** yani gizlilik gitti; birincisi daha iyidir.

Bazıları dedi: buradaki **الخَفاءُ** sırdır; böylece “sır ortaya çıktı” der.

**يَعْقوبُ** dedi: (ve) Araplardan bazıları dedi: (kadından **خَفِيَّاها** güzel olursa, geri kalanı da güzel olur; yani sesini ve ayağının yere basışının izini); **الصِّحاح**’ın bazı nüshalarında: “yerde”; çünkü o, sesi yumuşak olursa bu onun hayâsına delâlet eder; ve adımları birbirine yakın olur ve ayağının basış izi yerde yerleşirse, bu onun kalçaları ve uylukları olduğuna delâlet eder.

( **المُخْتَفِي**: kefenleri çıkarması sebebiyle mezar soyguncusudur); Medine ehlinin lügatidir.

Ve denildi: o, gizlenme ve **الاخْتِفاءِ**’dandır; çünkü o **خُفْيةٍ** içinde çalar.

Hadiste: ( **المخْتَفِي** üzerine kesme yoktur).

Bir diğerinde: ( **المُخْتَفِيَ** ve **المُخْتَفِيَةَ**’ye lânet etti).

Bir diğerinde: (kim bir ölüyü **اخْتَفَى** ederse, sanki onu öldürmüştür).

Ona ilâve olarak (şunlar) da zikredilir:

**المُسْتَخْفيةُ** el: hırsızın ve mezar soyguncusunun elidir; bundan, **عليِّ ابنِ رَباحِ**’ın sözü: sünnet, **المُسْتَخْفِيَة** elin kesilmesidir; **المُسْتَعْليَةُ** el kesilmez; **المُسْتَعْلِيَة** el ile gasıp ve yağmacının ve onların mânâsında olanın elini kasteder.

Ve **أَخْفاهُ**: onun **خَفاءَهُ**’sini giderdi; bununla, **ابنُ جنِّي** şu yüce sözünü tefsir etti: ﴿**أُخْفِيها**’ya neredeyse (yaklaşırım)﴾ yani onun **خَفاءَها**’sını gideririm; yani örtüsünü; tıpkı “**أَشْكَيْته**” dediğin gibi: şikâyet ettiği şeyi ondan giderdiğinde.

**الجَوهرِيُّ** de onu nakletti.

Onunla **خَفِيّاً** karşılaştım, **غَنِيَ** gibi: yani gizlice.

Yüce sözü: ﴿Rabbinize yalvararak ve **خُفْيَةً** dua edin﴾ yani boyun eğen, ibadet eden (kimseler olarak); ve denildi: yani O’na ibadeti nefislerinizde itikad edin; çünkü duanın mânâsı ibadettir; bu, **الزجَّاج**’ın sözüdür.

**ثَعْلَب** dedi: o, onu nefsinde anmandır.

**اللّحْيانيُّ** dedi: **خُفْية** alçak ses ve sükûnet içinde; ve “**تَضَرُّعاً**” ise tevazu göstermektir.

**الأَخْفَش** dedi: **المُسْتَخْفي** zâhirdir; bununla yüce sözünü tefsir etti: ﴿ve geceleyin **مُسْتَخْفٍ** olan kimse﴾.

**الأَزْهرِيُّ** onu hatalı saydı.

Ve **الخَفِيُّ**, **غَنِيَ** gibi: insanlardan uzak duran, yeri onlara gizli kalan kimsedir; bununla hadîs tefsir edildi: (Şüphesiz Allah, takvâ sahibi, zengin, **الخَفِيَّ** kulu sever).

Hicret hadîsinde: (Bizden haberini **أَخْفِ** et), yani bizden sorana haberi ört.

**الخافِي**: insandır; o, zıddıdır.

**الخافِيَةُ**: bedende cinlerden gizlenen şeydir; **الجوهري** bunu **ابنِ مناذر**’den nakletti.

**الخوافِي**: hurma yaprağının (salkım sapının) **القِلَبة**’den aşağısında olanıdır; **الجوهرِيُّ** nakletti; bu Necdîdir; Hicaz lügatinde: **العَوَاهِنُ**.

**خَفَى البَرْقُ** **يَخْفى** “**رَمَى يَرْمي**” gibi; ve **خَفِيَ** **يَخْفى** “**رَضِيَ يَرضى**” gibi; ikisinde de **خَفْياً**; sonuncusu **كُراعٍ**’dan (nakildir); bulutun kenarlarında zayıf, enlemesine bir şimşek çaktığında.

Ve bir adam: **خَفِيُّ البَطْنِ**: onun karnı zayıf (ince) olandır; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:
Kalktı da yastığımın yanına yastığını yaklaştırdı,
**خَفِي البَطْنِ**; bacakları uzun, endamlı, çevik.

Ve **الخَفاءُ**, **سَماءٍ** gibi: yerden alçak (aşağı sarkık) olandır.

Ve **تَخَفَّى**: **اخْتَفَى** gibidir; onu Zemahşerî nakletti.

Ve **المُخْتَفِى**: şehîd Ahmed b. Îsâ b. Zeyd’in lakabıdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: خفى

خَفِىَ
1 خَفِىَ خف خفى خفي خفيي , (Mgh, Msb, K,) aor. يَخْفَى, (Msb, K,) inf. n. خَفَآءٌ, (Mgh, Msb, K,) has two contr. significations: (Mgh, Msb:) It was, or became, unperceived or imperceptible, [or hardly perceived or perceptible, by any of the senses, or only by the eye or ear, or by the mind; mostly] unapparent, or not apparent; (K;) [latent; obscure;] hidden, concealed, or covered; (Mgh, Msb;) [or unconspicuous; but also faint, or dim, to the sight; suppressed, or stifled, said of the voice; or low, faint, gentle, or soft, to the ear; and obscure to the mind, abstruse, recondite, occult, or covert; and secret, private, or clandestine:] and the contr., i. e. it appeared; it was, or became, apparent, open, manifest, plain, or evident; (Mgh, Msb;) [as also ↓ استخفى: (see مُسْتَخْفٍ, below:)] or, accord. to some, the particle that connects it with its subject distinguishes one meaning from the other: (Msb:) you say, خَفِى عَلَيْهِ, aor. and inf. n. as above, (S, Mgh, Msb, TA,) it (a thing, or an affair, Mgh) was, or became, unperceived or imperceptible, [&c., by him;] unapparent, or not apparent, [or obscure, &c., to him;] (TA;) or hidden, or concealed, from him: (Mgh, Msb:) and خَفِىَ لَهُ it appeared to him; it was, or became, perceptible, apparent, open, &c., to him: [but see what follows:] (Mgh, Msb:) whence the sayings of Mohammad, [app. the Hanafee Imلm,] referring to spoils, فَخَفِى لَهُمْ أَنْ يَذْهَبُوا بِهَا وَيَكْتُمُوهَا أَهْلَ الشِّرْكِ, i. e. It appeared [to them that they should go away with them, or take them away, and conceal them from the believers in a plurality of gods], and خَفِىَ لَهُمْ أَنْ يُخْرِجُوهَا اـِلَى دَارِ الاـِسْلَامِ [It appeared to them that they should take them forth to the territory of El-Islلm]: but this is said only in relation to that which appears from a state of concealment or from a hidden quarter. (Mgh.) [Hence,] بَرِحَ الخَفَآءُ The affair, or case, became manifest: (S, K:) or the state of concealment departed, or ceased; but the former explanation is better: or, as some say, ↓ الخَفَآءُ here signifies the secret; and the meaning is, the secret became apparent: (TA:) or, lit., the low ground became high and apparent; meaning (assumed tropical:) what was concealed became revealed. (Har pp. 133-4. [See also art. برح.]) [And عَلَى خَفَآءٍ means Covertly, secretly, privately, stealthily, or clandestinely. (See also what follows.)] ― -b2- خَفِيتُ لَهُ, aor. خَفَىَ , (K,) inf. n. خُفْيَةٌ and خِفْيَةٌ (Msb, K) and خِفْوَةٌ, (K,) the ى and و being interchangeable, (TA,) signifies ↓ اِخْتَفَيْتُ [i. e. I made myself unapparent to him, lurked, or lay hid or in ambush, for him; cloaked, or disguised, myself to him; hid, or concealed, myself from him]: (K:) [for] اختفى signifies he hid, or concealed, himself, (Fr, * El-Fلrلbee, JK, * Msb, K,) مِنْهُ from him; (TA;) as also ↓ استخفى, (Fr, * JK, * Msb, K,) and ↓ اخفى, (IAar, K,) and ↓ تخفّى also is syn. with اختفى [in this sense]: (Z, TA:) or you say, ↓ اِسْتَخْفَيْتُ مِنْكَ, meaning I hid, or concealed, myself from thee; but not ↓ اِخْتَفَيْتُ: (IKt, Th, S, Msb:) or ↓ اختفى in the sense of خَفِىَ is not of high authority, nor is it disallowed, (Az, Msb, TA,) but ↓ استخفى is more usual. (Az, TA.) You say, فَعَلْتُهُ خُفْيَةً and خِفْيَةً [I did it covertly, secretly, privately, stealthily, or clandestinely]. (Msb) And قُتِلَ خفْيَةً and خِفْوَةً [He was slain covertly, secretly, &c.]. (JK.) And يَأْكُلُهُ خِفْوَةً [lit. He eats it covertly, &c.,] means he steals it. (K.) In the saying in the Kur [vii. 53], اُدْعُو رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً, the meaning [of the last word] is, Submissively, devoting yourselves to his service: or, accord. to Zj, adhering to his service in your minds: or, accord. to Th, celebrating Him in your minds: or, accord. to Lh, in quietness, and stillness: (TA:) or secretly; and so in the similar passage in the Kur vi. 63. (Jel, and so Bd on this latter passage.) خُفْيَةٌ is from أَخْفَيْتُ الصَّوْتَ [explained below in this paragraph]: (JK:) the intrans. v. whereof is ↓ اختفى [signifying It (the voice) was, or became, suppressed, or stifled; or low, faint, gentle, or soft; like خَفِىَ, which is more common]. (Lth, TA.) -A2- خَفَاهُ, aor. يَخْفِيهِ, (JK, S, Msb, K,) inf. n. خَفْىٌ (JK, Msb, * K) and خُفِىٌّ, (K,) also has two contr. significations: (S, Msb, TA:) He made it perceptible, apparent, open, manifest, plain, or evident: (JK, S, Msb, K:) and he hid, or concealed, or covered, it; (S, Msb, K; [in this latter sense, erroneously written in the CK خَفّاهُ;]) as also ↓ اخفاهُ: (S, K:) or, accord. to some, this latter has the latter meaning; and the former verb has [only] the former meaning: but accord. to other, the reverse is the case: (Msb:) or, accord. to Aboo-' Alee El-Kلlee, the former verb has the former meaning only; and ↓ the latter verb has both meanings: (IB, TA:) ↓ the latter is also explained as signifying he removed its خِفَآء, i. e. its covering: (TA:) and the former, as meaning he made it to come forth from a state of concealment: (JK:) and he drew it forth; (K;) as also ↓ اختفاهُ. (S, Msb, K.) One says, خَفَى المَطَرُ الفَأْرَ The rain made the rats, or mice, to come forth from their holes. (S.) It is said in the Kur [xx. 15], اـِنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أَخْفِيهَا, (JK, TA,) or ↓ أُخْفِيهَا, (JK, S, TA,) accord. to different readers: (TA:) the former means [Verily the hour of the resurrection is coming:] I am almost making it to appear: (JK, TA:) and the latter, I am almost removing that which conceals it: (S, IJ, TA:) or I almost conceal it: (JK, TA:) or, as Ubeي reads it, أَكَادُ أُخْفِيهَا مِنْ نَفِْسى [I almost conceal it from Myself]: and Fr says [that the meaning is], I almost conceal it from Myself, and how then should I acquaint you therewith? (TA.) And it is said in a trad. respecting the flight [from Mekkeh], اخفى عَنَّا خَبَرَكَ [written without the vowel-signs, so that it may be اِخْفِى or ↓ أَخْفِى,] i. e. Conceal thou thine information from such as may ask thee respecting us. (TA.) And in another trad., كَانَ يَخْفِى صَوْتَهُ بِأَنِينٍ, thus with fet-h to the ى, meaning He used to make his voice perceptible [or audible, with moaning]. (TA.) And you say, الصَّوْتَ ↓ أَخْفَيْتُ [meaning I suppressed, or stifled, the voice; or made it low, faint, gentle, or soft]. (Lth, JK, TA.) [And الكَلَامَ ↓ اخفى He uttered speech, or the speech, in a low, faint, gentle, or soft, tone; he spoke in a low, faint, gentle, or soft, manner; lit. he made speech, or the speech, to be low, &c.] -A3- خَفَى, aor. يَخْفِى; and خَفِىَ, aor. يَخْفِى; inf. n. of each خَفْىٌ; said of lightning: see خَفَا, in art. خفو.

