# خلط (خ-ل-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%84%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Bulanık su demektir

- Harfler: خ - ل - ط
- Kur'an'da: 6 geçiş · 6 ayet · 5 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَاخْتَلَطَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AE%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%B7%D9%8E.md) | فَافْتَعَلَ | Hemen karıştı | 2 | 2 | [10:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/ayet/10:24.md) |
| [اخْتَلَطَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/siga/%D8%A7%D8%AE%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%B7%D9%8E.md) | افْتَعَلَ | Karıştı | 1 | 1 | [6:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/ayet/6:146.md) |
| [الْخُلَطَاءِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AE%D9%8F%D9%84%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%90.md) | الْفُعَلَاءِ | Karıştıranlar | 1 | 1 | [38:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/ayet/38:24.md) |
| [تُخَالِطُوهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%AE%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D8%B7%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | تُفَاعِلُوهُمْ | Onlarla birbirinize karışırsınız | 1 | 1 | [2:220](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/ayet/2:220.md) |
| [خَلَطُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/siga/%D8%AE%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%B7%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Karıştırdılar | 1 | 1 | [9:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/ayet/9:102.md) |

## Mücavir kökler — 82 mücavir (102 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
2. [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Bitki
3. [شحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · İkisinin iç yağı
4. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
5. [حوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Haveye, hyy’den dönüşmüştür
6. [ذرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Zirve dağın tepesi demektir
7. [ظفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Size zafer kazandırdı
8. [نعج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Koyun
9. [هشم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B4%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Kuru ot demektir
10. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
11. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Su
12. [زخرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Süs, desen demektir
13. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Buğa boğa demektir
14. [عنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sıkıntıya düştünüz
15. [مسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Dün
16. [حصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hasad: Biçilen ekin demektir
17. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Sehl” ova demektir
18. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Kıdr kazandır
19. [بقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sığır
20. [غنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ğanem Koyun sürüsü demektir
21. [ركع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
22. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
23. [خرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sel suyunun yardığı hendek demektir
24. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Uyanık yılan demektir
25. [داود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Davut
26. [فكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır
27. [نوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Nöbet kelimesinden gelmiştir
28. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
29. [يتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AA%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
30. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Uhur ense demektir
31. [عسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Umulur
32. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Nezle” konaklama yeri demektir
33. [هود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Hidayet”in değişik söylenişidir
34. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
35. [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Zenb : Kuyruk demektir
36. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
37. [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
38. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
39. [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tan demektir
40. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
41. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Haml: İple yüklenen yük demektir
42. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
43. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Örnek verdi
44. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Arka demektir
45. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
46. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Tanınan ile
47. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Eveye yuva demektir
48. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hiram keçe demektir
49. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
50. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Az
51. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
52. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Şey
53. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
54. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
55. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
56. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ekel pas demektir
57. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
58. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
59. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sahip
60. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%84%D8%B7/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خلط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [مزج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC.md), [شوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8.md), [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md), [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki veya daha fazla farklı maddenin parçalarının birbiri içine girmesi, iç içe geçerek kaynaşması |
| Çekirdek Özet 2 | Zıt veya farklı nitelikteki unsurların, amellerin, malların ve toplumsal öznelerin ayrışmaz biçimde bir araya gelmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Mülkiyet, amel ve varlık alanlarında ayrışmanın kalkıp karşılıklı hak, sorumluluk ve tesir ortaklığının doğması |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt zihinsel veya soyut bir karışıklık sanılarak, fıkhî ve ahlâkî sorumluluk doğuran fiilî ortaklık ve iç içelik boyutunun göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خل | Aralıklar arasından geçme, boşluğa nüfuz etme, araya girme ve içe işleme; nitekim [خلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%84.md) aralık ve gedik, [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) aralıktan sıyrılıp kurtulma, [خلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B9.md) bütünden çekip ayırma, [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) arkaya geçip yer tutma anlamındadır | ط | Kuşatma, yapışma ve temas bildiren harfin eklenmesiyle içe işleme hareketi tek taraflı sızma olmaktan çıkıp unsurların birbiri içine geçerek düğümlenmesine ve kaynaşık bir bütün oluşturmasına dönüşmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit veya duvar imgesinin ses yoğunlaşması (türetme imge); sınır çekme, koruma ve geçiş eşiği oluşturma |  |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, bir hedefe sevk etme ve bağ kurma |  |
| ط | Sepet, çark; içine alma, kuşatma, sarma ve çevreleme |  |
| خلط | Sınırları gevşetilen farklı unsurların yönlendirilerek bir kap veya alan içinde birbirine sarılması, parçalarının iç içe geçip ayrışmaz hale gelmesi |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sıvıların, yemlerin veya yağ ile etin birbirine katılması; saman ile otun karıştırılması (خَلِيط), devenin dölleme esnasında yardıma ihtiyaç duyup yönlendirilmesi (استخلاط) ve sütün birbirine sağılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Evs b. Hacer bir beytinde danışıldığı zaman işleri birbirine katmasını ve gerektiğinde ustalıkla ayırmasını bilen dirayetli kişiyi överken kökü şöyle kullanır: وإن قال لي ماذا ترى يستشيرني / يجدني ابن عمي مخلط الأمر مزيلا |
| Erken Arapça kullanım | Züheyr b. Ebî Sülmâ meşhur muallakasında göç edip ayrılan kabile ortaklarını ve komşularını aynı kökten gelen kelimeyle anar: بان الخليط ولم يأووا لمن تركوا / وزودوك اشتياقا أية سلكوا |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dîvânu Evs b. Hacer, Dîvânu Züheyr b. Ebî Sülmâ.

