# خقق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%82%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%82%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%82%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خقق

الإخقيق، كإزميل، وأسبوع: الشق في الأرض قال الجوهري: الأخقوق: لغة في اللخقوق ج: أخاقيق ولخاقيق، ومنه الحديث:  فوقصت به ناقته في أخاقيق جرذان  وهي شقوق الأرض، وقال الأصمعي: هي لخاقيق، ولم يعرفه إلا باللام، قال الأزهري: وقال غيره: الأخاقيق صحيحة، كما جاء في الحديث، وهي الأخاديد، قال الليث: ومن قال: اللخقوق فإنما هو غلط من قبل الهمزة مع لام المعرفة، قال الأزهري: وهي لغة بعض العرب، يتكلم بها أهل المدينة، وقيل: الأخاقيق: كسور في الأرض في منعرج الجبل، وفي الأرض المتفقرة، وهي الأودية. كالخق وهو: شبه حفرة غامضة في الأرض، نقله ابن دريد عن أهل اللغة، قال: ولا أدري ما صحته: أخقاق، وخقوق، وقيل: جمع الجمع أخاقيق وهو قول الرياشي، ونصه: واحد الأخاقيق خق، وجمع الخق: أخقاق وخقوق، والأخاقيق: جمع الجمع.
 وكتب عبد الملك بن مروان إلى عامل له:  أما بعد. فلا تدع خقا من الأرض ولا لقا إلا سويته وزرعته  ، ورواه ابن الأنباري بإسناده أنه زرع كل حق ولق، بالحاء المهملة المضمومة، قال: فالحق: الأرض المطمئنة، واللق: المرتفعة، وقد تقدم في موضعه.
 وخق الفرج يخق خقيقا: إذا صوت عند الجماع.

  وخق القدر: غلى فصوت هكذا فى سائر النسخ، والذي في العباب واللسان: وخق القار، وما أشبهه، خقا وخققا وخقيقا: إذا غلى فسمع له صوت، قال الصاغاني: وكذلك القدر، وبالغين المعجمة أيضا، فإن أبقيت لفظة القدر فالصواب: غلت فصوتت، وإلا فهو القار بدل القدر. والخقوق. الأتان الواسعة الدبر عن الليث والتي يسمع صوت حيائها عند الجماع من الهزال والاسترخاء، وكذلك كل أنثى من الدواب، وقد خقت تخق خقيقا.
 وكذا المرأة، كالخقاقة فيهما، قال ابن دريد: وهو نعت مكروه.
 قال الليث: ويقال في السباب: يا ابن الخقوق، قال الشاعر:
  لو نكت منهن خقوقا عردا
  سمـعـت رزا ودويا إدا وأخقت البكرة إخقاقا: إذا اتسع خرقها عن المحور، واتسعت النعامة عن موضع طرفها من الزرنوق وقال أبو زيد: إذا اتسعت البكرة، أو اتسع خرقها عنها، قيل: أخقت إخقاقا فانخسوها نخسا، وهو أن يسد ما اتسع منها بخشبة أو بحجر، أو بغيره.
 وأخق الفرج فهو مخق، أي: صوت عند الجماع وحر مخق: مصوت عند النخج، قاله الليث.
 ومما يستدرك عليه: الخقاق، بالكسر: صوت يكون فى ظبية الأنثى من الخيل من رخاوة خلقتها، وارتفاع ملتقاها، فإذا تحركت لعلق ونحوه احتشت رحمها الريح، فصوتت، فذلك الخقاق، قاله أبو عبيدة في كتاب الخيل، قال: ويقال للفرس من ذلك: الخاق.
 والخقوق، أو الخفاقة من الاتن والنساء: الواسعة الدبر، والخقاقة: الاست: والخقيق، والخقخقة: زعاق قنب الدابة.
 والخقخقة أيضا: صوت الفرج.
 وقال ابن دريد: الخق: الغدير إذا يبس وتقلفع، وأنشد:
  كأنما يمشين في خق يبس وخقخق القار والقدر: مثل خق.
 وخق السيل في الأرض خقا: إذا حفر فيها حفرا عميقا، عن ابن شميل. وقال ابن الأعرابي: الخققة: الركوات المتلاحمات.
 والخققة أيضا: الشقوق الضيقة.
 وفي النوادر: يقال: استخق الفرس، وأخق، وامتخض: إذا استرخى سرمه، يقال ذلك في الذكر.

