# خلس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%84%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خلس

باب الخاء والسين واللام معهما
خ س ل، خ ل س، س خ ل، س ل خ مستعملات
خسل:
المَخْسُول والمَحْسُول: المرذول.
خلس: الخَلْسُ والاختلاسُ: أخذ الشيء مكابرة، تقول: اختلستُه اختلاساً واجتذابا.
والخَلْسُ والاختلاسُ: النهزة، والاختلاسُ أَوْحاهما وأَخَصُّهما. والخُلْسَةُ: النهزة.
والقِرْنان يتخالسان، أيهما يقدر على صاحبه ويناهز كل واحد منهما قتل صاحبه .
والخَلْس في القتال والصِّراع. والرجل المخالسُ: الشجاع والحذر.
والخَليسُ: النبات الهائج، بعضه أصفر، وبعضه أخضر.
وأَخْلَسَتْ لحيته، أي: اختلط فيها البياض بالسّواد نصفين، وأَخْلَسَ الرجل كذلك.
والخِلاسيُّ: الولد من أبيض وسوداء، أو أسود وبيضاء. والخِلاسيُّ من الديكة: بين الدجاج الهندية والفارسية.
سخل: السَخْل: ولد الشاة، ذكرا كان أو أنثى، والسَّخْلَةُ: الواحدة، والجميع: السَّخْل والسِّخال.
ويقال للأوغاد من الرجال: سُخَّل وسُخّال، لا يفرد منه واحد.
سلخ: السَّلْخُ: كشط الإهاب عن ذيه ، الإهاب نفسه. ومِسْلاخُ الحية: قشرها الذي يَنْسَلِخ منها.
والإنسان إذا مَحَشَهُ الحر، قيل: قد سَلَخ الحر جلده فانْسَلَخَ، وقد تَسَلَّخ جلده من داء. وسَلَخَتِ المرأة درعها: نزعته. قال:
إذا سَلَخَتْ عنها أمامة درعهـا		وأعجبها رابي المجسة مشرف
وسَلَخْتُ الشهر: خرجت منه، فصرت في آخر يوم منه، وانسلخ الشهر.
والسّالخ: جرب يكون بالجمل؛ سلخ فهو مَسْلوخٌ، وكذلك الظليم إذا أصاب ريشة داء.
والمَسْلوخةُ: اسم للشاة المَسْلوخة نفسها، بلا بطون ولا جزارة.
وانْسَلَخَ النهار من الليل: خرج منه خروجا لا يبقى معه شيء من ضوئه، لأن النهار مكور على الليل فإذا انْسَلَخَ منه ضوؤه بقي الليل غاسقا قد غشي الناس، قال الله عز ذكره: "وآيةٌ لهم اللَّيْلُ نَسْلَخُ منْهُ النّهار" .. والسّليخةُ: شيء من العطر كأنه قشر مُنْسَلِخٌ ذو شعب.
والسّالخُ من الحيات: الشّديدُ السواد.. والنبات إذا سَلَخَ، ثم عاد فاحضر كله فهو سالخٌ، من الحمض وغيره.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **السين** ve **اللام** onlarla birlikte

**خ س ل**، **خ ل س**، **س خ ل**، **س ل خ** kullanılagelenlerdir

**خسل**:
**المَخْسُول** ve **المَحْسُول**: aşağılık olan.

**خلس**: **الخَلْسُ** ve **الاختلاسُ**: bir şeyi zorbalıkla almak; dersin ki: onu **اختلستُه** **اختلاساً** ve çekip alma olarak.
Ve **الخَلْسُ** ve **الاختلاسُ**: ani kapma; **الاختلاسُ** ikisinin daha vahyolunanı ve daha hususî olanıdır. Ve **الخُلْسَةُ**: ani kapma.
Ve iki boynuzlu hayvan **يتخالسان**; yani hangisi arkadaşına güç yetirir ve her biri arkadaşını öldürmeye yaklaşır.
Ve **الخَلْس** savaşta ve güreşte. Ve **المخالسُ** adam: yiğit ve sakıngan.
Ve **الخَليسُ**: coşmuş bitki; onun bir kısmı sarı, bir kısmı yeşildir.
Ve sakalı **أَخْلَسَتْ**; yani: onda beyazlık siyahlıkla yarı yarıya karıştı; adam da كذلك **أَخْلَسَ**.
Ve **الخِلاسيُّ**: beyaz bir babadan ve siyah bir anneden; yahut siyah bir babadan ve beyaz bir anneden olan çocuk. Ve horozlardan **الخِلاسيُّ**: Hint tavukları ile Farsî tavuklar arasında olan.

**سخل**: **السَخْل**: koyunun yavrusu; erkek de olsa dişi de olsa. Ve **السَّخْلَةُ**: bir tanesi; ve hepsi: **السَّخْل** ve **السِّخال**.
Ve erkeklerden aşağılıklara denilir: **سُخَّل** ve **سُخّال**; ondan bir tekil ayrılmaz.

**سلخ**: **السَّلْخُ**: deriyi onun üzerinden soymak; **الإهاب**ın kendisi. Ve yılanın **مِسْلاخُ**u: ondan soyulan kabuğu.
Ve insanı sıcak kavurursa denilir: sıcak onun derisini **سَلَخ**tı da o **فانْسَلَخَ**; ve bir hastalıktan derisi **تَسَلَّخ**tı. Ve kadın zırhını **سَلَخَتِ**: onu çıkardı. Dedi ki:
إذا **سَلَخَتْ** عنها أمامة درعهـا		وأعجبها رابي المجسة مشرف
Ve ayı **سَلَخْتُ**: ondan çıktım; böylece onun son gününde oldum; ve ay **انسلخ**.
Ve **السّالخ**: devede olan bir uyuzdur; **سلخ** etti, o halde o **مَسْلوخٌ**tur; ve كذلك devekuşu, tüyüne bir hastalık isabet ederse.
Ve **المَسْلوخةُ**: bizzat yüzülmüş koyunun adı; karınlar ve kasaplık olmaksızın.
Ve gündüz geceden **انْسَلَخَ**: ondan, onun ışığından hiçbir şey kalmayacak bir çıkışla çıktı; çünkü gündüz gece üzerine sarılmıştır; ondan ışığı **انْسَلَخَ** edince, gece karanlık olarak kaldı, insanları bürüdü. Allah عز ذكره dedi ki: "**وآيةٌ لهم اللَّيْلُ نَسْلَخُ منْهُ النّهار**".. Ve **السّليخةُ**: kokudan bir şeydir; sanki dalları olan soyulmuş bir kabuk gibidir.
Ve yılanlardan **السّالخُ**: pek şiddetli siyahlı olan.. Ve bitki **سَلَخَ** ederse, sonra dönüp hepsi yeşerirse o **سالخٌ**tır; **الحمض** ve başkasından.
