# خلد (خ-ل-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%84%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir

- Harfler: خ - ل - د
- Kur'an'da: 87 geçiş · 86 ayet · 15 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (15)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [خَالِدِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D8%AF%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Kalıcı olanlar | 43 | 43 | [2:162](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/2:162.md) |
| [خَالِدُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Kalıcı olanlar | 24 | 24 | [2:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/2:25.md) |
| [الْخُلْدِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AE%D9%8F%D9%84%D9%92%D8%AF%D9%90.md) | الْفُعْلِ | Kalıcılık | 5 | 5 | [10:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/10:52.md) |
| [خَالِدًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | فَاعِلًا | Kalıcı olan | 3 | 3 | [4:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/4:14.md) |
| [مُخَلَّدُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AE%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%91%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | مُفَعَّلُونَ | Sonsuz kılınanlar | 2 | 2 | [56:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/56:17.md) |
| [أَخْلَدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%AF%D9%8E.md) | أَفْعَلَ | Kalıcı kıldı | 1 | 1 | [7:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/7:176.md) |
| [أَخْلَدَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%AF%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | أَفْعَلَهُ | Onu kalıcı kıldı | 1 | 1 | [104:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/104:3.md) |
| [الْخَالِدُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AE%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلُونَ | Kalıcı olanlar | 1 | 1 | [21:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/21:34.md) |
| [الْخَالِدِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AE%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D8%AF%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Kalıcı olanlar | 1 | 1 | [7:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/7:20.md) |
| [الْخُلُودِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AE%D9%8F%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%90.md) | الْفُعُولِ | Kalıcı olmak | 1 | 1 | [50:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/50:34.md) |
| [الْخُلْدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AE%D9%8F%D9%84%D9%92%D8%AF%D9%8E.md) | الْفُعْلَ | Kalıcılık | 1 | 1 | [21:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/21:34.md) |
| [تَخْلُدُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AE%D9%92%D9%84%D9%8F%D8%AF%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعُلُونَ | Kalıcı olursunuz | 1 | 1 | [26:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/26:129.md) |
| [خَالِدٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D8%AF%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Kalıcı olan | 1 | 1 | [47:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/47:15.md) |
| [خَالِدَيْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D8%AF%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%90.md) | فَاعِلَيْنِ | İki kalıcı | 1 | 1 | [59:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/59:17.md) |
| [وَيَخْلُدْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AE%D9%92%D9%84%D9%8F%D8%AF%D9%92.md) | وَيَفْعُلْ | Ve kalıcı olur | 1 | 1 | [25:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/25:69.md) |

## Mücavir kökler — 94 mücavir (296 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 21 ortak ayet · G² 118 · Ayağın alt tarafı demektir
2. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 31 ortak ayet · G² 110 · Bahçe demektir
3. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 21 ortak ayet · G² 105 · Cariye yelkenli sandal demektir
4. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 22 ortak ayet · G² 90 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
5. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 23 ortak ayet · G² 71 · Ateş demektir
6. [أبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%AF.md) — 11 ortak ayet · G² 59 · Badiye çöl demektir
7. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 16 ortak ayet · G² 58 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
8. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 14 ortak ayet · G² 40 · Dahl: Kuytu yer demektir
9. [فوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2.md) — 8 ortak ayet · G² 37 · Fevz Gölgeliktir
10. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 11 ortak ayet · G² 34 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
11. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 11 ortak ayet · G² 27 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
12. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 11 ortak ayet · G² 24 · Büyük
13. [ثوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 18 · Saye develerin ahırı demektir
14. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 15 ortak ayet · G² 18 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
15. [حدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 15 · Hadid demir demektir
16. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 10 ortak ayet · G² 15 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
17. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 14 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
18. [لذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · “Rezak” tatlı üzüm
19. [بوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 13 · Bab kapı demektir
20. [عدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…
21. [وسوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Fıs fıs etmek anlamındadır
22. [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Huff : Devenin kopmuş toynağı demektir
23. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 7 ortak ayet · G² 9 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
24. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 5 ortak ayet · G² 9 · Bes besese dağınık taşlar demektir
25. [دوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Devam : Kışın yaprak dökmeyen ağaç, katran ağacı demektir
26. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Akar temiz sudur
27. [رهق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%87%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Bira gibi hafif sarımtırak içkidir
28. [شهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Şeğefe” yağmur alan yüksek dağ demektir
29. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Çeper demektir
30. [حبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
31. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
32. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 10 ortak ayet · G² 5 · Su yosunudur
33. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Yaşlı adamdır
34. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · “Yavru” demektir
35. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
36. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 12 ortak ayet · G² 4 · Hufre, çukur demektir
37. [ثمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Meyve demektir
38. [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Zeyl etek denektir
39. [شجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ağaç
40. [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “On” demektir
41. [هون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Düzlük demektir
42. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 16 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
43. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Kazandı
44. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 34 ortak ayet · G² 3 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
45. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 3 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
46. [صير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Dönüşüm yeri
47. [عصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · İsyan eder
48. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Yüz demektir
49. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
50. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kesinlikle keseceğim
51. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Dışlama
52. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
53. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Onların malları
54. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Yiyecek demektir
55. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
56. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · İyi
57. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Haml: İple yüklenen yük demektir
58. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
59. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
60. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Nihayet, son demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%84%D8%AF/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خلد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D9%8A.md), دام, [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md), [مكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB.md) |
| Zıt Kök | [فني](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir durumun, yapının veya nesnenin bozulma ve çürümeye uğramadan kendi asli niteliğini koruyarak uzun süre yerinde kalması, sabitlenmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Ahiret yurdunda ceza veya mükâfat hallerinin kesintiye uğramaksızın, mahiyetini koruyarak süreklilik arz etmesi; dünyada ise fani olana tutunup yere çakılma eğilimi |
| Çekirdek Özet 3 | Zamanın yıpratıcı etkisine ve entropik çözülmeye karşı yapısal kararlılığın devam ettirilmesi; kalıcılık ve süreklilik yasası |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca salt zamansal bir sonsuzluk takvimine indirgeyerek, kelimenin bozulmazlık, yapısal niteliği koruma ve sabit kalma anlam boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خل | Bir şeyin iç dokusuna nüfuz etme, boşluktan geçme, ayrışma veya aralık oluşturma anlamı taşır; [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) katışıklıktan arınmayı, [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md) unsurların birbirine geçmesini, [خلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B9.md) bir örtüyü veya bağı sıyırıp ayırmayı, [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) birinin ardından gelip yerini almayı, [خلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%84.md) aralıklara girmeyi, [خلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%88.md) ise boşalmayı ifade eder. | د | Kapı, giriş ve sınır belirten د sesinin eklenmesiyle iç dokuya nüfuz etme veya ayrışma hali, belirli bir mahalde sabitlenip sınırları içinde bozulmadan donma ve süreklilik kazanma anlamına dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit veya duvar imgesinin yoğunlaşmış türevi | İçeriyi dışarının yıkıcı ve yıpratıcı etkilerinden koruyan, çözülmeyi engelleyen muhkem sınır |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Hareketi belirli bir hedefe bağlama, sevk etme ve tutarlılıkla yönlendirme |
| د | Çadır kapısı, geçiş ve sebat | Bir mekâna dahil oluşu sabitleyen, giriş eşiğinde tutunmayı ve yerleşmeyi sağlayan unsur |
| خلد | Korunaklı çeper içinde yönelimin nihai eşiğe bağlanarak sabitlenmesi | Dış etkenlere karşı korunan yapının belirli bir sınır ve hal üzere bozulmaksızın durması, çözülmeden yerinde kalması hareketini doğurur. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Üzerine ateş yakılan ocak taşlarının (esâfî) rüzgâr ve yağmurla dağılmayıp yerinde muhkem kalması; yaşlandığı halde dişleri dökülmeyen veya saçına ak düşmeyen kişinin durumunu muhafaza etmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ mülhid/muhlid kayanın zamanın akışına direnişini şöyle niteler: لِمَن الديارُ غَشِيتَها بالغَرْقَد / كالوَحْيِ في حَجَر المسِيل المُخْلِد |
| Erken Arapça kullanım | İbn Ahmer sevgilinin yurdunun yok oluşu karşısında terk edilmiş mekanların izini şöyle dile getirir: خَلَدَ الحبيبُ وبادَ حاضِرُهُ / إلاَّ مَنازِلَ كلُّها قَفْرُ |

Kaynak: Lisânü’l-ʿArab, Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Arapça خلد kökü, Sami dil ailesinde zamanın akışına, süreye ve varlığın yeryüzündeki mevcudiyetine işaret eden temel bir semantik çekirdeğe dayanır. İbranicede heled (חֶלֶד) biçiminde görülen kavram, ömür süresi, geçici dünya hayatı ve fani varoluş manalarını taşır; kökün Arapçadaki gelişimi ise paradoksal biçimde zamanın tükenişinden ziyade bozulmaya direnme, aynı hal üzere donup kalma ve süresiz ikamet eksenine kaymıştır. Süryanicede ve diğer Kuzeybatı Sami lehçelerinde benzer ses denkliğiyle yer alan türevler, genellikle yeryüzü toprağını deşerek içinde sabit yuva kuran köstebek gibi yer altı canlılarını (Arapçadaki el-huld خُلْد gibi) adlandırmada korunmuştur. Arap dilinde kök, fiziksel çürümenin gecikmesi veya durdurulması fikrini merkezine alarak nihai anlam genişlemesine uğramış, buradan ahiretteki tükenmez varoluş durumunun temel terimine dönüşmüştür.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Lisânü’l-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bozulmaya uğramama, ocak taşının kalıcılığı ve yaşlanmanın gecikmesi | Bir durumun başkalaşım ve yıpranma geçirmeksizin uzun müddet aynı formda kalması esasından türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice heled (חֶلֶד - ömür süresi, dünya devranı) | Kuzeybatı Sami dillerindeki süre ve ömür kavramı Arapçada bozulmazlık ve sürekli ikamet boyutuyla genişlemiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki dil katmanlarıyla doğrulanabilir doğrudan bir ortak kök ilişkisi tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Mekâyîsü’l-Luğa, Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خلد | Anlamlı | Bozulmadan kalma, sebat etme | Varlığın veya durumun değişime uğramaksızın yerinde durması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [خدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D9%84.md) | Anlamlı | Dolgun ve yuvarlak olma | Baldır veya bacağın etli, dolgun ve kıvrımsız şekilde pürüzsüz olması | Kur'an'da geçmez; bünyevi doluluk yönüyle hacimsel sağlamlık bildirir |
| لخد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde kullanım kaydı bulunmamaktadır | Kur'an'da geçmez |
| لدخ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Arapça kelime hazinesinde anlamlı bir türevi tespit edilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) | Anlamlı | İçeri girme, dahil olma | Bir şeyin sınırını aşıp iç kısmına nüfuz etme ve orada bulunma | Kur'an'da geçer; mekanla kurulan içsel temas bakımından anlam bağı taşır |
| [دلخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D8%AE.md) | Anlamlı | Ağırlıktan dolayı yavaş yürüme | Yük altında ezilerek veya şişmanlıktan ötürü adımlarını ağır ağır atma | Kur'an'da geçmez; yerçekimine ve zemine yapışma hissi taşır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خلد | Merkez | Bozulmaz sebat ve kalıcılık | Değişime ve çözülmeye direnerek aynı nitelik üzere sürekli var olma | Zamanın yıpratıcı etkisinin askıya alınması ve halin sabitlenmesi |
| [بقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D9%8A.md) | Komşu | Varlığın devam etmesi | Bir şeyin yok olup gitmeyerek geriye kalması | خلد halin bozulmazlığını vurgularken, [بقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D9%8A.md) yok oluşun karşısında mevcudiyetin sürmesini belirtir. |
| دام | Komşu | Kesintisiz akış ve süreklilik | Eylemin veya durumun fasılasız devam etmesi | دام sürecin kesintiye uğramamasını, خلد ise durumun içsel bozulmaya uğramamasını öne çıkarır. |
| [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Komşu | Sarsılmazlık ve yerinden oynamama | Bir yerde veya fikirde kararlı biçimde durma | [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) mekana veya konuma tutunmayı, خلد ise zamana karşı dirençle aynı formda kalmayı ifade eder. |
| [مكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB.md) | Komşu | Bekleme ve ikamet | Bir mahalde belirli bir ağırlık ve süreyle duraklama | [مكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB.md) geçici veya uzun bir duraklamayı, خلد ise nihai ve dönüşsüz bir yerleşmeyi anlatır. |
| [فني](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%8A.md) | Zıt | Tükip bitme ve yok olma | Varlığın çözülerek tamamen ortadan kalkması | خلد kökünün tam zıddı olup cevherin veya durumun sıfırlanmasını belirtir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خلد | Bozulmadan sürüp gitme, ebedi kalma | Varlığın niteliğini yitirmeksizin belirli bir hal ve makamda uzun süre veya sonsuzca durması | Kesin |
| Latince | Perpetuitas, incorruptibilitas | Kesintisizlik, bozulmazlık | Zaman içindeki süreklilik boyutunu karşılar; ancak Arapçadaki zeminle bütünleşme çağrışımını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Perpetuity, immortality, enduring | Süreklilik, ölümsüz kalma, dayanıklılık | Yıpranmaya direnme ve devamlılık fikrini verir; fakat ahiret hallerindeki sabitliği tam yansıtmaz. | Güçlü |
| Almanca | Ewigkeit, Unvergänglichkeit | Sonsuzluk, geçicilikten uzaklık | Çürümezlik ve kalıcılık fikrini iyi verir; kökün fiziksel nesneye yapışma nüansını kapsamaz. | Güçlü |
| Fransızca | Perpétuité, pérennité | Kalıcılık, daimilik | Yapısal sürekliliği ifade eder; kilitlenip donma boyutunu kısmen eksik bırakır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| خَالِدِينَ / خَالِدُونَ | Ahiret yurdunda kesintisiz ve ebedi ikamet | Cennet ve cehennem ehlinin akıbetini, cezalandırma veya mükafatın son bulmayacağını bildiren bağlamlar (Âl-i İmrân [3:116](https://lisan.digital/tr/ayet/3:116.md); Tevbe [9:72](https://lisan.digital/tr/ayet/9:72.md)). |
| الْخُلْدِ | Ölümden ve yok oluştan muaf oluş, baki kalma | İnsanın yeryüzünde arzuladığı ölümsüzlük vehmi ve ahiretteki ebediyet yurdunun vasfı (Tâhâ [20:120](https://lisan.digital/tr/ayet/20:120.md); Furkân [25:15](https://lisan.digital/tr/ayet/25:15.md)). |
| أَخْلَدَ | Dünyaya saplanıp kalma, aşağıya yapışma | Hakikati bırakıp nefsin ve arzunun zeminine çakılma, süfli olana bağlanma hali (A'râf [7:176](https://lisan.digital/tr/ayet/7:176.md)). |
| مُخَلَّدُونَ | Yaşlanmayan, tazeliği ve formu hiç bozulmayan | Cennet hizmetkârlarının zamanın yıpratmasına uğramaksızın daima ilk gençlik ve tazeliklerinde kalışları (Vâkı‘a [56:17](https://lisan.digital/tr/ayet/56:17.md); İnsân [76:19](https://lisan.digital/tr/ayet/76:19.md)). |
| أَخْلَدَهُ | Varlığını koruyacağı ve ölümden kurtaracağı zannı | Mal ve servet yığmanın insanda uyandırdığı yapay ebediyet vehmi (Hümeze [104:3](https://lisan.digital/tr/ayet/104:3.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve cehennem azabının süresi | Büyük günah işleyen müminin veya kafirlerin cehennemde kalışının sonsuz mu yoksa çok uzun bir süre mi olduğu tartışması | Mutlak ebediyet ile uzun süreli kalış (huld-i nispî) arasındaki kavramsal ayrım |
| Fıkıh | Vakıf hukuku ve mülkiyetin ebediliği | Vakfedilen malın zatının korunarak menfaatinin daimi kılınması (te'bîd) şartı | Malın telef olmaktan ve temlik edilmekten korunarak sürekli bir amaca bağlanması |
| Tefsir | Huld ve ebed kavramlarının bağlamsal ilişkisi | Ayetlerde geçen خالدين فيها lafzının ebeden kaydıyla pekiştirildiği ve pekiştirilmediği yerlerin tahlili | Bozulmama ve süreklilik karakterinin ilahi iradeye bağlı kesinleşmiş boyutu |
| Hadis | Şefaat ve cehennemden çıkış rivayetleri | Kalbinde zerre kadar iman olanların azap mahalli olan ateşten çıkarılması anlatıları | Kafir için mutlak ebediyet, ehli tevhid için ise uzun süreli tasfiye dönemi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret akıbeti ve varoluşsal nihayet | Nihai ve bozulmaz varoluş | Karşılığın sürekliliğini temin etme | İnsanın eylemlerinin nihai sonucunun kesintiye uğramayan, çürüme barındırmayan sabit bir boyuta taşınmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Yasanın ve ilmin değişmezliği | Sabit aksiyom ve kalıcı ilke | Hakikatin zamana direnmesi | Deneyimlerin ötesinde bozulmaya uğramayan evrensel ilkelerin bilgi zeminini oluşturmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | İktidar vehmi ve düzen arayışı | Dünyevi makamı ebedileştirme yanılgısı | Meşruiyeti mutlaklaştırma çabası | Yöneticilerin veya toplumların kendi nizamlarını çöküşten muaf, ölümsüz bir yapı gibi görmeleridir. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet birikimi ve sermaye illüzyonu | Servetin koruyuculuğuna sığınma | Fani metaı güvence sayma | Mal biriktirerek ontolojik güvenlik arama, zenginliğin insanı yok olmaktan kurtaracağı zannıdır. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropik çözülmeye karşı yapısal kararlılık (Conservation of State) | Termodinamiğin ikinci yasasının aksine, bir sistemin iç enerjisini ve formunu dış bozunumlara karşı tamamen muhafaza ederek kararlı durumda (steady-state) kalması durumuyla örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal kalıcılık ve meşruiyetin kemikleşmesi (Institutionalization) | Bir toplumsal yapının veya normun zamanın getirdiği aşınmalara direnerek nesiller boyu değişmeksizin varlığını ve bağlayıcılığını sürdürmesi olgusuyla yapısal benzerlik taşır. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece ucu bucağı olmayan soyut bir zaman çizelgesi (kronolojik sonsuzluk) olarak okumak ve nesnenin veya durumun kendi iç yapısındaki bozulmazlığı ihmal etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca zamanın uzunluğunu değil; varlığın niteliğini korumasını, ihtiyarlamamasını, aşınmamasını ve bir yere sabitlenip oradan ayrılmamasını içerir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın cennet tasvirlerindeki tazelik vurgusunu ve cehennemdeki azabın mahiyetini mekanik bir takvim hesabına indirgeyerek ontolojik dönüşüm boyutunu gözden kaçırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın geçiciliği ile ilahi adaletin nihai sürekliliği arasındaki dengeyi kurar; insanın dünyadaki tutunma çabası ile ahiretteki kaçınılmaz akıbetin ontolojik zeminini açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet nimetlerinin ve cehennem azabının nitelendiği eskatolojik ayetlerde, nefsin süfli dünyaya çakılmasını yerren kıssalarda ve servet biriktirme hırsını eleştiren uyarılarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dünyevi zenginlik veya güç ile varoluşsal emniyet kazanılabileceği vehmini yıkar; ebediyetin insani gayretle dünyada değil, ancak ilahi takdirle ahiret aleminde gerçekleşebileceğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dağılmayan ve rüzgarla savrulmayan ocak taşlarının niteliğini koruyarak yerinde kalması; bedenin yaşlanma ve çürüme belirtilerine direnmesidir.
- Soyut anlam: Bir varlığın veya halin zamanın yıpratıcı etkisinden, entropisinden ve bozulma süreçlerinden muaf tutularak kesintisiz biçimde mevcudiyetini sürdürmesidir.
- Sistematik karşılık: Zamansal akış karşısında formun korunması; ilahi adaletin tecellisinde ceza veya mükafat ortamının süreklilik arz eden nihai duruma kilitlenmesidir.
- LaTeX modeli: $$ \lim_{t \to \infty} \frac{d S(t)}{d t} = 0 \quad \land \quad \forall t \ge t_0, \; \Psi(t) = \Psi_0 $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $t$ zaman değişkenini, $S(t)$ sistemin içindeki entropik çözülme veya bozulma derecesini, $\Psi(t)$ ise varlığın veya durumun hal fonksiyonunu temsil eder. Birinci kısım zaman ilerledikçe bozulma ve çürüme türevinin sıfır olduğunu, yani sistemin yapısal aşınmaya uğramadığını ifade eder. İkinci kısım ise başlangıç anından ($t_0$) itibaren sistemin taşıdığı asli niteliğin ($\Psi_0$) zaman boyunca hiçbir başkalaşıma uğramadan özdeş kaldığını matematiksel olarak formüle eder. Bu iki koşul, kökün hem süreklilik hem de bozulmazlık eksenini simgeler.

## Geçtiği ayetler (86 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%84%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/2:25.md) — خَالِدُونَ

وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): İman eden, salih ameller işleyenlere; altından ırmaklar akan cennetlerin kendileri için olduğunu müjdele. Onlara ne zaman bunlardan bir meyve rızık olarak verilirse bu, evvelce rızıklandığımız şeydi, derler. Onlara birbirine benzeyen (böyle nimetler) verilecek. Onlar için orada temiz eşler de vardır. Hem onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Bakara 2:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/2:39.md) — خَالِدُونَ

وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Küfredenler, ayetlerimizi yalanlamış olanlar, işte onlar cehennemliklerdir. Ve onlar ateşte temelli kalıcıdırlar.

### [Bakara 2:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/2:81.md) — خَالِدُونَ

بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Hayır, kötülük yapıp da günahı kendisini kuşatan kimseler, işte onlar cehennemliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Bakara 2:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/2:82.md) — خَالِدُونَ

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): İman edip, salih ameller işleyenler; işte onlar cennetliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Bakara 2:162](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/2:162.md) — خَالِدِينَ

خَالِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

Meal (IK): Onun içinde temelli kalacaklardır. Onlardan ne azab hafifletilir, ne de yüzlerine bakılır.

### [Bakara 2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/2:217.md) — خَالِدُونَ

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Sana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.

### [Bakara 2:257](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/2:257.md) — خَالِدُونَ

اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Allah, inananların dostudur. Onları karanlıktan aydınlığa çıkarır. Küfredenlerin dostları ise Tağut’tur. Onları aydınlıktan karanlıklara çıkarırlar. İşte onlar ateş yaranıdır. Onlar orada temelli kalacaklardır.

### [Bakara 2:275](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/2:275.md) — خَالِدُونَ

الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Faiz yiyenler ancak, şeytan çarpan kimsenin kalktığı gibi kalkarlar. Bu, onların: Zaten alış-veriş faiz gibidir, demelerinden dolayıdır. Halbuki Allah, alış-verişi helal, faizi haram kılmıştır. Kime Rabbından bir öğüt gelir de faizcilikten vazgeçerse, geçmiş olanlar kendisine ve hakkındaki hüküm Allah’a aittir. Kim de dönerse, onlar cehennem yaranıdırlar, orada temelli kalacaklardır.

### [Ali İmran 3:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/3:15.md) — خَالِدِينَ

قُلْ أَؤُنَبِّئُكُمْ بِخَيْرٍ مِنْ ذَلِكُمْ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَأَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ

Meal (IK): De ki: Size bunlardan daha hayırlısını haber vereyim mi? Takvaya erenler için, altından ırmaklar akan cennetler vardır. Orada devamlı kalacaklardır. Tertemiz eşler ve Allah’ın rızası vardır. Ve Allah kullarını hakkıyla görendir.

### [Ali İmran 3:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/3:88.md) — خَالِدِينَ

خَالِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

Meal (IK): Ebediyyen onun içindedirler. Onlardan azab hafifletilmez ve onlara rahmet nazarıyla bakılmaz.

### [Ali İmran 3:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/3:107.md) — خَالِدُونَ

وَأَمَّا الَّذِينَ ابْيَضَّتْ وُجُوهُهُمْ فَفِي رَحْمَةِ اللَّهِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Ama yüzleri ağaranlar, Allah’ın rahmeti içindedirler. Onlar orada temelli kalacaklardır.

### [Ali İmran 3:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/3:116.md) — خَالِدُونَ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Küfredenlerin malları ve çocukları Allah’a karşı kendilerine hiçbir fayda sağlamayacaktır. Onlar cehennem yaranıdırlar, orada ebediyyen kalacaklardır.

### [Ali İmran 3:136](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/3:136.md) — خَالِدِينَ

أُولَئِكَ جَزَاؤُهُمْ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَجَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ

Meal (IK): İşte onların mükafatı: Rabblarından bir mağfiret ve altından ırmaklar akan cennetlerdir. Orada temelli kalacaklardır. Ne de güzeldir mükafatı iş yapanların.

### [Ali İmran 3:198](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/3:198.md) — خَالِدِينَ

لَكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا نُزُلًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ

Meal (IK): Fakat Rabblarından korkanlar için; altlarından ırmaklar akan cennetler var. Orada temelli kalacaklar. Allah tarafından ağırlanacaklar. Allah katında olanlar kendileri için daha hayırlıdır.

### [Nisa 4:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/4:13.md) — خَالِدِينَ

تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): İşte bunlar; Allah’ın hudududur. Kim, Allah’a ve O’nun elçisine itaat ederse; Allah onu, altından ırmaklar akan cennetlere koyacaktır. İşte bu; en büyük kurtuluştur.

### [Nisa 4:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/4:14.md) — خَالِدًا

وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نَارًا خَالِدًا فِيهَا وَلَهُ عَذَابٌ مُهِينٌ

Meal (IK): Kim de Allah’a ve O’nun elçisine isyan eder de hududu aşarsa, onu da içinde temelli kalmak üzere ateşe sokar. Hor ve hakir edici bir azab vardır onun için.

### [Nisa 4:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/4:57.md) — خَالِدِينَ

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا لَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَنُدْخِلُهُمْ ظِلًّا ظَلِيلًا

Meal (IK): İman edip salih amel işleyenleri; içinde ebedi kalacakları, altından ırmaklar akan cennetlere koyacağız. Onlara orada tertemiz eşler vardır. Onları koyu bir gölgeye sokacağız.

### [Nisa 4:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/4:93.md) — خَالِدًا

وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا وَغَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا

Meal (IK): Kim de bir mü’min’i kasden öldürüse; onun cezası içinde ebediyyen kalacağı cehennemdir. Allah ona gazab etmiş, la’net etmiş ve büyük bir azab hazırlamıştır.

### [Nisa 4:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/4:122.md) — خَالِدِينَ

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ قِيلًا

Meal (IK): İman edip salih ameller işleyenlere gelince; Biz, onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağız. İşte Allah’ın gerçek vaadi. Allah’dan daha doğru sözlü kim olabilir?

### [Nisa 4:169](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/4:169.md) — خَالِدِينَ

إِلَّا طَرِيقَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا

Meal (IK): Ancak cehennem yoluna. Onlar orada temelli kalıcıdırlar. Bu ise Allah’a pek kolaydır.

### [Maide 5:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/5:80.md) — خَالِدُونَ

تَرَى كَثِيرًا مِنْهُمْ يَتَوَلَّوْنَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَبِئْسَ مَا قَدَّمَتْ لَهُمْ أَنْفُسُهُمْ أَنْ سَخِطَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَفِي الْعَذَابِ هُمْ خَالِدُونَ

Meal (IK): Görürsün ki; onlardan çoğu, küfredenleri dost edinmektedirler. Nefislerinin kendileri için öne sürdüğü, ne kötüdür. Allah onlara gazab etmiştir ve azabta ebedi kalıcıdırlar.

### [Maide 5:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/5:85.md) — خَالِدِينَ

فَأَثَابَهُمُ اللَّهُ بِمَا قَالُوا جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ جَزَاءُ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Allah da onları dediklerinden dolayı; altlarından ırmaklar akan cennetlerle mükafatlandırdı. Orada temelli kalacaklardır. İşte ihsan edenlerin mükafatı budur.

### [Maide 5:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/5:119.md) — خَالِدِينَ

قَالَ اللَّهُ هَذَا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Allah buyurdu ki: Bu, doğru söyleyenlerin doğruluklarının fayda verdiği gündür. Onlara; altından ırmaklar akan, içinde temelli kalacakları cennetler vardır. Allah; onlardan hoşnud olmuştur, onlar da Allah’dan hoşnud olmuşlardır. Büyük kurtuluş işte budur.

### [En'am 6:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/6:128.md) — خَالِدِينَ

وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا يَامَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُمْ مِنَ الْإِنْسِ وَقَالَ أَوْلِيَاؤُهُمْ مِنَ الْإِنْسِ رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ وَبَلَغْنَا أَجَلَنَا الَّذِي أَجَّلْتَ لَنَا قَالَ النَّارُ مَثْوَاكُمْ خَالِدِينَ فِيهَا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): O gün, onların hepsini toplar. Ey cinn topluluğu; insanlardan bir çoğunu yoldan çıkardınız ha? Onların dostları olan insanlar da diyecek ki: Rabbımız, kimimiz kimimizden faydalandık. Ve bizim için takdir ettiğin ecelimize ulaştık. Buyurur ki: Allah’ın diledikleri müstesna, devamlı kalmak üzere duracağınız yer, ateştir. Muhakkak ki Rabbın; Hakim’dir, Alim’dir.

### [Araf 7:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/7:20.md) — الْخَالِدِينَ

فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطَانُ لِيُبْدِيَ لَهُمَا مَا وُورِيَ عَنْهُمَا مِنْ سَوْءَاتِهِمَا وَقَالَ مَا نَهَاكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ إِلَّا أَنْ تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ الْخَالِدِينَ

Meal (IK): Derken şeytan ayıp yerlerini kendilerine göstermek için ikinize de vesvese verdi ve dedi ki: Rabbınız, sizi başka bir şey için değil, ancak iki melek veya ebedi kalanlardan olmanızı önlemek için yasaklamıştır.

### [Araf 7:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/7:36.md) — خَالِدُونَ

وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Ayetlerimizi yalanlayıp onlara karşı büyüklük taslayanlar; işte onlar ateşliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Araf 7:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/7:42.md) — خَالِدُونَ

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): İman edip te salih ameller işleyenlere gelince; Biz, hiç kimseye gücünün yeteceğinden baikasını yüklemeyiz. İşte onlar, cennetliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Araf 7:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/7:176.md) — أَخْلَدَ

وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا وَلَكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ ذَلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Dileseydik onu, bununla yükseltirdik. Fakat o; yere saplandı ve hevesine uydu. Artık onun hali; o köpeğin hali gibidir ki, üstüne varsan da dilini sarkıtıp solur, kendi haline bıraksan da dilini sarkıtıp solur. İşte ayetlerimizi yalanlayan kavmin hali böyledir. Sen, kıssayı anlat. Belki düşünürler.

