# خلج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%84%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خلج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خلج

الخَلْجُ: الجَذْبُ.
خَلَجَهُ يَخْلِجُه خَلْجاً، وتَخَلَّجَهُ، واخْتَلَجَهُ إِذا جَبَذَهُ وانْتَزَعَهُ؛ أَنشَد أَبو حنيفة:
إِذا اخْتَلَجَتْها مُنْجِياتٌ، كأَنها
صُدورُ َْراقٍ، ما بِهِنَّ قُطُوعُ
شبه أَصابعه في طولها وقلة لحمها بصدور عَرَاقي الدَّلْو؛ قال العجاج: فإَنْ يَكُنْ هذا الزمانُ خَلَجا،
فقَدْ لَبِسْنا عَيْشَه المُخَرْفَجا
يعني قد خلج حالاً،وانتزعها وبَدَّلَها بغيرها؛ وقال في التهذيب: فإِن يكن هذا الزمان خلجا
أَي نحى شيئاً عن شيء.
وفي الحديث: يَخْتَلِجُونَهُ على باب الجنة أَي يجتذبونه؛ ومنه حديث عمار وأُم سلمة: فاخْتَلَجَها مِنْ جُحْرِها. وفي حديث عَليٍّ في ذكر الحياة: إِن الله جعل الموت خالِجاً لأَشْطانِها أَي مُسْرِعاً في أَخذِ حِبالِها. وفي الحديث: تَنْكَبُ المَخالِجُ عن وضَحِ السبيل أَي الطُّرُقُ المُتَشَعِّبَةُ عن الطريق الأَعظم الواضح.
وفي حديث المغيرة: حتى تَرَوْهُ يَخْلِجُ في قومه أَو يَحْلِجُ أَي يسرع في حُبِّهمْ. وأَخْلَجَ هو: انجذب. وناقة خَلُوجٌ: جُذِبَ عنها ولدها بذبح أَو موت فَحَنَّتْ إِليه وقَلَّ لذلك لبنها، وقد يكون في غير الناقة؛ أَنشد ثعلب:
يَوْماً تَرَى مُرْضِعَةً خَلُوجا
أَراد كلَّ مرضعة؛ أَلا تراه قال بعد هذا:
وكلَّ أُنْثى حَمَلَتْ خَدُوجا،
وكلَّ صاحٍ ثَمِلاً مَرُوجا؟
وإِنما يذهب في ذلك إِلى قوله تعالى: يَومَ تَرَوْنَها تَذْهَلُ كلُّ مُرْضِعَةٍ عَمّا أَرْضَعَتْ وتَضَعُ كلُّ ذاتِ حَمْلٍ حَمْلَها وتَرَى النَّاسَ سُكارَى وما هُمْ بِسُكارى. وقيل: هي التي تَخلِجُ السَّيْرَ من سُرْعَتِها أَي تجذبه، والجمع خُلُجٌ وخِلاجٌ؛ قال أَبو ذؤيب: أَمِنْك البَرْقُ أَرْقُبُهُ، فَهَاجا،
فَبِتُّ إِخالُه دُهْماً خِلاجا؟
أَمِنك أَي من شِقِّك وناحيتك. دُهْماً: إِبِلاَّ سُوداً. شبه صوت الرعد بأَصوات هذه الخلاج لأَنها تَحَانُّ لفقد أَولادها.
ويقال للمفقود من بين القوم والميت: قد اخْتُلِجَ من بينهم فذهب به. وفي الحديث: لَيَرِدَنَّ عليَّ الحَوضَ أَقوامٌ ثم لَيُخْتَلَجُنَّ دوني أَي يُجْتَذَبونَ ويُقْتَطَعُون. وفي الحديث: فَحَنَّتِ الخَشَبَةُ حَنِينَ النَّاقَةِ الخَلُوجِ؛ هي التي اخْتُلِجَ وَلَدُها أَي انْتُزِعَ منها. والإِخْلِيجَةُ: الناقة المُخْتَلَجَةُ عن أُمها؛ قال ابن سيده: هذه عبارة سيبويه، وحكى السيرافي أَنها الناقة المُخْتَلَجُ عنها وَلَدُها، وحكي عن ثعلب أَنها المرأَة المُخْتَلَجَةُ عن زوجها بموت أَو طلاق، وحكي عن أَبي مالك أَنه نَبْتٌ؛ قال: وهذا لا يطابق مذهب سيبويه لأَنه على هذا اسم وإِنما وضعه سيبويه صفة؛ ومنه سمي خَلِيجُ النهر خَلِيجاً. والخَلِيجُ من البحر: شَرْمٌ منه. ابن سيده: والخَلِيجُ ما انقطع من معظم الماء لأَنه يُجْبَذُ منه، وقد اختُلِجَ؛ وقيل: الخليج شعبة تنشعب من الوادي تُعَبِّرُ بَعْضَ مائه إِلى مكان آخر، والجمع خُلْجٌ وخُلْجانٌ. وخَلِيجَا النهر: جَناحاه. وخَلِيجُ البحر: رِجْلٌ يَخْتَلِجُ منه، قال: هذا قول كراع. التهذيب: والخليج نهر في شق من النهر الأَعظم.وجناحا النهر: خليجاه؛ وأَنشد:
إِلى فَتًى قاضَ أَكُفّ الفِتْيانْ،
فَيْضَ الخَلِيجِ مَدَّهُ خَلِيجانْ
وفي الحديث: أَن فلاناً ساق خَلِيجاً؛ الخلِيجُ: نهر يُقتطع من النهر الأَعظم إِلى موضع ينتفع به فيه.
ابن الأَعرابي: الخُلُجُ التَّعِبُونَ.والخُلُجُ: المُرْتَعِدُو الأَبدانِ.والخُلُجُ: الحِبالُ.
ابن سيده: والخليج الحبل لأَنه يَحْبِذُ ما شُدَّ به. والخليج: الرَّسَنُ لذلك؛ التهذيب: قال الباهلي في قول تميم بن مقبل: فَبَاتَ يُسامي، بَعْدَما شُجَّ رَأْسُه،