### Sami etimolojik katman

Arapça خلط kökü, merkezi Sami dillerinde parçaların iç içe geçmesi, kaynaşması ve ortaklık kurması semantik matrisine dayanır. Kök, Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü biçimle baskın olmasa da biliteral خل tabanında içe işleme, boşluk bulup yerleşme ve araya karışma hareketini korur. İbranicede kelimenin tam ses denkliği sınırlı olmakla birlikte, araya girme ve ortaklaşma tasavvuru komşu köklerle sürdürülür; Süryanicede ise içe işleme ve dokunma eksenindeki fonetik akrabalıklar belirli semantik temaslar sunar. Arapçada kök, özellikle akışkan ve katı nesnelerin parçacık düzeyinde birleşmesini ifade eden fiziksel bir tabana oturmuş, buradan hareketle mülkiyet birliği, birlikte yaşama ve amellerin birbirine tesir etmesi gibi geniş bir soyut alana evrilmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sıvı, yem ve süt gibi maddelerin birbirine katılması | Fiziksel parçaların iç içe geçmesinden ortaklık, komşuluk ve amel birlikteliğine doğru genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Biliteral çekirdek düzeyinde içe işleme ve temas ortaklığı | Merkezi ve Kuzeybatı Sami dillerinde araya girme ve karışma kökleriyle anlamsal örtüşme | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda düzenli ve güvenilir ses denklikleri tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خلط | Anlamlı | Birbirine katma, kaynaştırma | Unsurların parçalarını bir araya getirip iç içe geçirme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [خطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%84.md) | Anlamlı | Dengesizlik, acelecilik, sapma | Sözde veya yürüyüşte hedeften sapma, okun sağa sola yalpalaması | Kur'an'da geçmez; zihinsel ve fiilî dengenin bozulup yönün karışması boyutuyla ilişkilidir |
| [لخط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AE%D8%B7.md) | Anlamlı | Vurma, tokatlama, bulaşma | Bir şeyin yüzeyine sertçe çarpma veya leke gibi temas etme | Kur'an'da geçmez; temas ve bulaşma yönüyle zayıf anlam bağı taşır |
| [لطخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D8%AE.md) | Anlamlı | Bulaştırma, lekeleme | Sıvı veya kirli bir nesneyi bir yüzeye sürüp iz bırakma | Kur'an'da geçmez; bir maddenin diğerine yapışıp karışmasıyla ilgilidir |
| [طخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AE%D9%84.md) | Anlamlı | Bulanıklık, dalak rengi | Suyun tortulanıp bulanması, çamurlu ve koyu renk alması | Kur'an'da geçmez; saflığın kaybolup maddelerin birbirine karışmasıyla doğan bulanıklık |
| [طلخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%AE.md) | Anlamlı | Kirletme, lekeleme | Yazıyı bozma, pislik bulaştırma | Kur'an'da geçmez; [لطخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D8%AE.md) kökünün kalbi sayılır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خلط | Merkez | Maddelerin veya tarafların iç içe geçmesi | Katı, sıvı veya soyut unsurların parçacık düzeyinde birbirine nüfuz etmesi | Parçaların ayrılması güçleşecek şekilde birbirine katılması ve ortaklaşması |
| [مزج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC.md) | Komşu | Sıvıların karışması | Yalnızca akışkan maddelerin birbiri içinde çözünmesi | Genellikle içecek ve sıvılarda eriyip homojenleşmeyi ifade eder |
| [شوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%A8.md) | Komşu | Katkı ve hile katma | Saf bir nesnenin içine yabancı ve değersiz bir unsurun karışması | Asıl unsuru bozacak, saflığını giderecek yabancı madde eklenmesi |