4 أَخْفَىَ as an intrans. v.: see 1, in the former half of the paragraph, near the middle. -A2- As a trans. v.: see 1, in seven places, in the latter half of the paragraph.

5 تَخَفَّىَ see 1, in the former half of the paragraph, near the middle.

8 اـِخْتَفَىَ as an intrans. v.: see 1, in four places. ― -b2-

اِخْتَفَى
اِخْتَفَى أختفي اختفى اختفي ٱختفى , said of a man, [if it be not a mistranscription for اُخْتُفِىَ, like اُخْتُفِىَ دَمُهُ,] signifies also He was slain covertly, secretly, or clandestinely. (JK.) -A2- As a trans. v.: see 1. ― -b2- You say also اختفى مَيِّتًا He drew forth a dead body from the grave, to steal the grave-clothes. (TA.) ― -b3- And اختفى البِئْرَ He dug, or cleared out, the well. (Msb.) ― -b4- And اختفى دَمَهُ He slew him without its being known. (K.)

10 اـِسْتَخْفَىَ see 1, in four places, in the former half of the paragraph.

خَفًا
خَفًا خف خفا [more properly written خَفًى] A thing that is unperceived or imperceptible, [or hardly perceived or perceptible,] unapparent, or not apparent; [latent; obscure; &c.; (see 1, first sentence;)] (JK, K;) as also ↓ خَافِيَةٌ and ↓ خَافٍ [for شَىْءٌ خَافٍ, the explanation in the JK]. (K.) [See also خَفَآءٌ.]

خَفَِى البَطْنِ
خَفَِى البَطْنِ خفي البطن A man lank in the belly. (IAar, TA.)

خَفَآءٌ
خَفَآءٌ خفآء inf. n. of خَفِىَ. (Mgh, Msb, K.) ― -b2- Also A thing that is unperceived or imperceptible [&c. (see خَفًا)] by one; unapparent, or not apparent. [latent, or obscure,,] to one; or hidden, or concealed, from one. (TA.) A secret: so, accord. to some, in the phrase بَرِحَ الخَفَآءُ mentioned above: see 1, in the former half of the paragraph. (TA.) And [in the same phrase, accord. to some,] Low, or depressed, ground. (TA.)

خِفَآءٌ
خِفَآءٌ خفآء A [garment of the kind called] رِدَآء, which a woman wears over her other clothes: (Lth, JK:) or a [garment of the kind called] كِسَآء: (S, K:) and any covering of a thing, (Lth, JK, *) whatever it be with which one covers a thing, such as a كساء and the like: (Lth:) pl. أَخْفِيَةٌ. (Lth, JK, S, K.) ― -b2- [Hence,] أَخْفِيَةُ النَّوْرِ The calyxes of flowers: (K:) sing. as above. (TA.) ― -b3- And أَخْفِيَةُ الكَرَا [The coverings of drowsiness; meaning] the eyes. (K.)

خَفِىٌّ
خَفِىٌّ خف خفى خفي خفيي i. q. ↓ خَافٍ; (S, K;) applied to a thing; (S;) i. e. Unperceived or imperceptible, [or hardly perceived or perceptible, by any of the senses, or only by the eye or ear, or by the mind; mostly] unapparent, or not apparent; (K;) [latent; obscure; hidden, or concealed; or unconspicuous; but also faint, or dim, to the sight; suppressed, or stifled, applied to the voice; or low, faint, gentle, or soft, to the ear; and obscure to the mind, abstruse, recondite, occult, or covert; and secret, private, or clandestine: see 1, first sentence:] pl. خَفَايَا. (S.) [You say نَجْمٌ خَفِىٌّ A dim star or asterism. And مَكَانٌ خَفِىٌّ An obscure, or a concealed, place. And صَوْتٌ خَفِىٌّ A low, faint, gentle, or soft, voice or sound.] And اِمْرَأَةٌ خَفِيَّةُ الصَّوْتِ A woman having a low, faint, gentle, or soft, voice. (TA in art. خفض.) And النُّونُ الخَفِيَّةُ i. q. الخَفِيفَةُ [q. v.]. (K.) And some of the Arabs say, (Yaakoob, S,) اـِذَا حَسُنَ مِنَ المَرْأَةِ خَفِيَّاهَا حَسُنَ سَائِرُهَا, meaning [When] the voice and the foot-mark of the woman [are good, or pleasing, the rest, or the whole, of what pertains to her is good, or pleasing]: (Yaakoob, JK, S, K:) for when her voice is soft, or gentle, this indicates her being bashful, or shy; and when her foot-marks are near together, and firmly impressed, they indicate that she has [large] buttocks and haunches. (Yaakoob, S.) One says also, لَقِيتُهُ خَفِيًّا I met him covertly, secretly, privately, or clandestinely. (TA.) [And مَشَى مِشْيَةً خَفِيَّةً He walked with a soft, or stealthy, gait.] ― -b2- Also One who secludes himself from [other] men; whose place is concealed from them. (TA.)

خَفِيَّةٌ
خَفِيَّةٌ خف خفي خفيه خفية A well: (S, K:) or a deep well; because its water is not perceived, or not apparent: (TA:) or a well of ancient times, that has become filled up and then dug again: (JK, TA:) or any well that has been dug and then left until it has become filled up, then dug again, and cleared out: (ISk, S:) [opposed to بَدِىْءٌ:] accord. to A'Obeyd, it is so called because it is made to appear: (S:) pl. خَفَايَا and خَفِيَّاتٌ. (JK, TA) ― -b2- And A tangled, or luxuriant, or dense, thicket, (JK, K, TA,) which the lion takes as his covert: (JK, TA:) or خَفِيَّة is the name of a certain place frequented by lions; (S, IB;) and is properly imperfectly decl., so that you say أُسُودُ خَفِيَّةَ; but it may be perfectly decl. in poetry. (IB.) -A2- Also A slight taint, or infection, or a touch, or stroke, of insanity: so in the phrase بِهِ خَفِيَّةٌ In him is a slight taint, &c., of insanity. (Ibn-Menلdhir, S, K. *)

خَافٍ
خَافٍ خاف خافي : see خَفِىٌّ: ― -b2- and see also خَفًا. ― -b3- الخَافِى The jinn, or genii; (As, Lh, JK, S, K;) because they conceal themselves from the eyes [of men]; (TA;) as also ↓ الخَافِيَآءُ (JK, K) and ↓ اخَافِيَةُ: (K:) or this last signifies what conceals itself in the body, of the jinn, or genii: (Ibn-Menلdhir, S:) the pl. (of the first, Lh, JK, [and of the second and third also accord. to analogy,]) is خَوَافٍ; (Lh, JK, K;) [and of the first, خَافُونَ also, like قَاضُونَ; for] the bare piece of ground amid herbage is said, in a trad., to be مُصَلَّى الخَافِينَ, i. e. [The praying-place] of the jinn, or genii. (TA.) The first (الخَافِى) also signifies Mankind; thus bearing two contr. [or rather opposite] meanings. (TA.) And one says, هُوَ ↓ مَا أَدْرِى أَىُّ خَافِيَةَ, (K and TA voce خَالِفَة, q. v.,) or ↓ خَافِيَةٍ, (CK ibid.,) I know not what one of mankind he is. (K ibid.) ― -b4- أَرْضٌ خَافِيَةٌ [and ↓ أَرْضُ خَافِيَةٍ, the latter word in the former case being an epithet, fem. of خَافٍ, and in the latter case a subst., or an epithet in which the quality of a subst is predominant,] A land in which are jinn, or genii. (K.) ― -b5- خَافِى الغُرَابِ: see the last sentence but one in the next paragraph.

خَافِيَةٌ
خَافِيَةٌ خافي خافيه خافية contr. of عَلَانِيَةٌ [app. meaning that it signifies A state of being unapparent or not apparent, covert, secret, private, or clandestine: though explained in the TK (followed by Freytag) as an epithet applied to a man, meaning whose actions are always covert]. (K.) ― -b2- See also خَفًا. ― -b3- And see خَافٍ, in four places. ― -b4- Also One, i. e. a single feather, of the feathers called الخَوَافِى: (TA:) الخَوَافِى signifies the feathers below the ten that are in the fore part of the wing: (As, S:) or certain feathers that are concealed when the bird contracts its wing: (K:) or the four feathers that are [next] after those called المَنَاكِب, (Lh, K, *) and next before those called الأَبَاهِر: (S in art. بهر, and L in art. نكب:) or seven feathers in the wing, after the seven foremost: (K, * TA:) but the people [generally] mention them as four: or they are the small feathers in the wing of a bird. (TA.) خَنْجَرٌ مِثْلُ خَافِيَةِ النَّسْرِ [A dagger like the خافية of the vulture], occurring in a trad., means a small خنجر. (TA.) One says also خَافِيَةُ الغُرَابِ [The خافية of the crow]: and the pl. is [sometimes expressed by using the coll. gen. n., saying] الغُرَابِ ↓ خَافِى. (JK.) ― -b5- الخَوَافِى also signifies The palm-branches [next] below the قِلَبَة [which latter are the branches that grow forth from the heart of the tree]: (S, TA:) thus called in the dial. of Nejd: (TA:) in the dial. of El-Hijلz called العَوَاهِنُ. (S, TA.)

الخَافِيَآءُ
الخَافِيَآءُ الخافيآء : see خَافٍ.

مُخْتَفٍ
مُخْتَفٍ مختف مختفي A rifler of graves: (JK, S, Msb, K:) because he extracts the grave-clothes; (S, Msb, TA;) or because he steals covertly: a word of the dial. of the people of El-Medeeneh: fem. مُخْتَفِيَةٌ. (TA.)

مُسْتَخْفٍ
مُسْتَخْفٍ مستخف Hiding, or concealing, himself: and accord. to Akh, appearing: in both of which senses it is said to be used in the words of the Kur [xiii. 11], مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ [Hiding himself by night, and appearing by day: or appearing by night, and hiding himself by day: see art. سرب]. (TA.) ― -b2- اليَدُ المُسْتَخْفِيَةُ The hand of the thief, and of the rifler of graves: opposed to اليَدُ المُسْتَعْلِيَةُ, which is the hand of him who takes by force, and of the plunderer, and the like: the Sunneh ordains that the former shall be cut off [except in certain cases], but not the latter. (TA.)

