# خلبس (خ-ل-ب-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ل - ب - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الخاء والسين
دخمس:
الدَّخْمَسةُ: الخِبُّ يُدَخْمِسُ عليك ولا يُبَيِّنُ لك محنة ما يريد.
تقول: يُدَخْمِسُ علي.
دنخس: والدَّنْخَسُ: الجسيم، الشديد اللحم. والدَّنْخَسُ أيضا: الذي لا خير فيه خرمس: اخْرَمَّسَ أي: ذَلَّ وخَضَعَ، قال:
ودَخْدَخَ العَدُوُّ حتى اخْرمَّسَا
سربخ: السَّرْبَخُ: مفازة لا يهتدى فيها.
سخبر: السَّخْبَرُ: شجرة من شجر الثمام، له قضب مجتمع، وجرثومة، وعيدانه كالكراث في الكثرة، وكأن ثمرته مكاسح القصب أو أدق منها. ومكاسح القصب رؤوسها.
خنفس: الخُنْفَساءُ: دويبة سوداء تكون في أصول الحيطان.
يقال: هو ألح من الخُنْفَساء. لرجوعها إليك كلما رميت بها.
وثلاث خنفساوات، والجميع خَنافِسُ.
وفي لغة: خُنْفَساء وخُنْفَساءة واحدة، وثلاث خُنْفَساوات.
خنبس: أسد خُنابِسٌ، وحَنْبَسَةُ: ترارة وغلظة. ويقال: بل مشيته.
تسخن: التَّساخينُ: الخفاف، الواحد تَسْخانٌ وتَسْخَنٌ.
فرسخ: الفَرْسَخُ ثلاثة أميال ويقالُ للذي لا فُرْجَةَ فيه من الأشياء: ما فيها فَرْسَخُ خنسر: قرأت في كتاب: الخَناسِرةُ، واحدُهم: خِنْيسرٌ، وهم الذين يُشَيِّعُونَ الجنائز.
خلبس: والخَلابيسُ: الكذب.
والخَلابيسُ: أن تروى الإبل، ثم تذهب ذهابا شديدا حتى تعني الراعي.
سملخ: السَّمالِخيُّ من الطَّعام: ما لم يكن له طعم، ومن اللبن أيضاً.
والسَّماليخُ: أماصيخُ من النَّصيِّ مثل القضيب، يقال له: أُمصُوخةُ. وأَماصِيخُ الزَّخْرِط: ما سالَ من أنف النَّعجة.
خسفج: الخَيْسَفوج: حب القطن.

##### Türkçe

**الخاء** ve **السين**
**دخمس**:
**الدَّخْمَسةُ**: **الخِبُّ** sana **يُدَخْمِسُ** eder ve sana, istediği şeyin mihnetini açıklamaz.
Dersin ki: bana **يُدَخْمِسُ** ediyor.

**دنخس**: ve **الدَّنْخَسُ**: iri cüsseli, eti şiddetli (çok etli). Ve **الدَّنْخَسُ** ayrıca: kendisinde hayır olmayan.

**خرمس**: **اخْرَمَّسَ** yani: zelil oldu ve boyun eğdi; dedi ki:
ودَخْدَخَ العَدُوُّ حتى اخْرمَّسَا

**سربخ**: **السَّرْبَخُ**: içinde yol bulunmayan çöl.

**سخبر**: **السَّخْبَرُ**: **الثمام** ağacından bir ağaç; onun birleşik dalları, bir kök kütüğü vardır; çubukları çoklukta pırasa gibidir; sanki meyvesi kamışın **مكاسح**’ları yahut onlardan daha incedir. Kamışın **مكاسح**’ları onun başlarıdır.

**خنفس**: **الخُنْفَساءُ**: duvarların diplerinde bulunan siyah bir küçük hayvancık.
Denir ki: o, **الخُنْفَساء**’dan daha ısrarcıdır; her ne zaman onu onunla atsan sana geri dönmesinden dolayı.
Ve üç **خنفساوات**; hepsi **خَنافِسُ**’tir.
Bir dilde: bir tane **خُنْفَساء** ve **خُنْفَساءة**; ve üç **خُنْفَساوات**.

**خنبس**: **خُنابِسٌ** aslan; ve **حَنْبَسَةُ**: gevreklik ve kalınlık. Ve denir ki: bilakis onun yürüyüşüdür.

**تسخن**: **التَّساخينُ**: mestler; teki **تَسْخانٌ** ve **تَسْخَنٌ**.

**فرسخ**: **الفَرْسَخُ** üç mildir. Ve şeylerden içinde hiçbir açıklık olmayan şeye denir ki: onda **فَرْسَخُ** yoktur.

**خنسر**: bir kitapta okudum: **الخَناسِرةُ**; onların teki: **خِنْيسرٌ**; onlar cenazeleri uğurlayan kimselerdir.

**خلبس**: ve **الخَلابيسُ**: yalan.
Ve **الخَلابيسُ**: develerin sulanması, sonra çobanı yormaya varacak derecede şiddetli bir gidişle gitmesidir.