فُحُولاً جَمَعْنَاها تَشِبُّ وتَضْرَحُ
وباتَ يُغَنَّى في الخَليج، كأَنه
كُمَيْتٌ مُدَمًّى، ناصِعُ اللَّوْنِ أَقْرَحُ
قال: يعني وتِداً رُبِطَ به فَرَسٌ. يقول: يقاسي هذه الفحول أَي قد شدَّت به، وهي تنزو وترمح. وقوله: يُغَنَّى أَي تَصْهَلُ عنده الخيل. والخَلِيجُ: حَبْلٌ خُلِجَ أَي فتل شزراً أَي فتل على العَسْراءِ؛ يعني مِقْوَدَ الفَرَسِ. كُمَيْتٌ: من نعت الوتد أَي أَحْمَرُ من طَرْفاءَ. قال: وقرحته موضع القطع؛ يعني بياضه؛ وقيل: قرحته ما تمج عليه من الدم والزَّبَدِ. ويقال للوتد خليج لأَنه يجذب الدابة إِذا ربطت إِليه. وقال ابن بري في البيتين: يصف فرساً رُبط بحبل وشدَّ بوتِد في الأَرض فجعل صهيل الفرس غناء له، وجعله كميتاً أَقرَح لما علاه من الزَّبَد والدم عند جذبه الحبل. ورواه الأَصمعي: وبات يُغَنَّى أَي وبات الوتد المربوط به الخيلُ يُغَنَّى بصهيلها أَي بات الوتد والخيل تصهل حوله، ثم قال: أَي كأَن الوتد فرس كميت أَقرَح أَي صار عليه زبد ودم؛ فبالزبد صار أَقرَح، وبالدم صار كميتاً. وقوله: يُسامي أَي يجذب الأَرسان. والشباب في الفرس: أَن يقوم على رجليه. وقوله: تضرح أَي ترمح بأَرجلها.
ابن سيده: وخَلَجَتِ الأُمُّ ولدها تَخْلِجُه، وجذبته تجذبه: فطمته؛ عن اللحياني، ولم يخصَّ من أَيّ نوع ذلك. وخَلَجْتُها: فَطَمْتُ ولَدَها؛ قال أَعرابي: لا تَخْلِجِ الفصيلَ عن أُمه، فإن الذئب عالم بمكان الفصيل اليتيم؛ أَي لا تفرق بينه وبين أُمه.
وتَخَلَّجَ المجنونُ في مشيته: تجاذب يميناً وشمالاً. والمجنون يتخلج في مشيته أَي يتمايل كأَنما يجتذب مرَّة يمنةً ومرة يسرة. وتخَلَّج المفلوج في مشيته أَي تفكك وتمايل؛ ومنه قول الشاعر:
أَقْبَلَتْ تَنْفُضُ الحُلاءَ بِعَيْنَيْـ
ـها، وتَمْشِي تَخَلُّجَ المَجْنُونِ
والتَّخَلُّجُ في المشي: مثل التخلع؛ قال جرير:
وأَشْفِي مِنْ تَخَلُّجِ كلِّ جِنٍّ،
وأَكْوِي النَّاظِرَيْنِ منَ الخُنانِ
وفي حديث الحسن: رأَى رجلاً يمشي مِشْيَةً أَنكرها، فقال: يَخْلِجُ في مِشْيَتِهِ خَلَجَانَ المجنون أَي يجتذب مَرَّةً يَمْنَةً ومَرَّةً يَسْرَةً. والخَلَجان، بالتحريك: مصدر كالنزوان.
والخالِجُ: المَوْتُ، لأَنه يَخْلج الخليقة أَي يجذبها. واخْتَلَجَتِ المَنِيَّةُ القومَ أَي اجتذبتهم.
وخُلِجَ الفَحْلُ: أُخْرِجَ عن الشَّوْل قبل أَن يقدر. الليث: الفحلُ إِذا أُخْرِجَ من الشَّوْلِ قبل قُدُوره فقد خُلِجَ أَي نُزِعَ وأُخرج، وإِن أُخْرِجَ بعد قُدُورِه فقد عُدِلَ فانْعَدَلَ؛ وأَنشد: فَحْلٌ هِجانٌ تَوَلَّى غَيرَ مَخْلُوجِ
وخَلَجَ الشيءَ من يده يَخْلِجُهُ خَلْجاً: انْتزعه.
واخْتَلَجَ الرجلُ رُمْحَه من مركزه: انتزعه. وخَلَجَهُ هَمٌّ يَخْلِجُه: شغَله؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
وأَبِيتُ تَخْلِجُني الهُمُومُ، كأَنَّني
دَلْوُ السُّقاةِ، تُمَدُّ بالأَشْطانِ
واخْتَلَجَ في صدري هَمٌّ. الليث: يقال: خَلَجَتْه الخَوالِجُ أَي شغلته الشواغل؛ وأَنشد:
وتَخْلِجُ الأَشكالُ دونَ الأَشكال
وخَلَجَني كذا أَي شغلني. يقال: خَلَجَتْه أُمورُ الدنيا وتَخَالَجَتْه الهموم: نازعته.
وخالَجَ الرجلَ: نازعه.
ويقال: تَخَالَجَتْه الهموم إِذا كان له هَمٌّ في ناحيةٍ وهمٌّ في ناحية كأَنه يجذبه إِليه. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، صلى بأَصحابه صلاةً جهر فيها بالقراءة، وقرأَ قارئٌ خلفه فجهر، فلما سلَّم قال: لقد ظَنَنْتُ أَن بعضكم خالَجَنِيها؛ قال: معنة قوله خالجنيها أَي نازعني القراءة فجهر فيما جهرت فيه، فنزع ذلك من لساني ما كنت أَقرؤُه ولم أَستمرّ عليه. وأَصل الخَلْجِ: الجَذْبُ والنزع.