| [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) | Komşu | Örtme yoluyla karıştırma | Hak ile batılın ya da delillerin üst üste gelerek belirsizleşmesi | Karışıklığın nesnelerin kendisinde değil algıda ve görünümde ortaya çıkması |
| [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) | Komşu | Bir araya getirme | Dağınık unsurların iç içe girmeksizin bir mahalde toplanması | Unsurlar yan yanadır ancak kendi bağımsız sınırlarını muhafaza eder |
| [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) | Zıt | Ayırma ve sınır çekme | Birbirine karışmış veya bitişik iki şeyi birbirinden büsbütün koparıp ayırma | Karışmanın ortadan kalkması, her parçanın kendi müstakil sınırına dönmesi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خلط | Birbirine katma, kaynaştırma, ortak etme | Parçaların birbiri içine geçerek yeni bir bütünlük veya ortaklık kurması | Kesin |
| Latince | miscere, commiscere | Karıştırmak, birbirine katmak | Maddi unsurların harmanlanmasını karşılar; fıkhî ortaklık boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | to mix, to blend, to mingle, to associate | Karıştırmak, kaynaşmak, ortak olmak | Maddi karışmayı ve sosyolojik kaynaşmayı karşılar; tek başına mülkiyet birlikteliğini tam kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | mischen, vermengen, verflechten | Karıştırmak, birbirine geçirmek | Unsurların birbirine dolanmasını ve harmanlanmasını ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | mélanger, entremêler, associer | Karıştırmak, bitiştirmek, ortak kılmak | Maddi ve mecazi karışımı karşılar, hukuki ortaklık için ek terim gerektirir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis and Short, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَاخْتَلَطَ | Bitkilerin birbirine sarılıp gürleşmesi | Yağmur suyuyla yeryüzü nebatatının iç içe geçerek kaynaşması; Yûnus [10:24](https://lisan.digital/tr/ayet/10:24.md), Kehf [18:45](https://lisan.digital/tr/ayet/18:45.md) |
| اخْتَلَطَ | Yağın kemiğe kaynaması | Hayvanın kemiğiyle iç içe geçmiş, ayrılması imkânsız yağ dokusu bağlamı; En'âm [6:146](https://lisan.digital/tr/ayet/6:146.md) |
| الْخُلَطَاءِ | Mal ve iş ortakları | Malları birbirine karışmış, birlikte tasarruf eden mülkiyet ve ticaret ortakları; Sâd [38:24](https://lisan.digital/tr/ayet/38:24.md) |
| تُخَالِطُوهُمْ | Yetimlerle hayatı ve maişeti paylaşmak | Yetimlerin mallarını ve nafakalarını kendi ev idaresiyle birleştirip ortak yaşama; Bakara [2:220](https://lisan.digital/tr/ayet/2:220.md) |
| خَلَطُوا | Zıt amelleri bir arada işlemek | Salih ameller ile günahları aynı amel defterinde ve hayat pratiğinde birleştirmek; Tevbe [9:102](https://lisan.digital/tr/ayet/9:102.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman ve amel ilişkisi | Büyük günah işleyen kimsenin imanına günah karıştırmasının hükmü ve amelin mahiyeti | İki zıt vasfın (salih amel ve seyyie) aynı şahısta bir arada bulunabilme imkânı |
| Fıkıh | Ortaklık (şirket) ve zekât hükümleri | Malların birbirinden ayırt edilemeyecek şekilde birleşmesi (خلطة) ve zekât nisabına etkisi | Mülkiyette mülklerin birleşmesi, hisseli ortaklık ve yetim malının idaresi |
| Tefsir | Bitkilerin boy vermesi ve amellerin dengesi | Yeryüzü bitkisinin suyla iç içe geçip gürleşmesi veya günah ile sevabın birbirine katılması | Tabiat olaylarındaki kaynaşma ile ahlâkî eylemler arasındaki benzeşme |