##### Türkçe

**خَفِىَ**
1 **خَفِىَ** خف خفى خفي خفيي, (Mgh, Msb, K,) muzâri‘i **يَخْفَى**, (Msb, K,) mastar ismi **خَفَآءٌ**, (Mgh, Msb, K,) iki zıt mânaya sahiptir: (Mgh, Msb:) O, duyulmaz/algılanmaz oldu veya oldu; [yahut duyuların herhangi biriyle algılanması güç oldu; yahut yalnız göz veya kulakla; yahut zihinle; çoğunlukla] görünür olmayan, yahut görünür değil; (K;) [gizli; kapalı;] saklı, gizlenmiş yahut örtülmüş; (Mgh, Msb;) [yahut göze çarpmayan; fakat ayrıca görmeye göre silik yahut donuk; ses hakkında söylenince bastırılmış yahut boğulmuş; yahut kulağa göre alçak, zayıf, hafif yahut yumuşak; ve zihne göre kapalı, anlaşılması güç, derin, gizli, örtük; ve sır, hususî yahut gizlice:] ve bunun zıddı, yani göründü; o, görünür/açık oldu veya oldu; açık, belirgin, apaçık yahut belli; (Mgh, Msb;) [nitekim ayrıca ↓ **استخفى**: (aşağıda **مُسْتَخْفٍ**’e bak:)] yahut bazılarına göre, onu öznesine bağlayan edat, iki mânadan birini ötekinden ayırır: (Msb:) **خَفِى عَلَيْهِ** dersin, muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (S, Mgh, Msb, TA,) o (bir şey yahut bir iş, Mgh) onun için duyulmaz/algılanmaz oldu veya oldu, [&c., onun tarafından;] görünür olmayan yahut görünür değil, [yahut ona göre kapalı, &c.;] (TA;) yahut ondan saklı yahut gizlenmiş: (Mgh, Msb:) ve **خَفِىَ لَهُ**: ona göründü; ona göre algılanır oldu; görünür, açık, &c., oldu: [fakat aşağıdakine bak:] (Mgh, Msb:) buradan Muhammed’in sözleri, [görünüşe göre Hanefî imam,] ganimetlere dair, **فَخَفِى لَهُمْ أَنْ يَذْهَبُوا بِهَا وَيَكْتُمُوهَا أَهْلَ الشِّرْكِ**, yani Onlara, onunla gidip onu alıp götürmeleri ve onu çoktanrıcılık ehline karşı gizlemeleri göründü; ve **خَفِىَ لَهُمْ أَنْ يُخْرِجُوهَا اـِلَى دَارِ الاـِسْلَامِ** [Onlara, onu İslâm yurduna çıkarmaları göründü]: fakat bu, ancak gizlilik hâlinden yahut gizli bir taraftan ortaya çıkan şeye nispetle söylenir. (Mgh.) [Bundan dolayı,] **بَرِحَ الخَفَآءُ** İş yahut hâl belirgin oldu: (S, K:) yahut gizlilik hâli gitti yahut sona erdi; fakat birinci açıklama daha iyidir: yahut bazılarına göre, burada ↓ **الخَفَآءُ** sır mânasınadır; mânası: sır belirgin oldu: (TA:) yahut lafzen, alçak yer yüksek ve görünür oldu; mânası (mecaz kabul edilerek): saklı olan açığa çıktı. (Har pp. 133-4. [Ayrıca برح maddesine de bak.]) [Ve **عَلَى خَفَآءٍ**: örtülü olarak, gizlice, hususî olarak, sinsice yahut gizlice demektir. (Ayrıca aşağıdakine bak.)] ― -b2- **خَفِيتُ لَهُ**, muzâri‘i **خَفَىَ**, (K,) mastar ismi **خُفْيَةٌ** ve **خِفْيَةٌ** (Msb, K) ve **خِفْوَةٌ**, (K,) **ى** ile **و** birbirinin yerine geçer, (TA,) ↓ **اِخْتَفَيْتُ** mânasınadır [yani ona görünmez kıldım kendimi; pusuya yattım; ona karşı gizlendim; kendimi ona karşı örttüm yahut gizledim]: (K:) [çünkü] **اختفى**: o, kendini gizledi yahut sakladı, (Fr, * El-Fârâbee, JK, * Msb, K,) **مِنْهُ** ondan; (TA;) nitekim ayrıca ↓ **استخفى**, (Fr, * JK, * Msb, K,) ve ↓ **اخفى**, (IAar, K,) ve ↓ **تخفّى** da **اختفى** ile eş anlamlıdır [bu mânada]: (Z, TA:) yahut dersin ki, ↓ **اِسْتَخْفَيْتُ مِنْكَ**, mânası: senden kendimi gizledim yahut sakladım; fakat ↓ **اِخْتَفَيْتُ** değil: (IKt, Th, S, Msb:) yahut ↓ **اختفى**’nın **خَفِىَ** mânasında kullanımı yüksek otoriteli değildir; ne de yasaklanmıştır, (Az, Msb, TA,) fakat ↓ **استخفى** daha yaygındır. (Az, TA.) **فَعَلْتُهُ خُفْيَةً** ve **خِفْيَةً** dersin [onu örtülü olarak, gizlice, hususî olarak, sinsice yahut gizlice yaptım]. (Msb) Ve **قُتِلَ خفْيَةً** ve **خِفْوَةً** [o, örtülü olarak, gizlice, &c., öldürüldü]. (JK.) Ve **يَأْكُلُهُ خِفْوَةً** [lafzen: onu örtülü olarak yer, &c.,] mânası: onu çalar. (K.) Kur’ân’daki sözde [vii. 53], **اُدْعُو رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً**, son kelimenin mânası: boyun eğerek, O’nun hizmetine kendinizi vererek: yahut Zj’ye göre, zihinlerinizde O’nun hizmetine bağlı kalarak: yahut Th’ye göre, zihinlerinizde O’nu anarak: yahut Lh’ye göre, sükûnet ve durgunluk içinde: (TA:) yahut gizlice; ve Kur’ân’daki benzer yerde vi. 63’te de böyledir. (Jel, ve Bd de bu son yer üzerine böyle.) **خُفْيَةٌ**, **أَخْفَيْتُ الصَّوْتَ**’tan gelir [bu paragrafta aşağıda açıklanmıştır]: (JK:) bunun lâzım fiili ↓ **اختفى**’dır [mânası: o (ses) bastırıldı yahut boğuldu; yahut alçak, zayıf, hafif yahut yumuşak oldu; **خَفِىَ** gibi; ki o daha yaygındır]. (Lth, TA.) -A2- **خَفَاهُ**, muzâri‘i **يَخْفِيهِ**, (JK, S, Msb, K,) mastar ismi **خَفْىٌ** (JK, Msb, * K) ve **خُفِىٌّ**, (K,) yine iki zıt mânaya sahiptir: (S, Msb, TA:) onu algılanır kıldı; görünür, açık, belirgin, apaçık yahut belli kıldı: (JK, S, Msb, K:) ve onu gizledi yahut sakladı yahut örttü; (S, Msb, K; [bu ikinci mânada CK’de yanlışlıkla **خَفّاهُ** yazılmıştır;]) nitekim ayrıca ↓ **اخفاهُ**: (S, K:) yahut bazılarına göre, bu sonuncu fiil ikinci mânaya sahiptir; birinci fiil ise [yalnız] birinci mânaya sahiptir: fakat başkalarına göre, durum tersinedir: (Msb:) yahut Ebû-‘Alî el-Kâlî’ye göre, birinci fiil yalnız birinci mânaya sahiptir; ve ↓ ikinci fiil iki mânaya da sahiptir: (IB, TA:) ↓ ikincisi ayrıca, onun **خِفَآء**’ını, yani örtüsünü kaldırdı mânasıyla açıklanır: (TA:) ve birincisi, onu gizlilik hâlinden çıkardı mânasıyla: (JK:) ve onu çekip çıkardı; (K;) nitekim ayrıca ↓ **اختفاهُ**. (S, Msb, K.) **خَفَى المَطَرُ الفَأْرَ** denir: Yağmur, sıçanları yahut fareleri deliklerinden çıkardı. (S.) Kur’ân’da [xx. 15], **اـِنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أَخْفِيهَا**, (JK, TA,) yahut ↓ **أُخْفِيهَا**, (JK, S, TA,) farklı kıraatlere göre: (TA:) birincisi mânası: [Şüphesiz kıyamet saati gelecektir:] onu neredeyse görünür kılıyorum: (JK, TA:) ikincisi: onu örten şeyi neredeyse kaldırıyorum: (S, IJ, TA:) yahut onu neredeyse gizliyorum: (JK, TA:) yahut Ubeyy’in kıraatine göre, **أَكَادُ أُخْفِيهَا مِنْ نَفِْسى** [onu neredeyse kendimden gizliyorum]: ve Fr der ki [mânası], onu neredeyse kendimden gizliyorum; öyleyse size onu nasıl bildireyim? (TA.) Ve Mekke’den kaçış hakkında bir rivayette, **اخفى عَنَّا خَبَرَكَ** (harekesiz yazılmıştır; böylece **اِخْفِى** yahut ↓ **أَخْفِى** olabilir), yani Bizim hakkımızda sana sorabilecek kimselerden haberini gizle. (TA.) Ve başka bir rivayette, **كَانَ يَخْفِى صَوْتَهُ بِأَنِينٍ**, **ى** üzerine fetha ile, mânası: inleme ile sesini işittirir kılardı [yahut duyulur kılardı]. (TA.) Ve **الصَّوْتَ** ↓ **أَخْفَيْتُ** dersin [mânası: sesi bastırdım yahut boğdum; yahut onu alçak, zayıf, hafif yahut yumuşak kıldım]. (Lth, JK, TA.) [Ve **الكَلَامَ** ↓ **اخفى**: sözü yahut konuşmayı alçak, zayıf, hafif yahut yumuşak bir tonda söyledi; alçak, zayıf, hafif yahut yumuşak bir tarzda konuştu; lafzen: sözü yahut konuşmayı alçak, &c., kıldı.] -A3- **خَفَى**, muzâri‘i **يَخْفِى**; ve **خَفِىَ**, muzâri‘i **يَخْفِى**; her birinin mastar ismi **خَفْىٌ**; şimşek hakkında söylenir: **خَفَا**’ya bak, **خفو** maddesinde.

4 **أَخْفَىَ** lâzım fiil olarak: 1’e bak, paragrafın birinci yarısında, ortalara yakın. -A2- Müteaddî fiil olarak: 1’e bak, paragrafın ikinci yarısında, yedi yerde.

5 **تَخَفَّىَ** 1’e bak, paragrafın birinci yarısında, ortalara yakın.

8 **اـِخْتَفَىَ** lâzım fiil olarak: 1’e bak, dört yerde. ― -b2-

**اِخْتَفَى**
**اِخْتَفَى** أختفي اختفى اختفي ٱختفى, bir adam hakkında söylenince, [eğer **اُخْتُفِىَ** için bir yanlış yazım değilse; **اُخْتُفِىَ دَمُهُ** gibi,] ayrıca şu mânaya gelir: O, örtülü olarak, gizlice yahut gizlice öldürüldü. (JK.) -A2- Müteaddî fiil olarak: 1’e bak. ― -b2- Ayrıca **اختفى مَيِّتًا** dersin: O, kefenini çalmak için kabirden bir ölüyü çekip çıkardı. (TA.) ― -b3- Ve **اختفى البِئْرَ**: O, kuyuyu kazdı yahut temizledi. (Msb.) ― -b4- Ve **اختفى دَمَهُ**: O, onu, bilinmeksizin öldürdü. (K.)

10 **اـِسْتَخْفَىَ** 1’e bak, paragrafın birinci yarısında, dört yerde.

**خَفًا**
**خَفًا** خف خفا [daha doğru yazımı **خَفًى**] Duyulmaz/algılanmaz olan bir şey, [yahut algılanması güç olan,] görünür olmayan yahut görünür değil; [gizli; kapalı; &c.; (1’in ilk cümlesine bak;)] (JK, K;) nitekim ayrıca ↓ **خَافِيَةٌ** ve ↓ **خَافٍ** [**شَىْءٌ خَافٍ** için; JK’deki açıklama]. (K.) [Ayrıca **خَفَآءٌ**’a bak.]

**خَفَِى البَطْنِ**
**خَفَِى البَطْنِ** خفي البطن Karnı ince (sarkık) bir adam. (IAar, TA.)

**خَفَآءٌ**
**خَفَآءٌ** خفآء **خَفِىَ**’nın mastar ismidir. (Mgh, Msb, K.) ― -b2- Ayrıca, birine göre duyulmaz/algılanmaz olan bir şey [&c. (**خَفًا**’ya bak)] ; birine göre görünür olmayan yahut görünür değil. [gizli yahut kapalı,] birine göre; yahut birinden saklı yahut gizlenmiş. (TA.) Bir sır: bazılarına göre, yukarıda zikredilen **بَرِحَ الخَفَآءُ** terkibinde böyledir: 1’e bak, paragrafın birinci yarısında. (TA.) Ve [aynı terkibde, bazılarına göre,] alçak yahut çukur yer. (TA.)

**خِفَآءٌ**
**خِفَآءٌ** خفآء Kadının diğer elbiselerinin üstüne giydiği, **رِدَآء** denilen türden bir elbise: (Lth, JK:) yahut **كِسَآء** denilen türden bir elbise: (S, K:) ve bir şeyin her türlü örtüsü, (Lth, JK, *) her ne olursa olsun bir şeyi örttüğü şey; **كساء** ve benzeri gibi: (Lth:) çoğulu **أَخْفِيَةٌ**. (Lth, JK, S, K.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **أَخْفِيَةُ النَّوْرِ** Çiçeklerin çanak yaprakları: (K:) tekili yukarıdaki gibidir. (TA.) ― -b3- Ve **أَخْفِيَةُ الكَرَا** [uyuklamanın örtüleri; mânası] gözler. (K.)