واخْتَلَجَ الشيءُ في صدري وتَخَالَجَ: احْتَكَأَ مع شَكٍّ. وفي حديث عديّ، قال له عليه السلام: لا يَخْتَلِجَنَّ في صدرك أَي لا يتحرَّك فيه شيءٌ من الريبة والشك، ويروى بالحاء، وهو مذكور في موضعه. وأَصل الاختلاج: الحركة والاضطرب؛ ومنه حديث عائشة، رضي الله عنها، وقد سئلت عن لحم الصيد للمحرم، فقالت: إِن يَخْلِجْ في نفسك شيءٌ فَدَعْهُ. وفي الحديث: ما اخْتَلَجَ عِرْقٌ إِلاَّ ويكفر الله به. وفي حديث عبد الرحمن بن أَبي بكر، رضي الله عنهما: أَن الحكم بن أَبي العاصي أَبا مروان كان يجلس خلف النبي، صلى الله عليه وسلم، فإِذا تكلم اخْتَلَجَ بوجهه فرآه، فقال: كن كذلك، فلم يزل يختلج حتى مات؛ أَي كان يحرِّك شفتيه وذقنه استهزاء وحكايةً لفعل سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فبقي يرتعد إِلى أَن مات؛ وفي رواية: فَضُرِبَ بِهَمٍ شهرين ثم أَفاقَ خَلِيجاً أَي صُرِعَ؛ قال ابن الأَثير: ثم أَفاق مُخْتَلَجاً قد أُخذ لحمه وقوَّته، وقيل مرتعشاً. ونَوًى خَلُوجٌ بَيِّنَةُ الخِلاج، مشكوك فيها؛ قال جرير:
هذا هَوًى شَغَفَ القُؤَادَ مُبَرِّحٌ،
ونَوًى تَقَاذَفُ غَيرُ ذاتِ خِلاجِ
وقال شمر: إِني لَبَيْنَ خالِجَيْنِ في ذلك الأَمر أَي نفسين. وما يُخَالِجُني في ذلك الأَمر شكٌّ أَي ما أَشك فيه. وخَلَجَهُ بعينه وحاجبه يَخْلِجُه ويَخْلُجُه خَلْجاً: غمزه؛ قال حبينة بن طريف العكلي ينسب بليلى الأَخيلية:
جارِيَةٌ من شِعْبِ ذِي رُعَيْنِ،
حَيَّاكَةٌ تَمْشِي بِعُلْطَتَيْنِ
قد خَلَجَتْ بِحاجِبٍ وعَيْنِ،
يا قَوْمُ، خَلُّوا بَيْنَها وبَيْني
أَشَدَّ ما خُلِّيَ بيْنَ اثْنَينِ
والعُلْطَة: القلادة. والعين تختلج أَي تضطرب، وكذلك سائر الأَعضاء. الليث: يقال أَخْلَجَ الرجلُ حاجبيه عن عينيه واخْتَلَجَ حاجباه إِذا تحركا؛ وأَنشد:
يُكَلِّمُني ويَخْلِجُ حاجِبَيْه،
لأَحْسِبَ عِنْدَه عِلْماً قديما
وفي حديث شريح: أَن نسوة شهدنَ عنده على صبي وقع حيّاً يَتَخَلَّجُ أَي يتحرَّك، فقال: إِن الحيَّ يرث الميت، أَتشهدن بالاستهلال؟ فأَبطل شهادتهن. شمر: التَّخَلُّجُ التحرُّك؛ يقال: تَخَلَّجَ الشيءُ تَخَلُّجاً واخْتَلَجَ اخْتِلاجاً إِذا اضطرب وتحرَّك؛ ومنه يقال: اخْتَلَجَتْ عينه وخَلَجَتْ تَخْلِجُ خُلوجاً وخَلَجاناً، وخَلَجْتُ الشيءَ: حركته؛ وقال الجعدي:وفي ابن خُرَيْقٍ، يَوْمَ يَدْعُو نِساءَكمْ
حَوَاسِرَ، يَخْلُجْنَ الجِمالَ المَذَاكِيا
قال أَبو عمرو: يَخْلُجْنَ يحرِّكن؛ وقال أَبو عدنان: أَنشدني حماد بن عماد بن سعد:
يا رُبَّ مُهْرٍ حَسَنٍ وَقَاحِ،
مُخَلَّجٍ مِنْ لَبَنِ اللِّقَاحِ
قال: المُخَلَّجُ الذي قد سمن، فلحمه يَتَخَلَّجُ تَخَلُّجَ العين أَي يضطرب.
وخَلَجَتْ عينه تَخْلِجُ وتَخْلُجُ خُلُوجاً واخْتَلَجَتْ إِذا طارت. والخَلْجُ والخَلَجُ: داءٌ يصيب البهائم تَخْتَلِجُ منه أَعضاؤُها. وخَلَجَ الرجلُ رُمْحَهُ يَخْلِجُهُ ويَخْلُجُهُ، واخْتَلَجَهُ: مَدَّهُ من جانب. قال الليث: إِذا مَدَّ الطاعنُ رُمحه عن جانب، قيل: خَلَجَهُ. قال: والخَلْجُ كالانتزاع.
والمَخْلُوجَةُ: الطعنة ذات اليمين وذات الشمال. وقد خَلَجَه إِذا طعنه. ابن سيده: المخلوجة الطعنة التي تذهب يَمْنَةً ويَسْرَةً. وأَمْرُهم مَخْلوجٌ: غير مستقيم. ووقعوا في مَخْلُوجَةٍ من أَمرهم أَي اختلاط؛ عن ابن الأَعرابي. ابن السكيت: يقال في الأَمثال: الرَّأْيُ مَخْلُوجَةٌ وليستْ بِسُلْكَى؛ قال: قوله مخلوجة أَي تصرف مرَّة كذا ومرَّة كذا حتى يصح صوابه، قال: والسُّلكى المستقيمة؛ وقال في معنى قول امرئ القيس: نَطْعُنُهُم سُلْكَى ومَخْلُوجَةً،
كَرَكِّ لأْمَيْنِ على نابِلِ
يقول: يذهب الطعن فيهم ويرجع كما تَرُدُّ سهمين على رامٍ رمى بهما. قال: والسُّلْكَى الطعنة المستقيمة، والمَخْلُوجَةُ على اليمين وعلى اليسار. والمَخْلُوجَةُ: الرأي المصيب؛ قال الحطيئة:
وكنتُ، إِذا دَارَتْ رَحَى الحَرْبِ، رُعْتُهُ
بِمَخْلُوجَةٍ، فيها عن العَجْزِ مَصْرِفُ
والخَلْجُ: ضَرْبٌ من النكاح، وهو إِخْرَاجُهُ، والدَّعْسُ إِدْخالُه. وخَلَجَ المرأَة يَخْلِجُها خَلْجاً: نَكَحها؛ قال:
خَلَجْتُ لها جارَ اسْتِها خَلَجاتٍ
واخْتَلَجَها: كَخَلَجَها.
والخَلَجُ، بالتحريك: أَن يشتكي الرجل لحمه وعظامه من عمل يعمله أَو طول مشي وتعبٍ؛ تقول منه: خَلِجَ، بالكسر؛ قال الليث: إِنما يكون الخَلَجُ من تَقَبُّضِ العَصب في العضد حتى يعالج بعد ذلك فيستطلق، وإِنما قيل له: خَلَجٌ لأَن جذبه يَخْلُجُ عضده. ابن سيده: وخَلِجَ البعير خَلَجاً، وهو أَخْلَجُ، وذلك أَن يتقبض العصب في العضد حتى يعالج بعد ذلك فيستطلق. وبيننا وبينهم خُلْجَةٌ: وهو قدر ما يمشي حتى يُعْيي مرَّة واحدة. التهذيب: والخَلَجُ ما اعْوَجَّ من البيت. والخَلَجُ: الفساد في ناحية البيت. وبيت خَلِيجٌ: مُعْوَجٌّ.
والخَلُوجُ من السحاب: المتفرِّق كأَنه خُلِجَ من معظم السحاب، هذلية. وسحابة خَلُوجٌ: كثيرة الماءِ شديدة البرق.وناقة خَلُوجٌ: غزيرة اللبن، من هذا، والجمع خُلُجٌ. التهذيب: وناقة خَلُوجٌ كثير اللبن،تحنُّ إِلى ولدها؛ ويقال: هي التي تَخْلِجُ السَّيْرَ من سُرْعتِها. والخَلُوجُ من النُّوق: التي اخْتُلِجَ عنها ولدها فَقَلَّ لذلك لبنها. وقد خَلَجْتُها أَي فطمت ولدها. والخَلِيجُ: الجَفْنَةُ، والجمع خُلُجٌ؛ قال لبيد: ويُكَلِّلُونَ، إِذا الرِّياحُ تَنَاوَحَتْ،
خُلُجاً تُمَدُّ شَوارِعاً أَيْتَامُها
وجَفْنَةٌ خَلُوجٌ: قعيرة كثيرة الأَخذ من الماء. والخُلُجُ: سُفُنٌ صغار دون العَدَوْليِّ.
أَبو عمرو: الخِلاجُ العِشْق الذي ليس بمحكم.
الليث: المُخْتَلِجُ من الوجوه القليل اللحم الضامر. ابن سيده: المُخْتَلِجُ الضامر؛ قال المخبل:
وتُرِيكَ وَجْهاً كالصَّحِيفَةِ، لا
ظَمْآنُ مُخْتَلِجٌ، ولا جَهْمُ
وفرسٌ إِخْلِيجٌ: جوادٌ سريع؛ التهذيب: وقول ابن مقبل:
وأَخْلَجَ نَهَّاماً، إِذا الخَيْلُ أَوْعَنَتْ،
جَرى بسِلاحِ الكَهْلِ،والكهلُ أَجْرَد
قال: الأَخْلَجُ الطويل من الخيل الذي يَخْلِجُ الشَّدَّ خَلْجاً أَي يجذبه، كما قال طرفة:
خُلُجُ الشَّدِّ مُشِيحاتُ الحُزُمْ
والخِلاجُ والخِلاسُ: ضُرُوبٌ من البرود مخطَّطة؛ قال ابن أَحمر: إِذا انْفَرَجَتْ عنه سَمَادِيرُ خَلْفِهِ،
بِبُرْدَيْنِ مِنْ ذاك الخِلاجِ المُسَهَّمِ
ويروى من ذاك الخِلاسِ.
والخَلِيجُ: قبيلة ينسبون في قريش، وهم قوم من العرب كانوا من عَدْوَانَ، فأَلحقهم عمر بن الخطاب، رضي الله عنه، بالحرث بن مالك بن النضر بن كنانة، وسمُّوا بذلك لأَنهم اختلجوا من عدوان. التهذيب: وقوم خُلْجٌ إِذا شُك في أَنسابهم فتنازع النسب قوم، وتنازعه آخرون؛ ومنه قول الكميت: أَمْ أَنْتُمُ خُلُجٌ أَبْنَاءُ عُهَّارِ
ورجل مُخْتَلَجٌ: وهو الذي نقل عن قومه ونسبه فيهم إلى قوم آخرين، فاختلف في نسبه وتنوزع فيه. قال أَبو مجلز: إِذا كان الرجل مُخْتَلَجاً فَسَرَّكَ أَن لا تَكْذِبَ فانْسُبْهُ إِلى أُمِّهِ؛ وقال غيره: هم الخُلُجُ الذين انتقلوا بنسبهم إِلى غيرهم. ويقال: رجل مُخْتَلَجٌ إِذا نوزع في نسبه كأَنه جذب منهم وانتزع. وقوله: فانسبه إِلى أُمه أَي إِلى رهطها لا إِليها نفسها.
وخَلِيجٌ الأَعْيَوِيُّ: شاعر ينسب إِلى بني أُعَيٍّ حَيٍّ من جَرْمٍ. وخَلِيجُ بنُ مُنازِلِ بن فُرْعانَ: أَحد العَقَقَة، يقول فيه أَبوه مُنازِل
(* قوله «منازل» كذا بالأصل بضم الميم وفي القاموس بفتحها.): تَظَلَّمَني حَقِّي خَلِيجٌ، وعَقَّني
على حِينِ كانتْ، كالحَنِيِّ، عِظامي
وقول الطرماح يصف كلاباً:
مُوعَباتٌ لأَخْلَجِ الشِّدقِ سَلْعا
مٍ، مُمَرٍّ مَفْتُولَةٍ عَضُدُهْ
كَلْبٌ أَخلج الشِّدْقِ: واسِعُهُ.