| Hadis | Ticaret, içecekler ve ortak sürüler | İki farklı hurmanın veya üzüm ile hurmanın birlikte mayalanmasının yasaklanması (خليطين) | İki ayrı maddenin fermantasyonu hızlandırıp fesada yol açacak biçimde birleştirilmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlâk ve amel terazisi | Kusurlu insanın varoluş hali | Salih ile gayrisalihi bir arada taşıyan nefsin arınma ihtiyacı | İnsan tabiatındaki zıt amellerin birlikteliği tevbe ve ıslah mekanizmasını çalıştırır | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve kimyasal süreçler | Karışım ve difüzyon | Farklı bileşenlerin kendi özelliklerini tümüyle yitirmeden birleşmesi | Unsurlar bir araya gelerek tek başına üretemeyecekleri gür bir zemin ve canlılık meydana getirir | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal bir arada yaşama | Çoğulcu entegrasyon | Farklı sınıfların, yetimlerin ve zayıfların toplumsal gövdeye eklemlenmesi | Dışlayıcı ayrıştırma yerine hakları gözeterek organik temas ve kaynaşma sağlama | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve ortaklık hukuku | Şirket ve sermaye birlikteliği | Malların ve emeklerin birleştirilerek katma değer üretilmesi | Dağınık kaynakların bir araya getirilmesi, ortak risk ve adalet ilkelerine bağlanması | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kümelerin arakesiti ve kimyasal karışım (mixture) | Bileşenlerin kendi kimyasal kimliklerini kaybetmeksizin aynı hacmi paylaşarak birbirine nüfuz etmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal entegrasyon ve hukuki ortaklık (partnership) | Bireysel mülk ve hak sınırlarının karşılıklı rıza ve adalet zemininde müşterek bir yapıya dönüştürülmesi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece zihinsel bir kafa karışıklığı veya amorf bir düzensizlik olarak anlaşılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün fiziksel gürleşmeden fıkhî ortaklığa, toplumsal dayanışmadan ahlâkî eylemlerin muhasebesine kadar uzanan çok katmanlı düzen kurucu rolü |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yetimlerle bir arada yaşamanın tecritle sonuçlanması ve toplumsal ortaklıklardaki zulüm riskinin ahlâkî uyanış yerine tamamen terk edilmeye bağlanması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlığı mutlak saflık ve soyutluk içinde değil, unsurların birbirine karıştığı dinamik ve imtihan yüklü bir gerçeklik zemininde ele aldığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yetim haklarını düzenleyen ahkâm ayetlerinde, dünya hayatının geçiciliğini bitkilerin gürleşmesiyle anlatan mesellerde ve ortaklık ahlâkını işleyen kıssalarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığı hayattan ve zayıflardan yalıtılmak zanneden tecritçi anlayışı düzeltir; faziletin ayrışmada değil, karışma ortamında adaleti korumakta olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki veya daha fazla nesnenin parçalarının birbiri içine geçerek kaynaşması ve ayrışması güç bir birliktelik oluşturması.
- Soyut anlam: Farklı nitelik, amel ve mülkiyet alanlarının karşılıklı tesir ve sorumluluk doğuracak biçimde birbirine bağlanması.
- Sistematik karşılık: Sosyal ve iktisadi hayatta tecrit yerine müşterekliği esas alan, bu müştereklik içinde adalet ve hakkın korunmasını şart koşan bütünleştirici yapı.
- LaTeX modeli: $$S = (A \cap B \neq \emptyset) \land (A \cup B \to C) \quad \text{koşuluyla} \quad \Delta J = f(C) - (f(A) + f(B))$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $A$ ve $B$ birbirine karışan farklı unsurları veya özneleri, arakesit işareti bu unsurların birbirine nüfuz etmesini, birleşim oku ise karışım neticesinde doğan yeni müşterek durumu yani $C$ bütününü gösterir. $\Delta J$ ifadesi, karışım sonucunda ortaya çıkan adalet veya zulüm türevini, yani ortaklığın tekil durumların toplamından farklı olarak ürettiği ahlâkî ve fıkhî sorumluluk farkını temsil eder.