**خَفِىٌّ**
**خَفِىٌّ** خف خفى خفي خفيي ↓ **خَافٍ** ile aynı mânadadır; (S, K;) bir şeye uygulanır; (S;) yani duyulmaz/algılanmaz, [yahut duyuların herhangi biriyle algılanması güç; yahut yalnız göz veya kulakla; yahut zihinle; çoğunlukla] görünür olmayan yahut görünür değil; (K;) [gizli; kapalı; saklı yahut gizlenmiş; yahut göze çarpmayan; fakat ayrıca görmeye göre silik yahut donuk; ses hakkında bastırılmış yahut boğulmuş; yahut kulağa göre alçak, zayıf, hafif yahut yumuşak; ve zihne göre kapalı, anlaşılması güç, derin, gizli, örtük; ve sır, hususî yahut gizlice: 1’in ilk cümlesine bak:] çoğulu **خَفَايَا**. (S.) [**نَجْمٌ خَفِىٌّ** dersin: silik bir yıldız yahut yıldız kümesi. Ve **مَكَانٌ خَفِىٌّ**: kapalı yahut gizli bir yer. Ve **صَوْتٌ خَفِىٌّ**: alçak, zayıf, hafif yahut yumuşak bir ses yahut seda.] Ve **اِمْرَأَةٌ خَفِيَّةُ الصَّوْتِ**: alçak, zayıf, hafif yahut yumuşak sesli bir kadın. (TA, خفض maddesinde.) Ve **النُّونُ الخَفِيَّةُ** ↓ **الخَفِيفَةُ** ile aynı mânadadır [ona bak]. (K.) Ve Arapların bazısı der ki, (Yaakoob, S,) **اـِذَا حَسُنَ مِنَ المَرْأَةِ خَفِيَّاهَا حَسُنَ سَائِرُهَا**, mânası: [Kadının] sesi ve ayak izi güzel yahut hoş olursa, ona ait geri kalan yahut bütün şey güzel yahut hoş olur: (Yaakoob, JK, S, K:) çünkü sesi yumuşak yahut hafif olunca bu, onun utangaç yahut çekingen oluşuna delâlet eder; ayak izleri birbirine yakın ve sağlam basılı olunca da, onun kalçalarının ve butlarının [büyük] olduğuna delâlet eder. (Yaakoob, S.) Ayrıca **لَقِيتُهُ خَفِيًّا** dersin: Onunla örtülü olarak, gizlice, hususî olarak yahut gizlice karşılaştım. (TA.) [Ve **مَشَى مِشْيَةً خَفِيَّةً**: yumuşak yahut sinsice bir yürüyüşle yürüdü.] ― -b2- Ayrıca: [başka] insanlardan uzak duran; yeri onlardan gizli olan kimse. (TA.)

**خَفِيَّةٌ**
**خَفِيَّةٌ** خف خفي خفيه خفية Bir kuyu: (S, K:) yahut derin bir kuyu; çünkü suyu algılanmaz yahut görünür değildir: (TA:) yahut eski zaman kuyusu; dolmuş sonra yeniden kazılmış: (JK, TA:) yahut kazılıp sonra bırakılan, doluncaya kadar; sonra yeniden kazılıp temizlenen her kuyu: (ISk, S:) [**بَدِىْءٌ**’ün karşıtı:] A‘Obeyd’e göre, görünür kılındığı için böyle adlandırılır: (S:) çoğulu **خَفَايَا** ve **خَفِيَّاتٌ**. (JK, TA) ― -b2- Ve aslanın siper edindiği dolaşık yahut gür yahut sık bir çalılık, (JK, K, TA,): (JK, TA:) yahut **خَفِيَّة** aslanların uğradığı belli bir yerin adıdır; (S, IB;) ve aslında gayr-i munsarıftır; böylece **أُسُودُ خَفِيَّةَ** dersin; fakat şiirde munsarıf olabilir. (IB.) -A2- Ayrıca: deliliğin hafif bir bulaşığı yahut enfeksiyonu yahut bir dokunuşu yahut darbesi: **بِهِ خَفِيَّةٌ** terkibinde böyledir: onda deliliğin hafif bir bulaşığı, &c., vardır. (İbn-Menâdhir, S, K. *)

**خَافٍ**
**خَافٍ** خاف خافي: **خَفِىٌّ**’ye bak: ― -b2- ve ayrıca **خَفًا**’ya da bak. ― -b3- **الخَافِى** Cin; (As, Lh, JK, S, K;) çünkü insanın gözlerinden gizlenirler; (TA;) nitekim ayrıca ↓ **الخَافِيَآءُ** (JK, K) ve ↓ **اخَافِيَةُ**: (K:) yahut bu sonuncusu, cinlerden olup beden içinde gizlenen şeyi ifade eder: (İbn-Menâdhir, S:) çoğulu (birincinin, Lh, JK, [ve ikinci ve üçüncünün de kıyasa göre]) **خَوَافٍ**’dir; (Lh, JK, K;) [ve birincinin çoğulu ayrıca **خَافُونَ** da gelir; **قَاضُونَ** gibi; çünkü] otlar arasında çıplak toprak parçasına bir rivayette **مُصَلَّى الخَافِينَ** denmiştir; yani [namazgâhı] cinlerin. (TA.) Birincisi (**الخَافِى**) ayrıca insanlık mânasına da gelir; böylece iki zıt [daha doğrusu karşıt] mânayı taşır. (TA.) Ve dersin ki, **هُوَ** ↓ **مَا أَدْرِى أَىُّ خَافِيَةَ**, (K ve TA, **خَالِفَة** maddesinde, ona bak,) yahut ↓ **خَافِيَةٍ**, (CK, orada,) yani: Onun insanlardan hangisi olduğunu bilmem. (K, orada.) ― -b4- **أَرْضٌ خَافِيَةٌ** [ve ↓ **أَرْضُ خَافِيَةٍ**, ikincisi birinci durumda **خَافٍ**’ın müennes sıfatı; ikinci durumda isim yahut isim niteliği baskın bir sıfat,] içinde cin bulunan bir arazi. (K.) ― -b5- **خَافِى الغُرَابِ**: bir sonraki paragrafta sondan bir önceki cümleye bak.

**خَافِيَةٌ**
**خَافِيَةٌ** خافي خافيه خافية **عَلَانِيَةٌ**’nin zıddıdır [görünüşe göre mânası: görünür olmama yahut görünür değil olma hâli; örtülü, gizli, hususî yahut gizlice; her ne kadar TK’de (Freytag’ın da izlediği) bir adama sıfat olarak açıklanıp “işleri daima örtülü olan” denmişse de]. (K.) ― -b2- Ayrıca **خَفًا**’ya bak. ― -b3- Ve **خَافٍ**’a bak, dört yerde. ― -b4- Ayrıca: **الخَوَافِى** denilen tüylerden bir tanesi, yani tek bir tüy: (TA:) **الخَوَافِى**, kanadın ön kısmındaki on tüyün altındaki tüylerdir: (As, S:) yahut kuş kanadını topladığında gizlenen belli tüylerdir: (K:) yahut **المَنَاكِب** denilenlerden sonra gelen, (Lh, K, *) ve **الأَبَاهِر** denilenlerden önce gelen dört tüydür: (S, بهر maddesinde, ve L, نكب maddesinde:) yahut kanatta, en öndeki yediden sonra gelen yedi tüydür: (K, * TA:) fakat insanlar onları genellikle dört diye anar: yahut kuşun kanadındaki küçük tüylerdir. (TA.) Bir rivayette geçen **خَنْجَرٌ مِثْلُ خَافِيَةِ النَّسْرِ** [akbabanın **خافية**’si gibi bir hançer] mânası: küçük bir **خنجر**. (TA.) Ayrıca **خَافِيَةُ الغُرَابِ** dersin [karganın **خافية**’si]: ve çoğulu, [bazen cins ismi kullanılarak] **الغُرَابِ** ↓ **خَافِى** denilerek ifade edilir. (JK.) ― -b5- **الخَوَافِى** ayrıca, **قِلَبَة**’nin altındaki hurma dallarıdır [**قِلَبَة** ise ağacın göbeğinden çıkan dallardır]: (S, TA:) Necd lehçesinde böyle adlandırılır: (TA:) Hicaz lehçesinde **العَوَاهِنُ** denir. (S, TA.)

**الخَافِيَآءُ**
**الخَافِيَآءُ** الخافيآء: **خَافٍ**’a bak.

**مُخْتَفٍ**
**مُخْتَفٍ** مختف مختفي Kabir soyguncusu: (JK, S, Msb, K:) çünkü kefenleri çıkarır; (S, Msb, TA;) yahut çünkü gizlice çalar: Medine halkının lehçesinden bir kelime: müennesi **مُخْتَفِيَةٌ**. (TA.)

**مُسْتَخْفٍ**
**مُسْتَخْفٍ** مستخف Kendini gizleyen yahut saklayan: ve Akh’ye göre, görünen: her iki mânada da Kur’ân’daki sözde [xiii. 11], **مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ** kullanıldığı söylenir [geceleyin gizlenen ve gündüzleyin görünen; yahut geceleyin görünen ve gündüzleyin gizlenen: **سرب** maddesine bak]. (TA.) ― -b2- **اليَدُ المُسْتَخْفِيَةُ** Hırsızın eli ve kabir soyguncusunun eli: **اليَدُ المُسْتَعْلِيَةُ**’nin karşıtıdır; bu da zorla alanın eli ve yağmacının eli ve benzeridir: Sünnet, birincinin kesilmesini [bazı hâller hariç] hükme bağlar; ikincinin değil. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَفَى
خَفَى I ( n. ac. خَفْي [ 1 ] ,
a.  خُفِيّ ), Disclosed, revealed.

b.  Hid, concealed.

خَفِي
خَفِي A ( n. ac. خَفَآء [ 22 ] ),
a.  Was hidden, concealed.

b.  Appeared, became manifest, clear.

c.  ( n. ac. خُِفْيَة [ خِفْيَة 2t ,  خُفْيَة 3t ]), Hid, concealed ( himself ).

خَفَّيَ
خَفَّيَ II ,  أَخْفَيَ IV ,
a.  Hid, concealed, kept hid.

تَخَفَّيَ
تَخَفَّيَ V ,
a.  Hid, concealed himself; disguised, cloaked himself.

اِخْتَفَيَ
اِخْتَفَيَ VIII ,
a.  Disclosed, revealed.

b.  [ Min ], Hid, concealed himself from.

اِسْتَخْفَيَ
اِسْتَخْفَيَ X ,
a.  see V .

خَفًى
خَفًى [ 4 ]
a.  Hidden, unperceived; imperceptible.

الخَافِي
الخَافِي [ 21 ]
a.  [ art. ], The Jinns: genii.

خَفَآء
خَفَآء [ 22A ],
a.  Veiled, hidden, obscured, concealed.

خِفَآء
خِفَآء [ 23A ] , ( pl. أَخْفِيَة 15t ),
a.  Veil, covering; cloak.

خَفِيّ
خَفِيّ [ 25 ] , ( pl. خَفَايَا ),
a.  see 22 .

خَفِيَّة
خَفِيَّة [ 25t ] , ( pl. خَفِيَّات

خَفَايا
خَفَايا
a.  Secret; hidden ( thing ).

b.  Well.

c.  Thicket.

خِفْيَةً
خِفْيَةً
a.  Secretly; stealthily.

##### Türkçe

**خَفَى**
**خَفَى** I (n. ac. **خَفْي** [1], a. **خُفِيّ**), Açığa çıkardı, ifşa etti.

b. Gizledi, sakladı.

**خَفِي**
**خَفِي** A (n. ac. **خَفَآء** [22]),
a. Gizli oldu, saklı oldu.

b. Göründü, belirgin oldu, açık oldu.

c. (n. ac. **خُِفْيَة** [**خِفْيَة** 2t, **خُفْيَة** 3t]), (kendini) gizledi, sakladı.

**خَفَّيَ**
**خَفَّيَ** II, **أَخْفَيَ** IV,
a. Gizledi, sakladı, gizli tuttu.

**تَخَفَّيَ**
**تَخَفَّيَ** V,
a. Gizlendi, kendini sakladı; kılık değiştirdi, örtündü.

**اِخْتَفَيَ**
**اِخْتَفَيَ** VIII,
a. Açığa çıkardı, ifşa etti.

b. [Min], -den kendini gizledi, -den saklandı.