### Türkçe

**الخَلْجُ**: çekme.

Onu **خَلَجَهُ يَخْلِجُه خَلْجاً**; ve onu **تَخَلَّجَهُ**; ve onu **اخْتَلَجَهُ**: onu çektiği ve koparıp aldığı zaman; Ebû Hanîfe inşad etti:

Eğer onu kurtarıcılar **اخْتَلَجَتْها**, sanki o
Iraklı (kova) göğüsleri, onlarda kopma yoktur.

Parmaklarını, uzunluklarında ve etlerinin azlığında, kovanın Iraklılarının göğüslerine benzetti; el-A‘câc dedi:

Eğer bu zaman **خَلَجا** olmuş ise,
artık onun **المُخَرْفَجا** hayatını giydik.

Yani bir hâli çekip kopardı, onu aldı ve onu başkasıyla değiştirdi; ve **التهذيب**’de dedi:

Eğer bu zaman **خلجا** olmuş ise

Yani bir şeyi bir şeyden uzaklaştırdı.

Ve hadiste: cennet kapısında onu **يَخْتَلِجُونَهُ**; yani onu çekerler; ve ondan Ammâr ve Ümmü Seleme hadisi: “Onu deliğinden **فاخْتَلَجَها**.” Ve Ali hadisi, hayatın zikrinde: “Allah ölümü onun iplerine **خالِجاً** kıldı”; yani onun bağlarını almada süratli. Ve hadiste: **المَخالِجُ** yolun açıklığından sapar; yani en büyük açık yoldan dallanıp ayrılan yollar.

Ve Muğîre hadisi: “Onu kavmi içinde **يَخْلِجُ** yahut **يَحْلِجُ** görmedikçe”; yani onların sevgisinde süratlenir. Ve o **أَخْلَجَ**: çekildi. Ve **ناقة خَلُوجٌ**: yavrusu, boğazlama yahut ölümle ondan çekilip alındı da ona özledi ve bunun için sütü azaldı; deve dışında da olabilir; Sa‘leb inşad etti:

Bir gün bir **مُرْضِعَةً خَلُوجا** görürsün.

Her emzireni kastetti; görmüyor musun, bundan sonra dedi:

Ve her dişi, **خَدُوجا** taşıdı,
ve her ayık, sarhoş **مَرُوجا**?

Bunda ancak Yüce Allah’ın sözüne gider: “Onu gördüğünüz gün, her emziren, emzirdiğinden şaşar; her hamile olan yükünü bırakır; insanları sarhoş görürsün, hâlbuki sarhoş değillerdir.” Denildi: o, süratinden yürüyüşü **تَخلِجُ** eder; yani onu çeker; çoğulu **خُلُجٌ** ve **خِلاجٌ**’dır; Ebû Züeyb dedi:

Senden mi şimşeği gözetliyorum; derken coşturdu,
geceledim, onu kara **خِلاجا** (develer) sanırım?

“Senden mi” yani senin tarafından ve yönünden. **دُهْماً**: siyah develer. Gök gürültüsünün sesini bu **الخلاج**’ların seslerine benzetti; çünkü yavrularını kaybetmekten dolayı inlerler.

Ve kavmin arasından kaybolan ve ölen için denir: aralarından **اخْتُلِجَ** de götürüldü. Ve hadiste: “Havza bana mutlaka birtakım kavimler gelir, sonra mutlaka benden yana **لَيُخْتَلَجُنَّ**”; yani çekilip alınırlar ve koparılıp ayrılırlar. Ve hadiste: “Tahta, **النَّاقَةِ الخَلُوجِ** iniltisi gibi inledi”; o, yavrusu **اخْتُلِجَ** edilmiş olandır; yani ondan çekilip alınmıştır. Ve **الإِخْلِيجَةُ**: annesinden **المُخْتَلَجَةُ** olan deve; İbn Sîde dedi: bu, Sîbeveyh’in ifadesidir; es-Sîrâfî, onun “yavrusu kendisinden **المُخْتَلَجُ** olan deve” olduğunu nakletti; Sa‘leb’den, onun “ölüm yahut boşanma ile kocasından **المُخْتَلَجَةُ** olan kadın” olduğu nakledildi; Ebû Mâlik’ten, onun bir bitki olduğu nakledildi; dedi: bu, Sîbeveyh’in mezhebine uymaz; çünkü bu takdirde isimdir; hâlbuki Sîbeveyh onu sıfat olarak koymuştur; ondan dolayı nehrin **خَلِيجُ**’ine **خَلِيجاً** adı verildi.

Ve denizden **الخَلِيجُ**: ondan bir yarıktır. İbn Sîde: ve **الخَلِيجُ**, büyük suyun çoğundan kopan şeydir; çünkü ondan çekilir; ve **اختُلِجَ** edilmiştir; denildi: **الخليج**, vadiden dallanıp ayrılan bir koldur; suyunun bir kısmını başka bir yere geçirir; çoğulu **خُلْجٌ** ve **خُلْجانٌ**’dır. Ve nehrin iki **خَلِيج**’i: iki kanadıdır. Ve denizin **خَلِيجُ**’i: ondan çekilip alınan bir ayaktır; dedi: bu, Kurâ‘ın sözüdür. **التهذيب**: ve **الخليج**, en büyük nehrin bir yanında bir nehirdir. Ve nehrin iki kanadı: onun iki **خليج**’idir; ve inşad etti:

Delikanlıların avuçlarını hükmeden bir delikanlıya,
**الخَلِيجِ**’in feyzi; onun meddi iki **خَلِيج**’dir.

Ve hadiste: falan bir **خَلِيجاً** sürdü; **الخلِيجُ**: en büyük nehirden, kendisinde faydalanılan bir yere doğru koparılan bir nehirdir.

İbnü’l-A‘râbî: **الخُلُجُ** yorgun olanlardır. Ve **الخُلُجُ**: bedenleri titreyenlerdir. Ve **الخُلُجُ**: iplerdir.

İbn Sîde: ve **الخليج** iptir; çünkü onunla bağlanan şeyi çeker. Ve **الخليج**: bunun için yulardır; **التهذيب**: el-Bâhilî, Temîm b. Mukbil’in sözünde dedi:

Başının yarılmasından sonra, geceleyin ona denk tutar,
topladığımız aygırları; şahlanır ve tekmeler.

Ve geceleyin **الخَليج**’de kişnetilir; sanki o
kana bulanmış doru, rengi parlak, **أَقْرَحُ**.

