# خلج — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AC/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%84%D8%AC/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خلج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AC.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: خلج

خ ل ج
خلـج الشـيء من يده‏:‏ نزعه‏.‏
وأخذت بيده فخلجته من بين أصحابه‏.‏
وخلج الطاعن رمحه من المطعون‏.‏
قال‏:‏ ينوء بصدره والرمـح فيـه ويخلجه خدب كالبعير ومر برمحه مركوزاً فاختلجه أي انتزعه‏.‏
وخالجته الشيء‏:‏ نازعته إياه‏.‏
وإذا عزل الفحل عن الشـول قبـل أن يفـدر قيـل‏:‏ خلـج وإذا عـزل بعـد مـا يفـدر قيـل‏:‏ عـدل‏.‏
وتقـول‏:‏ مـا البحـار كالخلجان ولا اللؤلؤ كالمرجان‏.‏
ومن المجاز‏:‏ خلجت المرأة ولدها‏:‏ فطمته كما يقال‏:‏ جذبته‏.‏
ويقال‏:‏ لا تخلج الفصيل عن أمه فإن الذئب عالم بمكان الفصيل اليتيم أي لا تفرده عنها فإنه إذا رآه وحده أكله‏.‏
ويقال للميت‏:‏ اختلـج مـن بينهـم فذهـب بـه‏.‏
ورجـل مختلـج‏:‏ نقـل عن ديوان قومه إلى ديوان آخرين فنسب إليهم‏.‏
وأردت أن أزورك فخلجني بعض الأشغال‏.‏
وخلجتني الخوالج‏.‏
وخالجني هم‏.‏
واحتضره الهم وتخالجه الشوق‏.‏
قال عمر بن أبي ربيعة‏:‏ إن المحب إذا تخالجـه شوق كذاك الهم يحتضره وتخالجته الهموم‏:‏ تجاذبته هم في ناحية وهم في أخرى‏.‏
وتخالج في صدره شيء‏.‏
وخلج حاجبيه وعينيه‏:‏ حركهما‏.‏
قال أبو عبيدة‏:‏ يكلمني ويخلج حاجبيه لأحسب عنده علماً قديماً وخلجـت عينـه وحاجبـه واختلجـا‏.‏
وفي مثل‏:‏ ‏"‏ أبشر بما سرك عيني تختلج ‏"‏ وخلجتني فلانة بعينها‏:‏ غمزتني لميعاد تضربه أو أمر تحاوله‏.‏
والمجنون يتخلج في مشيته‏:‏ يتفكك ويتمايل كأنه يجتذب شيئاً‏.‏
وجاء فلان بمخلوجة أي ببزلاء خلجت من بين الآراء لصحتها وإحكامها‏.‏
قال الحطيئة‏:‏ وكنت إذا دارت رحى الحرب رعته بمخلوجة فيها عن العجز مصرف

### Türkçe

خ ل ج
**خلـج** şeyi elinden: onu çekip çıkardı.
Ve elinden tuttum da onu arkadaşlarının arasından **خلج** ettim.
Ve mızraklayan, mızrağını mızraklanandan **خلج** etti.
Dedi: Göğsüyle ağırlaşır, mızrak onun içindeyken; ve onu, deve gibi hörgüçlü (bir şey) **يخلجه**; ve mızrağı saplanmış olarak geçti de onu **اختلجه** etti; yani onu çekip çıkardı.
Ve onu şeyde **خالجته**: onu ondan çekiştirdim.
Ve eğer aygır, **الشـول**’dan, **يفـدر** etmeden önce ayrılırsa denilir: **خلـج**; ve eğer **يفـدر** ettikten sonra ayrılırsa denilir: **عـدل**.
Ve dersin: Denizler **الخلجان** gibi değildir; ne de inci **المرجان** gibi.
Mecazdan: Kadın çocuğunu **خلجت**: onu sütten kesti; denildiği gibi: onu **جذبته**.
Ve denilir: **الفصيل**’i annesinden **تخلج** etme; çünkü kurt, yetim **الفصيل**’in yerini bilendir; yani onu ondan ayırma; zira onu yalnız görürse onu yer.
Ve ölü için denilir: Onların arasından **اختلـج** edildi de onunla gidildi.
Ve **مختلـج** bir adam: kavminin divanından başka birilerinin divanına nakledildi de onlara nispet edildi.
Ve seni ziyaret etmek istedim de bazı işler beni **خلج** etti.
Ve beni **الخوالج** **خلجت**.
Ve beni bir keder **خالجني** etti.
Ve keder onu bastırdı ve özlem onu **تخالجه** eder.
Ömer b. Ebî Rebîa dedi: Muhib, onu bir özlem **تخالجـه** ederse; işte öylece keder onu bastırır; ve onu kederler **تخالجته** etti: bir yanda bir keder, başka bir yanda bir keder onu çekiştirdi.
Ve göğsünde bir şey **تخالج** etti.
Ve kaşlarını ve gözlerini **خلج** etti: onları oynattı.
Ebû Ubeyde dedi: Benimle konuşur ve kaşlarını **يخلج** eder; yanındaki eski bir ilim sebebiyle sanırım. Ve gözü ve kaşı **خلجـت**; ve ikisi **اختلجـا** etti.
Ve bir meselde: "Seni sevindirenle müjdelen; gözüm **تختلج** eder." Ve falanca kadın beni gözüyle **خلجتني**: belirleyeceği bir buluşma için yahut girişeceği bir iş için bana göz kırptı.
Ve deli yürüyüşünde **يتخلج** eder: gevşer ve sallanır; sanki bir şeyi kendine çeker.
Ve falanca bir **مخلوجة** ile geldi; yani sıhhati ve sağlamlığı sebebiyle görüşlerin arasından **خلجت** edilmiş (seçilip çekilip çıkarılmış) bir **بزلاء** ile.
Hutay’e dedi: Ve ben, savaşın değirmeni döndüğünde, onu, içinde acizlikten bir çıkış bulunan bir **بمخلوجة** ile gözetirdim.