**سملخ**: yiyecekten **السَّمالِخيُّ**: tadı olmayan şey; sütten de (böyledir).
Ve **السَّماليخُ**: **النَّصيِّ**’den çubuk gibi **أماصيخُ**; ona **أُمصُوخةُ** denir. Ve **أَماصِيخُ الزَّخْرِط**: koyunun burnundan akan şeydir.

**خسفج**: **الخَيْسَفوج**: pamuk tohumu.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الخُلابسُ بضم الخاء: الحديث الرقيق. قال الكميت:
وأَشْهَدُ مِنْهُنَّ الحَديثَ الخُلابِسا
وربّما قالوا: خَلْبَسَهُ وخَلْبَسَ قلبَه، أي فَتَنَهُ وذهَبَ به، كما يقال: خلبه. والخَلابيسُ: المتفرِّقون.

##### Türkçe

**الخُلابسُ** (خاء’nın dammesiyle): ince konuşma. Kümeyt dedi ki:
Ve onlardan **الحَديثَ الخُلابِسا**’yı şahit tutarım

Bazen de derler: **خَلْبَسَهُ** ve **خَلْبَسَ قلبَه**; yani onu fitneye düşürdü ve onu alıp götürdü; **خلبه** denildiği gibi. Ve **الخَلابيسُ**: dağınık olanlar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

خَلْبَسَه وخَلْبَسَ قلبه أَي فتنه وذهب به، كما يقال خَلَبه، وليس يبعد أَن يكون هو الأَصل لأَن السين من حروف الزيادات، والخُلابِسُ، بضم الخاء: الحديث الرقيق، وقيل: الكذب؛ قال الكُمَيْت:
بما قد أَرَى فيها أَوانِسَ كالدُّمَى،
وأَشْهَدُ منهنَّ الحديثَ الخُلابِسا
والخَلابيسُ: الكَذِبُ. وأَمرٌ خَلابُِيسُ: على غير استقامة، وكذلك خَلْقٌ خَلابِيسُ، والواحد خِلْبيسٌ وخِلْباسٌ، وقيل: لا واحد له. والخَلابِيسُ: أَن تَرْوَى الإِبلُ فتذهب ذهاباً شديداً فَتُعْنِّي راعيها. يقال: أَكفِيكَ الإِبلَ وخَلابِيسَها، والخَلابِيسُ: المتفرّقون.

##### Türkçe

**خَلْبَسَه** ve **خَلْبَسَ** kalbini: yani onu fitneye düşürdü ve onu alıp götürdü; **خَلَبه** denildiği gibi. Ve uzak değildir ki o asl olsun; çünkü **السين** ziyade harflerdendir. Ve **الخُلابِسُ**, **الخاء**’ın dammesiyle: ince (latif) söz(dür); ve “yalan” denilmiştir; **الكُمَيْت** dedi ki:

Bunda, gördüğüm şeyle, bebekler gibi ünsiyet edenler,
Ve onlardan **الحديثَ الخُلابِسا**’yı şahitlik ederim.

Ve **الخَلابيسُ**: yalan(dır). Ve **أَمرٌ خَلابُِيسُ**: doğruluk üzere olmayan (şeydir); ve bunun gibi **خَلْقٌ خَلابِيسُ**; ve tekili **خِلْبيسٌ** ve **خِلْباسٌ**’tır; ve “onun tekili yoktur” denilmiştir. Ve **الخَلابِيسُ**: develerin sulanıp sonra şiddetli bir gidişle gitmesi, böylece çobanını yormasıdır. Denilir: **أَكفِيكَ الإِبلَ وخَلابِيسَها**. Ve **الخَلابِيسُ**: dağınık olanlar(dır).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخلابس، كعلابط: الحديث الرقيق، نقله الجوهري. وقيل: الكذب، قال الكميت يصف آثار الديار:
  بما قد أرى فيها أوانس كالدمىوأشهد منهن الحديث الخلابسا والخلابس، بالفتح: الباطل، رواه الأموي، كالخلابيس، يقال: وقعوا في الخلابيس. والخلابيس أيضا: المتفرقون من كل وجه. لا يعرف لها واحد، على الصحيح، وهو قول الأصمعي، أو واحدها خلبيس، عن ابن دريد. وقال الليث: الخلابيس: الكذب. والخلابيس: أن تروى الإبل ثم تذهب ذهابا شديدا يعيي، أي يعجز الراعي. وفي بعض الأصول المصححة: يعني يقال: أكفيك الإبل وخلابيسها. وقال ابن دريد: الخلابيس: الشيء الذي لا نظام له، وأنشد للمتلمس:
  إن العلاف ومن باللوذ من حضن                      لما رأوا أنـه دين خـلابـيس
  شدوا الجمال بأكوار على عجـل                      والظلم ينكره القوم المـكـاييس وقيل: الخلابيس: الذي لا يجري على استواء. عن ابن دريد. يقال: أمر خلابيس: على غير استقامة. وكذلك خلق خلابيس. والواحد خلبيس وخلباس، أولا واحد له. والخلابيس: اللئام. نقله الصاغاني. والخلابيس: الأنذال، واحدها خلبوس. وقال الليث: الخلنبوس، كعضرفوط: حجر القداح، وضبطه الصاغاني بفتح الخاء واللام وسكون النون، وذكره الصاغاني في خنبس كما سيأتي. وفي الصحاح: وربما قالوا: خلبسه وخلبس قلبه، أي فتنه، وذهب به، كما يقال: خلبه، وليس ببعد أن يكون هو الأصل؛ لأن السين من حروف الزيادات. قلت: وجزم به ابن القطاع وابن مالك في اللامية، قال شيخنا: لم يذكر شراحها خلافا في ذلك، وكذا ذكر الشيخ أبو حيان في خلابس: أنه بمعنى الخلاب، وأن السين فيه زائدة فتأمل. وقال ابن فارس: هو منحوت من كلمتين: خلب، وخلس. نقله الصاغاني في العباب.