### [Tevbe 9:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/9:17.md) — خَالِدُونَ

مَا كَانَ لِلْمُشْرِكِينَ أَنْ يَعْمُرُوا مَسَاجِدَ اللَّهِ شَاهِدِينَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ بِالْكُفْرِ أُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ وَفِي النَّارِ هُمْ خَالِدُونَ

Meal (IK): Müşriklerin, kendi küfürlerine kendileri şahid iken; Allah’ın mescidlerini tamir etme hakları yoktur. İşte onların bütün yaptıkları boşa gitmiştir. Ve onlar, ateşte ebedi kalıcıdırlar.

### [Tevbe 9:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/9:22.md) — خَالِدِينَ

خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Orada temelli kalıcıdırlar. Muhakkak ki Allah katında büyük mükafat vardır.

### [Tevbe 9:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/9:63.md) — خَالِدًا

أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ يُحَادِدِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَأَنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدًا فِيهَا ذَلِكَ الْخِزْيُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Bilmezler mi ki: Kim, Allah’a ve Rasulüne karşı koymaya kalkışırsa; muhakkak ona, içinde ebedi kalacağı cehennem ateşi vardır. İşte bu, en büyük rüsvaylıktır.

### [Tevbe 9:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/9:68.md) — خَالِدِينَ

وَعَدَ اللَّهُ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْكُفَّارَ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا هِيَ حَسْبُهُمْ وَلَعَنَهُمُ اللَّهُ وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ

Meal (IK): Allah; münafık erkeklerle, münafık kadınlara ve kafirlere cehennem ateşini vaadetmiştir. Orada temelli kalıcıdırlar. Bu, onlara yeter. Ve Allah; onlara la’net etmiştir. Onlara, sürekli bir azab vardır.

### [Tevbe 9:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/9:72.md) — خَالِدِينَ

وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Allah mü’min erkeklere ve mü’min kadınlara, içinde temelli kalacakları ve altından ırmaklar akan cennetleri vaadetti. Ve Adn cennetlerinde çok güzel meskenler de. Allah tarafından bir hoşnudluk ise daha büyüktür. En büyük kurtuluş işte budur.

### [Tevbe 9:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/9:89.md) — خَالِدِينَ

أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Onlar için Allah; içinde ebedi kalacakları ve altından ırmaklar akan cennetler hazırladı. İşte bu, en büyük kurtuluştur.

### [Tevbe 9:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/9:100.md) — خَالِدِينَ

وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Muhacirlerden, ensardan en ileri ve önde gelenlerle, ihsan ile onlara uyanlardan Allah razı olmuştur. Onlar da Allah’tan hoşnuddurlar. Hem onlara altından ırmaklar akan cennetler hazırlamıştır. Orada temelli kalıcıdırlar. İşte budur en büyük kurtuluş.

### [Yunus 10:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/10:26.md) — خَالِدُونَ

لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنَى وَزِيَادَةٌ وَلَا يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلَا ذِلَّةٌ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Güzel davrananlara daha güzeli ve fazlası var. Onların yüzleri ne kararır ne de zilletten kızarır. Onlar cennetin yaranıdırlar. Orada temelli kalacaklardır.

### [Yunus 10:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/10:27.md) — خَالِدُونَ

وَالَّذِينَ كَسَبُوا السَّيِّئَاتِ جَزَاءُ سَيِّئَةٍ بِمِثْلِهَا وَتَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ مَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ كَأَنَّمَا أُغْشِيَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعًا مِنَ اللَّيْلِ مُظْلِمًا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Kötülükleri kazananlara; kötülükleri kadar ceza verilir. Onların yüzlerini zillet bürür. Allah’a karşı onları savunacak kimse yoktur. Yüzleri, geceden de kara bir parçayla örtülmüş gibidir. İşte bunlar da ateşin yaranıdırlar. Orada temelli kalacaklardır.

### [Yunus 10:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/10:52.md) — الْخُلْدِ

ثُمَّ قِيلَ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذَابَ الْخُلْدِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا بِمَا كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ

Meal (IK): Sonra zulmetmiş olanlara denilir ki: Sürekli azabı tadın. Yalnız kazanır olduğunuz şeylerle cezalandırılmıyor musunuz?

### [Hud 11:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/11:23.md) — خَالِدُونَ

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَخْبَتُوا إِلَى رَبِّهِمْ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Doğrusu inanan, salih ameller işleyen ve Rabblarına boyun eğenler; işte onlardır cennetlik olanlar. Orada ebediyyen kalacaklardır.

### [Hud 11:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/11:107.md) — خَالِدِينَ

خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَوَاتُ وَالْأَرْضُ إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّكَ إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِمَا يُرِيدُ

Meal (IK): Gökler ve yer durdukça orada temelli kalacaklardır. Rabbının dilediği müddet başka. Muhakkak ki Rabbın, dilediğini elbette yapandır.

### [Hud 11:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/11:108.md) — خَالِدِينَ

وَأَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خَالِدِينَ فِيهَا مَا دَامَتِ السَّمَوَاتُ وَالْأَرْضُ إِلَّا مَا شَاءَ رَبُّكَ عَطَاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ

Meal (IK): Bahtiyar olanlar ise cennettedirler. Gökler ve yer durdukça temelli kalacaklardır orada. Rabbının dilediği başka. Bu, ardı arkası kesilmeyen bir vergidir.

### [Rad 13:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/13:5.md) — خَالِدُونَ

وَإِنْ تَعْجَبْ فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ أَئِذَا كُنَّا تُرَابًا أَئِنَّا لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ أُولَئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ الْأَغْلَالُ فِي أَعْنَاقِهِمْ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Şaşacaksan, onların: Biz, toprak olunca yeniden mi yaratılacağız? demelerine şaşmak gerekir. İşte onlar; Rabblarını inkar edenlerdir. İşte onlar; boyunlarına demir halkalar vurulanlardır. Ve işte onlar; cehennemliklerdir, orada temelli kalacaklardır.

### [İbrahim 14:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/14:23.md) — خَالِدِينَ

وَأُدْخِلَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ تَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَامٌ

Meal (IK): İman edenler, salih amel işleyenler; altlarından ırmaklar akan cennetlere konulurlar. Rabblarının izni ile orada ebediyyen kalırlar. Onların birbirine sağlık temennileri de; selam’dır.

### [Nahl 16:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/16:29.md) — خَالِدِينَ

فَادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ

Meal (IK): Haydi cehennemin kapılarından girin. Orada temelli kalacaksınız. Büyüklenenlerin durağı ne kötüdür.

### [Kehf 18:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/18:108.md) — خَالِدِينَ

خَالِدِينَ فِيهَا لَا يَبْغُونَ عَنْهَا حِوَلًا

Meal (IK): Orada temmelli kalırlar ve hiç ayrılmak istemezler.

### [Taha 20:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/20:76.md) — خَالِدِينَ

جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ جَزَاءُ مَنْ تَزَكَّى

Meal (IK): Altlarından ırmaklar akan ve içinde temelli kalacakları Adn cennetleri vardır ve bu, arınanların mükafatıdır.

### [Taha 20:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/20:101.md) — خَالِدِينَ

خَالِدِينَ فِيهِ وَسَاءَ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حِمْلًا

Meal (IK): Onda temelli kalacaklardır. Bu, kıyamet gününde onlar için ne kötü bir yüktür.

### [Taha 20:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/20:120.md) — الْخُلْدِ

فَوَسْوَسَ إِلَيْهِ الشَّيْطَانُ قَالَ يَاآدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلَى شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَمُلْكٍ لَا يَبْلَى

Meal (IK): Ama şeytan ona vesvese verdi ve: Ey Adem, sana ebedilik ağacını ve yok olmayacak bir mülkü göstereyim mi? dedi.

### [Enbiya 21:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/21:8.md) — خَالِدِينَ

وَمَا جَعَلْنَاهُمْ جَسَدًا لَا يَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَمَا كَانُوا خَالِدِينَ

Meal (IK): Biz onları; yemek yemez bir ceset kılmadık ve onlar, ebedi de değillerdi

### [Enbiya 21:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/21:34.md) — الْخُلْدَ · الْخَالِدُونَ

وَمَا جَعَلْنَا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِكَ الْخُلْدَ أَفَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخَالِدُونَ

Meal (IK): Senden önce hiç bir insanı ebedi kılmadık. Sen ölürsen; onlar baki mi kalırlar?

### [Enbiya 21:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/21:99.md) — خَالِدُونَ

لَوْ كَانَ هَؤُلَاءِ آلِهَةً مَا وَرَدُوهَا وَكُلٌّ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Şayet bunlar tanrı olsaydı; oraya girmezlerdi. Ve hepsi orada temelli kalacaklardır.

### [Enbiya 21:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/21:102.md) — خَالِدُونَ

لَا يَسْمَعُونَ حَسِيسَهَا وَهُمْ فِي مَا اشْتَهَتْ أَنْفُسُهُمْ خَالِدُونَ

Meal (IK): Onun uğultusunu duymazlar. Canlarının istediği şeyler içinde temelli kalırlar.

### [Müminun 23:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/23:11.md) — خَالِدُونَ

الَّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Onlar ki; Firdevs’e varis olacaklardır ve orada ebedi kalıcıdırlar.

### [Müminun 23:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/23:103.md) — خَالِدُونَ

وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فِي جَهَنَّمَ خَالِدُونَ

Meal (IK): Kimin de tartıları hafif gelirse; işte onlar, kendilerine yazık edenlerdir, cehennemde ebedi kalırlar.

### [Furkan 25:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/25:15.md) — الْخُلْدِ

قُلْ أَذَلِكَ خَيْرٌ أَمْ جَنَّةُ الْخُلْدِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ كَانَتْ لَهُمْ جَزَاءً وَمَصِيرًا

Meal (IK): De ki: Bu mu daha hayırlıdır, yoksa müttakilere vaad olunan ebedi cennet mi? Ki bu, onlar için bir mükafat ve son duraktır.

### [Furkan 25:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/25:16.md) — خَالِدِينَ

لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَاءُونَ خَالِدِينَ كَانَ عَلَى رَبِّكَ وَعْدًا مَسْئُولًا

Meal (IK): Onlar için orada diledikleri her şey var. Ve temelli kalırlar. Bu, Rabbının yerine getirilmesi istenen bir vaadidir.

### [Furkan 25:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/25:69.md) — وَيَخْلُدْ

يُضَاعَفْ لَهُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَيَخْلُدْ فِيهِ مُهَانًا

Meal (IK): Kıyamet günü azabı kat kat olur ve orada alçaltılarak temelli bırakılır.

### [Furkan 25:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/25:76.md) — خَالِدِينَ

خَالِدِينَ فِيهَا حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقَامًا

Meal (IK): Orada temelli kalırlar. Orası ne güzel bir yer ve ne güzel bir duraktır.

### [Şuara 26:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/26:129.md) — تَخْلُدُونَ

وَتَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ

Meal (IK): Temelli kalacağınızı umarak sağlam yapılar mı edinirsiniz?

### [Ankebut 29:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/29:58.md) — خَالِدِينَ

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَنُبَوِّئَنَّهُمْ مِنَ الْجَنَّةِ غُرَفًا تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا نِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ

Meal (IK): İman edip de salih amel işleyenleri altından ırmaklar akan, içinde temelli kalacakları cennetteki köşklere yerleştiririz. Çalışanların mükafatları ne güzeldir.

### [Lokman 31:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/31:9.md) — خَالِدِينَ

خَالِدِينَ فِيهَا وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Orada devamlı kalırlar. Bu, Allah’ın hak vaadidir. Ve O; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Secde 32:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/32:14.md) — الْخُلْدِ

فَذُوقُوا بِمَا نَسِيتُمْ لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هَذَا إِنَّا نَسِينَاكُمْ وَذُوقُوا عَذَابَ الْخُلْدِ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Öyleyse şu günümüze kavuşmayı unuttuğunuzdan ötürü tadın azabı. Doğrusu Biz de sizi unuttuk. Yaptıklarınıza karşılık sonsuz azabı tadın.

### [Ahzab 33:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/33:65.md) — خَالِدِينَ

خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا لَا يَجِدُونَ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

Meal (IK): Orada temelli kalırlar, ne bir dost ve ne de bir yardımcı bulamazlar.

### [Zümer 39:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/39:72.md) — خَالِدِينَ

قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ

Meal (IK): Onlara denildi ki: İçinde temelli kalacağınız cehennemin kapılarından girin. Büyüklenenlerin durağı ne kötüdür.

### [Zümer 39:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/39:73.md) — خَالِدِينَ

وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلَامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ

Meal (IK): Rabblarından sakınanlar ise fevc fevc cennete götürüldüler. Oraya varıp da kapıları açılınca, bekçileri onlara dediler ki: Selam olsun size. Hoş geldiniz. Temelli olarak girin buraya.

### [Mü'min 40:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/40:76.md) — خَالِدِينَ

ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ

Meal (IK): İçinde ebediyyen kalıcı olarak cehenneme kapılarından girin. Kibirlenenlerin dönüp gidecekleri yer ne kötüdür.

### [Fussilet 41:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/41:28.md) — الْخُلْدِ

ذَلِكَ جَزَاءُ أَعْدَاءِ اللَّهِ النَّارُ لَهُمْ فِيهَا دَارُ الْخُلْدِ جَزَاءً بِمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ

Meal (IK): İşte böyle; Allah’ın düşmanlarının cezası ateştir. Ayetlerimizi bile bile inkar etmelerinin cezası olarak onların temelli kalacakları yer oradadır.

### [Zuhruf 43:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/43:71.md) — خَالِدُونَ

يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَكْوَابٍ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَأَنْتُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Onlara altın kadehler ve tepsiler dolaştırılır. Canların istediği ve gözlerin hoşlandığı her şey oradadır. Ve siz, orada ebediyyen kalacaksınız.

### [Zuhruf 43:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/43:74.md) — خَالِدُونَ

إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي عَذَابِ جَهَنَّمَ خَالِدُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki mücrimler; ebediyyen kalacakları cehennem azabındadırlar.

### [Ahkaf 46:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/46:14.md) — خَالِدِينَ

أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ خَالِدِينَ فِيهَا جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): İşte onlar, cennet ehlidirler. İşlediklerine karşılık olarak orada temelli kalacaklardır.

### [Muhammed 47:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/47:15.md) — خَالِدٌ

مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِيهَا أَنْهَارٌ مِنْ مَاءٍ غَيْرِ آسِنٍ وَأَنْهَارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ يَتَغَيَّرْ طَعْمُهُ وَأَنْهَارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ وَأَنْهَارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّى وَلَهُمْ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَمَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ كَمَنْ هُوَ خَالِدٌ فِي النَّارِ وَسُقُوا مَاءً حَمِيمًا فَقَطَّعَ أَمْعَاءَهُمْ

Meal (IK): Muttakilere vaadolunan cennetin misali: İçinde bozulmayan sudan ırmaklar, tadı değişmeyen sütten ırmaklar, içenlere zevk veren şaraptan ırmaklar ve süzme baldan ırmaklar vardır. Orada meyvelerin her çeşidi onlarındır. Ve Rabblarından mağfiret de vardır. Hiç bu; ateşte temelli kalan ve bağırsaklarını parça parça edecek kaynar su içirilen kimseler gibi midir?

### [Fetih 48:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/48:5.md) — خَالِدِينَ

لِيُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَيُكَفِّرَ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَكَانَ ذَلِكَ عِنْدَ اللَّهِ فَوْزًا عَظِيمًا

Meal (IK): Ta ki; mü’min erkeklerle mü’min kadınları, altlarından ırmaklar akan ve içinde ebedi kalacakları cennetlere koysun ve onların kötülüklerini örtsün. İşte Allah katında en büyük kurtuluş budur.

### [Kaf 50:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/50:34.md) — الْخُلُودِ

ادْخُلُوهَا بِسَلَامٍ ذَلِكَ يَوْمُ الْخُلُودِ

Meal (IK): Selemetle girin oraya. İşte bu, ebediyet günüdür.

### [Vakıa 56:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/56:17.md) — مُخَلَّدُونَ

يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ

Meal (IK): Ölümsüz civanlar etraflarında dolaşırlar.

### [Hadid 57:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/57:12.md) — خَالِدِينَ

يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ يَسْعَى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ بُشْرَاكُمُ الْيَوْمَ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): O gün; mü’min erkeklerle mü’min kadınların nurları önlerinden ve sağlarından koşarken görürsün. Müjde, bugün altlarından ırmaklar akan ve içinde ebediyyen kalacağınız cennetler sizindir, denilir. İşte bu, büyük kurtuluşun kendisidir.

### [Mücadele 58:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/58:17.md) — خَالِدُونَ

لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Onların malları da, oğulları da Allah katında kendilerine bir fayda vermez. Onlar, cehennem ashabıdırlar ve orada ebediyyen kalacaklardır.

### [Mücadele 58:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/58:22.md) — خَالِدِينَ

لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُولَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ أُولَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Allah’a ve ahiret gününe iman eden bir kavmin; kendi babaları, oğulları, kardeşleri veya akrabaları da olsa Allah ve Peygamberine muhalefet eden kimselere sevgi beslediğini göremezsin. İşte onların kalbine Allah, iman yazmış ve katından bir ruh ile onları desteklemiştir. Onları altlarından ırmaklar akan cennetlere sokacaktır. Bunlar orada ebediyyen kalacaklardır. Allah; onlardan razı olmuştur, onlar da Allah’tan hoşnud olmuşlardır. İşte onlar; Allah’ın hizbidir. Dikkat edin; Allah’ın hizbi, felaha erenlerin kendileridir.

### [Haşr 59:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/59:17.md) — خَالِدَيْنِ

فَكَانَ عَاقِبَتَهُمَا أَنَّهُمَا فِي النَّارِ خَالِدَيْنِ فِيهَا وَذَلِكَ جَزَاءُ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Nihayet ikisinin de akıbeti; içinde ebediyyen kalacakları ateştir. İşte zalimlerin cezası budur.

### [Tegabün 64:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/64:9.md) — خَالِدِينَ

يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ذَلِكَ يَوْمُ التَّغَابُنِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئَاتِهِ وَيُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Sizi toplanma günü için topladığı gün; işte o gün, kimin aldandığının açığa çıkacağı gündür. Kim, Allah’a inanır ve salih amel işlerse; Allah onun kötülüklerini örter ve onu, altından ırmaklar akan, içinde ebediyyen kalacakları cennetlere sokar. İşte büyük kurtuluş budur.

### [Tegabün 64:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/64:10.md) — خَالِدِينَ

وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ خَالِدِينَ فِيهَا وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Küfredip de ayetlerimizi yalanlayanlara gelince; işte onlar, cehennem ashabıdırlar. Orada ebediyyen kalacaklardır. Ne kötü dönüş yeridir.

### [Talak 65:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/65:11.md) — خَالِدِينَ

رَسُولًا يَتْلُو عَلَيْكُمْ آيَاتِ اللَّهِ مُبَيِّنَاتٍ لِيُخْرِجَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَيَعْمَلْ صَالِحًا يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا قَدْ أَحْسَنَ اللَّهُ لَهُ رِزْقًا

Meal (IK): İman edip salih amel işleyenleri karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için, size Allah’ın apaçık bildiren ayetlerini okuyan bir peygamber gönderdi. Kim Allah’a inanır ve salih amel işlerse; onu, altlarından ırmaklar akan cennetlere girdirir, orada ebediyyen kalırlar. Allah; ona, gerçekten güzel bir rızık vermiştir.

### [Cin 72:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/72:23.md) — خَالِدِينَ

إِلَّا بَلَاغًا مِنَ اللَّهِ وَرِسَالَاتِهِ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا

Meal (IK): Benim vazifem; ancak Allah katından olanı ve O’nun risaletlerini tebliğ etmektir. Kim, Allah’a ve Rasulüne isyan ederse; muhakkak ki onun için, cehennem ateşi vardır. Orada ebediyyen kalacaklardır.

### [İnsan 76:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/76:19.md) — مُخَلَّدُونَ

وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ إِذَا رَأَيْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤًا مَنْثُورًا

Meal (IK): Çevrelerinde ölümsüz gençler dolaşır ki; onları gördüğünde saçılmış bir inci sanırsın.

### [Beyyine 98:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/98:6.md) — خَالِدِينَ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أُولَئِكَ هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ

Meal (IK): Şüphesiz ki kitab ehlinden ve müşriklerden küfredenler, cehennem ateşindedirler. Onlar, orada temelli kalacaklardır. Yaratıkların en kötüsü de işte bunlardır.

### [Beyyine 98:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/98:8.md) — خَالِدِينَ

جَزَاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ

Meal (IK): Rabbları katında onların mükafatı; altlarından ırmaklar akan ve orada temelli kalacakları Adn cennetleridir. Allah onlardan hoşnud, onlar da O’ndan razıdırlar. İşte bu, Rabbından korkan kimseye mahsustur.

### [Hümeze 104:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/ayet/104:3.md) — أَخْلَدَهُ

يَحْسَبُ أَنَّ مَالَهُ أَخْلَدَهُ

Meal (IK): Malının kendisini ebedi kılacağını sanır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir. Huld, yağmurun ve karın yıpratıp parçalayamadığı kayalardır. Ölümsüz olmak için kullanılmaya başlanmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والدال واللام معهما
خ د ل، د خ ل، خ ل د مستعملات خدل: مرأة خَدْلةٌ الساق، وساقٌ خَدْلةٌ، وقد خَدِلَتْ خَدالةً وخَدِلَتْ خُدولةً، وجمعه خَدَلات وخِدال. وخَدالتْها استِدارتُها كأنما طوي طيا.
دخل: الدَّخْل: عَيْبٌ في الحسب، والدَّخَل، مثقل: شبيه بهذا، يقال في هذا الأمر دَخَلٌ ودَغَل، قال:
رفدتُ ذوي الأحساب منهم مرافدي		وذا الدُّخْل حتى عاد حرا سنيدُهـا
والدَّخْل: ما دَخَل ضيعة الإنسان من المنالة.
ودُخِلَ فلان فهو مَدخُول، ودُخِلَ حسبه أو عقله، وامرأة مدخُولة، ورجل مدخُول أي مهزول، وفيه دَخْلٌ من الهزال.
والدُّخْلة: بطانة من الأمر، يقال: إنه لعفيف الدُخْلة، وإنه لخَبيثُ الدُّخْلة أي: باطن أمره.
ويقال: إنه لعالم دُخلةِ أمرهم وبدَخْل أمرهم.
والدُّخلةُ في اللون: تخليط من ألوان في لون.
وادَّخَلَ في غار وتَدَخَّلَ فيه يصف شدة دخوله.
ودخيلك: الذي تدخله في أمورك، ودُخْلُل أيضا، قال:
وموطأ الأكناف أحصن سـره		من دون كل مضاحك أو دُخْلُلِ
ودَخولٌ: موضع.
والمُتَدخِّل في الأمور: المتكلف فيها، ليس بعالم.
وسقيت الإبل دِخالاً إذا حملتها على الحوض ثانية لتستوفي بعدما سقيتها قطيعا قطيعا.
والدَّخال في وجه آخر: إن تحملها على الحوض مرة واحدة عراكا، قال لبيد:
فأوردها العراك ولم يذدهـا		ولم يشفق على نغصِ الدِّخالِ
والدِّخالُ: مُداخلَةُ المفاصل بعضها في بعض، قال:
وطرفة شدت دِخالاً مُدْرَجاً
والطرفةُ: الفرس الأنثى.
والدَّوْخَلَةُ: صغار من خوص صغيرة يجعل فيها الرطب.
والدُّخَّلُ: صغار الطير، أمثال العصافير، مأواها في الصيف: الغيران وبطون الأودية تحت شجر ملتف، والجميع الدَّخاخيل، والواحدة دُخَّلةٌ للأنثى، قال:
ألا أَيُّها الربعُ الذي بان أهلهُ		فساكنُ واديه حمامٌ ودُخَّـل
وإذا اوتكل الطعام سمي مَدخُولاً ومَسْرفا.
ودُخِلَ الطعامَ واماسِّ فهو طعام مسيس.
دلخ: الدالِخُ: المخصب من الرجال.
خلد: الخُلْدُ: من أسماء الجنان، والخُلُود: البقاء فيها، وهم فيها خالِدونَ ومُخَلَّدون.
وتفسير "ولِدان مُخَلَّدون" مُقَرَّطُون.
وأخلَدَ فلان إلى كذا أي ركن غليه ورضي به.
والخَلَدُ: البال، تقول: ما يقع ذلك في خَلَدي.
والخُلْدُ: ضر من الجرذان عمي، لم يخلق لها عيون، واحدتها خِلْدة، والجميع خِلدان.
والخَوالِد: الأثافي، وتسمى الجبال والحجارة خوالِدَ، قال:
فَتأتيكَ حذاءَ محمُـولةً		تفُضُّ خَوالِدُها الجَنُدلا
الخَوالِدُ ها هنا الحجارة ومعناها القوافي.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الدال** ve **اللام** onlarla birlikte

خ د ل، د خ ل، خ ل د kullanılmışlardır. **خدل**: baldırı **خَدْلةٌ** olan kadın; ve **خَدْلةٌ** baldır. Ve **خَدالةً** olarak **خَدِلَتْ** ve **خُدولةً** olarak **خَدِلَتْ**. Onun çoğulu **خَدَلات** ve **خِدال**’dır. Ve onun **خَدالتْها**’sı: onun yuvarlaklığıdır; sanki katlanmış bir katlama ile katlanmış gibi.

**دخل**: **الدَّخْل**: soydaki bir ayıp; ve **الدَّخَل** (ağırlaştırılmış): buna benzer; bu işte **دَخَلٌ** ve **دَغَل** denir. Dedi ki:
رفدتُ ذوي الأحساب منهم مرافدي		وذا الدُّخْل حتى عاد حرا سنيدُهـا
Ve **الدَّخْل**: insanın malına, elde edilenden giren şeydir.
Falanca **دُخِلَ** oldu; o hâlde o **مَدخُول**’dür. Ve onun soyu yahut aklı **دُخِلَ** oldu. Ve **مدخُولة** kadın; ve **مدخُول** erkek, yani zayıf; ve onda zayıflıktan bir **دَخْلٌ** vardır.
Ve **الدُّخْلة**: işin bir astarıdır; denir ki: o, **الدُخْلة**’si iffetli olandır; ve o, **الدُّخْلة**’si habis olandır; yani: işinin iç yüzü.
Ve denir ki: o, onların işinin **دُخلةِ**’sini ve onların işinin **بدَخْل**’ini bilendir.
Ve renkte **الدُّخلةُ**: bir renkte renklerden bir karıştırmadır.
Ve bir mağaraya **ادَّخَلَ** etti ve onda **تَدَخَّلَ** etti; onun girişinin şiddetini vasfeder.
Ve **دخيلك**: işlerine soktuğun kimsedir; ve ayrıca **دُخْلُل**. Dedi ki:
وموطأ الأكناف أحصن سـره		من دون كل مضاحك أو دُخْلُلِ
Ve **دَخولٌ**: bir yerdir.
Ve işlere **المُتَدخِّل**: onlarda külfete giren kimsedir; âlim değildir.
Ve develeri, onları havuza ikinci defa yüklediğin zaman **دِخالاً** suladım; onları sürü sürü suladıktan sonra (tam) alsınlar diye.
Ve başka bir yönde **الدَّخال**: onları havuza bir defada, boğuşarak sürmen(dir). Lebîd dedi ki:
فأوردها العراك ولم يذدهـا		ولم يشفق على نغصِ الدِّخالِ
Ve **الدِّخالُ**: eklemlerin bazısının bazısına girmesidir. Dedi ki:
وطرفة شدت دِخالاً مُدْرَجاً
Ve **الطرفةُ**: dişi attır.
Ve **الدَّوْخَلَةُ**: hurma dalı lifinden küçük küçük (şeyler); içine yaş hurma konulan (kaplar) yapılır.
Ve **الدُّخَّلُ**: küçük kuşlar; serçeler gibi. Onların yazın barınağı: mağaralar ve sık ağaç altında vadilerin içleridir. Hepsi **الدَّخاخيل**’dir. Ve bir tanesi dişi için **دُخَّلةٌ**’dir. Dedi ki:
ألا أَيُّها الربعُ الذي بان أهلهُ		فساكنُ واديه حمامٌ ودُخَّـل
Ve yiyecek bozulduğu zaman **مَدخُولاً** ve **مَسْرفا** diye adlandırılır.
Ve yiyecek **دُخِلَ** oldu ve **اماسِّ** oldu; o hâlde o, **مسيس** yiyecektir.

**دلخ**: **الدالِخُ**: erkeklerden verimli (olan).

**خلد**: **الخُلْدُ**: cennetlerin adlarındandır; ve **الخُلُود**: orada kalıcılıktır; ve onlar orada **خالِدونَ** ve **مُخَلَّدون**’dur.
Ve “**ولِدان مُخَلَّدون**”un tefsiri: **مُقَرَّطُون** (dur).
Ve falanca şuna **أخلَدَ** etti; yani ona yaslandı ve onunla razı oldu.
Ve **الخَلَدُ**: zihin; dersin ki: bu, benim **خَلَدي**’me düşmez.
Ve **الخُلْدُ**: kör bir tür fare(ler)dir; onlara gözler yaratılmamıştır. Onun bir tanesi **خِلْدة**’dir; hepsi **خِلدان**’dır.
Ve **الخَوالِد**: ocak taşlarıdır. Ve dağlara ve taşlara **خوالِدَ** denir. Dedi ki:
فَتأتيكَ حذاءَ محمُـولةً		تفُضُّ خَوالِدُها الجَنُدلا
Burada **الخَوالِدُ** taşlardır; ve manası **القوافي**’dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الخُلْدُ: دوامُ البقاء. تقول: خَلَدَ الرجلُ يخلُدُ خُلوداً. وأخلَدَه الله وخَلَّدَه تخليداً. وقيل لأثافيّ الصخور: خَوالِدُ، لبقائها بعد دُروس الأطلال. قال الشاعر المُخَبَّلُ السعدي:
إلاّ رَماداً هامِداً دَفَعَـتْ		عنه الرياحَ خَوالِدٌ سُحْمُ
والخُلْدُ أيضاً: ضربٌ من الجُرذان أعمى. وأخلدت إلى فلان، أي رَكَنت إليه. ومنه قوله تعالى: "ولكنَّه أخْلَدَ إلى الأرض". وأخلد بالمكان: أقام فيه. وأَخْلَدَ الرجل بصاحبه: لَزِمَهُ. ورجل مُخْلِدٌ: إذا أَسَنَّ ولم يَشِبْ. والخَلَدُ: البال. يقال: وقع ذلك في خَلَدي: أي في رُوعي وقلبي.