Dedi: yani bir ata bağlanan kazığı. Der ki: bu aygırlarla boğuşur; yani onunla bağlanmışlardır; onlar şahlanır ve tekmeler. Ve sözü **يُغَنَّى**: yani atlar onun yanında kişner. Ve **الخَلِيجُ**: **خُلِجَ** edilmiş ip; yani çapraz bükülmüş; yani sol büküm üzere bükülmüş; yani atın yedeği. **كُمَيْتٌ**: kazığın sıfatındandır; yani **طَرْفاءَ**’dan kırmızı. Dedi: ve onun **قَرْحَتُهُ** kesme yeridir; yani beyazlığı; denildi: **قَرْحَتُهُ**, ondan fışkıran kan ve köpüktür. Ve kazığa **خليج** denir; çünkü ona bağlandığında hayvanı çeker. İbn Berrî iki beyitte dedi: bir atı tasvir eder; bir iple bağlanmış ve yerde bir kazığa sıkıca bağlanmış; atın kişnemesini ona şarkı kıldı; ve onu, ipi çekmesi sırasında üzerine çıkan köpük ve kandan dolayı **كميتاً أَقرَح** kıldı. el-Asma‘î şöyle rivayet etti: “Ve geceleyin **يُغَنَّى**”; yani atların bağlandığı kazık, onların kişnemesiyle **يُغَنَّى**; yani kazık geceleyin, atlar onun etrafında kişner; sonra dedi: yani sanki kazık, doru bir at, **أَقرَح**; yani üzerine köpük ve kan oldu; köpükle **أَقرَح** oldu, kanla **كُمَيْتاً** oldu. Ve sözü **يُسامي**: yani yuları çeker. Ve atta **الشباب**: iki ayağı üzerinde doğrulmasıdır. Ve sözü **تضرح**: yani ayaklarıyla tekmeler.

İbn Sîde: anne, yavrusunu **خَلَجَتِ**; onu **تَخْلِجُه**; ve onu çekti: onu sütten kesti; el-Lihyânî’den; bunun hangi türden olduğunu tahsis etmedi. Ve ben onu **خَلَجْتُها**: yavrusunu sütten kestim; bir bedevî dedi: “Yavru deveyi annesinden **لا تَخْلِجِ**; çünkü kurt, yetim yavrunun yerini bilir”; yani onunla annesi arasını ayırma.

Ve deli, yürüyüşünde **تَخَلَّجَ** etti: sağa sola çekişti. Ve deli yürüyüşünde **يتخلج** eder; yani bir sağa bir sola, sanki bir defa sağa bir defa sola çekiliyormuş gibi sallanır. Ve felçli yürüyüşünde **تخَلَّج** etti; yani gevşedi ve sallandı; şairin sözü bundandır:

Geldi; süsü gözleriyle silker,
ve delinin **تَخَلُّجَ**’u gibi yürür.

Ve yürüyüşte **التَّخَلُّجُ**: **التخلع** gibidir; Cerîr dedi:

Her cinin **تَخَلُّجِ**’ünden şifa bulurum,
ve iki gözü **الخُنان**’dan dağlarım.

Ve Hasan hadisi: bir adamı, hoş görmediği bir yürüyüşle yürürken gördü; dedi ki: yürüyüşünde delinin **خَلَجَانَ**’ı gibi **يَخْلِجُ** eder; yani bir defa sağa bir defa sola çekilir. Ve **الخَلَجان** (harekeli): **النزوان** gibi bir mastardır.

Ve **الخالِجُ**: ölümdür; çünkü yaratılmışı **يَخْلج** eder; yani onu çeker. Ve **اخْتَلَجَتِ المَنِيَّةُ** kavmi: yani onları çekti.

**خُلِجَ الفَحْلُ**: gücü yetmeden önce **الشَّوْل**’dan çıkarıldı. el-Leys: aygır, gücü yetmeden önce **الشَّوْل**’dan çıkarılırsa, **خُلِجَ** olmuştur; yani çekilip alınmış ve çıkarılmıştır; eğer gücü yettikten sonra çıkarılırsa, **عُدِلَ** edilmiştir de **انْعَدَلَ** etmiştir; ve inşad etti:

Soylu bir aygır, **مَخْلُوجِ** olmayanın dışında döndü.

Ve bir şeyi elinden **خَلَجَ** eder; onu **يَخْلِجُهُ خَلْجاً**: onu çekip aldı.

Ve adam, mızrağını yerinden **اخْتَلَجَ** etti: onu çekip aldı. Ve bir keder onu **خَلَجَهُ**; onu **يَخْلِجُه**: onu meşgul etti; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:

Geceleyin, beni kederler **تَخْلِجُ** eder; sanki ben
sulayıcıların kovasıyım; iplerle uzatılır.

Ve göğsümde bir keder **اخْتَلَجَ** etti. el-Leys: denir: **خَلَجَتْه الخَوالِجُ**; yani meşguliyetler onu meşgul etti; ve inşad etti:

Şekiller, şekillerin önünde **تَخْلِجُ** eder.

Ve beni şu **خَلَجَني** etti; yani beni meşgul etti. Denir: dünya işleri onu **خَلَجَتْه** ve kederler onu **تَخَالَجَتْه**: onunla çekişti.

Ve adamla **خالَجَ** etti: onunla çekişti.

Ve denir: kederler onu **تَخَالَجَتْه**; bir tarafta bir kederi, bir tarafta bir kederi olduğu zaman; sanki onu kendine çeker. Ve hadiste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, ashabına bir namaz kıldı; onda kıraati açıktan okudu; bir okuyucu onun arkasında okudu da açıktan okudu; selam verince dedi: “Zannettim ki bazınız onu bana **خالَجَنِيها** etti”; dedi: sözünün manası **خالجنيها**: yani kıraatte benimle çekişti; benim açıktan okuduğum yerde o da açıktan okudu; bu, dilimden, okuduğum şeyi çekip aldı; onu sürdürmedim. Ve **الخَلْجِ**’in aslı: çekme ve koparıp almadır.