**اِسْتَخْفَيَ**
**اِسْتَخْفَيَ** X,
a. V’e bak.

**خَفًى**
**خَفًى** [4]
a. Gizli, fark edilmemiş; fark edilemez.

**الخَافِي**
**الخَافِي** [21]
a. [art.], Cinler: cinler.

**خَفَآء**
**خَفَآء** [22A],
a. Örtülü, gizli, perdelenmiş, saklı.

**خِفَآء**
**خِفَآء** [23A], (pl. **أَخْفِيَة** 15t),
a. Örtü, kaplama; pelerin.

**خَفِيّ**
**خَفِيّ** [25], (pl. **خَفَايَا**),
a. 22’ye bak.

**خَفِيَّة**
**خَفِيَّة** [25t], (pl. **خَفِيَّات**

**خَفَايا**
**خَفَايا**
a. Sır; gizli (şey).

b. Kuyu.

c. Sıklık.

**خِفْيَةً**
**خِفْيَةً**
a. Gizlice; gizlenerek.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

خفي
خَفِيَ - يَخْفَى - خِفْيَة - خَافِي - خَافِيَة - خَفِيّ - أَخْفَى - يُخْفِي - اسْتَخْفَى - يَسْتَخْفِي
خَفِيَ - يَخْفَى + الكائن أو الشيء أو الأمر + في مكان: ينستر ويتغطى فلا يبين ولا يظهر بوضوح وجلاء: يبدو ويظهر بشكل معتم ومشوش المعالم لكونه مستوراً ومغطى: في منبه سمعي أو بصري، تكون شدة الصوت أو شدة الإضاءة والصورة، في حدها الأدنى بحيث يصعب تمييزها وتبينها، وذلك لاستتار الشيء في مكان مظلم مثلاً أو تغطيته بستر أو غطاء أو ما شابه
﴿يخفون في أنفسهم ما لا يبدون لك﴾
خَفِيَ - يَخْفَى + الكائن أو الشيء أو الأمر + على كائن + في مكان: خفي عليه دون غيره: يكون ظاهراً لآخر وخافياً عليه
﴿إن الله لا يخفى عليه شيء في الأرض ولا في السماء﴾
خَفِيَ - يَخْفَى + على كائن + شيئاً + من كائن أو شيء أو أمر: يخفى عليه بعض أو جزء من أجزاء الكائن
﴿وتخفي في نفسك ما الله مبديه﴾
خِفْيَة: على وزن " فـِعـْلـَة": اسم فعل للهيئة من فعل " خَفِيَ - يَخْفَى ": بشكل " خَفيّ "
خَافِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " خَفِيَ - يَخْفَى "
خَافِيَة: مؤنث"خـافي": وهي كذلك فاعل مرة: شيء خاص مراد يخفى عادة
خَفِيّ: عغلى وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة من " خَفِيَ - يَخْفَى ": صفة للشيء الذي يكون المنبه السمعي والبصري الصادر عنه في حده الأدنى
أَخْفَى - يُخْفِي + كائن + شيئاً + في مكان: على وزن" أفعل" من " خَفِيَ - يَخْفَى ": جعله " يَخْفَى ": يجعل المنبه السمعي والبصري في حده الأدنى بحيث يصعب تمييزه
اسْتَخْفَى - يَسْتَخْفِي: على وزن " استفعل" من " خَفِيَ - يَخْفَى ": سعى وطلب وتمنى أن " يَخْفَى ": خفض وقلل من الصوت والضوء الصادر عنه بحيث صار من الصعب تمييزه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاختفاء بتحرك المتحرك نفسه داخلاً في ساتر من كنن أو سرة أو بطن أو ما شابه"، وهي:
سَرَّ - يَسَرُ (سَرَّ - يَسُرُّ (اللازم))، بَطَنَ - يَبْطَنُ، كَنَّ - يَكُنُّ، خَبأَ - يَخْبَأُ، خَفِيَ - يَخْفى، وَرى-  يَوْرى
خفي - يخفى  + على
 	﴿إن الله لا يخفى عليه شيء في الأرض ولا في السماء (5)﴾ آل عمران ﴿ربنا إنك تعلم ما نخفي وما نعلن وما يخفى على الله من شيء في الأرض ولا في السماء (38)﴾ إبراهيم
 	﴿إن الذين يلحدون في آياتنا لا يخفون علينا أفمن يلقى في النار خير أم من يأتي آمنا يوم القيامة اعملوا ما شئتم إنه بما تعملون بصير(40)﴾ فصلت
خفي - يخفى  + من كائن + على كائن + شيئاً
 ﴿يومئذ تعرضون لا تخفى منكم خافية(18)﴾ الحاقة ﴿رفيع الدرجات ذو العرش يلقي الروح من أمره على من يشاء من عباده لينذر يوم التلاق (15) يوم هم بارزون لا يخفى على الله منهم شيء لمن الملك اليوم لله الواحد القهار (16)﴾ غافر
السر وأخفى الجهر وأخفى	﴿وإن تجهر بالقول فإنه يعلم السر وأخفى(7)﴾ طه ﴿إلا ما شاء الله إنه يعلم الجهر وما يخفى(7)﴾ الأعلى
خافية
 ﴿يومئذ تعرضون لا تخفى منكم خافية(18)﴾ الحاقة
خفي - خفياً
 	﴿وتراهم يعرضون عليها خاشعين من الذل ينظرون من طرف خفي وقال الذين آمنوا إن الخاسرين الذين خسروا أنفسهم وأهليهم يوم القيامة ألا إن الظالمين في عذاب مقيم(45)﴾ الشورى
 	﴿إذ نادى ربه نداء خفيا(3)﴾ مريم
خفية
تضرعا وخفية  ﴿قل من ينجيكم من ظلمات البر والبحر تدعونه تضرعا وخفية لئن أنجانا من هذه لنكونن من الشاكرين(63)﴾ الأنعام ﴿ادعوا ربكم تضرعا وخفية إنه لا يحب المعتدين(55)﴾ الأعراف
أخفى - يُخْفي
الله يخفي
الساعة﴿إن الساعة آتية أكاد أخفيها لتجزى كل نفس بما تسعى(15)﴾ طه
لهم	﴿فلا تعلم نفس ما أخفي لهم من قرة أعين جزاء بما كانوا يعملون(17)﴾ السجدة
الناس يخفون
ما يخفون وما يعلنون  	﴿ألا يسجدوا لله الذي يخرج الخبء في السماوات والأرض ويعلم ما تخفون وما تعلنون(25)﴾ النمل ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا عدوي وعدوكم أولياء تلقون إليهم بالمودة وقد كفروا بما جاءكم من الحق يخرجون الرسول وإياكم أن تؤمنوا بالله ربكم إن كنتم خرجتم جهادا في سبيلي وابتغاء مرضاتي تسرون إليهم بالمودة وأنا أعلم بما أخفيتم وما أعلنتم ومن يفعله منكم فقد ضل سواء السبيل(1)﴾ الممتحنة ﴿ربنا إنك تعلم ما نخفي وما نعلن وما يخفى على الله من شيء في الأرض ولا في السماء(38)﴾ إبراهيم
ما يبدون وما يخفون   يعلمه	﴿إن تبدوا شيئا أو تخفوه فإن الله كان بكل شيء عليما(54)﴾ الأحزاب ﴿قل إن تخفوا ما في صدوركم أو تبدوه يعلمه الله ويعلم ما في السماوات وما في الأرض والله على كل شيء قدير(29)﴾ آل عمران
ما تخفي الصدور	﴿يعلم خائنة الأعين وما تخفي الصدور(19)﴾ غافر ﴿قل إن تخفوا ما في صدوركم أو تبدوه يعلمه الله ويعلم ما في السماوات وما في الأرض والله على كل شيء قدير(29)﴾ آل عمران
يحاسبهم به	﴿لله ما في السماوات وما في الأرض وإن تبدوا ما في أنفسكم أو تخفوه يحاسبكم به الله فيغفر لمن يشاء ويعذب من يشاء والله على كل شيء قدير(284)﴾ البقرة
 	﴿إن تبدوا الصدقات فنعما هي وإن تخفوها وتؤتوها الفقراء فهو خير لكم ويكفر عنكم من سيئاتكم والله بما تعملون خبير(271)﴾ البقرة ﴿إن تبدوا خيرا أو تخفوه أو تعفوا عن سوء فإن الله كان عفوا قديرا(149)﴾ النساء
يخفون في أنفسهم تخفي الصدور  	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم لا يألونكم خبالا ودوا ما عنتم قد بدت البغضاء من أفواههم وما تخفي صدورهم أكبر قد بينا لكم الآيات إن كنتم تعقلون (118)﴾ آل عمران ﴿ثم أنزل عليكم من بعد الغم أمنة نعاسا يغشى طائفة منكم وطائفة قد أهمتهم أنفسهم يظنون بالله غير الحق ظن الجاهلية يقولون هل لنا من الأمر من شيء قل إن الأمر كله لله يخفون في أنفسهم ما لا يبدون لك يقولون لو كان لنا من الأمر شيء ما قتلنا هاهنا قل لو كنتم في بيوتكم لبرز الذين كتب عليهم القتل إلى مضاجعهم وليبتلي الله ما في صدوركم وليمحص ما في قلوبكم والله عليم بذات الصدور(154)﴾ آل عمران
 	﴿وإذ تقول للذي أنعم الله عليه وأنعمت عليه أمسك عليك زوجك واتق الله وتخفي في نفسك ما الله مبديه وتخشى الناس والله أحق أن تخشاه فلما قضى زيد منها وطرا زوجناكها لكي لا يكون على المؤمنين حرج في أزواج أدعيائهم إذا قضوا منهن وطرا وكان أمر الله مفعولا(37)﴾ الأحزاب
 	﴿بل بدا لهم ما كانوا يخفون من قبل ولو ردوا لعادوا لما نهوا عنه وإنهم لكاذبون (28)﴾ الأنعام

 	﴿ياأهل الكتاب قد جاءكم رسولنا يبين لكم كثيرا مما كنتم تخفون من الكتاب ويعفو عن كثير قد جاءكم من الله نور وكتاب مبين(15)﴾ المائدة ﴿وما قدروا الله حق قدره إذ قالوا ما أنزل الله على بشر من شيء قل من أنزل الكتاب الذي جاء به موسى نورا وهدى للناس تجعلونه قراطيس تبدونها وتخفون كثيرا وعلمتم ما لم تعلموا أنتم ولا آباؤكم قل الله ثم ذرهم في خوضهم يلعبون(91)﴾ الأنعام
 	﴿وقل للمؤمنات يغضضن من أبصارهن ويحفظن فروجهن ولا يبدين زينتهن إلا ما ظهر منها وليضربن بخمرهن على جيوبهن ولا يبدين زينتهن إلا لبعولتهن أو آبائهن أو آباء بعولتهن أو أبنائهن أو أبناء بعولتهن أو إخوانهن أو بني إخوانهن أو بني أخواتهن أو نسائهن أو ما ملكت أيمانهن أو التابعين غير أولي الإربة من الرجال أو الطفل الذين لم يظهروا على عورات النساء ولا يضربن بأرجلهن ليعلم ما يخفين من زينتهن وتوبوا إلى الله جميعا أيها المؤمنون لعلكم تفلحون(31)﴾ النور
يستخفون
 	﴿يستخفون من الناس ولا يستخفون من الله وهو معهم إذ يبيتون ما لا يرضى من القول وكان الله بما يعملون محيطا(108)﴾ النساء ﴿ألا إنهم يثنون صدورهم ليستخفوا منه ألا حين يستغشون ثيابهم يعلم ما يسرون وما يعلنون إنه عليم بذات الصدور(5)﴾ هود
 	﴿سواء منكم من أسر القول ومن جهر به ومن هو مستخف بالليل وسارب بالنهار (10)﴾ الرعد