## Geçtiği ayetler (6 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%84%D8%B7/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:220](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/ayet/2:220.md) — تُخَالِطُوهُمْ

فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْيَتَامَى قُلْ إِصْلَاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ وَإِنْ تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَأَعْنَتَكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Dünya ve ahiret konusunda. Ve sana yetimlerden soruyorlar. De ki: Onlar için islahta bulunmak hayırlıdır. Eğer kendileriyle bir arada yaşarsanız, onlar sizin kardeşlerinizdir. Allah; bozguncularla islahçı olanları bilir. Eğer Allah dileseydi; sizi muhakkak zahmete sokardı. Şüphe yok ki Allah, Aziz’dir. Hakim’dir.

### [En'am 6:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/ayet/6:146.md) — اخْتَلَطَ

وَعَلَى الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ شُحُومَهُمَا إِلَّا مَا حَمَلَتْ ظُهُورُهُمَا أَوِ الْحَوَايَا أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ ذَلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِبَغْيِهِمْ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ

Meal (IK): Yahudi olanlara da bütün tırnaklıları haram kıldık. Sığır ve koyunun iç yağlarını da üzerlerine haram kıldık. Bunlardan sırtlarına ve bağırsaklarına yapışan ve kemiğe karışan müstesnadır. Biz, onları zulümlerinden dolayı cezaya çarptırdık. Biz, elbette sadıklarızdır.

### [Tevbe 9:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/ayet/9:102.md) — خَلَطُوا

وَآخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Diğer bir kısımı da günahlarını itiraf ettiler. Onlar iyi ameli kötü ile karıştırdılar. Onlar ki, Allah onların tevbelerini kabul eder. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Yunus 10:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/ayet/10:24.md) — فَاخْتَلَطَ

إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْأَنْعَامُ حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَا أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلًا أَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَاهَا حَصِيدًا كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Dünya hayatının misali; sadece gökten indirdiğimiz su gibidir. Onunla, insan ve hayvanların yiyerek beslendikleri bitkiler bol bol yetişir; yeryüzü renk renk, çeşit çeşit masullerle süslenir. Ve yerin sahibleri bütün bunlara kadir olduklarını sandıkları sırada; geceleyin veya gündüzün emrimiz geliverirde orayı hiç birşey bitirmemişe çeviririz. Daha dün birşey yokmuş gibi olur. İşte Biz, ayetlerimizi düşünen insanlar için böylece açıklarız.

### [Kehf 18:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/ayet/18:45.md) — فَاخْتَلَطَ

وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ فَأَصْبَحَ هَشِيمًا تَذْرُوهُ الرِّيَاحُ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ مُقْتَدِرًا

Meal (IK): Dünya hayatının misalini de anlat onlara. Gökten indirdiğimiz su gibidir. Ki bununla yeryüzünde yetişen bitkiler birbirine karışır. Ama sonunda da rüzgarın savuracağı çörçöpe döner. Allah; her şeyin üstünde bir kudret sahibidir.

### [Sad 38:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/ayet/38:24.md) — الْخُلَطَاءِ

قَالَ لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤَالِ نَعْجَتِكَ إِلَى نِعَاجِهِ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْخُلَطَاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَقَلِيلٌ مَا هُمْ وَظَنَّ دَاوُدُ أَنَّمَا فَتَنَّاهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاكِعًا وَأَنَابَ