Ve göğsümde bir şey **اخْتَلَجَ** etti ve **تَخَالَجَ**: şüphe ile birlikte sürtündü. Ve Adiyy hadisi: ona, aleyhisselâm, dedi: “Göğsünde **لا يَخْتَلِجَنَّ**”; yani onda kuşku ve şüpheden bir şey hareket etmesin; hâ ile de rivayet edilir; o, yerinde zikredilmiştir. Ve **الاختلاج**’ın aslı: hareket ve çalkantıdır; ondan Âişe hadisi, radıyallahu anha; ihramlı için av eti hakkında soruldu; dedi: “Nefsinde bir şey **يَخْلِجْ** ederse, onu bırak.” Ve hadiste: “Bir damar **ما اخْتَلَجَ** etmez ki Allah onunla kefaret etmesin.” Ve Abdurrahman b. Ebî Bekr hadisi, radıyallahu anhümâ: Hakem b. Ebî’l-Âs, Ebû Mervân, Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, arkasında otururdu; konuştuğunda yüzüyle **اخْتَلَجَ** ederdi; onu gördü; dedi: “Böyle ol”; artık ölünceye kadar **يختلج** etti; yani dudaklarını ve çenesini, Efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, fiilini alaya alarak ve taklit ederek oynatırdı; ölünceye kadar titrer kaldı; bir rivayette: “İki ay bir kederle vuruldu, sonra **خَلِيجاً** olarak ayıldı”; yani yere serildi; İbnü’l-Esîr dedi: sonra **مُخْتَلَجاً** olarak ayıldı; eti ve kuvveti alınmıştı; denildi: titrek. Ve **نَوًى خَلُوجٌ**: **الخِلاج**’ı açık; onda şüphe vardır; Cerîr dedi:

Bu, yüreği şiddetle saran bir hevadır,
ve **خِلاجِ**’ı olmayan bir uzaklık, savurur.

Ve Şemmer dedi: o işte ben iki **خالِجَيْنِ** arasındayım; yani iki nefis. Ve o işte bana bir şüphe **يُخَالِجُني** etmez; yani onda şüphe etmem. Ve onu gözüyle ve kaşıyla **خَلَجَهُ**; onu **يَخْلِجُه** ve **يَخْلُجُه خَلْجاً**: ona işaret etti; Hubeyne b. Tarîf el-Ukley, Leylâ el-Ahîliyye’ye nispetle dedi:

Zî Ru‘ayn’in geçidinden bir cariye,
iki gerdanlıkla yürüyen bir dokumacı,
bir kaş ve gözle **خَلَجَتْ** etti,
ey kavm, onunla benim aramı boş bırakın,
iki arasına bırakılmanın en şiddetlisi.

Ve **العُلْطَة**: gerdanlıktır. Ve göz **تختلج** eder; yani çalkalanır; diğer organlar da böyledir. el-Leys: denir: adam, kaşlarını gözlerinden **أَخْلَجَ** etti; ve kaşları **اخْتَلَجَ** etti; hareket ettikleri zaman; ve inşad etti:

Benimle konuşur ve iki kaşını **يَخْلِجُ** eder,
onun yanında eski bir ilim var sanırım.

Ve Şurayh hadisi: birtakım kadınlar, yanında, canlı düşmüş bir çocuk hakkında şahitlik ettiler; **يَتَخَلَّجُ** ediyordu; yani hareket ediyordu; dedi: “Canlı, ölüye mirasçı olur; bağırıp çağırmaya şahitlik ediyor musunuz?”; şahitliklerini iptal etti. Şemmer: **التَّخَلُّجُ** hareket etmektir; denir: bir şey **تَخَلَّجَ**; **تَخَلُّجاً**; ve **اخْتَلَجَ**; **اخْتِلاجاً**; çalkalanıp hareket ettiği zaman; ondan denir: gözü **اخْتَلَجَتْ** etti; ve **خَلَجَتْ**; **تَخْلِجُ خُلوجاً** ve **خَلَجاناً**; ve ben bir şeyi **خَلَجْتُ**: onu hareket ettirdim; el-Ca‘dî dedi; İbn Hureyk hakkında, kadınlarınızı çağırdığı gün:

Başları açık; keskin develeri **يَخْلُجْنَ** ederler.

Ebû Amr dedi: **يَخْلُجْنَ**: hareket ettirirler. Ebû Adnân dedi: Hammâd b. İmâd b. Sa‘d bana inşad etti:

Nice güzel ve yüzsüz tay,
sütlü develerin sütünden **مُخَلَّجٍ**.

Dedi: **المُخَلَّجُ**, semirmiş olandır; eti, gözün **تَخَلُّجَ**’u gibi **يَتَخَلَّجُ** eder; yani çalkalanır.

Ve gözü **خَلَجَتْ**; **تَخْلِجُ** ve **تَخْلُجُ خُلُوجاً**; ve **اخْتَلَجَتْ**: sıçradığı zaman. Ve **الخَلْجُ** ve **الخَلَجُ**: bir hastalıktır; hayvanlara isabet eder; ondan dolayı organları **تَخْتَلِجُ** eder. Ve adam mızrağını **خَلَجَ** eder; onu **يَخْلِجُه** ve **يَخْلُجُه**; ve onu **اخْتَلَجَهُ**: onu yandan uzattı. el-Leys dedi: saplayan, mızrağını yandan uzattığı zaman, ona **خَلَجَهُ** denir. Dedi: ve **الخَلْجُ** koparıp alma gibidir.

Ve **المَخْلُوجَةُ**: sağa ve sola olan saplamadır. Ve onu **خَلَجَه**: onu sapladığı zaman. İbn Sîde: **المخلوجة**, sağa ve sola giden saplamadır. Ve onların işi **مَخْلوجٌ**: düzgün değildir. Ve işlerinde bir **مَخْلُوجَةٍ**’ye düştüler; yani karışıklık; İbnü’l-A‘râbî’den. İbnü’s-Sikkît: mesellerde denir: “Görüş **مَخْلُوجَةٌ**’dir, **بِسُلْكَى** değildir”; dedi: sözü **مخلوجة**: yani bir defa şöyle bir defa böyle çevrilir; ta ki doğrusu sahih olsun; dedi: ve **السُّلكى** düzgün olandır; İmruü’l-Kays’ın sözünün manasında dedi:

Onlara **سُلْكَى** ve **مَخْلُوجَةً** saplarız,
iki okun, bir okçuya geri dönmesi gibi.

Der ki: saplama onlarda gider ve döner; iki okun, onları atan okçuya geri dönmesi gibi. Dedi: **السُّلْكَى** düzgün saplamadır; **المَخْلُوجَةُ** sağa ve sola olandır. Ve **المَخْلُوجَةُ**: isabetli görüştür; el-Hutay’e dedi:

Savaş değirmeni döndüğünde, ben onu ürkütürdüm
bir **مَخْلُوجَةٍ** ile; onda acizlikten bir çıkış vardır.