مختار الصحاح
● [خفي] خ ف ي: خَفَاهُ من باب رمى كتمه وأظهره أيضا وهو من الأضداد و أخْفَاه ستره وكتمه وشيء خَفِيٌّ أي خافٍ وجمعه خَفَايا و خَفِيَ عليه الأثر يخفى خَفَاءً ويقال أيضا برح الخفاء أي وضح الأمر و الخَوَافِي ما دون الريشات العشر من مقدم الجناح و اسْتَخْفَى منه توارى ولا تقل اختفى الشيء و اخْتَفَيْتُ الشيء استخرجته و المُخْتَفِي النباش لأنه يستخرج الأكفان وقوله تعالى ﴿إن الساعة آتية أكاد أخفيها﴾ أي أزيل عنها خفاءها أي غطاءها كقولهم أشكيته أي أزلته عما يشكوه قلت وأصل الخِفَاءِ بالكسر والمد الكساء الذي يُغطى به السقاء وقُرئ أخفيها بالفتح
الراغب
خفى
- خفي الشيء خفية: استتر، قال تعالى: }ادعوا ربكم تضرعا وخفية﴿[الأعراف/55]، والخفاء: ما يستر به كالغطاء، وخفيته: أزلت خفاه، وذلك إذا أظهرته (انظر: المجمل 2/297)، وأخفيته: أوليته خفاء، وذلك إذا سترته، ويقابل به الإبداء والإعلان، قال تعالى:﴾إن تبدو الصدقات فنعما هي وإن تخفوها وتؤتوها الفقراء فهو خير لكم﴿[البقرة/271]، وقال تعالى:﴾وأنا أعلم بما أخفيتم وما أعلنتم﴿[الممتحنة/1]،﴾بل بدا لهم ما كانوا يخفون﴿[الأنعام/28]، والاستخفاء: طلب الإخفاء، ومنه قوله تعالى:﴾ألا إنهم يثنون صدروهم ليستخفوا منه{ [هود/5]، والخوافي: جمع خافية، وهي: ما دون القوادم من الريش.
ملخص اللسان
1.     وخَفَيْتُ الشيءَ أَخْفِيه: كتَمْتُه. - وأَخْفَيْتُ الشيءَ:   سَتَرْتُه وكتَمْتُه - وشيءٌ خَفِيٌّ: خافٍ، ويجمع على خَفايا.
2.     وخَفِيَ عليه   الأَمرُ   يَخْفَى خَفاءً، ممدود. الليث: أَخفَيْتُ الصوتَ وأَنا أُخْفِيه إخفاءً   وفعله اللازمُ اخْتَفى.
3.     والخافية: نقيض العلانية - ادْعُوا ربكم تَضَرُّعاً   وخُفْيَة؛ أَي خاضعين مُتَعَبِّدِين،
4.  وقيل أَي اعْتَقِدوا عبادَته في   أَنفسكم لأَن الدعاء معناه العبادة؛: هو أَن   تذكره في نفسك؛ وقال اللحياني: خُفْية في خَفْضٍ وسكون، وتضَرُّعاً   تَمَسْكُناً.
5.   وخَفَيْتُه أَيضاً: أَظْهَرْتُه، وهو من الأَضداد. - خفا البَرْقُ خَفْواً وخُفُوّاً: لَمعَ. وخَفَا الشيءُ خَفْواً:   ظَهَر. وخَفَى الشيءَ خَفْياً وخُفِيّاً: أَظهره واستخرجه.- إِنَّ الساعةَ   آتِيةٌ أَكادُ أَخْفِيها، أَي أُظْهِرُها
6.      مُسْتَخْفٍ بالليل أَي مُسْتَتر وسارِبٌ بالنهار ظاهر كأَنه قال الظاهر والخَفِيُّ عنده جل وعز واحد
7.      والخافي: الجِنُّ،
لسان العرب
● - خفا: خفا البَرْقُ خَفْواً وخُفُوّاً: لَمعَ. وخَفَا الشيءُ خَفْواً:   ظَهَر. وخَفَى الشيءَ خَفْياً وخُفِيّاً: أَظهره واستخرجه. يقال: خَفَى   المطرُ الفِئَارَ إِذا أَخرَجهُنَّ من أَنْفاقِهِنّ أَي من جِحَرَتِهِنَّ؛   قال امرؤ القيس يصف فرساً:   خَفَاهُنَّ من أَنْفاقِهِنَّ، كأَنَّما   خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحَابٍ مُرَكَّبِ   قال ابن بري: والذي وقع في شعر امرئ القيس من عَشِيّ مُجَلِّبِ؛ وقال   امرؤ القيس بن عابس الكِنْدي أَنشده اللحياني:   فإِنْ تَكْتُمُوا السِّرَّ لا نَخْفِه،   وإِنْ تَبْعَثُوا الحَرْبَ لا نَقْعُد   قوله لا نَخْفِه أَي لا نُظْهِرْه. وقرئ قوله تعالى: إِنَّ الساعةَ   آتِيةٌ أَكادُ أَخْفِيها، أَي أُظْهِرُها؛ حكاه اللحياني عن الكسائي عن محمد   بن سهل عن سعيد ابن جبير. وخَفَيْتُ الشيءَ أَخْفِيه: كتَمْتُه.   وخَفَيْتُه أَيضاً: أَظْهَرْتُه، وهو من الأَضداد. وأَخْفَيْتُ الشيءَ:   سَتَرْتُه وكتَمْتُه. وشيءٌ خَفِيٌّ: خافٍ، ويجمع على خَفايا. وخَفِيَ عليه   الأَمرُ   يَخْفَى خَفاءً، ممدود. الليث: أَخفَيْتُ الصوتَ وأَنا أُخْفِيه إخفاءً   وفعله اللازمُ اخْتَفى. قال الأَزهري: الأَكثر اسْتَخْفَى لا اخْتَفى،   واخْتَفى لغةٌ ليست بالعالية، وقال في موضع آخر: أَمّا اخْتَفى بمعنى   خَفِيَ فلغةٌ وليست بالعالية ولا بالمُنْكَرة. والخَفِيَّةُ: الرَّكِيَّة التي   حُفِرت ثم تُرِكتْ حتى انْدَفَنَتْ ثم انْتُثِلْت واحتُفِرَتْ   ونُقِّبَتْ، سميت بذلك لأَنها استُخرجت وأُظْهِرَتْ. واخْتَفى الشيءَ: كخَفاه،   افْتَعَل منه؛ قال:   فاعْصَوْصَبُوا ثم جَسُّوهُ بأَعْيُنِهِمْ،   ثم اخْتَفَوْهُ، وقَرْنُ الشَّمسِ قد زالا   واخْتَفَيْت الشيءَ: استَخْرَجته. والمُخْتَفي: النَّبَّاشُ لاسْتِخراجه   أَكفانَ الموتى، مَدَنِيَّةٌ. قال ثعلب: وفي الحديث ليس على المُخْتَفي   قَطْعٌ. وفي حديث عليّ بن رَباح: السُّنَّة أَنْ   تُقْطَع اليدُ المُسْتَخْفِية ولا تُقْطَعَ اليدُ المُسْتَعْلِىة؛ يريد   بالمُسْتَخْفِية يَدَ السارق والنَّبَّاشِ، وبالمُسْتَعْلِية يَدَ   الغاصب والناهب ومَن في معناهما. وفي الحديث: لَعَنَ المُخْتَفِيَ   والمُخْتَفِيَة؛ المُخْتَفِي: النَّبَّاشُ، وهو من الاختفاء والاستتار لأَنه   يَسْرُق في خُفْية. وفي الحديث: مَن اخْتَفى مَيِّتاً فكأَنَّما قتَلَه.   وخَفِيَ الشيءُ خَفاءً، فهو خافٍ وخَفِيٌّ: لم يَظْهَرْ. وخَفاه هو   وأَخْفاهُ: سَتَرَه وكتَمَه. وفي التنزيل: إِنْ تبْدُوا ما في أَنفسكم أَو   تُخْفُوه. وفي التنزيل: إِن الساعة آتيةٌ أَكادُ أُخْفِيها؛ أَي أَسْتُرها   وأُوارِيها؛ قال اللحياني: وهي قراءة العامة. وفي حَرْف أُبَيٍّ: أَكادُ   أُخْفِيها من نفسي؛ وقال ابن جني: أُخْفيها يكون أُزيلُ خَفاءها أَي   غِطاءَها، كما تقول أَشكيته إِذا زُلْتَ له عَمَّا يَشْكوه؛ قال الأَخفش:   وقرئت أَكاد أَخْفِيها أَي أُظْهرها لأَنك تقول خَفَيْتُ السرَّ أَي   أَظْهرته. وفي الحديث: ما لم تَصْطَبِحُوا أَو تَغْتَبِقُوا أَو تَخْتَفُوا   بَقْلاً أَي تُظهروه، ويروى بالجيم والحاء؛ وقال الفراء: أَكاد أُخفيها، في   التفسير، من نفسي فكيف أُطْلِعُكُم عليها. والخَفاءُ، ممدود: ما خَفِيَ   عليك. والخَفا، مقصور: هو الشيء الخافي؛ قال الشاعر:   وعالِمِ السّر وعالِمِ الخَفا،   لقد مَدَدْنا أَيْدِياً بَعْدَ الرّجا   وقال أُمية:   تُسَبِّحهُ الطَّيْرُ الكَوامِنُ في الخَفا،   وإِذْ هي في جوّ السماءِ تَصَعَّدُ   قال ابن بري: قال أَبو علي القالي خَفَيْت أَظْهَرْتُ لا غير، وأَما   أَخْفَيْت فيكون للأَمرين وغَلَّطَ الأَصمعي وأَبا عبيد القاسمَ بنَ سلام.   وفي الحديث: أَنه كان يَخْفِي صَوتَه بآمين؛ رواه بعضهم بفتح الياء من   خَفَى يَخْفِي إِذا أَظْهَر كقوله تعالى: إِن الساعة آتية أَكاد   أَخْفِيها، على إِحدى القراءتين. والخَفاء والخافي والخافية: الشيءُ الخَفِيُّ.   قال الليث: الخُفْية من قولك أَخْفَيْت الشيءَ أَي سَتَرْته، ولقيته   خَفِيّاً أَي سِرّاً. والخافية: نقيض العلانية. وفَعَلَه خَفِيّاً وخِفْية،   بكسر الخاء، وخِفْوة على المُعاقَبة. وفي التنزيل: ادْعُوا ربكم تَضَرُّعاً   وخُفْيَة؛ أَي خاضعين مُتَعَبِّدِين، وقيل أَي اعْتَقِدوا عبادَته في   أَنفسكم لأَن الدعاء معناه العبادة؛ هذا قول الزجاج؛ وقال ثعلب: هو أَن   تذكره في نفسك؛ وقال اللحياني: خُفْية في خَفْضٍ وسكون، وتضَرُّعاً   تَمَسْكُناً. وحكي أَيضاً: خَفِيتُ له خِفْية وخُفْية أَي اخْتَفَيْت؛ وأَنشد   ثعلب:حَفِظْتُ إِزاري، مُذْ نَشَأْتُ، ولم أَضَعْ   إِزاري إِلى مُسْتَخْدَماتِ الوَلائِدِ   وأَبْناؤُهُنَّ المُسْلمون، إِذا بَدا   لك المَوْتُ وارْبَدَّتْ وجوهُ الأَساوِدِ   وهُنَّ الأُلى يَأْكُلْنَ زادَكَ خِفْوَةً   وهَمْساً، ويُوطِئْنَ، السُّرى، كُلَّ خابِطِ   أَي حفِظْت فَرْجي وهو موضع الإِزار أَي لم أَجعل نفسي إِلى الإِماء،   وقوله: يأْكُلْن زادَك خِفْوَة، يقول: يَسْرِقْنَ زادك فإِذا رأَينَك تَموت   تركْنَك، وقوله: ويُوطِئْن السُّرى كلَّ خابِطِ، يريد كل من يأْتِيهن   بالليل يُمَكِّنَّهُ من أَنفُسِهن. واسْتَخْفَى منه: اسْتَتَر وتوارى. وفي   التنزيل: يَسْتَخْفُون من الناس ولا يَسْتَخْفُون من الله؛ وكذلك   اخْتَفى، ولا تَقُل اخْتَفَيْت. وقال ابن بري: الفراء حكى أَنه قد جاء   اخْتَفَيْت بمعنى اسْتَخَفْيت؛ وأَنشد:   أَصْبَحَ الثعلبُ يَسْمُو لِلعُلا،   واخْتَفَى مع شِدَّةِ الخَوْفِ الأَسَدْ   فهو على هذا مُطاوِِع أَخْفَيْته فاخْتَفى كما تقول أَحْرَقْته   فاحْتَرَق، وقال الأَخفش في قوله تعالى: ومن هو مُسْتَخْفٍ بالليل وسارِبٌ   بالنّهار، قال: المُسْتَخْفي الظاهر، والسَّارِبُ المُتَواري؛ وقال الفراء:   مُسْتَخْفٍ بالليل أَي مُسْتَتر وسارِبٌ بالنهار ظاهر كأَنه قال الظاهر   والخَفِيُّ عنده جل وعز واحد. قال أَبو منصور: قول الأَخفش المُسْتَخْفي   الظاهر خطأ والمُسْتَخْفي بمعنى المُسْتتر كما قال الفراء، وأَما الاخْتِفاء   فله معنيان: أَحدهما بمعنى خَفِيَ، والآخر بمعنى الاسْتِخْراج؛ ومنه قيل   للنَّبَّاش المُخْتَفي، وجاءَ خَفَيْت بمعنيين وكذلك أَخْفَيْت، وكلام   العرب العالي أَن تقول خَفَيْت الشيءَ أَخْفِيه أَي أَظهرته. واسْتَخْفَيت   من فلان أَي تَوارَيْت واسْتَترت ولا يكون بمعنى الظهور. واخْتَفى دمَهُ:   قَتَلَه من غير أَن يُعْلَم به، وهو من ذلك؛ ومنه قول الغَنَوِيّ لأَبي   العالية: إِن بَني عامِرٍ أَرادوا أَن يَخْتَفُوا دَمي. والنون   الخَفِيَّة: الساكنة ويقال لها الخَفِيفة أَيضاً.   