Meal (IK): O da dedi ki: Senin dişi koyununu, kendi dişi koyunlarına katmak için istemekle sana zulmetmiştir. Doğrusu ortakçıların çoğu birbirinin hakkına tecavüz eder. Ancak inanmış olup salih ameller işleyenler müstesnadır. Ama onlar pek azdır. Davud, kendisini imtihan ettiğimizi zannederek Rabbından mağfiret diledi. Rukua kapanarak Allah’a yöneldi.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Bulanık su demektir. Bir şeyin başka şeyin içine karışması anlamına gelmiştir.
Huleta Halîdin çoğuludur. Hâlid karıştıran anlamında malda ortaklık demektir. Ancak burada hisse ortaklığı yoktur. Ortaklıkta herkesin malı bellidir. Şirkette ise malların hepsinden ortakların yüzde payı vardır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والطاء واللام معهما
خ ط ل، خ ل ط، ط خ ل، ل ط خ مستعملات خطل: الخَطَل: خفة وسرعة، يقال للأحمق العجل وللمقاتل السريع الطعن: خَطِل، قال:
أحوس في الظلماء بالرمح خَطِلْ
والخَطِلُ من السهام الذي يذهب يميناً وشمالاً لا يقصد قصد الهدف، قال الكميت:
هذا لذاك وقول المـرء اسـهـمـه		منها المصيب زمنها الطائش الخَطِلُ
ويقال للجواد: خَطِلُ اليدين بالمعروف أي: عَجِلٌ والخَطِل من الثياب: ما غَلُظَ وخشنَ وجَفا، قال:
أعدُّ أخطالاً له ونَرمَقا
يعني الصياد.
والخَطْلاء من الشاء: العريضة الأذنين جداً، وأذناه خَطْلاوان كنعلين.
والخَيْطَل: السِّنَّور، ويُجَمع خَيِاطِل وامرأة خَطَالة فحَاشة، وخَطَلُها فُحشُها من العيب والزينة.
طلخ" الطَّلْخ: اللَّطخ بالقذَر وإفساد الكتاب ونحوه.
واطَّلَخَ دمع عينه: تفرق، قال:
لا خيرَ في الشيخ إذا ما أجلخَّا
وسالَ غربُ عينِه فاطلَخَّا
لطخ: اللَّطْخ أعمُّ من الطَّلْخ، واللُّطاخة: بقية الطَّخلْ وأثره.
ورجل لَطِخٌ: قذر الأكل، ولطَخْتُ فلاناً بأمرٍ قبيح ونحوه خلط: اختَلَطَ الشيء بالشيء وخَلَطتُه خَلْطاً.
والخِلْط: اسم كل نوعٍ من الأخلاط كالدواء ونحوه، قال:
شريجان من لونين خِلْطَيْنَ منهما		سوادٌ ومنه واضح اللون مغربُ
قال: أحسبه الليل والفجر.
والخَليط أيضاً من السمن فيه لحمٌ وشحم.
والخَليط: تبن وقت مختلطان.
والخُلَّيْطَي: تخليط الأمر، إنه لفي خُلَّيطَي من أمره.
والخِلاط: مخالطةٌ الذئب بالغنم، قال:
يضمن أهل الشاء بالخِلاط
وخَليط الرجل: مُخالِطُه.
والخليط: القوم الذين أمرهم واحد، قال:
بان الخليطُ بسحرة فتبددوا
والخِلاط: مُخالَطة الفحل الناقة أيضاً، إذا خالَطَ ثيله حياها.
وأخلَطَ الرجل للفحل إذا أدخل قضيبه وسدده.
وخُولِطَ في عقله خِلاطاً فهو خِلْط.
وخَلِطٌ مُختلطٌ بالناس مُتَحبَّبٌ، وامرأة بالهاء.
ونُهِيَ عن الخليطَيْن في الأَنْبِذة، وهو أن يُجْمَع بين صنفَيْن تمرٍ وزبيبٍ أو عنبٍ ورطبٍ.
وقوله: لا خِلاطَ ولا وِراطَ أي لا يجمع بين متفرقٍ ولا يفرق بين مجتمع، والوِراط: الخديعة.
وإذا حلبتَ على الحامض مَحْضاً فهو الخليط.
والخِلاطُ: مُخالطة الداء الجوف.
وأَخْلَطَ الفحل إذا خالط، وأخلَطَه الرجلُ.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الطاء** ve **اللام**’ın onlarla birlikte olanı

**خ ط ل**، **خ ل ط**، **ط خ ل**، **ل ط خ** kullanımdadır.

**خطل**: **الخَطَل**: hafiflik ve sürat. Aptal aceleciye ve hızlı saplayan savaşçıya: **خَطِل** denir. Dedi ki:
Karanlıkta mızrakla **خَطِلْ** (olan) bir ahves.

Ve **الخَطِلُ** ok(lar)dan, sağa ve sola giden, hedefin kastını kastetmeyen (tür)dür. Kümeyt dedi ki:
Bu şuna (aittir); kişinin sözü onun oklarıdır;
Onlardan isabet eden vardır; zamanında da şaşıran **الخَطِلُ** vardır.