Ve **الخَلْجُ**: nikâhın bir türüdür; o, onu çıkarmaktır; ve **الدَّعْسُ** onu sokmaktır. Ve kadınla **خَلَجَ** eder; onu **يَخْلِجُها خَلْجاً**: onunla cinsel ilişkiye girdi; dedi:

Onun için kıçının komşusunu **خَلَجْتُ**; **خَلَجاتٍ**.

Ve onu **اخْتَلَجَها**: onu **خَلَجَها** gibi.

Ve **الخَلَجُ** (harekeli): adamın, yaptığı bir işten yahut uzun yürüyüş ve yorgunluktan dolayı etinden ve kemiklerinden şikâyet etmesidir; bundan: **خَلِجَ** (kesre ile); el-Leys dedi: **الخَلَجُ** ancak pazudaki sinirin kasılmasından olur; sonra bunun ardından tedavi edilir de gevşer; ona **خَلَجٌ** denildi; çünkü onun çekmesi pazusunu **يَخْلُجُ** eder. İbn Sîde: deve **خَلِجَ** etti; **خَلَجاً**; o **أَخْلَجُ**’dur; bu, pazudaki sinirin kasılmasıdır; sonra bunun ardından tedavi edilir de gevşer.

Ve bizimle onların arasında bir **خُلْجَةٌ** vardır: bir defa yorulana kadar yürüdüğü miktardır. **التهذيب**: ve **الخَلَجُ**, evden eğrilen şeydir. Ve **الخَلَجُ**: evin bir tarafındaki bozulmadır. Ve **بيت خَلِيجٌ**: eğridir.

Ve buluttan **الخَلُوجُ**: dağınık olandır; sanki bulutun çoğundan **خُلِجَ** edilmiştir; Hüzeyl lehçesidir. Ve **سحابة خَلُوجٌ**: suyu çok, şimşeği şiddetli. Ve **ناقة خَلُوجٌ**: sütü bol; bundan dolayı; çoğulu **خُلُجٌ**. **التهذيب**: ve **ناقة خَلُوجٌ** çok sütlüdür; yavrusuna özler; ve denir: o, süratinden yürüyüşü **تَخْلِجُ** eder. Ve develerden **الخَلُوجُ**: yavrusu kendisinden **اخْتُلِجَ** edilmiş olandır; bunun için sütü azaldı. Ve ben onu **خَلَجْتُها**: yani yavrusunu sütten kestim. Ve **الخَلِيجُ**: çanaktır; çoğulu **خُلُجٌ**; Lebîd dedi:

Rüzgârlar karşılıklı estiğinde, taçlandırırlar,
**خُلُجاً**; onun yetimleri sokaklar gibi uzatılır.

Ve **جَفْنَةٌ خَلُوجٌ**: derin, sudan çok alan. Ve **الخُلُجُ**: **العَدَوْليِّ**’den küçük, küçük gemilerdir.

Ebû Amr: **الخِلاجُ** sağlam olmayan aşktır.

el-Leys: yüzlerden **المُخْتَلِجُ**, eti az, zayıf olandır. İbn Sîde: **المُخْتَلِجُ** zayıftır; el-Muhabbal dedi:

Sana, sayfa gibi bir yüz gösterir; ne
susuz bir **مُخْتَلِجٌ**, ne de sert suratlı.

Ve **فرسٌ إِخْلِيجٌ**: hızlı, süratli attır; **التهذيب**: ve İbn Mukbil’in sözü:

Atlar hızlandığında, bir **نَهَّاماً**’ı **أَخْلَجَ** etti,
yaşlının silahıyla koştu; yaşlı ise tüysüzdür.

Dedi: **الأَخْلَجُ**, atlardan uzun olandır; koşuyu **خَلْجاً** **يَخْلِجُ** eder; yani onu çeker; Tarfâ’nın dediği gibi:

Koşuyu **خُلُجُ الشَّدِّ**; kuşakları yana atmışlar.

Ve **الخِلاجُ** ve **الخِلاسُ**: çizgili bürdelerin türleridir; İbn Ahmer dedi:

Arkasının **سَمَادِيرُ**’i ondan açıldığında,
o çizgili **الخِلاجِ**’dan iki bürde ile.

“**الخِلاسِ**” diye de rivayet edilir.

Ve **الخَلِيجُ**: Kureyş’te nispet edilen bir kabiledir; onlar Araplardan bir kavimdir; **عَدْوَانَ**’dan idiler; Ömer b. el-Hattâb, radıyallahu anh, onları Kinâne’den en-Nadr b. Mâlik b. el-Hâris b. Mâlik’e ilhak etti; **عَدْوَانَ**’dan **اختلجوا** ettikleri için bununla adlandırıldılar. **التهذيب**: neseblerinde şüphe edilen kavme **خُلْجٌ** denir; nesep hakkında bir kavim çekişir, başkaları da çekişir; Kümeyt’in sözü bundandır:

Yoksa siz, fahişelerin oğulları, **خُلُجٌ** musunuz?

Ve **رجل مُخْتَلَجٌ**: kavminden nakledilen ve onlarda başka bir kavme nispet edilen kimsedir; nesebinde ihtilaf edilir ve onda çekişilir. Ebû Miclez dedi: adam **مُخْتَلَجاً** olursa, yalan söylememek seni sevindirirse, onu annesine nispet et; başkası dedi: onlar, nesebleriyle başkalarına intikal eden **الخُلُجُ**’dur. Ve denir: **رجل مُخْتَلَجٌ**, nesebinde çekişildiği zaman; sanki onlardan çekilip koparılmıştır. Ve sözü: “onu annesine nispet et”; yani onun topluluğuna; bizzat ona değil.

Ve **خَلِيجٌ الأَعْيَوِيُّ**: Benî U‘ayy’e nispet edilen bir şairdir; Cürm’den bir kabiledir. Ve **خَلِيجُ بنُ مُنازِلِ بن فُرْعانَ**: **العَقَقَة**’dan biridir; babası **مُنازِل** onun hakkında der:

Hakkımı bana zulmetti **خَلِيجٌ**, ve bana asi oldu,
kemiklerim, yay kirişi gibi olduğu bir vakitte.

Ve et-Tırimmâh’ın, köpekleri tasvir ederken sözü:

Geniş ağızlı; **أَخْلَجِ الشِّدقِ**’a karşı koşan,
sert; acı; kolu bükülmüş.

**كَلْبٌ أَخلج الشِّدْقِ**: geniş olanıdır.