##### Türkçe

**الخلابس**، **كعلابط**: ince söz; onu el-Cevherî nakletti. Ve denildi: yalan; el-Kumeyt, diyarın izlerini vasfederek dedi:
  “Onlarda, gördüğüm şeyle, putlar gibi ünsiyet edenler (var) ve onlardan **الحديث الخلابسا**’ya şahitlik ederim.”

Ve **الخلابس**، fetha ile: bâtıl; onu el-Emevî rivayet etti; **كالخلابيس** gibi. Denilir: **وقعوا في الخلابيس**. Ve **الخلابيس** ayrıca: her yönden dağınık olanlar. Ona bir tekil bilinmez; sahih olana göre; ve bu, el-Asma‘î’nin sözüdür. Yahut onun tekili **خلبيس**tir; İbn Düreyd’den.

Ve el-Leys dedi: **الخلابيس**: yalan. Ve **الخلابيس**: develerin sulatılıp sonra şiddetli bir gidişle gitmesidir; (öyle ki) yorar; yani çobanı âciz bırakır. Ve bazı tashih edilmiş asıllarda: yani denilir: **أكفيك الإبل وخلابيسها**.

Ve İbn Düreyd dedi: **الخلابيس**: nizamı olmayan şeydir. Ve el-Mutalammis’ten inşad etti:
  “**إن العلاف ومن باللوذ من حضن**                      **لما رأوا أنـه دين خـلابـيس**
  **شدوا الجمال بأكوار على عجـل**                      **والظلم ينكره القوم المـكـاييس**”

Ve denildi: **الخلابيس**: düzgünlük üzere cereyan etmeyen şeydir; İbn Düreyd’den. Denilir: **أمر خلابيس**: doğruluk üzere olmayan (iş). Ve كذلك **خلق خلابيس**. Ve tekil **خلبيس** ve **خلباس**tır; yahut onun tekili yoktur.

Ve **الخلابيس**: alçaklar; onu es-Sâgânî nakletti. Ve **الخلابيس**: reziller; onun tekili **خلبوس**tur.

Ve el-Leys dedi: **الخلنبوس**، **كعضرفوط**: okların (fal oklarının) taşı. Ve es-Sâgânî onu, **الخاء** ve **اللام**’ın fethası ve **النون**’un sükûnu ile ضبط etti. Ve es-Sâgânî onu, ileride geleceği üzere, **خنبس**’te zikretti.

Ve **الصحاح**’ta: ve bazen derler: **خلبسه** ve **خلبس قلبه**; yani onu fitneye düşürdü ve onu götürdü; **خلبه** denildiği gibi. Ve uzak değildir ki o, asıl olsun; çünkü **السين** ziyade harflerdendir.

Dedim: İbnü’l-Kattâ‘ ve İbn Mâlik, **اللامية**’de bununla kesin hüküm verdi. Şeyhimiz dedi: onun şârihleri, bunda bir ihtilaf zikretmedi. Ve كذلك şeyh Ebû Hayyân, **خلابس**’te zikretti: onun **الخلاب** manasında olduğunu ve içindeki **السين**’in زائد olduğunu; öyleyse düşün.

Ve İbn Fâris dedi: o, iki kelimeden yontulmuştur: **خلب** ve **خلس**. Onu es-Sâgânî, **العباب**’da nakletti.