##### Türkçe

**الخُلْدُ**: kalışın devamlılığı. Dersin ki: **خَلَدَ** adam **يخلُدُ** **خُلوداً**. Ve Allah onu **أخلَدَه** ve onu **خَلَّدَه** **تخليداً**. Ve kaya ocak taşlarına **خَوالِدُ** denildi; harabelerin izlerinin silinmesinden sonra kalmaları sebebiyle. Şair **المُخَبَّلُ السعدي** dedi:
إلاّ رَماداً هامِداً دَفَعَـتْ		عنه الرياحَ خَوالِدٌ سُحْمُ
Ve **الخُلْدُ** ayrıca: kör bir tür faremsilerden. Ve **أخلدت** falana; yani ona yaslandın. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: "ولكنَّه أخْلَدَ إلى الأرض". Ve **أخلد** mekâna: onda ikamet etti. Ve adam **أَخْلَدَ** arkadaşıyla: ona yapıştı/ayrılmadı. Ve **مُخْلِدٌ** adam: yaşlanıp da ağarmadığı zaman. Ve **الخَلَدُ**: zihin. Denir: bu, **خَلَدي**’me düştü; yani korkuma ve kalbime.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ د ل
خدل ، خلد ، دخل ، دلخ : مستعملة .
خدل : قال الليث وغيره : تقول : امرأةٌ خَدْلَةُ
الساقِ ، وساقٌ خَدْلَة . . وقد خَدِلَتْ
خَدَالةً ، والجميعُ خِدَال .
وخَدَالَتها : استِدَارَتُها . . كأنما طُوِيَتْ طيّاً .
وقال غيره : الْخِدَالُ : السُّوقُ الغِلاَظُ .
وقال ذُو الرُّمَّةِ يصفُ نساءً :
جَوَاعِلُ في الْبُرَى قَصباً خِدالاَ
أَراد عظامَ أَسْوُقِها . . أَنَّها غليظة .
دخل : قال الليث : الدَّخْلُ عَيْبٌ في الحسَبِ
وكذلك الدَّخَلُ ، وأمرٌ فيه دَخْلٌ ودَخَلٌ
_ مُثَقَّلٌ ومخفّفٌ _ ودَغَلٌ : بمعناه .
وقال الفرَّاء في قول الله جلّ وعزّ :
) تتخذون أيمانكم دخلا بينكم أن تكون أمة هي أربى من أمة ( [ النّحل : 92 ] .
قال : يعني دَغَلاً وخَدِيعةً .
قال : ومعناه : لا تَغْدُرُوا بقوم . . لقلّتهم
وكثرتكم ، أو قلِّتِكم وكَثرتهم ، وقد
غرَرْتموهم بالأيْمَان . . فسكَنُوا إليها .
وقال الزجَّاج : ( تتخذون أيمانكم دخلا بينكم ( أي : غِشَّاً بينكم ودَغَلاً .
قال : و ) ( دَخَلاً ) ( منصوبٌ : لأنه مفعولٌ له .
قال : وكلُّ ما دخَله عيبٌ . قيل : هو
مَدْخول ، وفيه دَخَل .
وقال القُتَيْبيُّ _ في قوله تعالى : ( أن تكون أمة هي أربى من أمة ( : أي : لأَنْ
تكون أمَّة أَغنى من قوم وأشرَفَ من قوم
_ تقْتَطعون بأَيمانِكم حُقوقاً لهؤلاء فتجعلونها
لهؤلاء .
وقال الليثُ : الدَّخْلُ : ما دخلَ على
الإنْسَانِ . . من ضَيْعَتِه من الْمَنَالة .
قال : والمَدْخولُ : المهزُول ، والداخلُ في
جوفه الهُزَالُ . . بعير مَدْخول ، وفيه دَخلَ
بيِّنٌ من الهُزَال ، وَرَجُلٌ مَدْخُولٌ _ إذا كان
في عَقله دَخَلٌ ، أُوْ في حَسَبِهِ .
قال : والدُّخْلَةُ : بِطَانَةُ الأمر . تقولُ : إنه
لعَفِيفُ الدُّخلةِ ، وإنه لخَبيثُ الدُّخْلَةِ _ أي :
باطنِ أَمْرِه .
قال : والدُّخلةُ _ في اللون _ تخليطٌ من
ألوان في لونٍ .
ويقال : إنه لَعَالِمٌ بِدُخْلَةِ أَمْرِهم وبِدَخَل
أمرِهم ، وإذا ائْتُكِلَ الطعامُ سُمِّيَ مَدْخُولاً
ومَسْرُوفاً .
قال : ودَخيلُ الرَّجل : الذي يُداخلُه في
أُموره كلِّها ، فهوَ لهُ دَخِيلٌ ، ودُخْلُلٌ .
وقالَ شمِر _ في تفسير بيت الرّاعي :
كأَنَّ مَنَاطَ العِقْدِ حَيْث عَقَدْنَهُ
لَبَانُ دَخِيليٍّ أَسِيلِ المُقَلَّدِ
قال : ) ( الدَّخِيلِيُّ ) ( : الظبْيُ الرَّبِيبُ يُعَلَّقُ في
عنقه الودْعُ فشبِّه الوَدْعُ في الرَّحْل بالودَعِ
في عُنق الظَّبْي .
يقول : جعلْنَا الوَدْعَ في مقدِّم الرَّحْل .
قال والظبيُ الدَّخِيلِيُّ والأَهِيليُّ والرَّبِيبُ :
واحدٌ .
ذَكر ذلك كلِّه عن ابن الأعرابي .
وقال أبو نصر : ) ( الدَّخِيليُّ ) ( في بيت
الراعي : الفَرَسُ يُخَصُّ بالعلَفِ .
قال : وأمَّا قولُه :
هَمَّانِ بَاتَا جَنْبَةً وَدَخِيلاَ
فإِنَّ ابنَ الأعرابيِّ قال : أراد _ هَمّاً داخلَ
القلب ، وآخرَ قريباً من ذلك كالضَّيْفِ إذا
حلَّ بالْقوم فأَدْخَلوه . . فهو دخيلٌ ، وإن
حلَّ بفنَائِهم فهو جَنْبَةٌ ، وأنشد لجرير .
وَلَّوْا ظُهُورَهُمُ الأَسِنَّةَ بَعْدَمَا
كَانَ الزُّبيْرُ مجَاوِراً ودَخيلا
وقال ابن السكيت : يقال : فلانٌ دُخْلُلُ
فلان ، وَدُخْلَلُهُ _ إذا كان بطانَتَه وصاحبَ
سرِّه .
وقال الليث : الدِّخَالُ : مُداخلةُ المفاصل
بَعْضِها في بعض . . وأنشد :
وطِرْفَةٍ شُدَّتْ دِخَالاً مُدْمَجَا
)
قلت : وناقة مُدَاخَلَةُ الْخَلْقِ _ إذا تلاحَكَتْ
واكتنزتْ ، واشتد أَسْرُها .
أبو عبيد _ عن الأصمعي : إذا وَرَدَتِ
الإبلُ أَرْسَالاً فشرب منها رَسَلٌ ثم وَرَدَ
رَسَلٌ آخَرُ الحوْضَ فأُدخِل بعيرٌ قد شرب
بين بعيرَين لمْ يَشْرَبَا . . فذلك الدَّخَالُ .
وإنما يُفْعَلُ ذلك في قِلَّة الماء .
وأنشد غيرُه فيه بيتَ لَبِيدٍ :
فأَوْرَدَهَا العِرَاكَ ولمْ يَذُدها
وَلم يُشْفِقْ عَلَى نَغَصِ الدِّخَالِ
وقال الليث : الدِّخَالُ في وِرْد الإبل _ إذا
سُقِيَتْ قَطيعاً قطيعاً حتى إذا ما شربَتْ
جميعاً حُمِلَتْ على الحوْض ثانيةً ،
لتستوفِيَ شُرْبَها . . فذلك الدِّخَالُ .
قلت : والصحيح في تفسير الدِّخَال ما قاله
الأصمعيُّ ، والذي قاله الليث ليس
بصحيح .
والدُّخَّلُ صِغَار الطير . . أمثالُ العصافيرِ
_ وجمعُه دَخَاخِيلُ _ تَأْوِي الْغِيَرَان والشجرَ
الملتفَّ . . والأنثى : دُخَّلة .
قال : والدُّخول : نقيضُ الخُروج .
وفي حديث العَائنِ : ) ( أَنَّه يَغْسِلُ داخلةَ
إِزَارِهِ ) ( .
قال أبو عبيدٍ : ) ( داخلةُ إزارِه ) ( : طَرَفُهُ الذي
يَلِي جَسَدَ المُؤْتَزِرِ .
وفي حديثٍ آخر : ) ( إذَا أَرَادَ أَحدكم أَنْ
يَضْطَجِعَ عَلَى فَرَاشِهِ فَلْيَنَزِعْ داخِلَةَ إِزَارِهِ
ولَيَنْفُضْ بها فِرَاشَه فإنَّه لا يَدْرِي ما خَلَفَهُ
عليه ) ( .
أراد بها طَرَفَ إِزارِهِ الذي يَلي جسدَه .
وأمَّا دَاخِلَةُ الأرض : فَخَمَرُها وغامِضُهَا _ :
يقال : ما في أرضهم دَاخِلَةٌ من خَمَرٍ .
وجمعها الدَّوَاخل .
وقال ابن الرِّقاع :
فَرَمَى به أَدْبَارَهُنَّ غُلامُنا
لَمَّا اسْتُتِبَّ به ولمْ يَسْتَدْخِل
يقول : لم يَدخُلِ الْخَمَرَ فيَخْتِلَ الصَّيْدَ
ولكنَّه جاهَرَها _ كما قال زُهَيْرٌ :
مَتَى نَرَهُ فإِنَّنَا لا نُخاتِلُهْ
وقال أبو عبيدة : بينهم دُخْلُلٌ ودُخْلَلٌ _ أي :
إِخَاءٌ ومودَّةٌ : والدُّخْلَلُونَ الْحُشْوَةُ الذين
يَدخلون في قومٍ ليسوا منهم . والدُّخْلَلُونَ :
الأَخِلاَّءُ والأصفياء .
وهذا الحرف مِن الأضْداد .
وقال امرؤ القيس :
ضَيَّعَهُ الدُّخْلَلُونَ إِذَا غَدَروا
قال : الدُّخْلَلُون : الخاصة ههنا .
وقال الأصمعي : الدُّخَّلُ مِن الكَلإِ :
ما دَخل في أَغْصَان الشَّجر ومنَعه الْتِفافُهُ
عن أنْ يُرْعَى ، وهو العُوَّذُ . . ودُخَّلُ
اللَّحم : ما عاذ بالعظم ، وهو أَطْيَبُ
اللحم .
وقيل للعُصفور الصغير : دُخَّلٌ _ لأنه يَعُوذُ
بكلِّ ثَقْبٍ ضيِّقٍ من الجَوارِح .
وقال شمر : يقال : فلانٌ حَسَنُ المَدْخل
والمَخرجِ _ أي : حَسَنُ الطريقة . .
محمودُها وكذلك : هو حَسَنُ المَذْهَب .
وفي حديث الحَسن : ) ( كَانَ يُقَال : إنَّ من
النِّفَاق اختلافَ المَدْخل والمَخْرَج
واختلافَ السِّرِّ والعلانية ) ( .
قال شمِر : أراد ب ) ( اختلافِ المَدْخل
والمَخْرَج ) ( سُوءَ الطريقة .
ثعلبٌ : عن ابن الأعرابي : أنه قَال :
الدَّاخلُ والدُّخَّالُ والدُخْلَلُ _ كلُّه دُخَّال
الأُذُن ، وهو الهِرْنِصَانُ .
والدَّوْخَلَةُ هي الوَشِيجَة التي تُسَوَّى من
الخوصِ للتَّمْرِ ، وتُجمَعُ : دوَاخِل
ودَوَاخِيل .
وقال عَدِيُّ :
فِيهِ ظِبَاءٌ ودَوَاخِيلُ خُوصْ
خلد : قال الليث : الخلُودُ : البقاءُ في دارٍ
لا يُخرَجُ منها ، والفِعْلُ : خَلَدَ يَخْلُد .
قال : وأهْلُ الجَنَّة خالِدُون مُخَلَّدُون آخِر
الأَبَدِ ، وأَخْلَدَ الله أهلَ الجنة إخلاداً ،
والْخُلْدُ : اسمٌ من أَسماء الْجِنَان .
وأَخْلَدَ فلانٌ إلى كذا وكذا _ أي : رَكَن إليه
ورضِيَ به .
وقال الفَرّاء _ في قوله جلّ وعزّ : ( ولكنه أخلد إلى الأرض واتبع هواه ( [ الأعرَاف :
176 ] أي : رَكَنَ إليها وسَكَنَ .
قال : ويقال : خَلَدَ إلى الأرض _ بغير
ألف _ وهي قليلة .
قال : ويقال للرجل _ إذا بَقيَ سوادُ رأسه
ولحيته على الكِبَر : إنه لَمُخْلِدٌ .
وقال للرجُل _ إذا لم تَسْقُط أسنَانُه من
الهرَمَ : إنه لَمُخْلِدٌ .
قال : وسمعتُ الكسائيَّ يقول : خَلَدَ
وأَخْلَدَ ، وخَلَّدَ . . إلى الأرض ، وهي
قليلةٌ ، ونحوَ ذلك قال الزَّجاجُ .
وقال الله جلّ وعزّ : ( يطوف عليهم ولدان مخلدون ( [ الواقِعَة : 17 ] .
قال الفرَّاء _ في قوله : ( مخلدون ( : يقال :
إنهُم على سِنٍّ واحدةٍ ، لا يتغيَّرون .
قال : ويقال : ( مخلدون ( : مُقَرَّطُون . ويقال :
مُسَوَّرُونَ .
كلُّ ذلك يقالُ .
وأنشد غيرُه :
ومُخَلَّداتٍ بِاللُّجَيْنِ كأَنَّما
أَعْجَازُهُنَّ أَقَاوِزُ الْكُثبَانِ
ثعلبٌ _ عن ابن الأعرابيِّ _ : مِنْ أَسماءِ
الفَأْرِ : الثُّعْبَةُ والْخُلْدُ ، والزَّبَابَةُ .
وقال الليثُ : الْخُلْدُ ضربٌ من الْجُرْذَانِ
عُمْيٌ . . لم يُخْلَقْ لها عيونٌ ، واحدُها خِلْدٌ
_ بكسر الخاء _ والجميعُ : خِلْدَانٌ .
ثعلب _ عن ابن نَجْدَةَ ، عن أبي زيدٍ _ :
من أسماءِ النَّفْس : الرُّوعُ والْخَلَدُ .
وقال اللَّيثُ : الخَلَد : البالُ _ يقال : ما يَقَعُ
ذلك في خَلَدِي _ أي في بالي .
وقال أبو زيد : الْبَالُ : النَّفْس ، فَإِذاً :
التَّفْسِيراَنِ متقاربان .
وقال الليث : الْخَوالِدُ : الأَثَافِيُّ والْجِبَال
والحِجَارة تُسَمَّى : خَوَالدَ .
وأنشد :
فَتَأْتِيكَ حَذَّاءَ مَحْمُولةً
تَفُضُّ خَوالِدُها الْجَنْدَلاَ
يعني القوافِيَ .
أبو عبيد _ عن أبي عمرو _ : أَخْلَدَ به
إِخْلاَداً ، وأَعْصَمَ به إِعْصَاماً _ إذا لَزِمَه ،
وبَنُوا خُوَيْلِدٍ : بطنٌ من عُقَيْلٍ .
وقال أبو عمرو : خَلَّدَ جاريتَهُ _ إذا حَلأَّها
بالْخلَد ، وهي الْقِرَطَة ، وخَلَّدَ الرجُلُ _ إذا
أَسَنَّ ولم يَشبْ .
وقال ابن الأعرابيِّ _ في قوله : ( ولدان مخلدون ( _ : مُقَرَّطونَ بالْخَلَدةِ وَجمعُهَا
خَلَدٌ ، وهي الْقِرَطَةُ .
دلخ : النَّضْرُ : دَلِخَتِ الناقةُ _ أي : سمنَتْ ،
وناقَةٌ دَالِخَةٌ .
وقال الليثُ : رجلٌ دَالخٌ وقَوْمٌ دَالِخونَ . . ،
وهُو المُخْصِبُ من الرِّجال .
ابن السكِّيت _ عن الفرَّاء _ : امْرأَةٌ دُلَخَةٌ
_ أي : عَجْزَاءُ .
وأنشد :
أَسْقَى دِيارَ خُرَّدٍ بِلاَخِ
منْ كلِّ هَيْفَاءِ الْحَشَا دُلاَخِ
قال : ) ( بِلاَخِ ) ( : ذَوَاتُ أعجازٍ .
قال : و ) ( دُلاَخِ ) ( للواحدةِ ودِلاَخٌ : للجمِيع .
وقال أبو عمرو : دَلِخَ يَدْلَخُ دَلَخاً ، فهو
دَلِخٌ ، ودَلُوخٌ _ أي : سمِينٌ .
وأنشد :
يُسَائِلُنَا مَنْ ذَا أضَرَّ بِهِ التَّنَخْ
فَقُلْتُ : الَّتِي لأياً تَقُومُ مِنَ الدَّلَخْ

##### Türkçe

خ د ل
**خدل** , **خلد** , **دخل** , **دلخ** : kullanımdadır.

**خدل** : Leys ve başkaları dedi: dersin ki: **امرأةٌ خَدْلَةُ الساقِ** , ve **ساقٌ خَدْلَة**... ve gerçekten o **خَدِلَتْ خَدَالةً**; hepsi **خِدَال**’dır.
Ve onun **خَدَالَتها**’sı: onun yuvarlaklığıdır... sanki katlanmış bir katlayışla katlanmıştır.
Başkası dedi: **الْخِدَالُ** : kalın inciklerdir.
Ve Zû’r-Rumme kadınları vasfederek dedi:
جَوَاعِلُ في الْبُرَى قَصباً خِدالاَ
Onların incik kemiklerini kastetti... yani onun kalın olduğuna.

**دخل** : Leys dedi: **الدَّخْلُ** soydaki bir ayıptır; aynı şekilde **الدَّخَلُ**; ve içinde **دَخْلٌ** ve **دَخَلٌ** olan bir iş — ağırlaştırılmış ve hafifletilmiş — ve **دَغَلٌ**: onun manasıyladır.
Ve Ferrâ, Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında:
) تتخذون أيمانكم دخلا بينكم أن تكون أمة هي أربى من أمة ( [ النّحل : 92 ] .
Dedi: yani **دَغَلاً** ve **خَدِيعةً**.
Dedi: ve manası: bir kavme hainlik etmeyin... onların azlığı ve sizin çokluğunuz sebebiyle; yahut sizin azlığınız ve onların çokluğu sebebiyle; ve gerçekten siz onları yeminlerle aldatmıştınız... böylece ona sükûn buldular.
Ve Zeccâc dedi: ( تتخذون أيمانكم دخلا بينكم ( yani: aranızda bir **غِشّاً** ve bir **دَغَلاً**.
Dedi: ve ) ( دَخَلاً ) ( mansuptur: çünkü o, onun için mef’ûldür.
Dedi: ve içine ayıp giren her şey... denildi: o **مَدْخول**’dür, ve onda **دَخَل** vardır.
Ve Kuteybî — Yüce Allah’ın sözü: ( أن تكون أمة هي أربى من أمة ( hakkında — dedi: yani: bir ümmet bir kavimden daha zengin ve bir kavimden daha şerefli olsun diye... yeminlerinizle bunlar için haklar koparıyorsunuz da onları şunlar için yapıyorsunuz.
Ve Leys dedi: **الدَّخْلُ**: insana giren şeydir... onun geçim kaynağından, menâleden.
Dedi: ve **المَدْخولُ**: zayıf olandır; ve onun iç boşluğuna zayıflık giren... **بعير مَدْخول**; ve onda zayıflıktan açık bir **دَخلَ** vardır; ve **رَجُلٌ مَدْخُولٌ** — eğer aklında bir **دَخَلٌ** varsa, yahut soyunda.
Dedi: ve **الدُّخْلَةُ**: işin astarıdır. Dersin ki: gerçekten o **عَفِيفُ الدُّخلةِ**’dir; ve gerçekten o **خَبيثُ الدُّخْلَةِ**’dir — yani: işinin içi.
Dedi: ve **الدُّخلةُ** — renkte — bir renkte renklerden bir karışımdır.
Ve denilir: gerçekten o, onların işinin **دُخْلَة**’sini ve onların işinin **دَخَل**’ini bilendir; ve yemek yenildiği zaman ona **مَدْخُولاً** ve **مَسْرُوفاً** denildi.
Dedi: ve **دَخيلُ** adam: onun bütün işlerinde ona içli dışlı olandır; o, onun için **دَخِيلٌ**’dir, ve **دُخْلُلٌ**.
Ve Şemir, Râî’nin beytinin tefsirinde dedi:
كأَنَّ مَنَاطَ العِقْدِ حَيْث عَقَدْنَهُ
لَبَانُ دَخِيليٍّ أَسِيلِ المُقَلَّدِ
Dedi: ) ( **الدَّخِيلِيُّ** ) ( : boynuna deniz kabuğu asılan, evde beslenen ceylandır; böylece semerdeki deniz kabuğu, ceylanın boynundaki deniz kabuğuna benzetildi.
Diyor ki: semerin ön kısmında deniz kabuğunu yaptık.
Dedi: ve **الظبيُ الدَّخِيلِيُّ** ve **الأَهِيليُّ** ve **الرَّبِيبُ**: birdir.
Bunların hepsini İbnü’l-A‘râbî’den zikretti.
Ve Ebû Nasr dedi: ) ( **الدَّخِيليُّ** ) ( Râî’nin beytinde: yemle özel olarak beslenen attır.
Dedi: ve onun sözüne gelince:
هَمَّانِ بَاتَا جَنْبَةً وَدَخِيلاَ
Şüphesiz İbnü’l-A‘râbî dedi: kastetti: kalbin içine girmiş bir keder; ve buna yakın bir başka keder, kavme konakladığında onu içeri aldıkları misafir gibi... o **دخيلٌ**’dir; ve onların avlusunda konaklarsa o **جَنْبَةٌ**’dir. Ve Cerîr’den rivayet etti:
وَلَّوْا ظُهُورَهُمُ الأَسِنَّةَ بَعْدَمَا
كَانَ الزُّبيْرُ مجَاوِراً ودَخيلا
Ve İbnü’s-Sikkît dedi: denilir: falan, falanın **دُخْلُلُ**’üdür, ve **دُخْلَلُهُ**’dur — eğer onun astarı ve sırdaşı ise.
Ve Leys dedi: **الدِّخَالُ**: eklemlerin bazısının bazısına girmesidir... ve şu beyti okudu:
وطِرْفَةٍ شُدَّتْ دِخَالاً مُدْمَجَا
)
Dedim: ve **ناقة مُدَاخَلَةُ الْخَلْقِ**: eğer birbirine sürtündüyse, dolgunlaştıysa ve bağlanması şiddetlendiyse.
Ebû Ubeyd — Asmaî’den — dedi: develer bölük bölük suya geldiklerinde, onlardan bir bölük içip sonra başka bir bölük havuza geldiğinde, içmiş bir deve iki içmemiş devenin arasına sokulursa... işte bu **الدَّخَالُ**’dır.
Bu ancak suyun azlığında yapılır.
Ve başkası, onda Lebîd’in bir beytini okudu:
فأَوْرَدَهَا العِرَاكَ ولمْ يَذُدها
وَلم يُشْفِقْ عَلَى نَغَصِ الدِّخَالِ
Ve Leys dedi: **الدِّخَالُ** develerin suya gelişinde: bölük bölük sulanır; nihayet hepsi içtiğinde, ikinci defa havuza sürülür, içişini tamamlasın diye... işte bu **الدِّخَالُ**’dır.
Dedim: **الدِّخَال**’ın tefsirinde sahih olan, Asmaî’nin söylediğidir; Leys’in söylediği sahih değildir.
Ve **الدُّخَّلُ** küçük kuşlardır... serçeler gibi — onun çoğulu **دَخَاخِيلُ** — mağaralara ve sık ağaçlara sığınır... dişisi: **دُخَّلة**.
Dedi: ve **الدُّخول**: **الخُروج**’un zıddıdır.
Ve göz değdirenin hadîsinde: ) ( **أَنَّه يَغْسِلُ داخلةَ إِزَارِهِ** ) ( .
Ebû Ubeyd dedi: ) ( **داخلةُ إزارِه** ) ( : izarın, izar kuşananın bedenine bitişik olan ucudur.
Ve başka bir hadîste: ) ( إذَا أَرَادَ أَحدكم أَنْ يَضْطَجِعَ عَلَى فَرَاشِهِ فَلْيَنَزِعْ داخِلَةَ إِزَارِهِ وَلَيَنْفُضْ بها فِرَاشَه فإنَّه لا يَدْرِي ما خَلَفَهُ عليه ) ( .
Onunla, bedenine bitişik olan izar ucunu kastetti.
Ve **دَاخِلَةُ الأرض**’e gelince: onun örtüsü ve gizlisidir — denilir: onların arazisinde örtüden bir **دَاخِلَةٌ** yoktur.
Onun çoğulu **الدَّوَاخل**’dir.
Ve İbnü’r-Rikâ‘ dedi:
فَرَمَى به أَدْبَارَهُنَّ غُلامُنا
لَمَّا اسْتُتِبَّ به ولمْ يَسْتَدْخِل
Diyor ki: örtünün içine girmedi ki avı hileyle alsın; fakat ona açıktan yaptı — Züheyr’in dediği gibi:
مَتَى نَرَهُ فإِنَّنَا لا نُخاتِلُهْ
Ve Ebû Ubeyde dedi: aralarında **دُخْلُلٌ** ve **دُخْلَلٌ** vardır — yani: kardeşlik ve sevgi; ve **الدُّخْلَلُونَ**: kendilerinden olmayan bir kavme giren dolgu kimselerdir. Ve **الدُّخْلَلُونَ**: dostlar ve seçkinlerdir.
Ve bu harf zıtlardandır.
Ve İmruü’l-Kays dedi:
ضَيَّعَهُ الدُّخْلَلُونَ إِذَا غَدَروا
Dedi: **الدُّخْلَلُون** burada özel kimselerdir.
Ve Asmaî dedi: **الدُّخَّلُ** otlaktan: ağacın dallarına giren ve onun dolaşıklığı onu otlanmaktan alıkoyan şeydir; o **العُوَّذُ**’dur... ve **دُخَّلُ اللَّحم**: kemiğe sığınan şeydir; o etin en lezzetlisidir.
Ve küçük serçeye **دُخَّلٌ** denildi — çünkü yırtıcılardan her dar deliğe sığınır.
Ve Şemir dedi: denilir: falan **حَسَنُ المَدْخل والمَخرجِ**’dir — yani: yolu güzeldir... övülenidir; aynı şekilde: o **حَسَنُ المَذْهَب**’dir.
Ve Hasan’ın hadîsinde: ) ( كَانَ يُقَال : إنَّ من النِّفَاق اختلافَ المَدْخل والمَخْرَج واختلافَ السِّرِّ والعلانية ) ( .
Şemir dedi: ) ( **اختلافِ المَدْخل والمَخْرَج** ) ( ile yolu kötülüğü kastetti.
Sa‘leb: İbnü’l-A‘râbî’den: onun dediğini: **الدَّاخلُ** ve **الدُّخَّالُ** ve **الدُخْلَلُ** — hepsi kulağın **دُخَّال**’ıdır; o **الهِرْنِصَانُ**’dır.
Ve **الدَّوْخَلَةُ**: hurma için hurma yaprağından düzlenen örgüdür; çoğul yapılır: **دوَاخِل** ve **دَوَاخِيل**.
Ve Adiyy dedi:
فِيهِ ظِبَاءٌ ودَوَاخِيلُ خُوصْ

**خلد** : Leys dedi: **الخلُودُ**: içinden çıkarılmayan bir yurtta kalmaktır; fiil: **خَلَدَ يَخْلُد**.
Dedi: ve cennet ehli **خالِدُون مُخَلَّدُون** ebedin sonuna kadar; Allah cennet ehlini **إخلاداً** ile ebedîleştirdi; ve **الْخُلْدُ**: cennetlerin isimlerinden bir isimdir.
Ve falan, şuna şuna **أَخْلَدَ** etti — yani: ona yaslandı ve ondan razı oldu.
Ve Ferrâ — Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında: ( ولكنه أخلد إلى الأرض واتبع هواه ( [ الأعرَاف : 176 ] — dedi: yani: ona yaslandı ve yerleşti.
Dedi: ve denilir: **خَلَدَ إلى الأرض** — ألف olmaksızın — ve o azdır.
Dedi: ve adama — başının ve sakalının siyahlığı yaşlılıkta kaldığında — denilir: gerçekten o **لَمُخْلِدٌ**’dir.
Ve adama — ihtiyarlıktan dişleri düşmediğinde — denilir: gerçekten o **لَمُخْلِدٌ**’dir.
Dedi: ve Kisâî’yi şöyle derken işittim: **خَلَدَ** ve **أَخْلَدَ** , ve **خَلَّدَ**... yere; ve o azdır; ve buna benzerini Zeccâc söyledi.
Ve Allah (azze ve celle) dedi: ( يطوف عليهم ولدان مخلدون ( [ الواقِعَة : 17 ] .
Ferrâ — onun sözü hakkında: ( **مخلدون** ( — dedi: denilir: onlar tek bir yaş üzeredir; değişmezler.
Dedi: ve denilir: ( **مخلدون** ( : küpeli kılınmışlardır. Ve denilir: bilezikli kılınmışlardır.
Bunların hepsi söylenir.
Ve başkası okudu:
ومُخَلَّداتٍ بِاللُّجَيْنِ كأَنَّما
أَعْجَازُهُنَّ أَقَاوِزُ الْكُثبَانِ
Sa‘leb — İbnü’l-A‘râbî’den —: farenin isimlerindendir: **الثُّعْبَةُ** ve **الْخُلْدُ** , ve **الزَّبَابَةُ**.
Ve Leys dedi: **الْخُلْدُ** gözleri olmayan bir tür **الْجُرْذَانِ**’dır... ona gözler yaratılmamıştır; onun teki **خِلْدٌ** — **الخاء**’ın kesresiyle — ve hepsi: **خِلْدَانٌ**.
Sa‘leb — İbn Nejde’den, Ebû Zeyd’den —: nefsin isimlerindendir: **الرُّوعُ** ve **الْخَلَدُ**.
Ve Leys dedi: **الخَلَد**: zihin/hatırdır — denilir: bu benim **خَلَدِي**’me düşmez — yani zihnime.
Ve Ebû Zeyd dedi: **الْبَالُ**: nefistir; öyleyse iki tefsir birbirine yakındır.
Ve Leys dedi: **الْخَوالِدُ**: ocak taşlarıdır; ve dağlar ve taşlar **خَوَالدَ** diye adlandırılır.
Ve okudu:
فَتَأْتِيكَ حَذَّاءَ مَحْمُولةً
تَفُضُّ خَوالِدُها الْجَنْدَلاَ
Kafiyeleri kastediyor.
Ebû Ubeyd — Ebû Amr’dan —: onunla **إِخْلاَداً** ile **أَخْلَدَ** etti, ve onunla **إِعْصَاماً** ile **أَعْصَمَ** etti — eğer ona yapıştıysa; ve **بَنُوا خُوَيْلِدٍ**: Ukayl’dan bir koldur.
Ve Ebû Amr dedi: adam cariyesini **خَلَّدَ** etti — eğer onu **الْخلَد** ile süslediyse; o **الْقِرَطَة**’dır; ve adam **خَلَّدَ** etti — eğer yaşlandı da ağarmadıysa.
Ve İbnü’l-A‘râbî — ( ولدان مخلدون ( hakkında —: **مُقَرَّطونَ** **بالْخَلَدةِ**; onun çoğulu **خَلَدٌ**’dır; o **الْقِرَطَةُ**’dır.