Ve cömert ata: **خَطِلُ اليدين** بالمعروف, yani: acele (denir). Ve elbiselerden **الخَطِل**: kalınlaşan, kabalaşan ve sertleşen (şey)dir. Dedi ki:
Onun için **أخطالاً** ve **نَرمَقا** hazırlarım.
Avcıyı kastediyor.

Ve koyundan **الخَطْلاء**: çok geniş kulaklı (olan)dır; ve onun iki kulağı iki nal gibi **خَطْلاوان**dır.

Ve **الخَيْطَل**: kedi; **خَيِاطِل** diye çoğul yapılır. Ve bir kadın **خَطَالة**: çok çirkin sözlü; ve onun **خَطَلُها**’sı, ayıp ve süsten olan çirkin sözlülüğüdür.

**طلخ**: **الطَّلْخ**: pislikle lekelemek ve kitabı ve benzerini bozmak.

Ve **واطَّلَخَ** gözünün yaşı: dağıldı. Dedi ki:
İhtiyarlamışsa şeyhte hayır yoktur,
Gözünün kenarı aktı da **فاطلَخَّا** oldu.

**لطخ**: **اللَّطْخ** **الطَّلْخ**’tan daha geneldir. Ve **اللُّطاخة**: **الطَّخلْ**’ın kalıntısı ve izi.

Ve **رجل لَطِخٌ**: yemeği pis (olan). Ve falancayı çirkin bir iş ve benzeriyle **لطَخْتُ**.

**خلط**: **اختَلَطَ** şey şeyle; ve onu **خَلَطتُه** **خَلْطاً**.

Ve **الخِلْط**: ilaç ve benzeri gibi karışımlardan her bir türün adıdır. Dedi ki:
İkisinden iki renkli iki **خِلْطَيْنَ** şerîcân;
Biri siyah, biri de rengi açık, batıya (meyilli).

Dedi ki: onu gece ve fecir sanıyorum.

Ve **الخَليط** da, içinde et ve içyağı bulunan sadeyağdandır.

Ve **الخَليط**: saman ve vakit, karışık (olan)dır.

Ve **الخُلَّيْطَي**: işin karıştırılması; o, işinden bir **خُلَّيطَي** içindedir.

Ve **الخِلاط**: kurdun koyunla karışmasıdır. Dedi ki:
Koyun sahipleri **بالخِلاط** ile (birbirine) kefil olur.

Ve adamın **خَليط**’i: onunla karışıp görüşenidir.

Ve **الخليط**: işi bir olan topluluktur. Dedi ki:
**الخليطُ** seher vaktinde ayrıldı da dağıldılar.

Ve **الخِلاط**: aygırın dişi deveyle karışması da (dır); **ثيله**’si onun **حياها**’sına karıştığında.

Ve adam, aygır için **أخلَطَ** etti: kamışını soktu ve onu doğrulttu.

Ve aklında **خُولِطَ**; **خِلاطاً** (oldu); o hâlde o **خِلْط**tur.

Ve **خَلِطٌ**: insanlarla karışık, sevdirilen (kimsedir); ve **امرأة** (da) **بالهاء** (ile).

Ve **الأَنْبِذة**’de iki **الخليطَيْن**’den nehiy olundu; o, iki türü—hurma ve kuru üzüm, yahut üzüm ve taze hurma—bir araya toplamaktır.

Ve onun sözü: **لا خِلاطَ ولا وِراطَ**; yani ne ayrıyı bir araya toplar ne de bir arada olanı ayırır. Ve **الوِراط**: aldatmadır.

Ve ekşinin üzerine saf süt sağarsan, o **الخليط**tir.

Ve **الخِلاطُ**: hastalığın içe karışmasıdır.