### Türkçe

**الإخقيق**، **كإزميل**، ve **أسبوع**: yerdeki yarık. el-Cevherî dedi: **الأخقوق**: **اللخقوق** hakkında bir dildir; çoğulu: **أخاقيق** ve **لخاقيق**. Ondan hadis: “Devesi onu **أخاقيق جرذان** içinde düşürdü”; bunlar yerin yarıklarıdır. el-Asmaʿî dedi: onlar **لخاقيق**tir; onu ancak **اللام** ile bildi. el-Ezherî dedi: başkası da dedi ki: **الأخاقيق** sahihdir; hadiste geldiği gibi; ve onlar **الأخاديد**dir. el-Leys dedi: “**اللخقوق**” diyen ise, ancak **الهمزة**nin **لام المعرفة** ile (birleşmesi) tarafından bir yanlıştır. el-Ezherî dedi: ve o, bazı Arapların dilidir; Medine ehli onunla konuşur. Ve denildi: **الأخاقيق**: dağın kıvrımında ve çatlamış yerde, yerde kırıklar; ve onlar vadilerdir. **كالخق**; ve o: yerde belirsiz bir çukur benzeri. Bunu İbn Düreyd, dil ehlinden nakletti; dedi: ve onun sahihliğini bilmiyorum: **أخقاق** ve **خقوق**. Ve denildi: çoğulun çoğulu **أخاقيق**tir; bu, er-Riyâşî’nin sözüdür; ve onun nassı: **واحد الأخاقيق خق**; ve **جمع الخق**: **أخقاق** ve **خقوق**; ve **الأخاقيق**: çoğulun çoğuludur.

Ve ʿAbdülmelik b. Mervân bir âmiline yazdı: “Bundan sonra: yerden ne bir **خق** ne de bir **لق** bırakma; ancak onu düzleştir ve ek.” İbnü’l-Enbârî onu isnadıyla rivayet etti ki: her **حق** ve **لق** ekmiştir; **بالحاء المهملة المضمومة** ile. Dedi: **فالحق**: alçak yer; ve **اللق**: yüksek olan; ve kendi yerinde daha önce geçti.

Ve **خق الفرج** **يخق خقيقا**: cinsel birleşme sırasında ses çıkardığı zaman.

Ve **خق القدر**: kaynadı da ses çıkardı; diğer bütün nüshalarda böyledir. **العباب** ve **اللسان**’da olan ise: **وخق القار** ve ona benzer şey, **خقا وخققا وخقيقا**: kaynadığı zaman, onun için bir ses işitildiği vakit. es-Sağânî dedi: ve tencere de böyledir; ve **بالغين المعجمة** ile de. Şayet **لفظة القدر**’i bırakırsan, doğrusu: “kaynadı da ses çıkardı”dır; yoksa, **القار**dır, **القدر** yerine.

Ve **الخقوق**: el-Leys’ten; arka tarafı geniş dişi eşek; ve zayıflık ve gevşeklikten dolayı cinsel birleşme sırasında ferciğinin sesi işitilen; ve binek hayvanlarının her dişisi de böyledir. Ve **خقت تخق خقيقا**.

Ve kadın da böyledir; ikisinde de **كالخقاقة**. İbn Düreyd dedi: ve o, mekruh bir nitelemendir.

el-Leys dedi: sövmede denilir: “ey **ابن الخقوق**!” Şair dedi:
لو نكت منهن **خقوقا** عردا
سمـعـت رزا ودويا إدا

Ve **أخقت البكرة إخقاقا**: milinden dolayı deliği genişlediği zaman; ve **النعامة** **الزرنوق**’tan olan ucunun yerinden genişlediği zaman. Ebû Zeyd dedi: **البكرة** genişlediği zaman, yahut deliği ondan genişlediği zaman, “**أخقت إخقاقا**” denilir; sonra onu **نخسا** ile dürtün; ve o, ondan genişleyen şeyi bir tahta ile yahut bir taş ile yahut başkasıyla kapatmaktır.

Ve **أخق الفرج**; o halde o **مخق**tur; yani: cinsel birleşme sırasında ses çıkardı. Ve **حر مخق**: **النخج** sırasında ses çıkaran; el-Leys söyledi.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الخقاق** (kesre ile): yaratılışının gevşekliğinden ve birleşme yerinin yükselişinden dolayı, atların dişisi olan ceylanda bulunan bir ses. Hareket ettiği zaman, **لعلق** ve benzeri için, rahmi rüzgârı içine toplar da ses çıkarır; işte o **الخقاق**tır. Bunu Ebû ʿUbeyde, **كتاب الخيل**’de söyledi. Dedi: bundan dolayı ata: **الخاق** da denilir.

Ve **الخقوق** yahut **الخفاقة**; dişi eşeklerden ve kadınlardan: arka tarafı geniş olan. Ve **الخقاقة**: kıç. Ve **الخقيق** ve **الخقخقة**: binek hayvanının kenevirinin böğürtüsü.

Ve **الخقخقة** ayrıca: fercin sesi.

İbn Düreyd dedi: **الخق**: kuruyup kabuk bağladığı zaman gölcük. Ve şu beyti okudu:
كأنما يمشين في **خق** يبس

Ve **خقخق القار والقدر**: **خق** gibidir.

Ve **خق السيل في الأرض خقا**: onda derin çukurlar kazdığı zaman; İbn Şümeyl’den. İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **الخققة**: birbirine bitişik küçük su birikintileri.

Ve **الخققة** ayrıca: dar yarıklar.

Ve **في النوادر**: denilir: **استخق الفرس** ve **أخق** ve **امتخض**: kuyruğunun altı gevşediği zaman; bu, erkek hakkında söylenir.