**دلخ** : **النَّضْرُ**: **دَلِخَتِ الناقةُ** — yani: semirdi; ve **ناقَةٌ دَالِخَةٌ**.
Ve Leys dedi: **رجلٌ دَالخٌ** ve **قَوْمٌ دَالِخونَ**... ve o, erkeklerden bereketli olandır.
İbnü’s-Sikkît — Ferrâ’dan —: **امْرأَةٌ دُلَخَةٌ** — yani: kalçalı.
Ve okudu:
أَسْقَى دِيارَ خُرَّدٍ بِلاَخِ
منْ كلِّ هَيْفَاءِ الْحَشَا دُلاَخِ
Dedi: ) ( **بِلاَخِ** ) ( : kalçalı olanlar.
Dedi: ve ) ( **دُلاَخِ** ) ( tek için; ve **دِلاَخٌ**: hepsi için.
Ve Ebû Amr dedi: **دَلِخَ يَدْلَخُ دَلَخاً**; o **دَلِخٌ**’tir; ve **دَلُوخٌ** — yani: şişman.
Ve okudu:
يُسَائِلُنَا مَنْ ذَا أضَرَّ بِهِ التَّنَخْ
فَقُلْتُ : الَّتِي لأياً تَقُومُ مِنَ الدَّلَخْ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء واللام وما يثلثهما)
  (خلم)  الخاء واللام والميم أصلٌ واحد يدل على الإلْفِ والمُلازَمة. فالخِلْم: كِناس الظّبى، ثمَّ اشتقَّ منه الخِلْم، وهو الخِدْن. والأصل واحد.
  (خلو)  الخاء واللام والحرف المعتل أصلٌ واحد يدلُّ على تعرِّي الشَّيء من الشيء. يقال هو خِلْوٌ من كذا، إذا كان عِرْواً منه. وخَلَتِ الدار وغيرُها تخلُو. والخَلِيّ: الخالي من الغَمّ. وامرأةٌ خَلِيَّة: كنايةٌ عن الطَّلاق، لأنّها إذا طُلّقت فقد خَلَتْ عن بعلها. ويقال خلا لِيَ الشّيءُ وأخلى. قال:
أعاذلَََُ هل يأتِي القَبَائلَ حظُّها *** مِن الموتِ أم أخْلَى لنا الموتُ وَحْدَنا([1])  والخَلِيّة: الناقة تُعطَف على غير ولدِها، لأنّها كأنّها خَلَتْ من ولدها الأول. والقرون الخالية: الموَاضِي. والمكان الخَلاء: الذي لا شيءَ به. ويقال ما في الدار أحدٌ خلا زَيْدٍ وزيداً، أي دَع ذِكرَ زيدٍ، اخْلُ من ذكر زيد. ويقال: افعَلْ ذاكَ وخَلاَك ذَمٌّ، أي عَدَاك وخلَوْت منه وخلا منك.
  ومما شذَّ عن الباب الخَلِيَّة: السفينة، وبيت النَّحل. والخَلا: الحشيش. وربَّما عبَّرُوا عن الشيء الذي يخلُو من حافِظِه بالخَلاة، فيقولون: هو خَلاَةٌ لكذا([2])، أي هو مِمَّن  يُطْمَع فيه ولا حافِظَ له. وهو من الباب الأوّل.
  وقال قوم: الخَلْيُ القَطْع، والسيف يَخْتَلِي، أي يقتَطع. فكأنَّ الخلا سُمِّي بذلك لأنّه يُخْتَلى، أي يُقْطَع.
  ومن الشاذّ عن الباب: خلا به، إذا سَخِر به.
  (خلب)  الخاء واللام والباء أصولٌ ثلاثة: أحدها إمالة الشيء إلى نفسك، والآخر شيءٌ يشمل شيئاً، والثالث فسادٌ في الشيء.
  فالأوّل: مِخْلب الطائر؛ لأنه يَخْتلِب به الشيءَ إلى نَفْسه. والمِخْلب: المِنْجل لا أسنانَ لـه. ومن الباب الخِلاَبَة: الخِداع، يقال خَلَبَه بمنطقِه. ثمَّ يحمل على هذا ويُشتقُّ منه البَرْق الخُلَّب: الذي لا ماءَ معه، وكأنّه يَخْدَع، كما يقال للسَّراب خادعٌ.
  وأما الثاني: فالخُلْبُ اللِّيف، لأنه يشمل الشّجرة. والخِلْب، بكسر الخاءِ: حِجاب القَلْب، ومنه قيل للرجل: "هو خِلْبُ نِساءٍ"، أي يحبُّه النساء.
  والثالث: الخُلْب، وهو الطِّين والحمْأَة، وذلك ترابٌ يفسده. ثم يشتقّ منه امرأةٌ خَلْبَنٌ، وهي *الحَمْقَاء. وليست من الخِلابة. ويقال للمهزولة خَلْبَنٌ أيضاً.
  فأمَّا الثوب المخلَّب فيقولون: إنّه الكثيرُ الألوان، وليس كذلك، إنَّما المُخَلَّبُ الذي نُقِش نقوشاً على صورِ مَخَالِيبَ، كما يقال مُرَجَّلٌ للذي عليه صُوَرُ الرِّجال([3]).
  (خلج)  الخاء واللام والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على لَيٍّ وفَتْلٍ وقِلّةِ استقامة. فمن ذلك الخليجُ، وهو ماء يَمِيل مَيْلَةً عن مُعْظَم الماءِ فيستقرُّ. وخليجا النَّهر أو البحر: جناحاه([4]). وفلان يتخلَّج في مِشيته، إذا كان يتمايَلُ. ومن ذلك قولهم: خَلَجنِي عن الأمر، أي شَغَلني، لأنَّه إذا شغله عنه فقد مال به عنه. والمخلوجة: الطَّعنة التي ليست بمستوِية، في قول امرئ القيس:
نَطْعُنُهُم سُلْكَى ومخلوجةً *** كَرَّكَ لأْمَيْنِ على نابِل([5])  فالسُّلْكَى: المستوية. والمخلوجة: المنحرفة المائلة.
  ومنه قولهم: خَلَجْتُ الشّيءَ من يده، أي نزعتُه. وخالَجْت فُلاناً: نازعتُه. وفي الحديثِ في قراءة القرآن: "لَعَلَّ بَعضَكُم خالجنِيها([6])". والخليج: الرَّسَن، سُمِّي بذلك لأنّه يُلوَى لَيّاً ويُفْتَل فَتْلاً. قال:
وباتَ يُغَنِّي في الخليجِ كأنَّه *** كُمَيْتٌ مُدَمَّىً ناصعُ اللَّونِ أَقْرَحُ([7])  ويقال خلجَتْه الخوالجُ، كما يقال عَدَتْه العَوادِي. وأما قولُ الحطيئة:
  * بمخلُوجةٍ فيها عن العَجْزِ مَصْرَِفُ([8]) *
  فإنّه يصِفُ الرَّأي، وشبَّهَه بالحبل المحكَم المفتول. فهذا إذاً تشبيهٌ. ويجوز أن يكون لمَّا قيل: فيها عن العَجز مصرفٌ، جعلَها مخلوجة، لأنّه قد عُدِل بها عن العَجز.
  فأمّا قولهم: خُلِجَتِ النَّاقةُ، وذلك إذا فطَمتْ ولدها فقَلَّ لبنُها، فهو من الباب، لأنّه عُدِلَ بها عن ولدها وعدَل ولَدُها عنها. ويقال سحابٌ مخلوجٌ: متفرِّق. فإن كان صحيحاً فهو من الباب، لأنّ قِطعةً منه تميل عن الأُخرى. والخَلَجُ: فسادٌ وداءٌ([9]). وهو من الباب.
  (خلد)  الخاء واللام والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الثبات والملازمَة، فيقال: خَلَدَ: أقام، وأخلَدَ أيضاً. ومنه جَنَّةُ الخُلْدِ. قال ابن أحمر:
خَلَدَ الحبيبُ وبادَ حاضِرُهُ *** إلاَّ مَنازِلَ كلُّها قَفْرُ  ويقولون رجلٌ مُخْلَدٌ ومُخْلِد([10])، إذا أبطأ عنه المشِيب. وهو من الباب، لأنَّ الشَّباب قد لازمَه ولازَمَ هو الشباب. ويقال أخْلَدَ إلى الأرض إذا لَصِق بها. قال الله تعالى: ﴿وَلَكِنَّهُ أخْلَدَ إلَى الأَرْضِ﴾ [الأعراف 176]. فأما قوله تعالى: ﴿وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلّدُونَ﴾ [الإنسان 19]، [فهو] من الخُلْد، وهو البقاء، أي لا يموتون. وقال آخرون: من الخِلَد، والخِلَدُ: جمع خِلَدة وهي القُرْط. فقوله: ﴿مُخَلّدُونَ﴾ أي مقرَّطون مشنَّفون. قال:
ومخَلّدَاتٌٍ باللُّجَينِ كأنَّما *** أعجازُهُنَّ أَقاوِزُ الكُثْبَان([11])  وهذا قياسٌ صحيح، لأنّ الخِلَدةَ ملازمةٌ للأُذُن.
  والخَلَد: البال، وسمِّي بذلك لأنّه مستقرٌّ [في] القلب ثابتٌ.
  (خلس)  الخاء واللام والسين أصلٌ واحد، وهو الاختطاف والالتماع. يقال اختلَسْتُ الشَّيءَ. وفي الحديث: "لا قَطْعَ في الخُلْسَة". وقولهم: أَخْلَسَ رأسُه، إذا خالَطَ سوادَه البياضُ، كأنَّ السوادَ اخْتُلِس منه فصارَ لُمَعاً. وكذلك أخْلَسَ النّبتُ، إذا اختلط يابسُه برطْبِه.
  (خلص)  الخاء واللام والصاد أصل واحد مطَّرِد، وهو تنقيةُ الشَّيء وتهذيبُه. يقولون: خلَّصتُه من كذا وخَلَصَ هو. وخُلاصة السَّمْنِ: ما أُلقِيَ فيه من تَمْرٍ أو سَويق ليخلُصَ به.
  (خلط)  الخاء واللام والطاء أصلٌ واحد مخالفٌ للباب الذي قَبلَه، بل هو مُضَادٌّ لـه. تقول: خلَطْت الشَّيءَ بغيره فاختلط. ورجل مِخْلَطٌ، أي حَسَن المداخَلة للأمورِ. وخِلافُه المِزْيل. قال أوس:
وإن قالَ لي ماذا تَرَى يستشيرُني *** يَجدُني ابنُ عَمِّي مِخْلَطَ الأمر مِزْيَلاَ([12])  والخليط: المجاوِر. ويقال: الخِلْط السّهمُ ينبُتُ عودُه على عِوَجٍ، فلا يزالُ يتعوّجُ وإن قُوِّم. وهذا من الباب؛ لأنّه ليس يُخَالَط في الاستقامة. ويقال استَخْلَط *البعيرُ، وذلك أن يَعْيا بالقَعْو على النّاقة([13]) ولا يَهتدِي لذلك، فيُخْلَطَ له ويُلْطَف له.
  (خلع)  الخاء واللام والعين أصلٌ واحد مطرّد، وهو مُزايَلة الشَّيء الذي كان يُشتَمَل به أو عليه. تقول: خلعتُ الثّوبَ أخْلَعُهُ خَلْعاً، وخُلِع الوالي يُخْلَعُ خَلْعاً. وهذا لا يكادُ يقال إلاّ في الدُّون يُنْزِل مَن هو أعلى منه، وإلاّ فليس يُقال خَلَع الأميرُ واليَه على بلدِ كذا. ألاَ ترى أنّه إنما يقال عزَله. ويقال طلَّقَ الرَّجُل امرأته. فإن كان ذلك من قبَل المرأة يقال خالعَتْه وقد اختَلَعَتْ([14])؛ لأنّها تَفتدِي نفسَها منه بشيءٍ تبذلُه لـه. وفي الحديث: "المختلِعات هنَّ المنافقات" يعني([15]) اللواتي يخالِعْن أزواجهنَّ من غير أنْ يضارَّهُنّ الأزواج. والخالِع: البُسر النَّضِيج([16])، لأنَّه يَخْلَع قِشرَهُ من رُطوبته. كما يقال فَسَقَتِ الرُّطَبَة، إذا خرجَتْ مِن قشرها.
  ومن الباب خَلَعَ السُّنْبُلُ، إذا صار له سَفاً، كأنَّه خلعَه فأخرجَه. والخليع: الذي خَلَعه أهلُه، فإِن جَنَى لم يُطْلَبُوا بجِنايته، وإنْ جُنِيَ عليه لم يَطْلُبوا به. وهو قوله:
ووادٍ كجوف العَيْرِ قفرٍ قطعتُه *** به الذّئبُ يعوِي كالخليع المُعيَّلِ([17])  والخليع: الذِّئبُ، وقد خُلِع أيّ خَلْعٍ! ويقال الخليع الصائد. ويقال: فلانٌ يتخلَّعُ في مِشيتِه، أي يهتزُّ، كأنَّ أعضاءَه تريد أن تتخلَّع([18]). والخالع: داءٌ يُصِيب البعير. يقال به خالعٌ، وهو الذي إذا بَرَك لم يقدِرْ على أن يثُور. وذلك أنَّه كأنَّه تخلَّعت أعضاؤُه حتَّى سقطت بالأرض. والخَوْلَع. فَزَعٌ يعترِي الفُؤادَ كالمسِّ؛ وهو قياسُ الباب، كأنَّ الفؤادَ قد خُلِع. ويقال قد تخالَعَ القومُ، إذا نَقَضُوا ما كان بَينهم من حِلْف.
  (خلف)  الخاء واللام والفاء أصولٌ ثلاثة: أحدُها أن يجيءَ شيءٌ بعدَ شيءٍ يقومُ مقامَه، والثاني خِلاف قُدَّام، والثالث التغيُّر.
  فالأوّل الخَلَف. والخَلَف: ما جاء بعدُ. ويقولون: هو خَلَفُ صِدْقٍ من أبيه. وخَلَف سَوْءٍ من أبيه. فإذا لم يذكُروا صِدقاً ولا سَوْءاً قالوا للجيِّد خَلَف وللرديِّ خَلْف. قال الله تعالى: ﴿فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ﴾ [الأعراف 169، مريم 59]. والخِلِّيفَى: الخِلافة، وإنَّما سُميِّت خلافةً لأنَّ الثَّاني يَجيءُ بَعد الأوّلِ قائماً مقامَه. وتقول: قعدتُ خِلافَ فُلانٍ، أي بَعْده. والخوالفُ في قوله تعالى: ﴿رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الخَوَالِفِ﴾ [التوبة 87، 93] هنَّ النِّساء، لأنَّ الرِّجال يغِيبُون في حُروبهم ومغاوراتِهِمْ وتجاراتِهم وهنّ يخلُفْنهم في البيوت والمنازل. ولذلك يقال: الحيُّ خُلُوفٌ، إذا كان الرِّجال غُيَّباً والنِّساء مُقيماتٍ. ويقولون في الدعاء: "خَلَف اللهُ عليك" أي كانَ الله تعالى الخليفة عليك لمن فَقَدْتَ مِن أبٍ أو حميم. و"أَخْلَف الله لك" أي عوَّضك من الشيء الذاهب ما يكُونُ يقومُ بَعده ويخلُفه. والخِلْفة: نبتٌ ينبت بعد الهشيم. وخِلْفَةُ الشجرِ: ثمرٌ يخرُج بَعد الثَّمر. قال:
ولها بِالماطِرُونَ إذا *** أكَلَ النّملُ الذي جَمَعَا([19])خِلْفَةٌ حتَّى إذا ارتَبَعَتْ *** سَكَنَتْ من جِلَّق بِيَعَا([20])  وقال زهيرٌ فيما يصحّح([21]) جميعَ ما ذكرناه:
بها العِينُ والآرامُ يَمشِينَ خِلْفَةً *** وأطلاؤُها يَنْهَضْنَ من كلِّ مَجْثَم([22])يقول: إذا مرَّتْ هذه خَلفَتْها هذه.
  ومن الباب الخَلْف([23])، وهو الاستِقاء، لأنَّ المستقِيَينِ يتخالفانِ، هذا بَعْدَ ذا، وذاك بعد([24]) هذا. قال في الخَلْف:
لِزُغْبٍ كأولاد القَطا راثَ خَلْفُها *** على عاجِزَاتِ النَّهضِ حُمْرٍ حواصلُه([25])  يقال: أخْلَفَ، إذا استَقَى.
  والأصل الآخر خَلْفٌ([26])، وهو غير قَدّام. يقال: هذا خلفي، وهذا قدّامي. وهذا مشهورٌ. وقال لبيد:
فَغَدَتْ كِلاَ الفَرْجَينِ تَحْسَِبُ أنّه *** مَولَى المخافةِ خَلْفُها وأَمامُهاومن الباب الخِلْف، الواحد من أخلاف الضَّرع. وسمِّي بذلك لأنّه يكون خَلْفَ ما بعده.
  وأمّا الثالث *فقولهم خَلَف فُوه، إذا تغيَّرَ، وأخْلَفَ. وهو قولُه صلى الله عليه وآله وسلم: "لَخُلُوفُ فم الصائم أطيَبُ عند الله من ريح المِسْك". ومنه قول ابن أحمر:
بانَ الشَّبابُ وأخْلفَ العُمْرُ *** وتنكَّرَ الإخوانُ والدَّهرُ  ومنه الخِلاف في الوَعْد. وخَلَفَ الرَّجُلُ عن خُلق أبيه: تغيَّر. ويقال الخليف: الثَّوب يَبلَى وسطُه فيُخرَج البالي منه ثم يُلْفَق، فيقال خَلَفْتُ الثَّوبَ أخْلُفُه. وهذا قياسٌ في هذا وفي البابِ الأوّل.
  ويقال وعَدَني فأخلفْتُه، أي وجدته قد أخلفَني. قال الأعشى:
أَثْوَى وقَصَّرَ لَيْلَهُ ليُزَوّدا *** فَمَضَى وأخلَفَ من قُتَيْلَةَ موعِدا([27])  فأمّا قولُه:
  * دَلْوايَ خِلْفانِ وساقياهما([28]) *
  فمن أنَّ هذِي تخلُف هَذِي. وأمّا قولهم: اختلفَ النَّاسُ في كذا، والناس خلْفَةٌ أي مختلِفون، فمن الباب الأوّل؛ لأنَّ كلَّ واحدٍ منهم يُنَحِّي قولَ صاحبه، ويُقيم نفسَه مُقام الذي نَحّاه. وأمّا قولهم للناقة الحامل خَلِفَةٌ فيجوز أن يكون شاذّاً عن الأصل، ويجوز أن يُلْطَف له فيقالَ إنّها تأتي بولدٍ، والولدُ خَلَفٌ. وهو بعيد. وجمع الخَلِفة  المخَاض، وهُنَّ الحوامل.
  ومن الشاذِّ عن الأصول الثلاثة: الخَلِيفُ، وهو الطّريقُ بين الجبلَين. فأمّا الخالفة من عَُمَُد البيت، فلعلَّه أن يكون في مؤخّر البيت، فهو من باب الخَلْف والقُدّام. ولذلك يقولون: فلانٌ خالِفَةُ أهلِ بيته، إذا كان غير مقدَّمٍ فيهم.
  ومن باب التغيُّر والفسادِ البَعيرُ الأخلَفُ، وهو الذي يمشِي في شِقٍّ، من داءٍ يعتريه.
  (خلق)  الخاء واللام والقاف أصلان: أحدهما تقدير الشيء، والآخر مَلاسَة الشيء.
  فأمّا الأوّل فقولهم: خَلَقْت الأديم للسِّقاء، إذا قَدَّرْتَه. قال:
لم يَحْشِمِ الخالقاتِ فَرْيَتُها *** ولم يَغِضْ من نِطافِها السَّرَبُ([29])  وقال زهير:
ولأَنْت تَفْرِي ما خلَقْت وبَعـ *** ـضُ القَوم يخلُق ثمَّ لا يَفْرِي  ومن ذلك الخُلُق، وهي السجيَّة، لأنّ صاحبَه قد قُدِّر عليه. وفلانٌ خَليق بكذا، وأَخْلِقْ به، أي ما أخْلَقَهُ، أي هو ممَّن يقدَّر فيه ذلك. والخَلاقُ: النَّصيب؛ لأنّه قد قُدِّرَ لكلِّ أحدٍ نصيبُه.
  ومن الباب رجلٌ مُخْتَلَقٌ: تامُّ الخَلْق. والخَلْق: خَلْق الكذِب، وهو اختلاقُه واختراعُه وتقديرُه في النَّفس. قال الله تعالى: ﴿وتَخْلُقُونَ إفْكاً﴾ [العنكبوت 17].
  وأمّا الأصل الثاني فصخرة خَلْقَاء، أي مَلْساء. وقال:
قد يَتْرُكُ الدَّهرُ في خَلْقَاءَ راسِيَةٍ *** وَهْياً ويُنزِل منها الأعْصَمَ الصَّدعا([30])ويقال اخلَوْلَقَ السَّحابُ: استَوَى. ورسمٌ مخْلَولِقٌ، إذا استوى بالأرض. والمُخلَّق: السّهم المُصْلَح.
  ومن هذا الباب أخْلَقَ الشَّيءُ وخَلُِق، إذا بَلِيَ. وأخلقْتُهُ أنا: أبليتُه. وذلك أنَّه إذا أخْلَقَ امْلاسَّ وذهب زِئْبِرُه. ويقال المُخْتَلَق من كلِّ شيء: ما اعتدَلَ. قال رُؤبة:
  * في غِيل قَصْبَاءَ وخِيسٍ مُخْتَلَقْ([31]) *
  والخَلُوق معروفٌ، وهو الخِلاَق أيضاً. وذلك أنّ الشيء إذا خُلِّق مَلُسَ. ويقال ثوبٌ خَلَقٌ ومِلحَفَةٌ خَلَق، يستوي فيه المذكَّر والمؤنث. وإنما قيل للسَّهم المُصلَح مُخَلَّقٌ لأنّه يصير أملس. وأمّا الخُلَيْقاءُ في الفَرَس كالعِرنين من الإنسان.
-------------------------------------------------ـ
([1]) لمعن بن أوس المزني، كما في اللسان (خلا).
([2]) لم يرد هذا التعبير في المعاجم المتداولة صريحاً. وأصل الخلاة الطائفة من الخلا. وفي اللسان: "وقول الأعشى:
وحولي بكر وأشياعها *** ولست خلاة لمن أوعدن    أي لست بمنزلة الخلاة يأخذها الآخذ كيف يشاء، بل أنا في عز ومنعة".
([3]) ويقال أيضاً "ممرجل" للذي عليه صور المراجل. و"مرحل" بالحاء المهملة، للذي عليه صور الرحال.
([4]) في المجمل: "وجناحا النهر: خليجاه".
([5]) من قصيدة في ديوانه 148-150.
([6]) في الحديث "أن النبي صلى الله عليه وسلم صلى بأصحابه صلاة جهر فيها بالقراءة، وقرأ قارئ خلفه فجهر، فلما سلم قال: لقد ظننت أن بعضكم خالجنيها"، أي نازعني القراءة. اللسان.
([7]) لتميم بن مقبل كما في اللسان (خلج). وأنشده في المجمل.
([8]) صدره كما في الديوان 110 واللسان (خلج): * وكنت إذا دارت رحى الأمر رعته *
([9]) الخلج: فساد في ناحية البيت. والخلج أيضاً أن يشتكي الرجل لحمه وعظامه من عمل يعمله أو طول مشي وتعب. اللسان.
([10]) لم تذكر المعاجم الضبط الأول. وتعليله فيما بعد دليل على صحتها عنده.
([11]) البيت في اللسان (خلد، قوز). وقد ضبط "مخلدات" في الأصل بكسرتين وضمتين.
([12]) في ديوان أوس 20: "يجدني ابن عم"، والرواية هنا مستقيمة. وقبله:
ألا أعتب ابن العم إن كان ظالما *** وأغفر عنه الجهل إن كان أجهلا([13]) في الأصل: "بالقفو على الناقة" صوابه بالعين، وهو أن يرسل نفسه عليها.
([14]) في الأصل: "اختلعها". والذي في المعاجم المتداولة "خلعها" و"اختلعت هي".
([15]) في الأصل: "فمن"، وأثبت ما في اللسان.
([16]) في الأصل: "النصح".
([17]) لامرئ القيس في معلقته.
([18]) في الأصل: "كأنه أعضاءه يريد أن يتخلع".
([19]) البيت لأبي دهبل الجمحي، كما في الحيوان (4: 10) والخزانة (3: 279). وبعضهم ينسبه إلى الأحوص، كما في الكامل 218. وفي حواشيه "أبو الحسن: الصحيح أنه ليزيد يصف جارية". وهذه النسبة الأخيرة هي التي ذكرها ياقوت في رسم "الماطرون".
([20]) في جميع المصادر المتقدمة: "خرفة" بالراء، وهو اسم لكل ما يجتنى. ولم يرد البيت في اللسان (خلف، خرف، ربع، جلق). ورواية "خلفة" وردت في المخصص (11: 9).
([21]) في الأصل: "يصح".
([22]) البيت من معلقته المشهورة.
([23]) الخلف، بالفتح، ومثله "الخلفة" بالكسر.
([24]) في الأصل :" بعدها"
([25]) للحطيئة في ديوانه 39 واللسان (خلف 435). راث: أبطأ. وفي الأصل: "القطارات" تحريف. وفي الديوان: "راث خلقها" بالقاف، وفسره السكري بقوله: "أي أبطأ شبابها" ثم نبه على رواية الفاء، ونسبها إلى أبي عمرو.
([26]) في اللسان: "وهي تكون اسماً وظرفاً. فإذا كانت اسماً جرت بوجوه الإعراب، وإذا كانت ظرفاً لم تزل نصباً على حالها".
([27]) ديوان الأعشى 150 واللسان (ثوى، خلف)، وقد سبق في ثوي (1: 393).
([28]) البيت في نوادر أبي زيد 95.
([29]) البيت للكميت كما في المجمل، وليس في قصيدته التي على هذا الوزن من الهاشميات.
([30]) للأعشى في ديوانه 73 واللسان (خلق).
([31]) ديوان رؤبة 106. وأنشده في المخصص (11: 56).
ـ