والخِفاء: رِداءٌ تَلْبَسُه العَرُوس على ثَوْبها فَتُخْفِيه به. وكلُّ   ما سَتَر شيئاً فهو له خِفاءٌ. وأَخْفِيَة النَّوْرِ: أَكِمَّتُه.   وأَخْفِية الكَرَى: الأَعينُ؛ قال:   لَقَدْ عَلِمَ الأَيْقاظُ أَخْفِيةَ الكَرَى   تَزَجُّجَها من حالِكٍ، واكْتِحالَها   والأَخْفِية: الأَكْسِيَة، والواحد خِفاءٌ لأَنها تُلْقى على السِّقاءِ؛   قال الكميت يذم قوماً وأَنهم لا يَبْرَحون بيوتَهم ولا يحضرون الحرب:   فَفِي تلكَ أَحْلاسُ البُيوتِ لَواصِفٌ،   وأَخْفِيَةٌ ما هُمْ تُجَرُّ وتُسْحَبُ   وفي حديث أَبي ذر: سَقَطْتُ كأَني خِفاءٌ؛ الخِفاء: الكِساء. وكلُّ شيءٍ   غطَّيْت به شيئاً فهو خِفاءٌ. وفي الحديث: إِنَّ الله يحب العَبْدَ   التَّقِيَّ الغَنِيَّ الخَفِيَّ؛ هو المعتَزِل عن الناس الذي يَخْفَى عليهم   مكانُه. وفي حديث الهجرة: أَخْفِ عنَّا أَي اسْتُر الخَبَر لمن سأَلك   عنَّا. وفي الحديث: خيرُ الذّكْرِ الخَفِيُّ أَي ما أَخْفاه الذاكره وسَتَره   عن الناس؛ قال الحربي: الذي عندي أَنه الشهرة وانتشار خبر الرجل لأَن سعد   بن أبي وقاص أَجاب ابنَه عُمَر على ما أَراده عليه من الظهور وطلب   الخلافة بهذا الحديث. والخافي: الجِنُّ، وقيل الإِنْس؛ قال أَعْشى   باهِلَة:يَمْشي بِبَيْداءَ لا يَمْشي بها أَحَدٌ،   ولا يُحَسُّ من الخافي بها أَثَرُ   وحكى اللحياني: أَصابها ريح من الخافي أَي من الجِنِّ. وقال ابن   مُناذِرٍ: الخافِية ما يُخْفى في البَدَن من الجِنِّ. يقال: به خَفِيَّة أَي   لَمَم ومَسٌّ. والخافِيَة والخافِياءُ: كالخافي، والجمع من كلّ ذلك خَوافٍ.   حكى اللحياني عن العرب أَيضاً: أَصابه ريح من الخوافي؛ قال: هو جمع   الخافي يعني الذي هو الجِنُّ، وعندي أَنهم إِذا عَنَوْا بالخافي الجِنَّ فهو   من الاستتار، وإِذا عَنَوا به الإِنسَ فهو من الظهور والانتشار. وأَرضٌ   خافيةٌ: بها جِنٌّ؛ قال المَرَّار الفقعسي:   إِليك عَسَفْتُ خَافِيَةً وإِنْساً   وغِيطاناً، بِها للرَّكْبِ غُولُ   وفي الحديث: إِن الحَزَاةَ يَشْرَبُها أَكايِس النّساء للخَافِية   والإِقْلاتِ؛ الخافِية: الجِنُّ سُمُّوا بذلك لاسْتِتارهم عن الأَبصار. وفي   الحديث: لا تُحْدِثُوا في القَرَعِ فإِنه مُصَلَّى الخَافِين؛ والقَرَعُ،   بالتحريك: قِطعٌ من الأَرض بَيْنَ الكَلإِ لا نَباتَ بها.   والخَوَافِي: رِيشَات إِذا ضَمَّ الطائرُ جَناحَيْه خَفِيت؛ وقال   اللحياني: هي الرِّيشَات الأَربع اللواتي بعدَ المَناكِب، والقولان مُقْتربان؛   وقال ابن جَبَلة: الخَوافي سبعُ رِيشات يَكُنَّ في الجَناحِ بعد السبْع   المُقَدَّمات، هكذا وقع في الحكاية عنه، وإِنما حكي الناس أَربعٌ قَوادِمُ   وأَربعٌ خَوافٍ، واحدتها خافِية. وقال الأَصمعي: الخَوافي ما دون   الريشات العشر من مُقَدَّمِ الجَناح. وفي الحديث: إِن مَدينةَ قَومِ لُوطٍ   حَمَلَها جِبْريل، عليه السلام، على خَوافِي جَناحِه؛ قال: هي الريش الصغار   التي في جَناحِ الطائر ضِدُّ القَوادِم، واحدَتُها خافية. وفي حديث أَبي   سفيان: ومعي خَنْجَرٌ مثلُ خافِية النَّسْرِ؛ يريد أَنه صغير.   والخَوافِي: السَّعَفات اللَّواتي يَلِينَ القِلَبةَ، نَجْديةٌ، وهي في لغة أَهل   الحجاز العَوَاهِنُ. وقال اللحياني: هي السَّعَفات اللَّواتِي دُون   القِلَبة، والوحدة كالواحدة، وكلّ ذلك من الستر.   والخَفِيّة: غَيْضة مُلْتَفّة يتّخِذُها الأَسدَ عَرِىنَهُ وهي   خَفِيّته؛ وأَنشد:   أُسود شَرىً لاقَتْ أُسُودَ خَفِيَّةِ،   تَسَاقَيْنَ سُمّاً كُلُّهُنّ خَوادِرُ   وفي المحكم: هي غيضة مُلْتَفَّة يتخذ فيها الأَسد عِرِّيساً فيستتر   هنالك، وقيل: خَفِيَّةُ وشَرىً اسمان لموضِعين عَلَمان؛ قال:   ونحنُ قَتَلْنَا الأُسْدَ أُسْدَ خَفِيَّةٍ   فما شَرِبُوا، بَعْداً عَلَى لَذَّةٍ، خَمْرَا   وقولهم: أُسُودُ خَفِيَّةٍ كما تقول أُسُود حَلْيَةٍ، وهما مَأْسَدَتان؛   قال ابن بري: السماع أُسُود خَفِيَّةٍ والصواب خفِيَّةَ، غيرَ مصروف،   وإِنما يصرف في الشعر كقول الأَشهب بن رُميلة:   أُسُودُ شَرىً لاقَتْ أُسُودَ خَفِيَّةٍ،   تَسَاقَوْا، على لَوحٍ، دِماءَ الأَساوِدِ   والخَفِيَّةُ بئرٌ كانت عادِيَّةً فانْدَفَنَتْ ثم حُفِرَتْ، والجمع   الخَفَايا والخَفِيَّات. والخَفِيَّة: البئرُ القَعِيرَةُ لِخَفاءِ   مَائِها.وخَفَا البَرْقُ يَخْفُو خَفْواً وخَفَا البَرْقُ وخَفِيَ خَفْياً   فيهما؛ الأَخيرة عن كراع: بَرَق بَرْقاً خَفِيّاً ضَعِيفاً مُعْتَرِضاً في   نَواحي الغيم، فإِن لَمَع قَلِيلاً ثم سَكَن وليس له اعتراض فهو الوَمِيضُ،   وإِن شَقَّ الغَيْم واسْتَطال في الجَوِّ إِلى السماءِ من غير أَن   يأْخُذَ يَميناً ولا شمالاً فهو العَقِيقَة؛ قال ابن الأَعرابي: الوَميضُ أَن   يُومِضَ البَرْق إِيماضَة خَفِيفَة ثم يَخْفى ثم يُومِض، وليس في هذا يأْس   من المطر. قال أَبو عبيد: الخَفْوُ اعْتِراض البَرْق في نَواحِي السماء.   وفي الحديث: أَنه سأَلَ عن البَرْق فَقال أَخَفْواً أَم ومِيضاً. وخَفا   البَرْقُ إِذا بَرَق بَرْقاً ضعيفاً. ورجل خَفِيُّ البَطْنِ: ضَامره   خَفيفُه؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:   فَقامَ، فأَدْنَى مِن وِسادي وِسادَهُ،   خَفِي البَطْنِ مْمشُوقُ القَوائِمِ شَوْذَبُ   وقولهم: بَرِحَ الخَفاءُ أَي وضَحَ الأَمرُ وذلك إِذا ظهر. وصار في   بَراحٍ   أَي في أَمر منكشف، وقيل: بَرِحَ الخَفاءُ أَي زال الخَفاء، قال:   والأَول أَجود. قال بعضهم: الخَفاءُ المُتَطَأْطِيءُ من الأَرض الخَفِيُّ،   والبَراحُ المرتفع الظاهرُ، يقول صار ذلك المُتَطَأْطِئُ مرتفعاً. وقال   بعضهم: الخَفاءُ هنا السِّرّ فيقول ظهَر السِّرّ، لأَنا قد قدمنا أَن   البَراحَ الظاهرُ المُرْتَفِع؛ قال يعقوب: وقال بعض العرب إِذا حَسُن من المرأَة   خَفِيَّاها حَسُنْ سائرُها؛ يعني صَوْتَها وأَثَرَ وطْئِها الأَرضَ،   لأَنها إِذا كانت رخيمةَ الصوت دلَّ ذلك على خَفَرِها، وإِذا كانت مُقارِِبة   الخُطى وتَمَكَّنَ أَثرُ وطْئِها في الأَرض دلَّ ذلك على أَنّ لها   أَرْدافاً وأَوْراكاً. الليث: والخِفاءُ رِداءٌ تَلْبَسه المرأَة فوق ثيابها.   وكلُّ شيء غطَّيْته بشيء من كساء أَو نحوه فهو خِفاؤُه، والجمع   الأَخْفية؛ ومنه قول ذي الرمة:   عليه زادٌ وأَهْدامٌ وأَخْفِية،   قد كاد يَجْتَرُّها عن ظَهْرِه الحَقَب
مقاييس اللغة:
(خفي)  الخاء والفاء والياء أصلان متباينان متضادّان. فالأوّل السَّتْر، والثاني الإظهار.
فالأوّل خَفِيَ الشَّيءُ يخفَى؛ وأخفيته، وهو في خِفْيَة وخَفاءٍ، إذا ستَرْتَه، ويقولون: بَرِحَ الخَفَاء، أي وَضَحَ السِّرُّ وبدا ويقال لما دُونَ رِيشات الطائر العشر، اللواتي في مقدم جناحه: الخوافي. والخوافي: سَعَفاتٌ يَلِين قَلْب النَّخلة والخافي: الجنّ. ويقال للرّجُل المستترِ مستخْفٍ.
والأصل الآخر خفا البرقُ خَفْواً، إذا لمع، ويكون ذلك في أدنى ضعف. ويقال خَفَيْتُ [الشَّيءَ] بغَيْر ألِفٍ، إذا أظهرتَه. وخَفَا المطَرُ الفَأر من جِحَرَتهنّ: أخْرجَهن. قال امرؤ القيس:
خَفاهُنّ من أَنْفَاقِهنّ كأنَّما  *** خَفاهُنَّ وَدْقٌ من سَحابٍ مُركبِ([5])
ويقرأ على هذا التأويل: ﴿إنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكَادُ أَخْفِيها([6])﴾ [طه 15] أي أُظهِرُها.
القاموس المحيط:
ي خَفاهُ يَخْفِيهِ خَفْياً وخُفِيًّا أَظْهَرَهُ، واسْتَخْرَجَهُ، كاخْتَفَاهُ. وخَفِيَ، كَرَضِيَ، خَفَاءً، فهو خافٍ وخَفِيٌّ لم يَظْهَرْ. وخَفاهُ هو، وأَخْفاهُ سَتَرَهُ، وكَتَمَه. والخافِيَةُ ضِدُّ العَلانِيَةِ. والشيءُ الخَفِيُّ كالخافِي والخَفَا. وخَفِيتُ له، كرَضِيتُ، خُفْيَةً، بالضم والكسر اخْتَفَيْتُ. ويَأْكُلُهُ خِفْوَةً، بالكسر يَسْرِقُه. واخْتَفَى اسْتَتَرَ، وتَوارَى، كَأَخْفَى واسْتَخْفَى، و دَمَه قَتَلَه من غيرِ أن يُعْلَمَ به.
