# خلبس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خلبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%A8%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خلبس

الخلابس، كعلابط: الحديث الرقيق، نقله الجوهري. وقيل: الكذب، قال الكميت يصف آثار الديار:
  بما قد أرى فيها أوانس كالدمىوأشهد منهن الحديث الخلابسا والخلابس، بالفتح: الباطل، رواه الأموي، كالخلابيس، يقال: وقعوا في الخلابيس. والخلابيس أيضا: المتفرقون من كل وجه. لا يعرف لها واحد، على الصحيح، وهو قول الأصمعي، أو واحدها خلبيس، عن ابن دريد. وقال الليث: الخلابيس: الكذب. والخلابيس: أن تروى الإبل ثم تذهب ذهابا شديدا يعيي، أي يعجز الراعي. وفي بعض الأصول المصححة: يعني يقال: أكفيك الإبل وخلابيسها. وقال ابن دريد: الخلابيس: الشيء الذي لا نظام له، وأنشد للمتلمس:
  إن العلاف ومن باللوذ من حضن                      لما رأوا أنـه دين خـلابـيس
  شدوا الجمال بأكوار على عجـل                      والظلم ينكره القوم المـكـاييس وقيل: الخلابيس: الذي لا يجري على استواء. عن ابن دريد. يقال: أمر خلابيس: على غير استقامة. وكذلك خلق خلابيس. والواحد خلبيس وخلباس، أولا واحد له. والخلابيس: اللئام. نقله الصاغاني. والخلابيس: الأنذال، واحدها خلبوس. وقال الليث: الخلنبوس، كعضرفوط: حجر القداح، وضبطه الصاغاني بفتح الخاء واللام وسكون النون، وذكره الصاغاني في خنبس كما سيأتي. وفي الصحاح: وربما قالوا: خلبسه وخلبس قلبه، أي فتنه، وذهب به، كما يقال: خلبه، وليس ببعد أن يكون هو الأصل؛ لأن السين من حروف الزيادات. قلت: وجزم به ابن القطاع وابن مالك في اللامية، قال شيخنا: لم يذكر شراحها خلافا في ذلك، وكذا ذكر الشيخ أبو حيان في خلابس: أنه بمعنى الخلاب، وأن السين فيه زائدة فتأمل. وقال ابن فارس: هو منحوت من كلمتين: خلب، وخلس. نقله الصاغاني في العباب.

### Türkçe

**الخلابس**، **كعلابط**: ince söz; onu el-Cevherî nakletti. Ve denildi: yalan; el-Kumeyt, diyarın izlerini vasfederek dedi:
  “Onlarda, gördüğüm şeyle, putlar gibi ünsiyet edenler (var) ve onlardan **الحديث الخلابسا**’ya şahitlik ederim.”

Ve **الخلابس**، fetha ile: bâtıl; onu el-Emevî rivayet etti; **كالخلابيس** gibi. Denilir: **وقعوا في الخلابيس**. Ve **الخلابيس** ayrıca: her yönden dağınık olanlar. Ona bir tekil bilinmez; sahih olana göre; ve bu, el-Asma‘î’nin sözüdür. Yahut onun tekili **خلبيس**tir; İbn Düreyd’den.

Ve el-Leys dedi: **الخلابيس**: yalan. Ve **الخلابيس**: develerin sulatılıp sonra şiddetli bir gidişle gitmesidir; (öyle ki) yorar; yani çobanı âciz bırakır. Ve bazı tashih edilmiş asıllarda: yani denilir: **أكفيك الإبل وخلابيسها**.

Ve İbn Düreyd dedi: **الخلابيس**: nizamı olmayan şeydir. Ve el-Mutalammis’ten inşad etti:
  “**إن العلاف ومن باللوذ من حضن**                      **لما رأوا أنـه دين خـلابـيس**
  **شدوا الجمال بأكوار على عجـل**                      **والظلم ينكره القوم المـكـاييس**”

Ve denildi: **الخلابيس**: düzgünlük üzere cereyan etmeyen şeydir; İbn Düreyd’den. Denilir: **أمر خلابيس**: doğruluk üzere olmayan (iş). Ve كذلك **خلق خلابيس**. Ve tekil **خلبيس** ve **خلباس**tır; yahut onun tekili yoktur.

Ve **الخلابيس**: alçaklar; onu es-Sâgânî nakletti. Ve **الخلابيس**: reziller; onun tekili **خلبوس**tur.

Ve el-Leys dedi: **الخلنبوس**، **كعضرفوط**: okların (fal oklarının) taşı. Ve es-Sâgânî onu, **الخاء** ve **اللام**’ın fethası ve **النون**’un sükûnu ile ضبط etti. Ve es-Sâgânî onu, ileride geleceği üzere, **خنبس**’te zikretti.

Ve **الصحاح**’ta: ve bazen derler: **خلبسه** ve **خلبس قلبه**; yani onu fitneye düşürdü ve onu götürdü; **خلبه** denildiği gibi. Ve uzak değildir ki o, asıl olsun; çünkü **السين** ziyade harflerdendir.

Dedim: İbnü’l-Kattâ‘ ve İbn Mâlik, **اللامية**’de bununla kesin hüküm verdi. Şeyhimiz dedi: onun şârihleri, bunda bir ihtilaf zikretmedi. Ve كذلك şeyh Ebû Hayyân, **خلابس**’te zikretti: onun **الخلاب** manasında olduğunu ve içindeki **السين**’in زائد olduğunu; öyleyse düşün.

Ve İbn Fâris dedi: o, iki kelimeden yontulmuştur: **خلب** ve **خلس**. Onu es-Sâgânî, **العباب**’da nakletti.