##### Türkçe

(خاء ve **لام** ve onları üçleyen şeyin babı)
  (**خلم**)  **الخاء** ve **اللام** ve **الميم** tek bir asıldır; ülfet ve ملازمة’ye delâlet eder. Şu hâlde **الخِلْم**: ceylanların barınağıdır; sonra ondan **الخِلْم** türetilmiştir; o da **الخِدْن**’dir. Asıl tektir.
  (**خلو**)  **الخاء** ve **اللام** ve illetli harf tek bir asıldır; bir şeyin bir şeyden soyunmasına delâlet eder. “O, şundan **خِلْوٌ**’dur” denir; ondan çıplak/arı ise. Ve ev ve başkası **خَلَتِ**; **تخلُو**. Ve **الخَلِيّ**: gamdan boş olandır. Ve **امرأةٌ خَلِيَّة**: boşama hakkında bir kinayedir; çünkü boşandığı vakit kocasından boş kalmış olur. Ve “Şey bana boş kaldı” ve “boşalttı” denir. Dedi ki:
أعاذلَََُ هل يأتِي القَبَائلَ حظُّها *** مِن الموتِ أم أخْلَى لنا الموتُ وَحْدَنا([1])
  Ve **الخَلِيّة**: deve; kendi yavrudu olmayanın üzerine meylettirilir; çünkü sanki ilk yavrusundan boş kalmıştır. Ve **القرون الخالية**: geçmiş olanlar. Ve **المكان الخَلاء**: içinde hiçbir şey olmayan. Ve “Evde hiç kimse yok; **خلا زَيْدٍ** ve **زيداً**” denir; yani Zeyd’in zikrini bırak; Zeyd’in zikrinden boş ol. Ve “Şunu yap; ve **خَلاَك** zemm” denir; yani senden başka/ seni aşarak; ondan boşaldın ve senden boşaldı.
  Ve babdan şâz olanlardan: **الخَلِيَّة**: gemi ve arı evi. Ve **الخَلا**: ot. Ve bazen, koruyucusundan boş olan şey hakkında **الخَلاة** ile ifade ederler; şöyle derler: “O, şuna **خَلاَةٌ**’dır([2])”; yani kendisinden ümit edilenlerdendir ve onun koruyucusu yoktur. Ve o, birinci babdandır.
  Ve bir kavim dedi: **الخَلْيُ** kesmedir; ve kılıç **يَخْتَلِي**; yani kesip koparır. Sanki **الخلا** bununla adlandırılmıştır; çünkü o **يُخْتَلى**; yani kesilir.
  Ve babdan şâz olanlardan: “Onunla **خلا به**”, onunla alay ettiğinde.
  (**خلب**)  **الخاء** ve **اللام** ve **الباء** üç asıldır: birincisi, şeyi kendine doğru eğmektir; ikincisi, bir şeyi kuşatan bir şeydir; üçüncüsü, şeyde bozulmadır.
  Birincisi: kuşun **مِخْلب**’i; çünkü onunla şeyi kendine doğru **يَخْتلِب** eder. Ve **المِخْلب**: dişleri olmayan orak. Ve babdan **الخِلاَبَة**: aldatmadır; “Onu sözüyle **خَلَبَه**” denir. Sonra bu üzerine حمل edilir ve ondan **البَرْق الخُلَّب** türetilir: yanında su olmayan; sanki aldatır; nasıl ki seraba “aldatıcı” denir.
  İkincisine gelince: **الخُلْبُ** lif’tir; çünkü ağacı kuşatır. Ve **الخِلْب** ( **الخاء**’ın kesresiyle): kalbin perdesi; ondan dolayı adama “O, **خِلْبُ نِساءٍ**’dır” denmiştir; yani kadınlar onu sever.
  Üçüncüsü: **الخُلْب**; o çamur ve balçıktır; bu, onu bozan bir topraktır. Sonra ondan **امرأةٌ خَلْبَنٌ** türetilir; o *ahmaktır. Ve **الخِلابة**’den değildir. Ve zayıf olana da **خَلْبَنٌ** denir.
  **الثوب المخلَّب**’e gelince, derler ki: o, renkleri çok olandır; öyle değildir; ancak **المُخَلَّب**: **مَخَالِيبَ** suretleri üzerine nakışlarla nakşedilmiş olandır; nasıl ki üzerinde erkek suretleri olana **مُرَجَّلٌ** denir([3]).
  (**خلج**)  **الخاء** ve **اللام** ve **الجيم** tek bir asıldır; bükme, burma ve az doğruluğa delâlet eder. Bundan **الخليج** vardır; o, büyük suyun çoğundan bir meyil ile meyledip yerleşen sudur. Ve nehrin yahut denizin iki **خليج**’i: iki kanadıdır([4]). Ve falan, yürüyüşünde **يتخلَّج** eder; meyil ederek sallanırsa. Ve bundan onların sözü: “Beni işten **خَلَجنِي**”; yani beni meşgul etti; çünkü onu ondan meşgul edince onu ondan meylettirmiş olur. Ve **المخلوجة**: düz olmayan sapmadır; İmru’ul-Kays’ın sözünde:
نَطْعُنُهُم سُلْكَى ومخلوجةً *** كَرَّكَ لأْمَيْنِ على نابِل([5])
  Şu hâlde **السُّلْكَى**: düz olandır. Ve **المخلوجة**: sapmış, meyilli olandır.
  Ve ondan: “Şeyi onun elinden **خَلَجْتُ**”; yani onu çekip aldım. Ve “Falanla **خالَجْت**”; yani onunla çekiştim. Ve Kur’an kıraati hakkında hadiste: “Belki bazınız onu bana **خالجنِيها**([6])”. Ve **الخليج**: yular ipidir; bununla adlandırıldı; çünkü bükülerek bükülür ve burularak burulur. Dedi ki:
وباتَ يُغَنِّي في الخليجِ كأنَّه *** كُمَيْتٌ مُدَمَّىً ناصعُ اللَّونِ أَقْرَحُ([7])
  Ve “Onu **الخوالجُ** **خلجَتْه**” denir; nasıl ki “Onu **العَوادِي** **عَدَتْه**” denir. **الحطيئة**’nin sözüne gelince:
  * بمخلُوجةٍ فيها عن العَجْزِ مَصْرَِفُ([8]) *
  o, görüşü vasfeder; ve onu sağlam bükülmüş ipe benzetti. Bu ise, o hâlde bir benzetmedir. Ve caizdir ki, “onda aczden bir dönüş vardır” denilince, onu **مخلوجة** kıldı; çünkü onunla aczden sapılmıştır.
  “**خُلِجَتِ النَّاقةُ**” sözüne gelince; bu, yavrusunu sütten kestiğinde ve sütü azaldığında olur; o, babdandır; çünkü onunla yavrusundan saptırılmıştır ve yavrusu da ondan sapmıştır. Ve “**سحابٌ مخلوجٌ**” denir: dağınık. Eğer sahih ise, o babdandır; çünkü ondan bir parça ötekinden meyleder. Ve **الخَلَجُ**: bozulma ve hastalıktır([9]). Ve o, babdandır.
  (**خلد**)  **الخاء** ve **اللام** ve **الدال** tek bir asıldır; sebat ve ملازمة’ye delâlet eder. Şöyle denir: **خَلَدَ**: ikamet etti; ve **أخلَدَ** da. Ve ondan **جَنَّةُ الخُلْدِ**. İbn Ahmar dedi ki:
خَلَدَ الحبيبُ وبادَ حاضِرُهُ *** إلاَّ مَنازِلَ كلُّها قَفْرُ
  Ve “**رجلٌ مُخْلَدٌ ومُخْلِد**” derler([10]); ona ak düşmesi gecikirse. Ve o, babdandır; çünkü gençlik ona ملازمة etmiştir ve o da gençliğe ملازمة etmiştir. Ve “Yere **أخْلَدَ**” denir; ona yapıştığında. Allah تعالى dedi ki: ﴿وَلَكِنَّهُ أخْلَدَ إلَى الأَرْضِ﴾ [الأعراف 176]. Allah تعالى’nın sözüne gelince: ﴿وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلّدُونَ﴾ [الإنسان 19]; o, **الخُلْد**’dendir; o da bekadır; yani ölmezler. Ve başkaları dedi: **الخِلَد**’dendir; ve **الخِلَدُ**: **خِلَدة**’nin cem’idir; o da küpedir. Şu hâlde ﴿**مُخَلّدُونَ**﴾ yani küpeli, şenfeli. Dedi ki:
ومخَلّدَاتٌٍ باللُّجَينِ كأنَّما *** أعجازُهُنَّ أَقاوِزُ الكُثْبَان([11])
  Ve bu, sahih bir قياس’tır; çünkü **الخِلَدةَ** kulağa ملازمة’dir.
  Ve **الخَلَد**: zihin/hatırdır; bununla adlandırıldı; çünkü kalpte yerleşik, sabittir.
  (**خلس**)  **الخاء** ve **اللام** ve **السين** tek bir asıldır; o, kapıp alma ve parıldamadır. “Şeyi **اختلَسْتُ**” denir. Ve hadiste: “**الخُلْسَة**’de kesme yoktur.” Ve onların sözü: “Başı **أَخْلَسَ**”; siyahına beyaz karıştığında; sanki siyah ondan kapılıp alınmış da parıltılar olmuştur. Ve aynı şekilde bitki **أخْلَسَ** eder; kurusu yaşına karıştığında.
  (**خلص**)  **الخاء** ve **اللام** ve **الصاد** tek, düzenli bir asıldır; o, şeyi arıtmak ve düzeltmektir. “Onu şundan **خلَّصتُ**” ve “o **خَلَصَ**” derler. Ve **خُلاصة السَّمْنِ**: onun içine, onunla arınsın diye hurma yahut kavut atılan şeydir.
  (**خلط**)  **الخاء** ve **اللام** ve **الطاء** tek bir asıldır; ondan önceki bab’a muhaliftir; bilakis ona zıttır. Dersin ki: “Şeyi başkasıyla **خلَطْت**; o da **اختلط**.” Ve **رجل مِخْلَطٌ**: yani işlere iyi karışıp giren. Ve onun zıddı **المِزْيل**’dir. Evs dedi ki:
وإن قالَ لي ماذا تَرَى يستشيرُني *** يَجدُني ابنُ عَمِّي مِخْلَطَ الأمر مِزْيَلاَ([12])
  Ve **الخليط**: komşudur. Ve “**الخِلْط**: oku; gövdesi eğrilik üzere biter; doğrultulsa da eğrilmeye devam eder” denir. Bu, babdandır; çünkü doğrulukta karışık değildir. Ve “Deve **استَخْلَط** etti” denir; bu, dişi deve üzerinde **القَعْو** ile yorulması([13]) ve buna yol bulamamasıdır; ona karıştırılır ve ona yumuşak davranılır.
  (**خلع**)  **الخاء** ve **اللام** ve **العين** tek, düzenli bir asıldır; o, bir şeyin, onunla yahut onun üzerinde kuşanılmış olan şeyden ayrılmasıdır. Dersin ki: “Elbiseyi **خلعتُ**; onu **أخْلَعُهُ خَلْعاً**”; ve vali **خُلِع**; **يُخْلَعُ خَلْعاً**. Bu, neredeyse ancak aşağı olanın, kendinden daha yukarı olanı indirmesinde söylenir; yoksa “Emir, falan beldenin valisini **خَلَع** etti” denmez. Görmez misin ki ancak “onu azletti” denir. Ve “Adam karısını boşadı” denir. Eğer bu, kadın tarafından olursa “Onu **خالعَتْه** ve **اختَلَعَتْ**” denir([14]); çünkü ondan, ona verdiği bir şeyle kendini fidye eder. Ve hadiste: “**المختلِعات** münafıklardır” yani([15]) kocaları kendilerine zarar vermediği hâlde kocalarıyla **يخالِعْن** olanlar. Ve **الخالِع**: olgunlaşmış **البُسر**’dur([16]); çünkü rutubetinden kabuğunu **يَخْلَع** eder. Nasıl ki “**فَسَقَتِ الرُّطَبَة**” denir; kabuğundan çıktığında.
  Ve babdan: “Başak **خَلَعَ** etti”; **سَفاً**’ı olduğunda; sanki onu çıkardı da onu dışarı çıkardı. Ve **الخليع**: ehlinin onu çıkardığı kimsedir; suç işlerse onun suçu sebebiyle onlar aranmaz; ona suç işlenirse onun için onlar talepte bulunmaz. Ve o, onun sözüdür:
ووادٍ كجوف العَيْرِ قفرٍ قطعتُه *** به الذّئبُ يعوِي كالخليع المُعيَّلِ([17])
  Ve **الخليع**: kurttur; ve ne çıkarılma ile çıkarılmıştır! Ve “**الخليع** avcıdır” denir. Ve “Falan yürüyüşünde **يتخلَّعُ** eder”; yani sallanır; sanki uzuvları **تتخلَّع** etmek ister([18]). Ve **الخالع**: deveye isabet eden bir hastalıktır. “Onda **خالعٌ** var” denir; o, çöktüğünde kalkmaya güç yetiremeyendir. Bu, uzuvları sanki çözülmüş de yere düşmüş gibidir. Ve **الخَوْلَع**: dokunma gibi kalbe arız olan bir korkudur; bu, babın kıyasıdır; sanki kalp çıkarılmıştır. Ve “Kavim **تخالَعَ** etti” denir; aralarındaki ahdi bozduklarında.
  (**خلف**)  **الخاء** ve **اللام** ve **الفاء** üç asıldır: birincisi, bir şeyin ardından onun yerini tutarak bir şeyin gelmesidir; ikincisi, **قُدَّام**’ın zıddıdır; üçüncüsü, değişmedir.
  Birincisi **الخَلَف**’tir. Ve **الخَلَف**: sonra gelen şeydir. Ve “O, babasından **خَلَفُ صِدْقٍ**’tır” derler. Ve “babasından **خَلَف سَوْءٍ**.” Eğer **صِدقاً** yahut **سَوْءاً** zikretmezlerse, iyiye **خَلَف** ve kötüye **خَلْف** derler. Allah تعالى dedi: ﴿فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ﴾ [الأعراف 169، مريم 59]. Ve **الخِلِّيفَى**: **الخِلافة**’dir; ancak ona **خلافة** denmiştir; çünkü ikinci, birinciden sonra onun yerini tutarak gelir. Ve “Falanın **خِلافَ**’ına oturdum” dersin; yani ondan sonra. Allah تعالى’nın sözündeki **الخوالفُ**: ﴿رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الخَوَالِفِ﴾ [التوبة 87، 93] kadınlardır; çünkü erkekler savaşlarında, baskınlarında ve ticaretlerinde kaybolurlar; kadınlar ise evlerde ve meskenlerde onların yerini alırlar. Bundan dolayı “Mahalle **خُلُوفٌ**’tur” denir; erkekler gaip, kadınlar ikamet edici olduğunda. Ve duada derler ki: “Allah sana **خَلَف** olsun”; yani Allah تعالى, kaybettiğin baba yahut yakın yerine sana halef olsun. Ve “Allah sana **أَخْلَف** etsin”; yani giden şeyden sonra onun yerini tutacak ve onun halefi olacak şeyi sana tazmin etsin. Ve **الخِلْفة**: kuru ot kırıntısından sonra biten bitkidir. Ve **خِلْفَةُ الشجرِ**: meyveden sonra çıkan meyvedir. Dedi ki:
ولها بِالماطِرُونَ إذا *** أكَلَ النّملُ الذي جَمَعَا([19])خِلْفَةٌ حتَّى إذا ارتَبَعَتْ *** سَكَنَتْ من جِلَّق بِيَعَا([20])
  Ve Züheyr, zikrettiğimizin tamamını tashih eder şekilde dedi([21]):
بها العِينُ والآرامُ يَمشِينَ خِلْفَةً *** وأطلاؤُها يَنْهَضْنَ من كلِّ مَجْثَم([22])
  der ki: bunlar geçince şu, onun arkasından gelir.
  Ve babdan **الخَلْف**([23]) vardır; o, su çekmedir; çünkü iki su çeken, birbirinin ardından gelir; bu, şundan sonra; o da([24]) bundan sonra. **الخَلْف** hakkında dedi ki:
لِزُغْبٍ كأولاد القَطا راثَ خَلْفُها *** على عاجِزَاتِ النَّهضِ حُمْرٍ حواصلُه([25])
  “**أخْلَفَ** etti” denir; su çektiğinde.
  Diğer asıl: **خَلْفٌ**’tür([26]); o, **قَدّام**’ın gayrıdır. “Bu arkamdır, bu önüm” denir. Bu meşhurdur. Lebîd dedi ki:
فَغَدَتْ كِلاَ الفَرْجَينِ تَحْسَِبُ أنّه *** مَولَى المخافةِ خَلْفُها وأَمامُها
  Ve babdan **الخِلْف** vardır; meme başlarının tekilidir. Bununla adlandırıldı; çünkü o, ondan sonrakinin arkasında olur.
  Üçüncüsüne gelince *onların sözü: “Ağzı **خَلَف** etti”; değiştiğinde; ve **أخْلَفَ**. Ve o, onun صلى الله عليه وآله وسلم sözüdür: “Oruçlunun ağzının **لَخُلُوفُ**’u, Allah katında misk kokusundan daha hoştur.” Ve ondan İbn Ahmar’ın sözü:
بانَ الشَّبابُ وأخْلفَ العُمْرُ *** وتنكَّرَ الإخوانُ والدَّهرُ
  Ve ondan, vaadde **الخِلاف**. Ve “Adam, babasının huyundan **خَلَفَ** etti”; değişti. Ve **الخليف** denir: ortası yıpranan elbise; yıpranan kısmı çıkarılır, sonra yamalanır; “Elbiseyi **خَلَفْتُ**; onu **أخْلُفُ**” denir. Bu, bunda ve birinci babda bir قياس’tır.
  Ve “Bana vaat etti; ben de onu **أخلفْتُه**”; yani onu beni aldatmış/vaadini bozmuş buldum. A‘şâ dedi ki:
أَثْوَى وقَصَّرَ لَيْلَهُ ليُزَوّدا *** فَمَضَى وأخلَفَ من قُتَيْلَةَ موعِدا([27])
  Onun sözüne gelince:
  * دَلْوايَ خِلْفانِ وساقياهما([28]) *
  bu, şunun şunun ardından gelmesindendir. Ve “İnsanlar şunda **اختلفَ** etti” sözüne gelince; ve “İnsanlar **خلْفَةٌ**’dir” yani ihtilaflıdırlar; bu, birinci babdandır; çünkü onların her biri, arkadaşının sözünü kenara iter ve kendini, kenara ittiğinin yerine ikame eder. Ve hamile deveye **خَلِفَةٌ** demelerine gelince; asıldan şâz olması caizdir; ve ona yumuşak bir açıklama getirilip şöyle denmesi caizdir: o, bir yavru getirir; yavru ise **خَلَفٌ**’tir. Bu uzaktır. Ve **الخَلِفة**’nin cem’i **المخَاض**’dır; onlar hamilelerdir.
  Üç asıldan şâz olanlardan: **الخَلِيفُ**; o, iki dağ arasındaki yoldur. Ev direklerinden **الخالفة**’ye gelince; belki evin arka tarafındadır; o hâlde **الخَلْف** ve **القُدّام** babındandır. Bundan dolayı derler ki: “Falan, ev halkının **خالِفَةُ**’sidir”; onların içinde öne geçirilmiş değilse.
  Değişme ve bozulma babından: **البَعيرُ الأخلَفُ**; o, kendisine arız olan bir hastalıktan dolayı bir yanda yürüyendir.
  (**خلق**)  **الخاء** ve **اللام** ve **القاف** iki asıldır: birincisi, şeyi takdir etmektir; ikincisi, şeyin pürüzsüzlüğüdür.
  Birincisine gelince, onların sözü: “Kırbayı için deriyi **خَلَقْت**”; onu takdir ettiğinde. Dedi ki:
لم يَحْشِمِ الخالقاتِ فَرْيَتُها *** ولم يَغِضْ من نِطافِها السَّرَبُ([29])
  Ve Züheyr dedi ki:
ولأَنْت تَفْرِي ما خلَقْت وبَعـ *** ـضُ القَوم يخلُق ثمَّ لا يَفْرِي
  Ve bundan **الخُلُق** vardır; o, seciyedir; çünkü sahibi onun üzerine takdir edilmiştir. Ve “Falan, şuna **خَليق**’tir” ve “**أَخْلِقْ** onunla” denir; yani “onu ne kadar **أخْلَق** kıldı”; yani o, onda bunun takdir edildiği kimselerdendir. Ve **الخَلاقُ**: nasiptir; çünkü her bir kimse için nasibi takdir edilmiştir.
  Ve babdan **رجلٌ مُخْتَلَقٌ**: yaratılışı tam olan. Ve **الخَلْق**: yalanın yaratılmasıdır; o, onun uydurulması, icadı ve nefiste takdir edilmesidir. Allah تعالى dedi: ﴿وتَخْلُقُونَ إفْكاً﴾ [العنكبوت 17].
  İkinci asla gelince: **صخرة خَلْقَاء**; yani pürüzsüz. Ve dedi ki:
قد يَتْرُكُ الدَّهرُ في خَلْقَاءَ راسِيَةٍ *** وَهْياً ويُنزِل منها الأعْصَمَ الصَّدعا([30])
  Ve “Bulut **اخلَوْلَقَ** etti”; düzleşti, denir. Ve **رسمٌ مخْلَولِقٌ**; yerle bir olduğunda. Ve **المُخلَّق**: düzeltilmiş oktur.
  Ve bu babdandır: şey **أخْلَقَ** etti ve **خَلُِق** etti; yıprandığında. Ve ben onu **أخلقْتُهُ**: onu yıprattım. Çünkü o **أخْلَقَ** edince pürüzsüzleşir ve tüyü gider. Ve her şeyden **المُخْتَلَق** denir: mutedil olan. Ru’be dedi ki:
  * في غِيل قَصْبَاءَ وخِيسٍ مُخْتَلَقْ([31]) *
  Ve **الخَلُوق** bilinir; o, **الخِلاَق** da’dır. Bu, şey **خُلِّق** edilince pürüzsüzleştiği içindir. Ve **ثوبٌ خَلَقٌ** ve **مِلحَفَةٌ خَلَق** denir; müzekker ve müennes onda eşit olur. Düzeltilmiş oka ancak **مُخَلَّقٌ** denmiştir; çünkü pürüzsüz olur. **الخُلَيْقاءُ**’ya gelince; atta, insandaki burun kemiği çıkıntısı gibidir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الخلود: هو تبري الشيء من اعتراض الفساد، وبقاؤه على الحالة التي هو عليها، وكل ما يتباطأ عنه التغيير والفساد تصفه العرب بالخلود، كقولهم للأثافي: خوالد، وذلك لطول مكثها لا لدوام بقائها. يقال: خلد يخلد خلودا (انظر: الأفعال 1/443)، قال تعالى: ﴿لعلكم تخلدون﴾ [الشعراء/129]، والخلد: اسم للجزء الذي يبقى من الإنسان على حالته، فلا يستحيل ما دام الإنسان حيا استحالة سائر أجزائه (انظر: البصائر 2/558)، وأصل المخلد: الذي يبقى مدة طويلة ومنه قيل: رجل مخلد لمن أبطأ عنه الشيب، ودابة مخلدة: هي التي تبقى ثناياها حتى تخرج رباعيتها، ثم استعير للمبقي دائما. والخلود في الجنة: بقاء الأشياء على الحالة التي عليها من غير اعتراض الفساد عليها، قال تعالى: ﴿أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون﴾ [البقرة/82]، ﴿أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون﴾ [البقرة/39]، ﴿ومن يقتل مؤمنا متعمدا فجزاؤه جهنم خالدا فيها﴾ [النساء/93]، وقوله تعالى: ﴿يطوف عليهم ولدان مخلدون﴾ [الواقعة/17]، قيل: مبقون بحالتهم لا يعتريهم استحالة، وقيل: مقرطون بخلدة، والخلدة: ضرب من القرطة (القرطة والأقراط والقراط جمع: قرط، وهو نوع من حلي الأذن؛ وهذا قول ابن قتيبة في غريب القرآن ص 447)، وإخلاد الشيء: جعله مبقى، والحكم عليه بكونه مبقى، وعلى هذا قوله سبحانه: ﴿ولكنه أخلد إلى الأرض﴾ [الأعراف/176]، أي: ركن إليها ظانا أنه يخلد فيها.

##### Türkçe

- **الخلود**: O, şeyin bozulmanın arız olmasından beri olması ve üzerinde bulunduğu hâl üzere kalmasıdır; değişme ve bozulma kendisinden ağır davranan her şeyi Araplar **الخلود** ile nitelerler; onların **الأثافي** için “**خوالد**” demeleri gibi; bu, kalışının uzunluğundandır, kalışının daimî oluşundan değil. Denilir: **خلد يخلد خلودا** (bak: **الأفعال** 1/443). Yüce Allah dedi ki: ﴿لعلكم تخلدون﴾ [الشعراء/129]. Ve **الخلد**: insanın, insan diri olduğu müddetçe diğer parçalarının dönüşümü gibi dönüşüme uğramayan, hâli üzere kalan parçasının adıdır (bak: **البصائر** 2/558). Ve **المخلد**’in aslı: uzun bir müddet kalan kimsedir; bundan dolayı, kendisinden ak saç ağır kalan kimse için “**رجل مخلد**” denildi. Ve **دابة مخلدة**: o, ikili dişleri dörtlüleri çıkıncaya kadar kalan hayvandır; sonra daimî olarak bırakılan için ödünç alındı. Ve cennette **الخلود**: şeylerin, bozulmanın kendilerine arız olması olmaksızın, üzerinde bulundukları hâl üzere kalmasıdır. Yüce Allah dedi ki: ﴿أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون﴾ [البقرة/82]، ﴿أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون﴾ [البقرة/39]، ﴿ومن يقتل مؤمنا متعمدا فجزاؤه جهنم خالدا فيها﴾ [النساء/93]. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿يطوف عليهم ولدان مخلدون﴾ [الواقعة/17]. Denildi ki: hâlleri üzere bırakılmışlardır, kendilerine dönüşüm arız olmaz. Ve denildi ki: **خلدة** ile küpelenmişlerdir; ve **الخلدة**: **القرطة**’dan bir türdür (**القرطة** ve **الأقراط** ve **القراط** çoğuldur: **قرط**; o, kulağın süsünden bir türdür; bu, İbn Kuteybe’nin **غريب القرآن** s. 447’deki sözüdür). Ve **إخلاد**’ı şeyin: onu bırakılmış kılmaktır; ve onun bırakılmış oluşuna hükmetmektir. Ve bunun üzerine O’nun, yüce olanın sözü: ﴿ولكنه أخلد إلى الأرض﴾ [الأعراف/176]; yani: ona yaslandı, onda ebedî kalacağını zannederek.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ل د
خلد بالمكان وأخلد‏:‏ أطال به الإقامة‏.‏
وما بالدار إلا صم خوالد وهي الأثافي‏.‏
وخلد في السجن وخلد في النعيم‏:‏ بقي فيه أبداً خلوداً‏.‏
وخلداً‏.‏
وخلده الله وأخلده‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فلان مخلد‏:‏ للذي أبطأ عنه الشيب والذي لا تسقط له سن لإخلاده على حالته الأولى وثباته عليها‏.‏
وقيل‏:‏ هو بفتح اللام كأن الله أخلده عليها‏.‏
وأخلد إلى الأرض‏:‏ اطمأن إليها وسكن‏.‏

##### Türkçe

خ ل د
**خلد** mekânda ve **أخلد**: onda ikameti uzattı.
Evde ancak sağır **خوالد** vardır; o da **الأثافي**dir.
**خلد** zindanda ve **خلد** نعيمde: onda ebediyen kaldı, **خلوداً**.
Ve **خلداً**.
Allah onu **خلده** ve **أخلده**.
Mecazdan: falan **مخلد**: kendisinden ak saçın geciktiği ve dişi düşmeyen kimse için; ilk hâli üzere **إخلاده** ve onun üzerinde sebatı sebebiyle.
Ve denildi: o, lâmın fethi iledir; sanki Allah onu onun üzerinde **أخلده**.
**أخلد** yere: ona itminan etti ve sükûn buldu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخُلْد: دوام البقاء في دار لا يخرج منها.
خَلَدَ يَخْلُدُ خُلْداً وخُلوداً: بقي وأَقام. ودار الخُلْد: الآخرة لبقاءِ أَهلها فيها.
وخَلَّده الله وأَخْلَده تخليداً؛ وقد أَخْلَد الله أَهلَ دار الخُلْد فيها وخَلَّدهم، وأَهل الجنة خالدون مُخَلَّدون آخر الأَبد، وأَخلد الله أَهل الجنة إِخلاداً، وقوله تعالى: أَيحسب أَنَّ ماله أَخلده؛ أَي يعمل عمل من لا يظن مع يساره أَنه يموت، والخُلْد: اسم من أَسماءِ الجنة؛ وفي التهذيب: من أَسماءِ الجنان؛ وخَلَد بالمكان يَخْلُد خُلوداً، وأَخْلَد: أَقام، وهو من ذلك؛ قال زهير:
لِمَن الديارُ غَشِيتَها بالغَرْقَد،
كالوَحْيِ في حَجَر المسِيل المُخْلِد؟
والمُخلِد من الرجال: الذي أَسن ولم يَشِب كأَنه مُخَلَّد لذلك، وخَلَد يَخْلِد ويخْلُدُ خَلْداً وخُلوداً: أَبطأَ عنه الشيب كأَنما خلق لِيَخْلُد. التهذيب: ويقال للرجل إِذا بقي سواد رأْسه ولحيته على الكبر: إِنه لمخلِد، ويقال للرجل إِذا لم تسقط أَسنانه من الهرم: إِنه لمخلِد، والخوالد: الأَثافي في مواضعها، والخوالد: الجبال والحجارة والصخور لطول بقائها بعد دروس الأَطلال؛ وقال:
إِلاَّ رَماداً هامداً دَفَعَتْ،
عنه الرياحَ، خَوالِدٌ سُحْمُ
الجوهري: قيل لأَثافي الصخور خوالد لطول بقائها بعد دروس الأَطلال؛ وقوله:
فتأْتيك حَذَّاءَ محمولةً،
يَفُضُّ خَوالِدُها الجَنْدلا
الخوالد هنا: الحجارة، والمعنى القوافي. وخَلَدَ إِلى الأَرض وأَخْلَد: أَقام فيها، وفي التنزيل العزيز: ولكنه أَخلد إِلى الأَرض واتبع هواه؛ أَي ركن إِليها وسكن، وأَخْلَد إِلى الأَرض وإِلى فلان أَي ركن إِليه ومال إِليه ورضي به، ويقال: خَلَدَ إِلى الأَرض، بغير أَلف، وهي قليلة؛ الكسائي: خَلَدَ وأَخْلَد بهِ إِخلاداً وأَعْصَمَ به إِعصاماً إِذا لزمه. وفي حديث علي، كرّم الله وجهه، يَذُمُّ الدنيا: من دان لها وأَخلد إِليها أَي ركن إِليها ولزمها. ابن سيده: أَخلد الرجل بصاحبه لزمه.
والخِلَدة: جماعة الحلى. وقوله تعالى: يطوف عليهم ولدان مخلَّدون؛ قال الزجاجي: محلَّون، وقال أَبو عبيد: مسوّرون، يمانية؛ وأَنشد: ومُخَلَّدات باللُّجَين، كأَنما
أَعجازهن أَقاوِزُ الكُثْبان
وقيل: مقرَّطون بالخِلَدَة، وقيل: معناه يخدمهم وصفاء لا يجوز واحد منهم حد الوِصافة. وقال الفراء في قوله مخلدون يقول: إِنهم على سن واحد لا يتغيرون. أَبو عمرو: خَلَّد جاريته إِذا حلاها بالخَلَدة وهي القِرَطة (*
قوله «وهي القرطة» كذا بالأصل، والمناسب وهي القرط بالإفراد أو تأخيرها عن قوله وجمعها خلد اهـ.) وجمعها خلَد.
والخَلَد، بالتحريك: البال والقلب والنفس، وجمعه أَخلاد؛ يقال: وقع ذلك في خَلَدي أَي في رُوعي وقلبي. أَبو زيد: من أَسماء النفس الروع والخَلَد. وقال: البال النفس فإِذاً التفسير متقارب.
والخُلْد والخَلْد: ضرب من الفِئَرة، وقيل: الخَلد الفأْرة العمياء، وجمعها مَناجذ على غير لفظ الواحد، كما أَنَّ واحدة المخاض من الإِبل: خَلِفة؛ ابن الأَعرابي: من أَسماءِ الفأْر الثُّعْبة والخَلد والزَّبابة. وقال الليث: الخُلد ضرب من الجُرْذان عُمْي لم يخلق لها عيون، واحدها خِلْد، بكسر الخاء، والجمع خِلدان؛ وفي التهذيب: واحدتها خِلدة، بكسر الخاء، والجمع خِلدان، وهذا غريب جدّاً. وقد سمَّت خالداً وخُويلِداً ومَخْلداً وخُلَيداً ويَخْلُد وخَلاَّداً وخَلْدة وخالِدة وخُلَيدة. والخالديّ: ضرب من المكاييل؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
عليَّ إِن لم تَنْهَضِي بِوِقْري،
بأَربعين قُدِّرَتْ بِقَدْر،
بالخالِدِيِّ لا تُضاع حَجري
والخُوَيلِدية من الإِبل: نسبة إِلى خويلد من بني عقيل. غيره: وبنو خُويلِد بطن من عقيل. والخالدان من بني أَسد: خالد بن نَضْلة بن الأَشتر بن جَحْوان ابن فقعس، وخالد بن قيس بن المُضَلَّل بن مالك بن الأَصغر بن منقذ بن طريف بن عمرو بن قعين؛ قال الأَسود بن يعفر:
وقَبْليَ مات الخالدان كلاهما:
عَميدُ بني جَحْوان وابن المُضَلَّل
قال ابن بري: صواب إِنشاده فقبلي، بالفاء، لأَنها جواب الشرط في البيت الذي قبله وهو:
فإِن يكُ يومي قد دنا، وإِخاله
كوارِدَة يوماً إِلى ظِمْءِ مَنْهَل

##### Türkçe

**الخُلْد**: İçinde ondan çıkılmayan bir yurtta kalışın devamlılığı.

**خَلَدَ يَخْلُدُ خُلْداً وخُلوداً**: kaldı ve ikamet etti. Ve **دار الخُلْد**: âhiret; orada bulunanların orada kalıcı olmaları sebebiyle.