والنُّونُ الخَفِيَّةُ: الخَفِيفَةُ. وأخْفِيَةُ النَّوْرِ: أَكِمَّتُه. وأخْفِيَةُ الكَرَى: الْأَعْيُنُ. والخافِي والخافِيَةُ والخافِياءُ: الجِنُّ ج: خَوافٍ. وأرضٌ خافِيَةٌ: بها جِنٌّ. والخَوافِي: رِيشاتٌ إذا ضَمَّ الطائِرُ جَنَاحَيْهِ، خَفِيَتْ، أو هي الْأَرْبَعُ اللَّواتِي بعد المَنَاكِبِ، أَو هي سَبْعُ رِيشاتٍ بعد السَّبْعِ المُقَدَّماتِ.
والخِفَاءُ: كالكِساءِ لفظاً ومعنًى ج: أخْفِيَةٌ. والخَفِيَّةُ، كغَنِيَّةٍ: الرَّكِيَّةُ، والغَيْضَةُ المُلْتَفَّةُ، وبه خَفِيَّةٌ: لَمَمٌ. وبَرِحَ الخَفَاءُ: وضَحَ الأَمْرُ. وإذا حَسُنَ من المرأةِ خَفِيَّاها، حَسُنَ سائِرُها، يعني: صَوْتَها وأثَرَ وَطْئِها الْأرْضَ. والمُخْتَفِي: النَّبَّاشُ.
تاج العروس:
ى ( خفاه يخفيه خفيا ) بفتح فسكون ( وخفيا ) كعتى ( أظهره ) وهو من الاضداد يقال خفى المطر الفئران إذا أخرجهن من أنفاقهن أي من حجرتهن قال امرؤ القيس يصف فرسا خفاهن من انفاقهن كأنما * خفاهن ودق من سحاب مركب ويروى من عشى مجلب وأنشد اللحيانى لامرئ القيس بن عابس فان تكتموا الشر لا نخفه * وان تبعثوا الحرب لا نقعد قوله لا نخفه أي لا نظهره وقرئ قوله تعالى ان الساعة آتية أكاد أخفيها أي أظهرها حكاه اللحيانى عن الكسائي عن محمد بن سهل عن سعيد بن جبير ونقل ذلك عن الاخفش أيضاء وبه فسر أيضا حديث كان يخفى صوته بآمين فيمن ضبطه بفتح الياء أي يظهر ( و ) خفاه يخفيه ( استخرجه كاختقاه ) وهو افتعل منه قال الشاعر فاعصو صبوا ثم جسوه بأعينهم * ثم اختفوه وقرن الشمس قد زالا ومنه الحديث ما لم تصطبحوا أو تغتبقوا أو تختفوا بقلا أي تظهرونه ويروى بالجيم وبالحاء وقد تقدم في موضعه ( وخفى ) عليه الامر ( كرضى ) يخفى ( خفاء ) بالمد ( فهو خاف وخفى ) كغنى ( لم يظهر وخفاه هو وأخفاه ستره وكتمه ) وفى القرآن ان تبدوا ما في أنفسكم أو تخفوه وقوله تعالى أكاد أخفيها أي أسترها وأواريها قال الحياني وهى قراءة العامة وفى حرف أبى أكاد أخفيها من نفسي وقال الفراء أكاد أخفيها في التفسير من نفسي فكيف أطلعكم عليها وقال ابن برى قال أبو على القالى خفيت أظهرت لا غير واما أخفيت فيكون للامرين وغلط الاصمعي وأبا عبيد القاسم بن سلام ( والخافية ضد العلانية و ) أيضا ( الشئ الخفى كالخافى والخفا ) بالقصر قال الشاعر قال الشاعر وعالم السر وعالم الخفا * لقد مددنا أيديا بعد الرجا وقال أمية والطير الكوامن في الخفا * واذ هي في جو السماء تصعد واما الخفاء بالمد فهو ما خفى عليك ( و ) يقال ( خفيت له كرضيت خفية بالضم والكسر ) أي ( اختفيت ) قال اللحيانى حكى ذلك ( و ) يقال ( يأكله خفوة بالكسر ) أي ( يسرقه ) وهو على المعاقبة من خفية كما تقدم
وأنشد ثلعب وهن الألى يأكلن زادك خفوة * وهمسا ويوطئن السرى كل خابط يقول يسرقن زادك فإذا رأينك تموت تركنك ( واختفى ) منه ( استتر وتوارى كأخفى ) وهذه عن ابن الاعرابي ( واستخفى ) قال الجوهرى واستخفيت منك أي تواريت ولا تقل اختفيت قال ابن برى حكى الفراء انه قد جاء اختفيت بمعنى استخفيت وأنشد أصبح الثعلب يسمو للعلا * واختفى من شدة الخوف الاسد فهو على هذا مطاوع أخفيته فاختفى كما تقول أحرقته فاحترق ومنه قوله تعالى يستخفون من الناس ولا يستخفون من الله وقال الفراء في قوله تعالى ومن هو مستخف بالليل وسارب بالنهار أي مستتر وقال الليث أخفيت الصوت فأنا أخفيه اخفاء وفعله اللازم اختفى قال الازهرى الاكثر استخفى لا اختفى واختفى لغة ليست بالعالية وقال في موضع آخر أما اختفى بمعنى خفى فهى لغة وليست بالعالية
ولا بالمنكرة ( و ) اختفى ( دمه قتله من غير أن يعلم به ) ومنه قول الغنوى لابي العالية ان بنى عامر أرادوا أن يختفوا دمى ( والنون الخفية ) هي الساكنة ويقال لها ( الخفيفة ) أيضا ( واخفية النور أكمته ) جمع كمام واحدها خفاء ( وأخفية الكرا الا عين ) قال لقد علم الايقاظ أخفية الكرا * تزججها من حالك واكتحالها ( والخافى والخافية والخافياء الجن ج خواف ) حكى اللحيانى أصابها ريح من الخافى أي من الجن وحكى عن العرب أيضا اصابه ريح من الخوافى قال هو جمع الخافى الذى هو الجن وفى الصحاح قال الاصمعي الخافى الجن قال أعشى باهلة يمشى ببيدإ لا يمشى بها أحد * ولا يحس من الخافى بها أثر وفى الحديث ان الخزاءة يشربها أكايس النساء من الخافية وانما سموا الجن بذلك لاستتارهم من الابصار وفى الحديث لا تحدثوا في القرع فانه مصلى الخافين أي الجن والقرع محركة قطع من الارض بين الكلا لانبات بها ( وأرض خافية بها جر ) قال المرار الفقعسى اليك عسفت خافية وانسا وغيطانا بها للركب غول ( والخوافى ريشات إذا ضم الطائر جناحيه خفيت أو هي ) الريشات ( الاربع اللواتى بعد المناكب ) نقله الحياني والقولان مقتربان ( أو هي السبع الريشات ) يكن في الجناح ( بعد السبع المقدمات ) هكذا وقع في الحكاية عن ابن جبلة وانما حكى الناس أربع قوادم وأربع خواف واحدتها خافية ونقل الجوهرى عن الاصمعي هن ما دون الريشات العشر من مقدم الجناح ومنه حديث مدينة قوم لوط ان جبريل حملها على خوافى جناح وهى الريش الصغار التى في جناح الطائر وفى حديث أبى سفيان ومعى خنجر مثل خافية النسر يريد انه صغير ( والخفاء كالكساء لفظا ومعنى ) سمى به لانه يلقى على السقاء فيخفيه وقال الليث هو رداء تلبسه المرأة فوق ثيابها وكل شئ غطيته بشئ من كساء أو نحوه فهو خفاؤه ( ج أخفية ) ومنه قول ذى الرمة عليه زاد واهدام واخفية * قد كاد يجترها عن ظهره الحقب وقال الكميت يذم قوما وانهم لا يبرحون بيوتهم ولا يحضرون الحرب ففى تلك أحلاس البيوت لواطف * وأخفية ما هم تجر وتسحب ( والخفية كغنية الركية ) القعيرة لخفاء مائها وقيل بئر كانت عادية فاندفنت ثم حفرت والجمع الخفايا والخفيات وفى الصحاح قال ابن السكيت وكل ركية كانت حفرت ثم تركت حتى اندفنت ثم احتفروها ونثلوها فهى خفية وقال أبو عبيد لانها استخرجت وأظهرت ( و ) الخفية أيضا ( الغيضة الملتفة ) يتخذها الاسد عريسته وهى خفيته قال الشاعر أسود شرى لاقت أسود خفية * تساقين سما كلهن خوادر وقيل خفية وشرى اسمان لموضع علمان قال ونحن قتلنا الاسد أخفية * فما شربوا بعدا على لذة خمرا وفى الصحاح وقولهم أسود خفية كقولهم أسود حلية وهما مأسدتان قال ابن برى السماع أسود خفية والصواب خفية غير مصروف وانما يصرف في الشعر ( و ) يقال ( به خفية ) أي ( لمم ) ومس نقله الجوهرى عن ابن مناذر ( و ) قولهم ( برح الخفاء ) أي ( وضح الامر ) كما في الصحاح وذلك إذا ظهر وصار في براح أي في أمر منكشف وقيل برح الخفاء أي زال الخفاء والاول أجود وقال بعضهم الخفإ هنا السر فيقول ظهر السر قال يعقوب ( و ) قال بعض العرب ( إذا حسن من المرأة خفياها حسن سائرها يعنى صوتها وأثر وطئها الارض ) وفى بعض نسخ الصحاح في الارض لانها إذا كانت رخيمة الصوت دل ذلك على خفرها وإذا كانت متقاربة الخطا وتمكن أثر وطئها في الارض دل على ان لها أردافا وأوراكا ( والمختفي النباش ) لاستخراجه أكفان الموتى لغة أهل المدينة وقيل هو من الاستتار والاختفاء لانه يسرق في خفية وفى الحديث ليس على المختفى قطع وفى آخر لعن المختفى والمختفية وفى آخر من اختفى ميتا فكانما قتله * ومما يستدرك عليه اليد المستخفية يد السارق والنباش ومنه قول على بن رباح السنة ان تقطع اليد المستخفية ولا تقطع اليد المستعلية يريد باليد المستعلية يد الغاصب والناهب ومن في معناهما واخفاه أزال خفاءه وبه فسر ابن جنى قوله تعالى أكاد أخفيها أي أزيل خفاءها أي
غطاءها كما تقول أشكيته إذا أزلته عما يشكوه ونقله الجوهرى أيضاء ولقيته خفيا كغنى أي سرا وقوله تعالى ادعوا ربكم تضرعا وخفية أي خاضعين متعبدين وقيل أي اعتقدوا عبادته في أنفسكم لان الدعاء معناه العبادة هذا قول الزجاج وقال ثعلب هو ان تذكره في نفسك وقال اللحيانى خفية في خفض وسكون وتضرعا تمسكا وقال الاخفش المستخفى الظاهر وبه فسر قوله تعالى ومن هو مستخف بالليل وخطأه الازهرى والخفى كغنى هو المعتزل عن الناس الذى يخفى عليهم مكانه وبه فسر الحديث ان الله يحب العبد التقى الغنى الخفى وفى حديث الهجرة اخف عنا خبرك أي استر الخبر لمن سألك عنا والخافى الانس فهو ضد والخافيه ما يخفى في البدن من الجن نقله الجوهرى عن ابن مناذر والخوافى من سعف النخل ما دون القلبة نقله الجوهرى وهى نجدية وبلغة الحجاز العواهن وخفى البرق يخفى كرمى يرمى وخفى يخفى كرضى يرضى خفيا فيهما الاخيرة عن كراع إذا برق برقا ضعيفا معترضا في نواحى الغيم ورجل خفى البطن ضامره عن ابن الاعرابي وأنشد
فقام فادنى من وسادى وساده * خفى البطن ممشوق القوائم شوذب والخفاء كسماء المتطأطئ من الارض وتحفى مثل اختفى نقله الزمخشري والمختفي لقب أحمد بن عيسى بن زيد الشهيدى

_Türkçe çeviri henüz yok_