Allah onu **خَلَّده** ve onu **أَخْلَده** ( **تخليداً** ); nitekim Allah **دار الخُلْد** eh­lini orada **أَخْلَد** etti ve onları **خَلَّد** etti; cennet ehli, ebedin sonuna kadar **خالدون مُخَلَّدون**dur. Allah cennet ehlini **إِخلاداً** ile **أَخلد** etti. Yüce Allah’ın sözü: **أَيحسب أَنَّ ماله أَخلده**; yani, varlığı yanında iken ölmeyeceğini sanan kimsenin ameli gibi amel eder. Ve **الخُلْد**: cennetin isimlerinden bir isimdir; ve **التهذيب**’de: cennetlerin isimlerindendir. Ve **خَلَد بالمكان يَخْلُد خُلوداً** ve **أَخْلَد**: ikamet etti; o da bundandır. Züheyr dedi ki:
لِمَن الديارُ غَشِيتَها بالغَرْقَد،
كالوَحْيِ في حَجَر المسِيل المُخْلِد؟

Ve erkeklerden **المُخلِد**: yaşlandı da ağarmadı; sanki bunun için **مُخَلَّد** kılınmış gibidir. Ve **خَلَد يَخْلِد ويخْلُدُ خَلْداً وخُلوداً**: ona ağarma gecikti; sanki kalıcı olmak için yaratılmış gibi. **التهذيب**: denir ki, bir erkeğe, yaşlılıkta başının ve sakalının siyahlığı kaldığı zaman: o, elbette **لمخلِد**dir. Ve denir ki, bir erkeğe, ihtiyarlıktan dişleri düşmediği zaman: o, elbette **لمخلِد**dir. Ve **الخوالد**: yerlerinde bulunan ocak taşlarıdır. Ve **الخوالد**: yıkıntı izlerinin silinmesinden sonra uzun süre kalmaları sebebiyle dağlar ve taşlar ve kayalardır. Ve dedi ki:
إِلاَّ رَماداً هامداً دَفَعَتْ،
عنه الرياحَ، خَوالِدٌ سُحْمُ

Cevherî: kaya ocak taşlarına, yıkıntı izlerinin silinmesinden sonra uzun süre kalmaları sebebiyle **خوالد** denilmiştir. Ve onun sözü:
فتأْتيك حَذَّاءَ محمولةً،
يَفُضُّ خَوالِدُها الجَنْدلا

Burada **الخوالد**: taşlardır; anlam ise kafiyelerdir. Ve **خَلَدَ إِلى الأَرض** ve **أَخْلَد**: onda ikamet etti. Aziz tenzilde: **ولكنه أَخلد إِلى الأَرض واتبع هواه**; yani ona yaslandı ve sakinleşti. Ve **أَخْلَد إِلى الأَرض وإِلى فلان**: yani ona yaslandı ve ona meyletti ve ondan razı oldu. Ve denir: **خَلَدَ إِلى الأَرض**; ألف olmaksızın; ve o azdır. Kisâî: **خَلَدَ** ve onunla **أَخْلَد** ( **إِخلاداً** ) ve onunla **أَعْصَمَ** ( **إِعصاماً** ) — ona yapışıp kaldığı zaman. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın, dünyayı yererken: ona boyun eğen ve ona **أَخلد** eden; yani ona yaslanan ve ona yapışan. İbn Sîde: adam, arkadaşıyla **أَخلد** etti: ona yapıştı.

Ve **الخِلَدة**: süs eşyası topluluğudur. Yüce Allah’ın sözü: **يطوف عليهم ولدان مخلَّدون**; Zeccâcî dedi ki: süslenmişler. Ebû Ubeyd dedi ki: bileziklenmişler; Yemenî. Ve inşâd etti:
ومُخَلَّدات باللُّجَين، كأَنما
أَعجازهن أَقاوِزُ الكُثْبان

Ve denildi: **الخِلَدَة** ile küpelenmişler. Ve denildi: manası, onlara hizmet eden, saflıkta olan kimselerdir; onlardan birinin vasıflılık sınırını aşması caiz olmaz. Ferrâ, **مخلدون** sözünde dedi ki: yani onlar tek bir yaş üzeredirler; değişmezler. Ebû Amr: cariyesini **خَلَّد** etti; onu **الخَلَدة** ile süslediği zaman; o da **القِرَطة**dır.
(*
Onun sözü “**وهي القرطة**” asılda böyle; uygun olan “**وهي القرط**” tekil olarak yahut onu “ve çoğulu **خلد**” sözünden sonraya geciktirmektir, dedi.)
Ve çoğulu **خلَد**dır.

Ve **الخَلَد** (harekeli olarak): zihin ve kalp ve nefistir; çoğulu **أَخلاد**. Denir: bu, **في خَلَدي** vuku buldu; yani içime doğdu ve kalbime. Ebû Zeyd: nefsin isimlerindendir: **الروع** ve **الخَلَد**. Ve dedi: **البال** nefistir; öyleyse tefsir birbirine yakındır.

Ve **الخُلْد** ve **الخَلْد**: fareden bir türdür. Ve denildi: **الخَلد** kör faredir. Çoğulu, tekilin lafzı üzere olmaksızın **مَناجذ**dır; tıpkı develerden **المخاض**ın bir tanesinin: **خَلِفة** olması gibi. İbnü’l-A‘râbî: farenin isimlerindendir: **الثُّعْبة** ve **الخَلد** ve **الزَّبابة**. Leys dedi ki: **الخُلد** gözleri yaratılmamış kör **الجُرْذان**dan bir türdür; tekili **خِلْد**dır, خاء’nın kesriyle; çoğul **خِلدان**dır. Ve **التهذيب**’de: tekili **خِلدة**dır, خاء’nın kesriyle; çoğul **خِلدان**dır; bu pek gariptir. Ve **خالداً** ve **خُويلِداً** ve **مَخْلداً** ve **خُلَيداً** ve **يَخْلُد** ve **خَلاَّداً** ve **خَلْدة** ve **خالِدة** ve **خُلَيدة** diye adlandırmıştır. Ve **الخالديّ**: ölçü kaplarından bir türdür; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşâd etti:
عليَّ إِن لم تَنْهَضِي بِوِقْري،
بأَربعين قُدِّرَتْ بِقَدْر،
بالخالِدِيِّ لا تُضاع حَجري

Ve develerden **الخُوَيلِدية**: Benî Akîl’den Huveylid’e nispet. Başkası: Benî **خُويلِد** de Akîl’den bir batındır. Ve Benî Esed’den **الخالدَان**: **خالد بن نَضْلة بن الأَشتر بن جَحْوان ابن فقعس** ve **خالد بن قيس بن المُضَلَّل بن مالك بن الأَصغر بن منقذ بن طريف بن عمرو بن قعين**. Esved b. Ya‘fer dedi ki:
وقَبْليَ مات الخالدان كلاهما:
عَميدُ بني جَحْوان وابن المُضَلَّل

İbn Berrî dedi ki: onun inşâdının doğrusu “**فَقَبْلي**”dir, فاء ile; çünkü o, ondan önceki beyitteki şartın cevabıdır; o da:
فإِن يكُ يومي قد دنا، وإِخاله
كوارِدَة يوماً إِلى ظِمْءِ مَنْهَل

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ل د * * الخُلْدُ * دوام البقاء وبابه دخل و * أخْلَدَهُ * الله و * خَلَّدهُ تَخْلِيدا * و * الخُلْدُ * بوزن القفل ضرب من الجرذان أعمى و * أخْلَدَ * إلى فلان ركن إليه ومنه قوله تعالى ﴿ولكنه أخلد إلى الأرض﴾ و * الخَلَدُ * بفتحتين البال يقال وقع ذلك في خلدي أي في قلبي

##### Türkçe

* خ ل د * * **الخُلْدُ** * kalıcılığın devamlılığıdır; babı **دخل**’dir. Ve Allah onu **أخْلَدَهُ**; ve onu **خَلَّدهُ تَخْلِيدا**. Ve * **الخُلْدُ** * **القفل** vezninde: kör bir tür sıçandır. Ve **أخْلَدَ**: falana yaslandı, ona dayandı; ondan da Yüce Allah’ın sözü: ﴿ولكنه أخلد إلى الأرض﴾ . Ve * **الخَلَدُ** * iki fetha ile: zihin; denir ki: “o, benim **خلدي**’me düştü”, yani kalbime.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخلد، بالضم: البقاء والدوام في دار لا يخرج منها، كالخلود، ودار الخلد: الآخرة، لبقاء أهلها، والخلد من أسماء الجنة، وفي التهذيب: من أسماء الجنان.

  والخلد ضرب من القبرة، والفأرة العمياء، ويفتح، قال ابن الأعرابي: من أسماء الفأر: الثعبة والخلد والزبابة. أو الخلد دابة عمياء، وهي ضرب من الجرذان تحت الأرض لم تخلق لها عيون، تحب رائحة البصل والكراث، فإن وضع على جحره خرج له فاصطيد. ومن خواصه تعليق شفته العليا على المحموم بالربع يشفيه، ودماغه مدوفا بدهن الورد يذهب البرص والبهق والقوابي والجرب والكلف والخنازير وكل ما يخرج بالبدن طلاء، قال الليث: واحدها خلد، بالكسر، والجمع خلدان. وفي التهذيب: واحدتها خلدة، بالكسر، والجمع خلدان، وهو غريب، ونقل الكسر شيخنا عن صاحب الكفاية عن الخليل، واستغربه جدا، ج: مناجذ هكذا بالذال المعجمة في آخره. وفي بعض النسخ بالمهلمة من غير لفظه، أي الواحد، كالمخاض من الإبل مع خلفة، بفتح فكسر.
 والخلد: السوار والقرط كالخلدة محركة، وهذه عن الصاغاني، ج كقردة. وعن أبي عمرو: خلد جاريته، إذا حلاها بالخلدة وجمعها: خلد وهي القرطة. والخلد لقب عبد الرحمن الحمصي التابعي، هكذا ذكره الصاغاني. والخلد: قصر للمنصور العباسي، على شاطئ دجلة، وكان موضع المارستان العضدي اليوم، وبنيت حواليه منازل، خرب، فصار موضعه محلة كبيرة عرفت بالخلد. والأصل فيه القصر المذكور. وقد نسب إليها جماعة منهم: صبح ابن سعيد الخلدي وغيره. وأما أبو محمد جعفر بن محمد بن نصير الخلدي الخواص، أحد مشايخ الصوفية فإنه غير منسوب إليه أي إلى ذلك القصر بل لقب له، قيل لأن الجنيد سئل عن مسألة فقال له: أجب، فأجاب، فقال: يا خلدي من أين لك هذه الأجوبة? فبقي عليه. والخلد، بالتحريك: البال والقلب والنفس، وجمعه أخلاد، يقال: وقع ذلك في خلدي، أي روعي وقلبي، وقال أبو زيد: من أسماء النفس الروع والخلد، وقال: البال: النفس، فإذا التفسير متقارب. وخلد يخلد خلودا بالضم: دام وبقي وأقام. وخلد يخلد، من حد ضرب، خلدا، بفتح فسكون، وخلودا، كقعود: أبطأ عنه الشيب وقد أسن كأنما خلق ليخلد.
 وفي التهذيب: ويقال للرجل إذا بقي سواد رأسه ولحيته، على الكبر، إنه لمخلد. ويقال للرجل، إذا لم تسقط أسنانه من الهرم: إنه لمخلد. وهو مجاز. وزاد في الأساس: وقيل: هو بفتح اللام، كأن الله أخلده عليها. وخلد بالمكان يخلد خلودا، وكذا خلد إليه، إذا بقي وأقام كأخلد، وخلد، فيهما. قال الصاغاني: خلد إلى الأرض خلودا وخلد إليها تخليدا، لغتان قليلتان في أخلد إليها إخلادا. وسوى الزجاج بين خلد وأخلد، يقال: خلده الله تخليدا، وأخلده إخلادا. وأهل الجنة خالدون مخلدون، وأخلد الله أهل الجنة إخلادا. وقوله تعالى:  يحسب أن ماله أخلده أي يعمل عمل من لا يظن مع يساره أنه يموت. والخوالد: الأثافي في مواضعها والخوالد: الجبال والحجارة والصخور، لطول بقائها بعد دروس الأطلال، وقال:
  إلا رمادا هامدا دفعـت                      عنه الرياح خوالد سحم قال الجوهري: قيل لأثافي الصخور: خوالد لطول بقائها بعد دروس الأطلال.

  وعن ابن سيده: أخلد الرجل بصاحبه: لزمه، وقال أبو عمرو: أخلد به إخلادا، وأعتصم به إعصاما، إذا لزمه. ومن المجأز: أخلد إليه: مال ورضي به. وفي حديث علي كرم الله وجهه يذم الدنيا: من دان لها وأخلد إليها أي ركن إليها ولزمها. ويقال: خلد إلى الأرض، بغير ألف، وهي قليلة، وعن الكسائي: خلد، واخلد، وخلد إلى الأرض، وهي قليلة. وقوله تعالى:  يطوف عليهم ولدان مخلدون  أي مقرطون بالخلدة، وهي جماعة الحلي، وقال الزجاج: محلون، أن مسورن، يمانية، قاله أبو عبيدة وأنشد:
  ومخلدات باللجين كأنمـا                      أعجازهن أقاوز الكثبان أو مخلدون لا يهرمون أبدا، يقال للذي أسن ولم يشب: كأنه مخلد. وقيل: معناه: يخدمهم وصفاء لا يجاوزون حد الوصافة. وقال الفراء في قوله: مخلدون: إنهم على سن واحد لا يتغيرون. وخالد وخويلد وخالدة ومخلد، كمسكن، وخليد، ويخلد، وخلاد، وخلدة وخليدة مثل زبير وينصر وكتان وحمزة وجهينة، أسماء. ومسلمة بن مخلد، كمعظم ابن الصامت الخزرجي الساعدي، صحابي، وله رواية يسيرة، كذا في التجريد.
 والخالدان من بني أسد، وهما: خالد بن نضلة بن الأشتر بن جحوان بن فقعس، وخالد بن قيس بن المضلل بن مالك بن الأصغر بن منقذ بن طريف بن عمرو بن قعين، قال الأسود بن يعفر:
  وقبلي مات الخالدان كلاهـمـا                      عميد بني جحوان وابن المضلل ومما يستدرك عليه: الخالدي: ضرب من المكاييل، عن ابن الأعرابي. والخويلدية من الإبل نسبت إلى خويلد من بني عقيل. وأبو خالد: كنية الكلب، والثعلب، كما في المزهر. وكنية البحر أيضا كما في الروض للسهيلي. وخلاد بن سويد بن ثعلبة. وخلاد بن رافع أبو يحيى، وخلاد بن عجلان، وخلاد بن عمرو بن الجموح، وخلاد الأنصاري، وخلدة الأنصاري، وخليد الحضرمي وخليد بن قيس: صحابيون. والمسمى بخالد من الصحابة ثلاثة وسبعون نفسا، ليس هذا محل ذكرهم، وكذا المكنى بأبي خالد، منهم ستة أنفار، راجعهم في التجريد. والخالديان: الشاعران: أبو عثمان سعيد، وأبو بكر محمد، ابنا هاشم ابن وعلة الموصليان، منسوبان إلى جدهما: خالد بن عبد عنبسة بن عبد القيس، وقيل إلى الخالدية: قرية بالموصل.
 وفي طيئ: خالد بن الأصمع أخو سدوس، منهم جواب بن نبيط بن أنس بن خالد الشاعر، وأنيف بن منيع بن أنس، ارتد، ولم يرتد من طيء غيره، قاله ابن الكلبي. وخلد بن سعد العشيرة، بالفتح: بطن. وخلدة بن مخلد: جد جماعة من البدريين. وثابت بن مخلد، قتل يوم الحرة. والارث بن مخلد، عن أبي هريرة. وعامر بن مخلد بن الحارثأنصاري بدري. وقيس بن مخلد المازني الأنصاري، قتل يوم أحد.

##### Türkçe

**الخلد**، (ضمme ile): içinden çıkılmayan bir yurtta kalma ve devam etme; **الخلود** gibi. Ve **دار الخلد**: âhiret; ehlinin kalıcılığı sebebiyle. Ve **الخلد** cennetin adlarındandır; **التهذيب**’de: cennetlerin adlarındandır.

  Ve **الخلد**: **القبرة**’den bir türdür; ve kör fare; ve fetha ile de gelir. İbnü’l-A‘râbî dedi: farenin adlarındandır: **الثعبة** ve **الخلد** ve **الزبابة**. Yahut **الخلد** kör bir hayvandır; yer altında olan **الجرذان**’dan bir türdür; ona gözler yaratılmamıştır; soğanın ve pırasanın kokusunu sever; eğer deliğinin üzerine konulursa ona çıkar, böylece avlanır. Ve onun özelliklerindendir: üst dudağının, sıtması dört günde bir gelen ateşliye asılması onu iyileştirir. Ve beyni, gül yağıyla ezilmiş olarak; **البرص**’u ve **البهق**’ı ve **القوابي**’yi ve **الجرب**’i ve **الكلف**’i ve **الخنازير**’i ve bedende çıkan her şeyi, sürme olarak (giderir). Leys dedi: onun teki **خلد**’dur, kesre ile; çoğulu **خلدان**’dır. **التهذيب**’de: onun teki **خلدة**’dir, kesre ile; çoğulu **خلدان**’dır; bu gariptir. Şeyhimiz kesreyi, **صاحب الكفاية**’den, **الخليل**’den nakletti; onu pek garipsedi. Çoğul: **مناجذ**; işte böyle, sonunda mu‘ceme **الذال** ile. Bazı nüshalarda muhmele ile, lafzı olmaksızın; yani tek (lafzı olmaksızın); develerden **المخاض** gibi, **خلفة** ile; fetha sonra kesre ile.
 **الخلد**: bilezik ve küpe; harekeli **الخلدة** gibi. Bu, Sâğânî’dendir. Çoğulu, **قردة** gibi. Ebû ‘Amr’dan: “**خلد** cariyesini”, eğer onu **الخلدة** ile süslerse; onun çoğulu: **خلد**; o da küpedir. Ve **الخلد**: tâbiî **عبد الرحمن الحمصي**’nin lakabıdır; Sâğânî onu böyle zikretti. Ve **الخلد**: Abbâsî Mansûr’un bir sarayıdır; Dicle kıyısında; bugün **المارستان العضدي**’nin yeri idi; etrafına evler yapıldı; harap oldu; böylece yeri, **الخلد** diye bilinen büyük bir mahalle oldu. Aslı, zikredilen o saraydır. Ona nisbet edilenlerden bir cemaat vardır; onlardan: **صبح ابن سعيد الخلدي** ve başkası. Ama sûfî şeyhlerinden biri olan **أبو محمد جعفر بن محمد بن نصير الخلدي الخواص** ise ona, yani o saraya nisbetli değildir; bilakis ona bir lakaptır. Denildi ki: çünkü Cüneyd’e bir mesele soruldu, ona dedi ki: “Cevap ver”; o da cevap verdi; bunun üzerine dedi ki: “Ey **خلدي** bu cevaplar nereden sana?”; böylece onun üzerinde kaldı. Ve **الخلد**, (hareke ile): düşünce, kalp ve nefis; çoğulu **أخلاد**. Denir: “Bu, **خلدي**’me düştü”; yani korkuma ve kalbime. Ebû Zeyd dedi: nefsin adlarındandır: **الروع** ve **الخلد**. Ve dedi: **البال**: nefistir; böylece tefsir birbirine yakındır. Ve **خلد يخلد خلودا** (ضمme ile): devam etti, kaldı, ikamet etti. Ve **خلد يخلد** ( **ضرب** babından): **خلدا** (fetha sonra sükûn ile) ve **خلودا** ( **قعود** gibi): yaşlanmış olduğu hâlde ondan ak saç gecikti; sanki kalıcı olmak için yaratılmıştır.
 **التهذيب**’de: denir ki, bir erkeğe, yaşlılık üzerine başının ve sakalının siyahlığı kalırsa: o, **لمخلد**’dir. Ve denir ki, bir erkeğe, ihtiyarlıktan dişleri düşmezse: o, **لمخلد**’dir. Bu mecazdır. **الأساس**’ta artırdı: ve denildi ki: o, lâmın fethasıyladır; sanki Allah onu onun üzerinde ebedîleştirmiştir. Ve **خلد** bir yerde **يخلد خلودا**; ve yine **خلد إليه**; eğer kaldı ve ikamet ettiyse; **أخلد** gibi; ve **خلد**, ikisinde de. Sâğânî dedi: “**خلد إلى الأرض خلودا**” ve “**خلد إليها تخليدا**”: iki dildir; “**أخلد إليها إخلادا**”da azdır. Zeccâc, **خلد** ile **أخلد**’i eşitledi; denir: “Allah onu **خلده تخليدا**”; ve “onu **أخلده إخلادا**”. Ve cennet ehli **خالدون مخلدون**’dur; ve Allah cennet ehlini **أخلد** etti, **إخلادا**. Ve O’nun sözü (yüce): **يحسب أن ماله أخلده**; yani, genişliğiyle beraber ölmeyeceğini sanmayan kimsenin ameli gibi amel eder. Ve **الخوالد**: yerlerinde olan ocak taşlarıdır. Ve **الخوالد**: dağlar ve taşlar ve kayalardır; harabelerin izlerinin silinmesinden sonra uzun süre kalmaları sebebiyle. Ve dedi ki:
  “Ancak sönmüş bir kül (kaldı); ondan rüzgârlar, kara **خوالد**’i uzaklaştırdı.”
Cevherî dedi: kayaların ocak taşlarına **خوالد** denildi; harabelerin izlerinin silinmesinden sonra uzun süre kalmaları sebebiyle.

  İbn Sîde’den: “Adam, arkadaşına **أخلد** etti”: ona yapıştı. Ebû ‘Amr dedi: “Ona **أخلد به إخلادا**” ve “ona **أعتصم به إعصاما**”, eğer ona yapıştıysa. Ve **المجأز**’den: “**أخلد إليه**”: meyletti ve ondan razı oldu. Ali’nin (Allah yüzünü keremli kılsın) dünyayı zemmeden hadisinde: “Kim ona boyun eğdi ve ona **أخلد** etti”; yani ona dayandı ve ona yapıştı. Ve denir: “**خلد إلى الأرض**”, elifsiz; o azdır. Kisâî’den: “**خلد**”, ve “**اخلد**”, ve “**خلد إلى الأرض**”; o azdır. Ve O’nun sözü (yüce): **يطوف عليهم ولدان مخلدون**; yani **الخلدة** ile küpelenmişler; o, süs eşyasının topluluğudur. Zeccâc dedi: süslenmişler; yani bileziklenmişler; Yemenî (bir lafızdır); Ebû ‘Ubeyde söyledi ve şu beyti okudu:
  “Gümüşle **مخلدات**; sanki onların sağrıları, kum tepelerinin tümsekleridir.”
Yahut **مخلدون**: asla ihtiyarlamazlar. Denir: yaşlandı da ak saçlı olmadıysa: sanki o **مخلد**’dir. Ve denildi ki: manası: onlara hizmet eden ve hizmetkârlık sınırını aşmayan gençlerdir. Ferrâ, “**مخلدون**” hakkında dedi ki: onlar tek bir yaş üzeredir; değişmezler. Ve **خالد** ve **خويلد** ve **خالدة** ve **مخلد** ( **مسكن** gibi) ve **خليد** ve **يخلد** ve **خلاد** ve **خلدة** ve **خليدة**; **زبير** ve **ينصر** ve **كتان** ve **حمزة** ve **جهينة** gibi; adlardır. Ve **مسلمة بن مخلد** ( **معظم** gibi), **ابن الصامت الخزرجي الساعدي**; sahâbîdir; onun az bir rivayeti vardır; **التجريد**’de böyle.
 Ve **الخالدان**, Benî Esed’dendir; ikisi şunlardır: **خالد بن نضلة بن الأشتر بن جحوان بن فقعس**; ve **خالد بن قيس بن المضلل بن مالك بن الأصغر بن منقذ بن طريف بن عمرو بن قعين**. Esved b. Ya‘fer dedi ki:
  “Benden önce **الخالدان**’ın ikisi de öldü; Benî Cuhvân’ın direği ve İbnü’l-Mudallal.”
Ve ona ek olarak istidrâk edilendir: **الخالدي**: ölçü kaplarından bir türdür; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الخويلدية** develerden bir türdür; Benî ‘Akîl’den **خويلد**’e nisbet edilmiştir. Ve **أبو خالد**: köpeğin ve tilkinin künyesidir; **المزهر**’de olduğu gibi. Ve denizin künyesi de; Süheylî’nin **الروض**’unda olduğu gibi. Ve **خلاد بن سويد بن ثعلبة**. Ve **خلاد بن رافع أبو يحيى**; ve **خلاد بن عجلان**; ve **خلاد بن عمرو بن الجموح**; ve **خلاد الأنصاري**; ve **خلدة الأنصاري**; ve **خليد الحضرمي**; ve **خليد بن قيس**: sahâbîlerdir. Sahâbeden **خالد** adıyla adlandırılanlar yetmiş üç kişidir; burası onların zikri yeri değildir. Yine **أبو خالد** künyesiyle künyelenenlerden altı kişi vardır; onları **التجريد**’de gözden geçir. Ve **الخالدِيان**: iki şairdir: **أبو عثمان سعيد** ve **أبو بكر محمد**; ikisi de **هاشم ابن وعلة**’nin iki oğludur; Musulludurlar; dedelerine nisbetlidirler: **خالد بن عبد عنبسة بن عبد القيس**; ve denildi ki: **الخالدية**’ye nisbetlidirler; Musul’da bir köydür.
 **طيئ** içinde: **خالد بن الأصمع**; **سدوس**’un kardeşi. Onlardandır: şair **جواب بن نبيط بن أنس بن خالد**; ve **أنيف بن منيع بن أنس**; irtidat etti; **طيئ**’den ondan başkası irtidat etmedi; İbnü’l-Kelbî söyledi. Ve **خلد بن سعد العشيرة** (fetha ile): bir koldur. Ve **خلدة بن مخلد**: Bedrîlerden bir cemaatin dedesidir. Ve **ثابت بن مخلد**: **يوم الحرة**’de öldürüldü. Ve **الارث بن مخلد**: Ebû Hureyre’den (rivayet eder). Ve **عامر بن مخلد بن الحارثأنصاري**: Bedrîdir. Ve **قيس بن مخلد المازني الأنصاري**: Uhud günü öldürüldü.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَلَدَ
1 خَلَدَ خلد , aor. خَلُدَ , inf. n. خُلُودٌ (S, A, L, Msb, K) and خُلْدٌ, (S, * A, L, K, * [but the latter is not said to be an inf. n. in the first nor in the last of these lexicons, and is perhaps a simple subst.,]) He remained, stayed, dwelt, or abode; syn. أَقَامَ: (L, Msb, K:) or he remained, stayed, dwelt, or abode, long; syn. أَطَالَ الاـِقَامَةَ: (A:) بِمَكَانٍ (S, A, Msb, K) and اـِلَى مَكَانٍ (K) [in a place]; as also ↓ اخلد (S, A, L, Msb, K) and ↓ خلّد: (K:) and he remained, or continued, incessantly, always, endlessly, or for ever; (S, A, L, K; *) syn. بَقِىَ, (A, L, K,) and دَامَ, (K,) or دَامَ بَقَاؤُهُ; (S, L;) فِى دَارٍ in a house, or an abode, not going forth from it: (L:) he remained, stayed, dwelt, or abode, for ever, or perpetually, in Paradise, (A, L,) or in Hell. (A.) ― -b2- [Hence,] خَلَدَ, (L, K,) aor. خَلِدَ and خَلُدَ , (Ham p. 70, and L,) inf. n. خَلْدٌ, (K,) or خَلَدٌ, (thus in the L,) and خُلُودٌ; (L, K;) and ↓ اخلد; (Ham ubi suprà;) (tropical:) He was slow in becoming hoary, (Ham, L, K,) when advanced in years; (K;) as though he were created to continue for ever. (L.) ― -b3- See also 4, in two places.

خلّد
2 خلّد خلد , as a trans. v.: see 4. -A2- Also He adorned a girl [with bracelets, or other ornaments (see the pass. part. n.), or] with earrings. (AA.) -A3- As an intrans. v.: see 1: ― -b2- and see also 4.

اخلدهُ
4 اخلدهُ أخلد أخلده اخلده اخلدة خلد , (S, A, L,) inf. n. اـِخْلَادٌ; (S, L;) and ↓ خلّدهُ, (S, A, L,) inf. n. تَخْلِيدٌ; (S, L;) He (God, S, L) caused him to remain, stay, dwell, or abide: (L:) or caused him to remain, stay, dwell, or abide, long, in a place: (A:) or caused him to remain, or continue, incessantly, always, endlessly, or for ever, (S, L,) in a house, or an abode, not going forth from it: (L:) or caused him to remain, stay, dwell, or abide, for ever, or perpetually, in Paradise, (A, L,) or in Hell. (A.) يَحْسَِبُ أَنَّ مَالَهُ أَخْلَدَهُ, in the Kur civ. 3, means He thinketh that his wealth hath made him to be one that shall continue for ever; that he shall not die: (Jel:) i. e. he acteth as one that thinketh, with his opulence, he shall not die. (L.) -A2- As an intrans. v.: see 1, in two places. ― -b2- You say also, اخلد بِهِ, (inf. n. as above, AA,) He kept, or clave, to him; (AA, AZ, S, K;) i. e., to his companion. (AZ, S, K.) ― -b3- And اخلد اـِلَيْهِ (tropical:) He inclined, or propended, to him, (L, K, TA,) and liked him: (L, TA:) he inclined to, and relied upon, (S, A, Msb,) him, (S, A,) or it; (Msb;) as also ↓ خَلَدَ. (Msb.) اخلد اـِلَى الأَرْضِ, in the Kur [vii. 175], (Ks, S, A, L,) as also ↓ خَلَدَ, and ↓ خلّد, but this last is rare, (Ks, L,) and so is the second, (L,) means (tropical:) He inclined to, and relied upon, the earth: (S, A:) or he inclined, or propended, to the world; (Bd, Jel;) and relied thereon: (Jel:) or he inclined, or propended, to lowness, baseness, or meanness. (Bd.)

خَلْدٌ
خَلْدٌ خلد : see the next paragraph.

خُلْدٌ
خُلْدٌ خلد an inf. n. of خَلَدَ, (A, L,) [or a simple subst.] syn. with [the inf. n.] خُلُودٌ. (K.) ― -b2- [Hence,] الخُلْدُ, (T, K,) or دَارُ الخُلْدِ, (L,) [the latter signifying The abode of the state of perpetual existence;] Paradise: (K:) or the Paradises: (T:) or the world to come. (L.) -A2- A bracelet: and an earring; as also ↓ خَلَدَةٌ: pl. خِلَدَةٌ: (K:) which last signifies [also] ornaments for the person, collectively; (TA;) and so ↓ خُلْدَةٌ [if this be not a mistranscription for خِلَدَةٌ]. (L.) -A3- [The mole;] the blind rat; (L, K;) as also ↓ خَلْدٌ, (K,) and جُلْذٌ [q. v.]: (K in art. جلذ:) or a species of rat; as also ↓ خِلْدٌ: (L:) or one of the names of the فَأْر [or rat]: (IAar:) or a species of the [kind of rats called] جِرْذَان, blind (Lth, S, L, Msb) by nature, (Lth, L, Msb,) having no eyes, (Lth, L,) inhabiting the deserts: (Msb:) Lth says that the sing. is ↓ خِلْدٌ, and the pl. خِلْدَانٌ: in the T it is said that the sing. is ↓ خِلْدَةٌ, and the pl. خِلْدَانٌ; which is very strange: (L:) or a blind beast [that lives] beneath the ground. (K,) having no eyes, (TA,) that likes the smell of onions and leeks; so that if either of these be put over its hole, it comes forth and is caught: if its upper lip be hung upon a person affected with a quartan fever, it cures him; and its brain, mixed, or moistened, with oil of roses, and used as an ointment, dispels the maladies termed البَرَص and البَهَق and القَوَابِى and الجَرَب and الكَلَف and الخَنَازِير, and every eruption upon the body: (K:) مَنَاجِذُ, (L, K,) or, as in some copies of the K, مَنَاجِدُ, with the unpointed د, (TA,) is used as its pl, like as مَخَاضٌ is used as pl. of خَلِفَةٌ. (L, K.) ― -b2- Also A species of the قُبَّرَة [or lark]. (K.)

خِلْدٌ
خِلْدٌ خلد : see خُلْدٌ, in two places.

خَلَدٌ
خَلَدٌ خلد The mind: (S, A, K:) the heart: (S, K:) pl. أَخْلَادٌ. (TA.) You say, وَقَعَ ذٰلِكَ فِى خَلَدِى That came into my mind, or heart. (S.)

خُلْدَةٌ
خُلْدَةٌ خلد خلده خلدة : see خُلْدٌ.

خِلْدَةٌ
خِلْدَةٌ خلد خلده خلدة : see خُلْدٌ.

خَلَدَةٌ
خَلَدَةٌ خلد خلده خلدة : see خُلْدٌ.

خَالِدٌ
خَالِدٌ خالد [Remaining, staying, &c.]. ― -b2- [Hence,] الخَوَالِدُ [as though pl. of الخَالِدَةُ] (assumed tropical:) The three pieces, or portions, of stone, or rock, called الأَثَافِى, upon which the cooking-pot is placed, (S, A, L, K,) remaining in their places: (L:) so called because of their remaining (S, L) a long time (L) after the standing relies of a house have become effaced. (S, L.) [See an ex., from a poem of ElMukhabbal Es-Saadee, voce اـِلَّا, p. 78; where خوالد is with tenween for the sake of the metre.] ― -b3- Also (tropical:) The mountains: and the stones: (L. K:) and the rocks: so called for the same reason. (L.) -A2- [As a proper name, خَالِدٌ is often written خٰلِدٌ.]

مُخْلَدٌ
مُخْلَدٌ مخلد : see the next paragraph, in two places.

مُخْلِدٌ
مُخْلِدٌ مخلد (tropical:) Slow in becoming hoary; (A;) as also ↓ مُخْلَدٌ and ↓ مُخَلَّدٌ: (Har p. 588:) whose teeth do not fall out (T, A) by reason of extreme old age: (T:) or, as some say, it is ↓ مُخْلَدٌ; as though [meaning] made by God to continue for ever in such a state: (A:) a man who is not hoary when advanced in age: (ISk, S:) whose hair of his head and beard remains black in old age. (T.) ― -b2- Also (assumed tropical:) Still; motionless. (TA in art. خمد.)

مُخَلَّدٌ
مُخَلَّدٌ مخلد : see the paragraph next receding. ― -b2- مُخَلَّدُونَ in the Kur [lvi. 17 and lxxvi. 19] means Always of the same age; never altering in age: (Fr:) or [endowed with perpetual vigour;] that never become decrepit: (K:) or that never exceed the fit age for service: (L, K:) -A2- or it means adorned with earrings: (L, K:) or, with bracelets; (AO, L, K;) accord. to the dial. of El-Yemen: (L:) or, with ornaments. (Zj.)

##### Türkçe

**خَلَدَ**
1 **خَلَدَ** **خلد** , muzâri‘ı **خَلُدَ** , mastarı **خُلُودٌ** (S, A, L, Msb, K) ve **خُلْدٌ**, (S, * A, L, K, * [lâkin ikincisinin, bu sözlüklerin ne ilkinde ne de sonuncusunda mastar olduğu söylenmemiştir; belki de yalın bir isimdir,]) O kaldı, durdu, ikamet etti yahut barındı; eşanlamlısı **أَقَامَ**: (L, Msb, K:) yahut o, uzun süre kaldı, durdu, ikamet etti yahut barındı; eşanlamlısı **أَطَالَ الاـِقَامَةَ**: (A:) **بِمَكَانٍ** (S, A, Msb, K) ve **اـِلَى مَكَانٍ** (K) [bir yerde]; bunun gibi ayrıca ↓ **اخلد** (S, A, L, Msb, K) ve ↓ **خلّد**: (K:) ve o, aralıksız, daima, sonsuzca yahut ebediyen kaldı yahut devam etti; (S, A, L, K; *) eşanlamlısı **بَقِىَ**, (A, L, K,) ve **دَامَ**, (K,) yahut **دَامَ بَقَاؤُهُ**; (S, L;) **فِى دَارٍ** bir evde yahut bir meskende, ondan dışarı çıkmaksızın: (L:) o, Cennette, (A, L,) yahut Cehennemde (A.) ebediyen yahut sürekli olarak kaldı, durdu, ikamet etti yahut barındı. (A.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **خَلَدَ**, (L, K,) muzâri‘ı **خَلِدَ** ve **خَلُدَ** , (Ham p. 70, and L,) mastarı **خَلْدٌ**, (K,) yahut **خَلَدٌ**, (L’de böyle,) ve **خُلُودٌ**; (L, K;) ve ↓ **اخلد**; (Ham ubi suprà;) (mecaz:) O, yaşlılıkta ak saçlı olmada yavaş oldu, (Ham, L, K,) yaşça ilerlediğinde; (K;) sanki ebediyen devam etmek üzere yaratılmış gibi. (L.) ― -b3- 4’e de bak, iki yerde.

**خلّد**
2 **خلّد** **خلد** , geçişli fiil olarak: 4’e bak. -A2- Ayrıca O, bir kızı [bileziklerle yahut başka süslerle (edilgen ism-i mef‘ûle bak), yahut] küpelerle süsledi. (AA.) -A3- Geçişsiz fiil olarak: 1’e bak: ― -b2- ve ayrıca 4’e de bak.

**اخلدهُ**
4 **اخلدهُ** **أخلد** **أخلده** **اخلده** **اخلدة** **خلد** , (S, A, L,) mastarı **اـِخْلَادٌ**; (S, L;) ve ↓ **خلّدهُ**, (S, A, L,) mastarı **تَخْلِيدٌ**; (S, L;) O (Allah, S, L) onu kalmaya, durmaya, ikamet etmeye yahut barınmaya sebep kıldı: (L:) yahut onu, bir yerde uzun süre kalmaya, durmaya, ikamet etmeye yahut barınmaya sebep kıldı: (A:) yahut onu, bir evde yahut bir meskende, ondan dışarı çıkmaksızın, aralıksız, daima, sonsuzca yahut ebediyen kalmaya yahut devam etmeye sebep kıldı: (L:) yahut onu, Cennette, (A, L,) yahut Cehennemde (A.) ebediyen yahut sürekli olarak kalmaya, durmaya, ikamet etmeye yahut barınmaya sebep kıldı. (A.) **يَحْسَِبُ أَنَّ مَالَهُ أَخْلَدَهُ**, Kur’ân’da civ. 3’te, şu demektir: O, malının kendisini ebediyen devam edeceklerden kıldığını; ölmeyeceğini sanır: (Jel:) yani o, zenginliğiyle ölmeyeceğini sanan kimse gibi davranır. (L.) -A2- Geçişsiz fiil olarak: 1’e bak, iki yerde. ― -b2- Şunu da dersin: **اخلد بِهِ**, (mastarı yukarıdaki gibi, AA,) O, ona tutundu yahut ona yapıştı; (AA, AZ, S, K;) yani, arkadaşına. (AZ, S, K.) ― -b3- Ve **اخلد اـِلَيْهِ** (mecaz:) O, ona meyletti yahut ona yöneldi, (L, K, TA,) ve onu sevdi: (L, TA:) ona meyletti ve ona dayandı, (S, A, Msb,) ona (S, A,) yahut ona; (Msb;) bunun gibi ayrıca ↓ **خَلَدَ**. (Msb.) **اخلد اـِلَى الأَرْضِ**, Kur’ân’da [vii. 175], (Ks, S, A, L,) bunun gibi ayrıca ↓ **خَلَدَ**, ve ↓ **خلّد**, fakat bu sonuncusu nadirdir, (Ks, L,) ikincisi de öyledir, (L,) şu demektir (mecaz:) O, yere meyletti ve ona dayandı: (S, A:) yahut o, dünyaya meyletti yahut yöneldi; (Bd, Jel;) ve ona dayandı: (Jel:) yahut o, alçaklığa, bayağılığa yahut düşüklüğe meyletti yahut yöneldi. (Bd.)

**خَلْدٌ**
**خَلْدٌ** **خلد** : bir sonraki paragrafa bak.

**خُلْدٌ**
**خُلْدٌ** **خلد** **خَلَدَ**’nın bir mastarıdır, (A, L,) [yahut yalın bir isimdir] [mastar] **خُلُودٌ** ile eşanlamlıdır. (K.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **الخُلْدُ**, (T, K,) yahut **دَارُ الخُلْدِ**, (L,) [ikincisi “sürekli varoluş hâlinin yurdu” demektir;] Cennet: (K:) yahut Cennetler: (T:) yahut âhiret dünyası. (L.) -A2- Bir bilezik: ve bir küpe; bunun gibi ayrıca ↓ **خَلَدَةٌ**: çoğulu **خِلَدَةٌ**: (K:) ki bu sonuncu [ayrıca] şahsa ait süsler, topluca, demektir; (TA;) ve yine ↓ **خُلْدَةٌ** [eğer bu, **خِلَدَةٌ** için bir yanlış yazım değilse]. (L.) -A3- [Köstebek;] kör sıçan; (L, K;) bunun gibi ayrıca ↓ **خَلْدٌ**, (K,) ve **جُلْذٌ** [bk.]: (K, madde **جلذ**’de:) yahut bir sıçan türü; bunun gibi ayrıca ↓ **خِلْدٌ**: (L:) yahut **فَأْر**’ın [yahut sıçanın] adlarından biri: (IAar:) yahut [**جِرْذَان** denilen sıçanlar türünden] bir tür; tabiatça kör (Lth, S, L, Msb), (Lth, L, Msb,) gözleri olmayan, (Lth, L,) çöllerde yaşayan: (Msb:) Lth, tekilinin ↓ **خِلْدٌ**, çoğulunun **خِلْدَانٌ** olduğunu söyler: T’de tekilinin ↓ **خِلْدَةٌ**, çoğulunun **خِلْدَانٌ** olduğu söylenir; bu pek tuhaftır: (L:) yahut yerin altında [yaşayan] kör bir hayvan. (K,) gözleri olmayan, (TA,) soğan ve pırasanın kokusunu seven; öyle ki bunlardan biri deliğinin üzerine konulsa, dışarı çıkar ve yakalanır: üst dudağı, dört günde bir gelen sıtmaya tutulmuş bir kimseye asılırsa onu iyileştirir; ve beyni, gül yağıyla karıştırılıp yahut ıslatılıp merhem olarak kullanılırsa **البَرَص** ve **البَهَق** ve **القَوَابِى** ve **الجَرَب** ve **الكَلَف** ve **الخَنَازِير** denilen hastalıkları ve bedendeki her döküntüyü giderir: (K:) **مَنَاجِذُ**, (L, K,) yahut K’nin bazı nüshalarında, noktasız **د** ile **مَنَاجِدُ**, (TA,) onun çoğulu olarak kullanılır; tıpkı **مَخَاضٌ**’ın **خَلِفَةٌ**’nın çoğulu olarak kullanılması gibi. (L, K.) ― -b2- Ayrıca **قُبَّرَة** [yahut tarla kuşu] türlerinden bir tür. (K.)

**خِلْدٌ**
**خِلْدٌ** **خلد** : **خُلْدٌ**’a bak, iki yerde.

**خَلَدٌ**
**خَلَدٌ** **خلد** Zihin: (S, A, K:) kalp: (S, K:) çoğulu **أَخْلَادٌ**. (TA.) Şunu dersin: **وَقَعَ ذٰلِكَ فِى خَلَدِى** Bu, zihnime yahut kalbime geldi. (S.)

**خُلْدَةٌ**
**خُلْدَةٌ** **خلد** **خلده** **خلدة** : **خُلْدٌ**’a bak.

**خِلْدَةٌ**
**خِلْدَةٌ** **خلد** **خلده** **خلدة** : **خُلْدٌ**’a bak.

**خَلَدَةٌ**
**خَلَدَةٌ** **خلد** **خلده** **خلدة** : **خُلْدٌ**’a bak.

**خَالِدٌ**
**خَالِدٌ** **خالد** [Kalan, duran, vb.]. ― -b2- [Bundan dolayı,] **الخَوَالِدُ** [sanki **الخَالِدَةُ**’nin çoğulu gibi] (varsayılan mecaz:) yemek tenceresinin üzerine konulduğu, **الأَثَافِى** denilen taş yahut kaya parçalarının üçü, (S, A, L, K,) yerlerinde kalan: (L:) evin ayakta duran kalıntıları silinip yok olduktan (S, L) uzun zaman (L) sonra kalmalarından dolayı böyle adlandırılmıştır. (S, L.) [Bir örneğe bak: ElMukhabbal Es-Saadee’nin bir şiirinden, **اـِلَّا** maddesinde, s. 78; orada **خوالد** vezin gereği tenvinlidir.] ― -b3- Ayrıca (mecaz:) dağlar: ve taşlar: (L. K:) ve kayalar: aynı sebepten dolayı böyle adlandırılmıştır. (L.) -A2- [Özel ad olarak, **خَالِدٌ** çoğu kez **خٰلِدٌ** yazılır.]

**مُخْلَدٌ**
**مُخْلَدٌ** **مخلد** : bir sonraki paragrafa bak, iki yerde.

**مُخْلِدٌ**
**مُخْلِدٌ** **مخلد** (mecaz:) Ak saçlı olmada yavaş; (A;) bunun gibi ayrıca ↓ **مُخْلَدٌ** ve ↓ **مُخَلَّدٌ**: (Har p. 588:) aşırı ihtiyarlıktan dolayı dişleri düşmeyen (T, A): (T:) yahut bazılarına göre o ↓ **مُخْلَدٌ**’dur; sanki [manası] Allah tarafından böyle bir hâlde ebediyen devam etmek üzere yapılmış gibi: (A:) yaşça ilerlediğinde ak saçlı olmayan bir adam: (ISk, S:) başının ve sakalının saçı ihtiyarlıkta siyah kalan. (T.) ― -b2- Ayrıca (varsayılan mecaz:) Durgun; hareketsiz. (TA, madde **خمد**’de.)

**مُخَلَّدٌ**
**مُخَلَّدٌ** **مخلد** : bir önceki paragrafa bak. ― -b2- Kur’ân’da **مُخَلَّدُونَ** [lvi. 17 ve lxxvi. 19] şu demektir: Daima aynı yaşta; yaşça asla değişmeyen: (Fr:) yahut [sürekli dinçlikle donatılmış;] asla kocamayan: (K:) yahut hizmet için uygun yaşı asla aşmayan: (L, K:) -A2- yahut küpelerle süslenmiş demektir: (L, K:) yahut bileziklerle; (AO, L, K;) Yemen lehçesine göre: (L:) yahut süslerle. (Zj.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَلَدَ
خَلَدَ U ( n. ac. خُلُوْد 27 ),
a.  Endured, lasted; continued for ever, was eternal.

b.  [ Bi ], Settled, dwelt, resided in.

c.  Carried his years well; aged late.

خَلَّدَ
خَلَّدَ II ,
a.  Made to endure, last, continue; made perpetual, eternal.

أَخْلَدَ
أَخْلَدَ IV ,
a.  see II .

b.  [ Ila ], Inclined towards; attached himself to.

خَلْد
خَلْد 1 ,
a.  see 3 .

خِلْد
خِلْد 2 , ( pl. خِلْدَاْن 34 ),
a.  Mole ( animal ).

خُلْد
خُلْد 3 ,
a.  Eternity, endless duration; eternal life, immortality.

b.  see 2 .

c.  ( pl. خِلَدَة 7t ), Ornament, bracelet.

خَلَد
خَلَد 4 ,
a.  Mind, thoughts.

خَاْلِد
خَاْلِد 21 ,
a.  Eternal, everlasting.

b.  Settled; stable, durable; permanent, stationary.

c.  Hale, hearty ( old man ).

خَوَاْلِدُ
خَوَاْلِدُ 41
a.  [ art. ], The rocks, the mountains.

خَلَّدَ
N. P. خَلَّدَ II ,
a.  see 21 .

مُخَلَّدًا
مُخَلَّدًا
a.  Eternally, everlastingly.

مُخْلَِد
مُخْلَِد
a.  Hale, hearty ( old man ).

دَار الخُلْد
دَار الخُلْد ,
a.  دَار الخُلُوْد Paradise: The Eternal Mansion.

خُلَّر
خُلَّر
a.  Peas, beans.

##### Türkçe

خَلَدَ
**خَلَدَ** U (mastar: **خُلُوْد** 27),
a. Dayandı, sürdü; ebediyen devam etti, ebedî oldu.

b. [ **بِ** ile ], Yerleşti, ikamet etti, oturdu.

c. Yıllarını iyi taşıdı; geç yaşlandı.

خَلَّدَ
**خَلَّدَ** II,
a. Dayanır kıldı, sürdürdü, devam ettirdi; ebedî kıldı, ebedîleştirdi.

أَخْلَدَ
**أَخْلَدَ** IV,
a. II’ye bak.

b. [ **إِلَى** ile ], Meyletti; kendini ona bağladı.

خَلْد
**خَلْد** 1,
a. 3’e bak.

خِلْد
**خِلْد** 2, (çoğulu **خِلْدَاْن** 34),
a. Köstebek (hayvan).

خُلْد
**خُلْد** 3,
a. Ebediyet, sonsuz süre; ebedî hayat, ölümsüzlük.

b. 2’ye bak.

c. (çoğulu **خِلَدَة** 7t), Süs, bilezik.

خَلَد
**خَلَد** 4,
a. Zihin, düşünceler.

خَاْلِد
**خَاْلِد** 21,
a. Ebedî, daimî.

b. Yerleşmiş; sabit, dayanıklı; kalıcı, durağan.

c. Dinç, zinde (yaşlı adam).

خَوَاْلِدُ
**خَوَاْلِدُ** 41
a. [ **ال** takısı ile ], Kayalar, dağlar.

خَلَّدَ
Özel isim: **خَلَّدَ** II,
a. 21’e bak.

مُخَلَّدًا
**مُخَلَّدًا**
a. Ebediyen, daima.

مُخْلَِد
**مُخْلَِد**
a. Dinç, zinde (yaşlı adam).

دَار الخُلْد
**دَار الخُلْد**,
a. **دَار الخُلُوْد** Cennet: Ebedî konak.

خُلَّر
**خُلَّر**
a. Bezelye, fasulye.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

خلد
خَلَدَ - يَخْلُدُ - خُلْد - خُلُوْد - خَالِد - خَالِدِيْن - أَخْلَدَ - يُخْلِدُ - خَلَّدَ - يُخَلِّدُ،خُلِّدَ - يُخَلَّدُ - مُخَلَّد - مُخَلَّدُون

خَلَدَ - يَخْلُدُ + كائن + في مكان: يظل ويبقى مقيماً فيه مدة طويلة حياً بجسده ونفسه
خُلْد - الخُلْد: على وزن " فـُعـْل" اسم فعل " خَلَدَ - يَخْلُدُ " الإقامة حياً بالجسد والنفس في مكان مدة طويلة
خُلُوْد - الخلود: على وزن " فـُعول" : اسم فعل مبالغة من " خَلَدَ - يَخْلُدُ ": الخلد لمدة أطول وأعظم: البقاء الدائم حياً في مكان من غير فناء أو زوال
خَالِد: اسم فاعل صفة مشبهة من " خَلَدَ - يَخْلُدُ ": الذي يبقى حياً ولا يموت لا بجسده ولا بنفسه في مكان مدة طويلة
خُالِدِيْن: جمع " خـالـِد "
أَخْلَدَ - يُخْلِدُ + كائن أو شيء + كائناً: على وزن " أفعل " من " خَلَدَ - يَخْلُدُ ": جعله " يَخْلُدُ ": جعل آخر يبقى حياً بجسده ونفسه مدة طويلة في مكان
أَخْلَدَ - يُخْلِدُ + كائن + نفسه + إلى شيء: جهد أن يجعلها تخلد وهي تطلب هذا الشيء
﴿ولو شئنا لرفعناه بها ولكنه أخلد إلى الأرض واتبع هواه﴾
خَلَّدَ - يُخَلِّدُ: على وزن " فَعَّل " من " خَلَدَ - يَخْلُدُ ": جعله " يَخْلُدُ " على وجه التكرار والشدة: جعله يبقى حياً ولا يموت مطلقاً
خُلِّدَ - يُخَلَّدُ: مبني للمجهول من " خَلَّدَ - يُخَلِّدُ "
مُخَلَّد: اسم مفعول من فعل " خَلَّدَ - يُخَلِّدُ ": من يجعله الله يبقى حياً ولا يموت مطلقاً
مُخَلَّدون: جمع " مُخَلَّد "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاستمرار في الوجود الحياة والعيش والخلود"، وهي:
حَيَّ - يَحْيَا، عَاشَ - يَعِيْشُ، خَلَدَ - يَخْلُدُ، عَاسَ - يَعِيسُ، عَمِرَ - يَعْمَرُ، بَقِيَ - يَبْقَى

خَلَدَ - يَخْلُدُ +كائ + في مكان
	﴿يضاعف له العذاب يوم القيامة ويخلد فيه مهانا(69)﴾ الفرقان
	﴿وتتخذون مصانع لعلكم تخلدون(129)﴾ الشعراء
الخُلْد
 	﴿وما جعلنا لبشر من قبلك الخلد أفإين مت فهم الخالدون(34)﴾ الأنبياء
 	﴿قل أذلك خير أم جنة الخلد التي وعد المتقون كانت لهم جزاء ومصيرا(15)﴾ الفرقان
 	﴿ذلك جزاء أعداء الله النار لهم فيها دار الخلد جزاء بما كانوا بآياتنا يجحدون(28)﴾ فصلت
 	﴿فوسوس إليه الشيطان قال ياآدم هل أدلك على شجرة الخلد وملك لا يبلى(120)﴾ طه
ذوقوا عذاب الخلد	﴿ثم قيل للذين ظلموا ذوقوا عذاب الخلد هل تجزون إلا بما كنتم تكسبون(52)﴾ يونس ﴿فذوقوا بما نسيتم لقاء يومكم هذا إنا نسيناكم وذوقوا عذاب الخلد بما كنتم تعملون(14)﴾ السجدة
الخلود
﴿ادخلوها بسلام ذلك يوم الخلود(34)﴾ ق
خالد - خالدين
﴿قل أؤنبئكم بخير من ذلكم للذين اتقوا عند ربهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها وأزواج مطهرة ورضوان من الله والله بصير بالعباد(15)﴾ آل عمران ﴿لكن الذين اتقوا ربهم لهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها نزلا من عند الله وما عند الله خير للأبرار(198)﴾ آل عمران	للذين اتقوا جنات خالدين فيها
﴿والذين آمنوا وعملوا الصالحات سندخلهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا وعد الله حقا ومن أصدق من الله قيلا(122)﴾ النساء ﴿وأدخل الذين آمنوا وعملوا الصالحات جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيهابإذن ربهم تحيتهم فيها سلام(23)﴾ إبراهيم ﴿والذين آمنوا وعملوا الصالحات لنبوئنهم من الجنة غرفا تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها نعم أجر العاملين(58)﴾ العنكبوت ﴿رسولا يتلو عليكم آيات الله مبينات ليخرج الذين آمنوا وعملوا الصالحات من الظلمات إلى النور ومن يؤمن بالله ويعمل صالحا يدخله جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا قد أحسن الله له رزقا(11)﴾ الطلاق ﴿والذين آمنوا وعملوا الصالحات أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون(82)﴾ البقرة ﴿والذين آمنوا وعملوا الصالحات لا نكلف نفسا إلا وسعها أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون(42)﴾ الأعراف ﴿إن الذين آمنوا وعملوا الصالحات وأخبتوا إلى ربهم أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون (23)﴾ هود	الذين امنوا وعملوا الصالحات لهم جنات فيها خالدون
﴿وبشر الذين آمنوا وعملوا الصالحات أن لهم جنات تجري من تحتها الأنهار كلما رزقوا منها من ثمرة رزقا قالوا هذا الذي رزقنا من قبل وأتوا به متشابها ولهم فيها أزواج مطهرة وهم فيها خالدون(25)﴾ البقرة ﴿والذين آمنوا وعملوا الصالحات سندخلهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا لهم فيها أزواج مطهرة وندخلهم ظلا ظليلا(57)﴾ النساء	الذين امنوا وعملوا الصالحات لهم جنات وأزواج هم فبها خالدون
﴿أولئك جزاؤهم مغفرة من ربهم وجنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ونعم أجر العاملين(136)﴾ آل عمران ﴿تلك حدود الله ومن يطع الله ورسوله يدخله جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيهاوذلك الفوز العظيم(13)﴾ النساء ﴿فأثابهم الله بما قالوا جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها وذلك جزاء المحسنين(85)﴾ المائدة ﴿قال الله هذا يوم ينفع الصادقين صدقهم لهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا رضي الله عنهم ورضوا عنه ذلك الفوز العظيم(119)﴾ المائدة ﴿ليدخل المؤمنين والمؤمنات جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ويكفر عنهم سيئاتهم وكان ذلك عند الله فوزا عظيما(5)﴾ الفتح ﴿لا تجد قوما يؤمنون بالله واليوم الآخر يوادون من حاد الله ورسوله ولو كانوا آباءهم أو أبناءهم أو إخوانهم أو عشيرتهم أولئك كتب في قلوبهم الإيمان وأيدهم بروح منه ويدخلهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها رضي الله عنهم ورضوا عنه أولئك حزب الله ألا إن حزب الله هم المفلحون(22)﴾ المجادلة	جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها
﴿وعد الله المؤمنين والمؤمنات جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ومساكن طيبة في جنات عدن ورضوان من الله أكبر ذلك هو الفوز العظيم(72)﴾ التوبة ﴿أعد الله لهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ذلك الفوز العظيم(89)﴾ التوبة ﴿والسابقون الأولون من المهاجرين والأنصار والذين اتبعوهم بإحسان رضي الله عنهم ورضوا عنه وأعد لهم جنات تجري تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا ذلك الفوز العظيم(100)﴾ التوبة ﴿يوم ترى المؤمنين والمؤمنات يسعى نورهم بين أيديهم وبأيمانهم بشراكم اليوم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ذلك هو الفوز العظيم(12)﴾ الحديد ﴿يوم يجمعكم ليوم الجمع ذلك يوم التغابن ومن يؤمن بالله ويعمل صالحا يكفر عنه سيئاتهويدخله جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا ذلك الفوز العظيم(9)﴾ التغابن	جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها ذلك الفوز العظيم
﴿جنات عدن تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها وذلك جزاء من تزكى(76)﴾ طه ﴿جزاؤهم عند ربهم جنات عدن تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا رضي الله عنهم ورضوا عنه ذلك لمن خشي ربه(8)﴾ البينة	جنات عدن جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها
﴿أولئك أصحاب الجنة خالدين فيها جزاء بما كانوا يعملون(14)﴾ الأحقاف ﴿للذين أحسنوا الحسنى وزيادة ولا يرهق وجوههم قتر ولا ذلة أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون(26)﴾ يونس	أولئك أصحاب الجنة
﴿خالدين فيها أبدا إن الله عنده أجر عظيم(22)﴾ التوبة ﴿خالدين فيها لا يبغون عنها حولا(108)﴾ الكهف ﴿خالدين فيها حسنت مستقرا ومقاما(76)﴾ الفرقان ﴿خالدين فيها وعد الله حقا وهو العزيز الحكيم(9)﴾ لقمان	خالدين فيها
﴿وأما الذين سعدوا ففي الجنة خالدين فيها ما دامت السماوات والأرض إلا ما شاء ربك عطاء غير مجذوذ(108)﴾ هود ﴿خالدين فيها ما دامت السماوات والأرض إلا ما شاء ربك إن ربك فعال لما يريد(107)﴾ هود	خالدين فيها ما دامت السموات والأرض
﴿يطاف عليهم بصحاف من ذهب وأكواب وفيها ما تشتهيه الأنفس وتلذ الأعين وأنتم فيها خالدون (71)﴾ الزخرف
﴿لا يسمعون حسيسها وهم في ما اشتهت أنفسهم خالدون(102)﴾ الأنبياء ﴿لهم فيها ما يشاءون خالدين كان على ربك وعدا مسئولا(16)﴾ الفرقان
﴿وسيق الذين اتقوا ربهم إلى الجنة زمرا حتى إذا جاءوها وفتحت أبوابها وقال لهم خزنتها سلام عليكم طبتم فادخلوها خالدين(73)﴾ الزمر
﴿الذين يرثون الفردوس هم فيها خالدون(11)﴾ المؤمنون ﴿وأما الذين ابيضت وجوههم ففي رحمة الله هم فيها خالدون(107)﴾ آل عمران
أصحاب النار
﴿فادخلوا أبواب جهنم خالدين فيها فلبئس مثوى المتكبرين(29)﴾ النحل ﴿قيل ادخلوا أبواب جهنم خالدين فيها فبئس مثوى المتكبرين(72)﴾ الزمر ﴿ادخلوا أبواب جهنم خالدين فيها فبئس مثوى المتكبرين(76)﴾ غافر	ادخلوا أبواب جهنم خالدين فيها
﴿إن الذين كفروا لن تغني عنهم أموالهم ولا أولادهم من الله شيئا وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(116)﴾ آل عمران ﴿لن تغني عنهم أموالهم ولا أولادهم من الله شيئا أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(17)﴾ المجادلة	لن تغني أموالهم ولاأولادهم ألئك أصحاب النار فيها خالدون
﴿والذين كسبوا السيئات جزاء سيئة بمثلها وترهقهم ذلة ما لهم من الله من عاصم كأنما أغشيت وجوههم قطعا من الليل مظلما أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(27)﴾ يونس ﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(39)﴾ البقرة ﴿بلى من كسب سيئة وأحاطت به خطيئته فأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(81)﴾ البقرة ﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(217)﴾ البقرة ﴿الله ولي الذين آمنوا يخرجهم من الظلمات إلى النور والذين كفروا أولياؤهم الطاغوت يخرجونهم من النور إلى الظلمات أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(257)﴾ البقرة ﴿الذين يأكلون الربا لا يقومون إلا كما يقوم الذي يتخبطه الشيطان من المس ذلك بأنهم قالوا إنما البيع مثل الربا وأحل الله البيع وحرم الربا فمن جاءه موعظة من ربه فانتهى فله ما سلف وأمره إلى الله ومن عاد فأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(275)﴾ البقرة ﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب النار خالدين فيها وبئس المصير(10)﴾ التغابن ﴿والذين كذبوا بآياتنا واستكبروا عنها أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(36)﴾ الأعراف ﴿وإن تعجب فعجب قولهم أئذا كنا ترابا أئنا لفي خلق جديد أولئك الذين كفروا بربهم وأولئك الأغلال في أعناقهم وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(5)﴾ الرعد	أولئك أصحاب النار فيها خالدون
﴿إلا بلاغا من الله ورسالاته ومن يعص الله ورسوله فإن له نار جهنم خالدين فيها أبدا(23)﴾ الجن ﴿ومن يعص الله ورسوله ويتعد حدوده يدخله نارا خالدا فيها وله عذاب مهين(14)﴾ النساء ﴿ألم يعلموا أنه من يحادد الله ورسوله فأن له نار جهنم خالدا فيها ذلك الخزي العظيم(63)﴾ التوبة	من يعص الله ورسوله له نار جهنم خالدا فيها
﴿خالدين فيها لا يخفف عنهم العذاب ولا هم ينظرون(162)﴾ البقرة ﴿خالدين فيها لا يخفف عنهم العذاب ولا هم ينظرون(88)﴾ آل عمران	خالدين فيها
﴿خالدين فيها أبدا لا يجدون وليا ولا نصيرا(65)﴾ الأحزاب ﴿خالدين فيه وساء لهم يوم القيامة حملا(101)﴾ طه
﴿وما جعلنا لبشر من قبلك الخلد أفإين مت فهم الخالدون(34)﴾ الأنبياء
﴿فوسوس لهما الشيطان ليبدي لهما ما ووري عنهما من سوآتهما وقال ما نهاكما ربكما عن هذه الشجرة إلا أن تكونا ملكين أو تكونا من الخالدين(20)﴾ الأعراف ﴿وما جعلناهم جسدا لا يأكلون الطعام وما كانوا خالدين(8)﴾ الأنبياء

﴿ومن خفت موازينه فأولئك الذين خسروا أنفسهم في جهنم خالدون(103)﴾ المؤمنون ﴿وعد الله المنافقين والمنافقات والكفار نار جهنم خالدين فيها هي حسبهم ولعنهم الله ولهم عذاب مقيم(68)﴾ التوبة ﴿إن الذين كفروا من أهل الكتاب والمشركين في نار جهنم خالدين فيها أولئك هم شر البرية(6)﴾ البينة ﴿ما كان للمشركين أن يعمروا مساجد الله شاهدين على أنفسهم بالكفر أولئك حبطت أعمالهم وفي النار هم خالدون(17)﴾ التوبة ﴿ترى كثيرا منهم يتولون الذين كفروا لبئس ما قدمت لهم أنفسهم أن سخط الله عليهم وفي العذاب هم خالدون(80)﴾ المائدة ﴿إن المجرمين في عذاب جهنم خالدون(74)﴾ الزخرف ﴿ومن يقتل مؤمنا متعمدا فجزاؤه جهنم خالدا فيها وغضب الله عليه ولعنه وأعد له عذابا عظيما(93)﴾ النساء ﴿ويوم يحشرهم جميعا يامعشر الجن قد استكثرتم من الإنس وقال أولياؤهم من الإنس ربنا استمتع بعضنا ببعض وبلغنا أجلنا الذي أجلت لنا قال النار مثواكم خالدين فيها إلا ما شاء الله إن ربك حكيم عليم(128)﴾ الأنعام ﴿فكان عاقبتهما أنهما في النار خالدين فيها وذلك جزاء الظالمين(17)﴾ الحشر
﴿إلا طريق جهنم خالدين فيها أبدا وكان ذلك على الله يسيرا(169)﴾ النساء ﴿لو كان هؤلاء آلهة ما وردوها وكل فيها خالدون(99)﴾ الأنبياء ﴿مثل الجنة التي وعد المتقون فيها أنهار من ماء غير آسن وأنهار من لبن لم يتغير طعمه وأنهار من خمر لذة للشاربين وأنهار من عسل مصفى ولهم فيها من كل الثمرات ومغفرة من ربهم كمن هو خالد في النار وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم(15)﴾ محمد
أخلد - أخلده + إلى
﴿ولو شئنا لرفعناه بها ولكنه أخلد إلى الأرض واتبع هواه فمثله كمثل الكلب إن تحمل عليه يلهث أو تتركه يلهث ذلك مثل القوم الذين كذبوا بآياتنا فاقصص القصص لعلهم يتفكرون(176)﴾ الأعراف
﴿يحسب أن ماله أخلده(3)﴾ الهمزة
مُخَلَّد - مُخَلَّدون
﴿يطوف عليهم ولدان مخلدون(17)﴾ الواقعة ﴿ويطوف عليهم ولدان مخلدون إذا رأيتهم حسبتهم لؤلؤا منثورا(19)﴾ الإنسان	يطوف عليهم ولدان مخلدون
مختار الصحاح
● [خلد] خ ل د: الخُلْدُ دوام البقاء وبابه دخل و أخْلَدَهُ الله و خَلَّدهُ تَخْلِيدا و الخُلْدُ بوزن القفل ضرب من الجرذان أعمى و أخْلَدَ إلى فلان ركن إليه ومنه قوله تعالى ﴿ولكنه أخلد إلى الأرض﴾ و الخَلَدُ بفتحتين البال يقال وقع ذلك في خلدي أي في قلبي
الراغب
خلد
- الخلود: هو تبري الشيء من اعتراض الفساد، وبقاؤه على الحالة التي هو عليها، وكل ما يتباطأ عنه التغيير والفساد تصفه العرب بالخلود، كقولهم للأثافي: خوالد، وذلك لطول مكثها لا لدوام بقائها. يقال: خلد يخلد خلودا (انظر: الأفعال 1/443)، قال تعالى: }لعلكم تخلدون﴿[الشعراء/129]، والخلد: اسم للجزء الذي يبقى من الإنسان على حالته، فلا يستحيل ما دام الإنسان حيا استحالة سائر أجزائه (انظر: البصائر 2/558)، وأصل المخلد: الذي يبقى مدة طويلة ومنه قيل: رجل مخلد لمن أبطأ عنه الشيب، ودابة مخلدة: هي التي تبقى ثناياها حتى تخرج رباعيتها، ثم استعير للمبقي دائما. والخلود في الجنة: بقاء الأشياء على الحالة التي عليها من غير اعتراض الفساد عليها، قال تعالى:﴾أولئك أصحاب الجنة هم فيها خالدون﴿[البقرة/82]،﴾أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون﴿[البقرة/39]،﴾ومن يقتل مؤمنا متعمدا فجزاؤه جهنم خالدا فيها﴿[النساء/93]، وقوله تعالى:﴾يطوف عليهم ولدان مخلدون﴿[الواقعة/17]، قيل: مبقون بحالتهم لا يعتريهم استحالة، وقيل: مقرطون بخلدة، والخلدة: ضرب من القرطة (القرطة والأقراط والقراط جمع: قرط، وهو نوع من حلي الأذن؛ وهذا قول ابن قتيبة في غريب القرآن ص 447)، وإخلاد الشيء: جعله مبقى، والحكم عليه بكونه مبقى، وعلى هذا قوله سبحانه:﴾ولكنه أخلد إلى الأرض{ [الأعراف/176]، أي: ركن إليها ظانا أنه يخلد فيها.
ملخص اللسان
1.     الخُلْد: دوام البقاء في دار لا يخرج منها.
2.    خَلَدَ يَخْلُدُ خُلْداً وخُلوداً: بقي وأَقام. ودار الخُلْد: الآخرة  لبقاءِ أَهلها فيها.  وخَلَّده الله وأَخْلَده تخليداً
3.    وخَلَد بالمكان يَخْلُد خُلوداً، وأَخْلَد:  أَقام
4.     والمُخلِد من الرجال: الذي أَسن ولم يَشِب كأَنه مُخَلَّد لذلك، وخَلَد  يَخْلِد ويخْلُدُ خَلْداً وخُلوداً: أَبطأَ عنه الشيب كأَنما خلق  لِيَخْلُد.
5.     ولكنه أَخلد إِلى الأَرض واتبع هواه؛  أَي ركن إِليها وسكن، وأَخْلَد إِلى الأَرض وإِلى فلان أَي ركن إِليه ومال  إِليه ورضي به،
6.    والخَلَد، بالتحريك: البال والقلب والنفس، وجمعه أَخلاد؛
لسان العرب
● - خلد: الخُلْد: دوام البقاء في دار لا يخرج منها.  خَلَدَ يَخْلُدُ خُلْداً وخُلوداً: بقي وأَقام. ودار الخُلْد: الآخرة  لبقاءِ أَهلها فيها.  وخَلَّده الله وأَخْلَده تخليداً؛ وقد أَخْلَد الله أَهلَ دار الخُلْد  فيها وخَلَّدهم، وأَهل الجنة خالدون مُخَلَّدون آخر الأَبد، وأَخلد الله  أَهل الجنة إِخلاداً، وقوله تعالى: أَيحسب أَنَّ ماله أَخلده؛ أَي يعمل  عمل من لا يظن مع يساره أَنه يموت، والخُلْد: اسم من أَسماءِ الجنة؛ وفي  التهذيب: من أَسماءِ الجنان؛ وخَلَد بالمكان يَخْلُد خُلوداً، وأَخْلَد:  أَقام، وهو من ذلك؛ قال زهير:  لِمَن الديارُ غَشِيتَها بالغَرْقَد،  كالوَحْيِ في حَجَر المسِيل المُخْلِد؟  والمُخلِد من الرجال: الذي أَسن ولم يَشِب كأَنه مُخَلَّد لذلك، وخَلَد  يَخْلِد ويخْلُدُ خَلْداً وخُلوداً: أَبطأَ عنه الشيب كأَنما خلق  لِيَخْلُد. التهذيب: ويقال للرجل إِذا بقي سواد رأْسه ولحيته على الكبر: إِنه  لمخلِد، ويقال للرجل إِذا لم تسقط أَسنانه من الهرم: إِنه لمخلِد،  والخوالد: الأَثافي في مواضعها، والخوالد: الجبال والحجارة والصخور لطول بقائها  بعد دروس الأَطلال؛ وقال:  إِلاَّ رَماداً هامداً دَفَعَتْ،  عنه الرياحَ، خَوالِدٌ سُحْمُ  الجوهري: قيل لأَثافي الصخور خوالد لطول بقائها بعد دروس الأَطلال؛  وقوله:  فتأْتيك حَذَّاءَ محمولةً،  يَفُضُّ خَوالِدُها الجَنْدلا  الخوالد هنا: الحجارة، والمعنى القوافي. وخَلَدَ إِلى الأَرض وأَخْلَد:  أَقام فيها، وفي التنزيل العزيز: ولكنه أَخلد إِلى الأَرض واتبع هواه؛  أَي ركن إِليها وسكن، وأَخْلَد إِلى الأَرض وإِلى فلان أَي ركن إِليه ومال  إِليه ورضي به، ويقال: خَلَدَ إِلى الأَرض، بغير أَلف، وهي قليلة؛  الكسائي: خَلَدَ وأَخْلَد بهِ إِخلاداً وأَعْصَمَ به إِعصاماً إِذا لزمه. وفي  حديث علي، كرّم الله وجهه، يَذُمُّ الدنيا: من دان لها وأَخلد إِليها أَي  ركن إِليها ولزمها. ابن سيده: أَخلد الرجل بصاحبه لزمه.  والخِلَدة: جماعة الحلى. وقوله تعالى: يطوف عليهم ولدان مخلَّدون؛ قال  الزجاجي: محلَّون، وقال أَبو عبيد: مسوّرون، يمانية؛ وأَنشد:  ومُخَلَّدات باللُّجَين، كأَنما  أَعجازهن أَقاوِزُ الكُثْبان  وقيل: مقرَّطون بالخِلَدَة، وقيل: معناه يخدمهم وصفاء لا يجوز واحد منهم  حد الوِصافة. وقال الفراء في قوله مخلدون يقول: إِنهم على سن واحد لا  يتغيرون. أَبو عمرو: خَلَّد جاريته إِذا حلاها بالخَلَدة وهي القِرَطة  (*  قوله «وهي القرطة» كذا بالأصل، والمناسب وهي القرط بالإفراد أو تأخيرها  عن قوله وجمعها خلد اهـ.) وجمعها خلَد.  والخَلَد، بالتحريك: البال والقلب والنفس، وجمعه أَخلاد؛ يقال: وقع ذلك  في خَلَدي أَي في رُوعي وقلبي. أَبو زيد: من أَسماء النفس الروع  والخَلَد. وقال: البال النفس فإِذاً التفسير متقارب.  والخُلْد والخَلْد: ضرب من الفِئَرة، وقيل: الخَلد الفأْرة العمياء،  وجمعها مَناجذ على غير لفظ الواحد، كما أَنَّ واحدة المخاض من الإِبل:  خَلِفة؛ ابن الأَعرابي: من أَسماءِ الفأْر الثُّعْبة والخَلد والزَّبابة. وقال  الليث: الخُلد ضرب من الجُرْذان عُمْي لم يخلق لها عيون، واحدها خِلْد،  بكسر الخاء، والجمع خِلدان؛ وفي التهذيب: واحدتها خِلدة، بكسر الخاء،  والجمع خِلدان، وهذا غريب جدّاً. وقد سمَّت خالداً وخُويلِداً ومَخْلداً  وخُلَيداً ويَخْلُد وخَلاَّداً وخَلْدة وخالِدة وخُلَيدة. والخالديّ: ضرب من  المكاييل؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:  عليَّ إِن لم تَنْهَضِي بِوِقْري،  بأَربعين قُدِّرَتْ بِقَدْر،  بالخالِدِيِّ لا تُضاع حَجري  والخُوَيلِدية من الإِبل: نسبة إِلى خويلد من بني عقيل. غيره: وبنو  خُويلِد بطن من عقيل. والخالدان من بني أَسد: خالد بن نَضْلة بن الأَشتر بن  جَحْوان ابن فقعس، وخالد بن قيس بن المُضَلَّل بن مالك بن الأَصغر بن منقذ  بن طريف بن عمرو بن قعين؛ قال الأَسود بن يعفر:  وقَبْليَ مات الخالدان كلاهما:  عَميدُ بني جَحْوان وابن المُضَلَّل  قال ابن بري: صواب إِنشاده فقبلي، بالفاء، لأَنها جواب الشرط في البيت  الذي قبله وهو:  فإِن يكُ يومي قد دنا، وإِخاله  كوارِدَة يوماً إِلى ظِمْءِ مَنْهَل
مقاييس اللغة:
(خلد)  الخاء واللام والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الثبات والملازمَة، فيقال: خَلَدَ: أقام، وأخلَدَ أيضاً. ومنه جَنَّةُ الخُلْدِ. قال ابن أحمر:
خَلَدَ الحبيبُ وبادَ حاضِرُهُ *** إلاَّ مَنازِلَ كلُّها قَفْرُ
ويقولون رجلٌ مُخْلَدٌ ومُخْلِد([10])، إذا أبطأ عنه المشِيب. وهو من الباب، لأنَّ الشَّباب قد لازمَه ولازَمَ هو الشباب. ويقال أخْلَدَ إلى الأرض إذا لَصِق بها. قال الله تعالى: ﴿وَلَكِنَّهُ أخْلَدَ إلَى الأَرْضِ﴾ [الأعراف 176]. فأما قوله تعالى: ﴿وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلّدُونَ﴾ [الإنسان 19]، [فهو] من الخُلْد، وهو البقاء، أي لا يموتون. وقال آخرون: من الخِلَد، والخِلَدُ: جمع خِلَدة وهي القُرْط. فقوله: ﴿مُخَلّدُونَ﴾ أي مقرَّطون مشنَّفون. قال:
ومخَلّدَاتٌٍ باللُّجَينِ كأنَّما *** أعجازُهُنَّ أَقاوِزُ الكُثْبَان([11])
وهذا قياسٌ صحيح، لأنّ الخِلَدةَ ملازمةٌ للأُذُن.
والخَلَد: البال، وسمِّي بذلك لأنّه مستقرٌّ [في] القلب ثابتٌ.
القاموس المحيط:
الخُلْدُ، بالضم البَقاءُ، والدوامُ، كالخُلودِ، والجَنَّةُ، وضرْبٌ من القُبَّرَةِ، والفارَةُ العَمْياءُ، ويفتحُ، أو دابَّةٌ عَمْياءُ تحتَ الأرضِ تُحِبُّ رائِحةَ البَصلِ والكُرَّاث، فإن وُضع على جُحْرِه خَرَجَ له فاصْطِيد، وتَعْليقُ شفته العُلْيا على المَحْمومِ بالرِّبْعِ يَشْفيهِ، ودِماغُهُ مَدُوفاً بدُهْنِ الوَرْدِ يُذْهِبُ البَرَصَ والبَهَقَ والقَوابِيَ والجَرَبَ والكَلَفَ والخَنازيرَ، وكُلَّ ما يخرجُ بالبدن طِلاءً، ج منَاجِدُ، من غير لفْظِهِ كالمَخاضٍ جمعُ خَلِفةٍ، والسِّوارُ، والقُرْطُ، كالخَلَدَةِ، محركةً، ج كقِردَةٍ، ولقبُ عبدِ الرحمنِ الحِمْصيِّ التابِعِيِّ، وقَصْرٌ للمنْصورِ، خَرِبَ فصارَ مَوْضِعُهُ مَحَلَّةً. وجعفرٌ الخُلْدِيُّ غيرُ مَنْسوبٍ إليه، بل لَقَبٌ له، وبالتحريكِ البالُ، والقَلْبُ، والنفسُ. وخَلَدَ خُلوداً دامَ،
وخَلْداً وخُلوداً: أبْطَأ عنه الشيْبُ، وقد أسَنَّ، وبالمكانِ، وإليه: أقامَ، كأَخْلَدَ وخَلَّدَ فيهما. والخَوالِدُ: الأَثافي، والجِبالُ، والحِجارَةُ. وأخْلَدَ بصاحِبه: لَزِمَهُ، وإليه: مالَ. و " وِلْدانٌ مُخَلَّدونَ " : مُقَرَّطُونَ، أو مُسَوَّرونَ، أو لا يَهْرَمونَ أبَداً، ولا يُجاوِزونَ حَدَّ الوَصافَةِ. وخالِدٌ وخُوَيْلِدٌ وخالِدَةُ، وكَمَسكَنٍ وزُبَيْرٍ ويَنْصُرُ وكتانٍ وحمزَةَ وجُهَيْنَةَ: أسماءٌ. ومَسْلَمَةُ بنُ مُخَلَّدٍ، كمعَظَّمٍ: صحابيٌّ. والخالِدانِ: ابنُ نَضْلَةَ بنِ الْأَشْتَرِ، وابنُ قَيْسِ بنِ المُضَلَّلِ.
تاج العروس:
خ - ل - د
الخُلْدُ بالضّمّ : البقاء والدَّوامُ في دارٍ لا يخرج منها كالخُلود ودار الخُلدِ : الآخِرَةُ لبقاءِ أَهْلِها والخُلْد من أَسماءِ الجَنَّة وفي التهذيب : من أَسماءِ الجِنَان
والخُلْد ضَرْبٌ مِنَ القُبَّرَةِ والفَأْرةُ العَمْيَاءُ ويُفْتَحُ قال ابن الأَعرابي : من أَسماء الفأْرِ : الثُّعْبَة والخَلْد والزَّبَابَة . أو الخُلْد دَابَّةٌ عَمْيَاءُ وهي ضَرْب من الجُرْذَان تَحْتَ الأَرض لم تُخْلَق لها عُيونٌ تُحبُّ رائحَةَ البَصَلِ والكُرَّاثِ فإِنْ وُضِعَ على جُحْرِه خَرَجَ له فاصْطيدَ . ومن خواصّه تَعْلِيقُ شَفَتهِ العُلْيَا على المَحْمُومِ بالرِّبْعِ يَشْفِيهِ ودِماغُه مَدُوفاً بِدُهْنِ الوَرْدِ يُذْهِبُ البَرَصَ والبَهَقَ والقَوَابِيَ والجَرَبَ والكَلَفَ والخَنَازِيرَ وكُلَّ ما يَخْرُجُ بالبَدَنِ طِلاَءً قال اللّيث : واحِدُهَا خِلْدٌ بالكسر والجمع خِلْدَانٌ . وفي التهذيب : واحدتها خِلْدَةٌ بالكسر والجمع خِلْدَانٌ وهو غَريبٌ ونقل الكسْرَ شيخُنا عن صاحب الكفاية عن الخليل واستغرَبه جداً ج : مناجذ هكذا بالذال المعجمة في آخره . وفي بعض النسخ بالمهلمة من غَيرِ لَفْظِهِ أي الواحدِ كالمَخَاضِ من الإبلِ مع خَلِفَةٍ بفتح فكسر
والخُلْد : السِّوارُ والقُرْطُ كالخَلَدَة محرَّكةً وهذه عن الصاغاني ج كقردة . وعن أبي عمرو : خَلَّد جارِيتَه إذا حَلاَّها بالخَلَدة وجمعها : خِلَدٌ وهي القِرَطَة . والخُلْدُ لَقَبُ عَبْدِ الرَّحمن الحمصي التابعي هكذا ذكره الصاغاني . والخُلْدُ : قصرٌ للمنصور العبّاسيّ على شاطئ دِجلة وكان موضعَ المارستانِ العَضُدِيّ اليوم وبُنِيَتْ حوالَيه منازلُ خَرِبَ فصارَ مَوْضِعُهُ مَحَلَّةً كبيرَةً عُرِفَتْ بالخُلْد . والأَصلُ فيه القصرُ المذكور . وقد نسب إليها جماعة منهم : صُبْح ابن سعيد الخُلْدِيّ وغيره . وأما أبو محمد جعفرُ بن محمد بن نصير الخُلْدِيٌّ الخَوَّاص أحد مشايخ الصُّوفية فإِنه غَيْرُ مَنْسُوب إِليه أَي إِلى ذلك القصرِ بل لَقَبٌ له قيل لأَن الجُنَيْد سُئلَ عن مسأَلةٍ فقال له : أَجب فأَجاب فقال : يا خُلْدِيّ من أَين لك هذه الأَجوبةُ ؟ فبقيَ عليه . والخلَدُ بالتَّحْرِيكِ : البالُ والقَلْبُ والنَّفْسُ وجمعه أَخلادٌ يقال : وَقَعَ ذلك في خَلَدِي أَي رُوعِي وقَلبْي وقال أبو زيد : من أسماء النَّفس الرُّوعُ والخَلَدُ وقال : البال : النَّفْس فإذاً التفسير متقارِبٌ . وخَلدَ يَخْلُدُ خُلُوداً بالضّمّ : دام وبَقِيَ وأقام . وخَلَدَ يَخْلِد من حَدّ ضَرَب خلْداُ بفتح فسكون وخُلُوداً كقُعُود : أَبْطَأَ عنه الشيبُ وقد أسن كأنما خلق ليَخْلُد
وفي التهذيب : ويقال للرجلِ إذا بَقِيَ سوادُ رأْسِه ولِحْيتهِ على الكِبَرِ إنه لمُخْلِدٌ . ويقال للرّجل إذا لم تَسقُط أَسنانُه من الهَرَمِ : إنه لمُخْلِدٌ . وهو مَجازٌ . وزاد في الأَساس : وقيل : هو بفتح اللام كأَنّ الله أَخْلَده عليها . وخَلَدَ بالمكانِ يخلُد خُلُوداً وكذا خَلَدَ إِليه إِذا بقيَ وأقام كأَخْلَدَ وخَلَّد فيهما . قال الصاغانّي : خَلَدَ إلى الأَرض خُلُوداً وخَلَّد إِليها تَخْلِيداً لُغتانِ قَلِيلتانِ في أَخْلَد إِليها إِخلاداً . وسَوَّى الزّجَاج بين خَلَّدَ وأَخْلَدَ يقال : خلَّدَه اللهُ تَخْلِيداً وأَخلَدَه إِخلاداً . وأهلُ الجَنَّة خالِدونَ مُخَلَّدون وأَخلَد اللهُ أَهْلَ الجنَّة إخلاداً . وقوله تعالى : " يَحْسَبُ أَنَّ مالَهُ أَخْلَدَهُ أي يَعْمَلُ عَمَلَ مَن لا يَظُنُّ مع يَسارِه أَنه يموت . والخَوالِدُ : الأَثَافِيُّ في مواضعها والخَوَالِدُ : الجِبَالُ والحِجَارَةُ والصُّخورُ لطولِ بَقائها بعد دُرُوس الأَطلالِ وقال :
إلاَّ رَمَاداً هامِداً دَفَعَتْ ... عَنْهُ الرِّياحَ خَوالِدٌ سًحْمُ قال الجوهريُّ : قيل لأَثافِي الصخور : خَوالدُ لطُولِ بقائِها بعد دُروس الأَطلالِ
وعن ابن سيده : أَخْلدَ الرجلُ بصاحبه : لَزِمَهُ وقال أبو عمرٍو : أَخْلَدَ به إِخلاداً وأَعْتصَمَ به إِعصاماً إِذَا لَزِمَه . ومن المَجَأز : أَخلد إِليه : مالَ وَرضِيَ به . وفي حديث عليٍّ كَرّم الله وَجْهَه يذُمُّ الدُّنيا : مَن دانَ لها وأَخْلَدَ إِليها أَي رَكَنَ إِليها ولَزِمها . ويقال : خَلَدَ إلى الأرضِ بغير أَلف وهي قليلةٌ وعن الكسائيّ : خَلَدَ واَخْلَدَ وخَلَّد إلى الأَرض وهي قَليلة . وقوله تعالى : " يَطُوفُ عَلَيْهِمْ ولْدَانٌ مُخَلَّدُونَ " أَي مُقَرَّطُون بالخلَدة وهي جماعة الحَلْيِ وقال الزّجَّاج : مُحَلَّوْن أَن مُسَوَّرُن يَمانِيَةٌ قاله أَبو عُبَيْدة وأَنشد :
ومُخَلَّدَاتٌ باللُّجَيْنِ كأَنَّمَا ... أَعْجَازُهُنَّ أَقاوِزُ الكُثْبانِ أو مخلَّدون لا يهْرَمُون أَبداً يقال للّذي أَسَنَّ ولم يَشِبْ : كأَنه مُخَلَّدٌ . وقيل : معناه : يَخدُمهم وُصفاءُ لا يُجاوِزُونَ حَدَّ الوَصَافَة . وقال الفَرَّاءُ في قوله : مُخَلَّدُون : إنهم على سِنٍّ واحد لا يتَغيَّرون . وخالِدٌ وخُوَيْلِدٌ وخالِدَةُ ومَخْلَدٌ كمَسْكَنٍ وخُلَيْدٌ ويَخْلُدُ وخَلاَّدٌ وخَلْدَةُ وخُلَيْدَةُ مثل زُبَيْر ويًَنْصُرَ وكَتَّانٍ وحَمْزَةَ وجُهَيْنَةَ أَسماءٌ . ومَسْلَمَةُ بن مُخَلَّدٍ كمُعَظَّمٍ ابن الصّامِت الخَزْرَجِيّ السّاعِديّ صحَابِيٌّ وله رِواية يَسيرةٌ كذا في التجريد
والخالِدَانِ من بني أَسد وهما : خالدُ بنُ نضْلة بنِ الأَشْتَرِ بن جَحْوَانَ بن فقْعَس وخالِدُ بنُ قَيْسِ بْنِ المُضلَّلِ بن مالِكِ بن الأَصغرِ بن مُنْقِذ بن طرِيف بن عمْرِو بن قُعْينٍ قال الأَسودُ بن يَعْفُرَ :
وقبْليَ ماتَ الخالدانِ كِلاهُما ... عَمِيدُ بني جَحْوان وابن المُضلَّلِ ومما يستدرك عليه : الخالِديُّ : ضرْبٌ من المكايِيل عن ابن الأَعرابيّ . والخُويْلِديّة من الإِبِلِ نُسِبت إلى خُوَيْلِد من بني عقيل . وأبو خالدِ : كُنْية الكلْبِ والثَّعْلبِ كما في المزهر . وكُنْية البحْرِ أَيضاً كما في الرَّوض للسُّهيليّ . وخَلاد بنُ سُويدِ بن ثعلبةَ . وخَلاَّدُ بنُ رافعٍ أَبو يَحْيَى وخلاَّدُ بن عَجْلاَنَ وخلاَّد بنُ عَمْرو بن الجَموحِ وخَلاَّدٌ الأَنصاريّ وخَلْدةُ الأَنصاريّ وخُليْد الحضرميّ وخُليْد بن قيسٍ : صحابيّون . والمُسَمَّى بخالِدٍ من الصحابة ثلاَثَةٌ وسبعون نفْساً ليس هذا مَحَلَّ ذِكْرهم وكذَا المُكنَّى بأَبي خالدٍ منهم ستَّةُ أَنفارٍ راجِعْهم في التجريد . والخالِديَّان : الشاعران : أبو عثمان سعيدٌ وأَبو بكرٍ محمدٌ ابنا هاشمِ ابنِ وعْلَةَ المَوْصلِيَّانِ مَنسوبان إلى جَدِّهما : خالِد بن عَبْدِ عنْبَسَةَ بنِ عبد القيس وقيل إِلى الخالِدِيَّة : قرْيَةٍ بالموصل
وفي طيئٍ : خالدُ بن الأَصْمَعِ أخو سَدُوس منهم جوّابُ بن نَبِيط بن أَنس بن خالد الشاعرُ وأَنَيْف بن منيع بن أَنس ارتَدَّ ولم يرتَدَّ من طيَّءٍ غيرُه قاله ابن الكلبيّ . وخَلْد بن سَعدِ العَشيرةِ بالفتح : بَطْنٌ . وخلْدَةُ بن مُخلَّدٍ : جَدُّ جماعةٍ من البَدْرِيّين . وثابِتُ بنُ مُخَلّد قُتِل يوم الحرّة . والارث بن مُخَلَّدٍ عن أَبي هُريرة . وعامِرُ بن مُخلّدِ بن الحارثِأَنصاريُّ بدريّ . وقيس بن مُخَلَّد المازنيّ الأَنصاريّ قُتل يوم أُحُد

_Türkçe çeviri henüz yok_