Ve aygır **أَخْلَطَ** ettiğinde: karıştı; ve adam onu **أخلَطَه** etti.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

خَلَطْتُ الشيءَ بغيره خَلْطاً فاخْتَلَطَ. وخالَطَهُ مُخالَطَةً وخِلاطاً. واخْتَلَطَ فلانٌ، أي فسَد عقلُه. والتَخليطُ في الأمر: الإفسادُ فيه. وقولهم: وقَعوا في الخُلَّيْطي أي اخْتَلَطَ عليهم أمرهم. والخَليطُ المُخالِطُ، كالنديم المُنادِم، والجليس المُجالِس. وهو واحدٌ وجمعٌ. وقال:
إنَّ الخليطَ أَجَدَّوا البَيْنَ فانْجَرَدوا
وقد يُجمع على خَلَطاءَ وخُلُطٍ. قال وَعْلَةُ الجَرْميُّ:
سائِلْ مُجاوِرَ جَرْمٍ هلْ جَنَيْتُ لهم		حَرباً تُفَرِّقُ بين الجيرَةِ الخُلُـطِ
وأما الحديث: "لا خِلاطَ ولا وِراطَ"، فيقال هو كقوله: "لا يُجمَع بين متفرِّق ولا يُفَرَّقُ بين مجتمعٍ خشيةَ الصدقةِ". والخُلْطَةُ: بالضم: الشِرْكةُ. والخِلْطَةُ: بالكسر: العِشْرَةُ. والخِلْطُ أيضاً: واحدُ أَخْلاطِ الطيب. والخِلْطُ أيضاً: السهمُ يَنْبُتُ عودُهُ على عِوَجٍ، فلا يزال يَتَعَوَّجُ وإنْ قُوِّمَ. ورجلٌ مِخْلَطٌ بكسر الميم: يُخالِطُ الأمور. يقال: فلانٌ مِخْلَطٌ مِزْيَلٌ، كما يقال: هو راتقٌ فاتقٌ. واسْتَخْلَطَ البعيرُ، أي قَعا. واَخْلَطَهُ صاحبُه، إذا جعل قضيبَه في الحَياءِ. والخَليطُ من العلَف: قَتٌّ وتبنٌ. وخولطَ الرجلُ في عقله خِلاطاً.

##### Türkçe

**خَلَطْتُ** şeyi başkasıyla **خَلْطاً** karıştırdım; derken o **اخْتَلَطَ** (karıştı). Ve onunla **مُخالَطَةً** ve **خِلاطاً** karışıp kaynaştı. Ve falan kimse **اخْتَلَطَ**; yani aklı bozuldu. Ve işte **التَخليطُ**: onda bozma. Ve onların sözü: **وقَعوا في الخُلَّيْطي**; yani işleri onlara karıştı. Ve **الخَليطُ**: karışıp kaynaşan; tıpkı **النديم** (sohbet arkadaşı) **المُنادِم** (içki arkadaşı) gibi, ve **الجليس** (oturan, meclis arkadaşı) **المُجالِس** (birlikte oturan) gibi. Ve o, tekil de çoğul da olur. Ve dedi ki:
إنَّ الخليطَ أَجَدَّوا البَيْنَ فانْجَرَدوا

Ve **خَلَطاءَ** ve **خُلُطٍ** üzere de çoğul yapılabilir. **وَعْلَةُ الجَرْميُّ** dedi ki:
سائِلْ مُجاوِرَ جَرْمٍ هلْ جَنَيْتُ لهم		حَرباً تُفَرِّقُ بين الجيرَةِ الخُلُـطِ

Ama hadis: "**لا خِلاطَ ولا وِراطَ**"; denilir ki o, şu sözü gibidir: "**لا يُجمَع بين متفرِّق ولا يُفَرَّقُ بين مجتمعٍ خشيةَ الصدقةِ**". Ve **الخُلْطَةُ**: (ضم ile) ortaklık. Ve **الخِلْطَةُ**: (كسر ile) birlikte yaşama/ülfet. Ve **الخِلْطُ** da: güzel koku karışımlarının **أَخْلاطِ**ından bir tekidir. Ve **الخِلْطُ** da: gövdesi eğrilik üzere biten ok; doğrultulsa bile eğrilmeye devam eder. Ve **مِخْلَطٌ** (mim’in kesriyle) adam: işleri birbirine karıştırıp durur. Denilir: falan kimse **مِخْلَطٌ مِزْيَلٌ**; tıpkı denildiği gibi: o **راتقٌ فاتقٌ**. Ve deve **اسْتَخْلَطَ**; yani dışkıladı. Ve sahibi onu **اَخْلَطَهُ**; kamışını hayâya soktuğu zaman. Ve yemden **الخَليطُ**: yonca ve saman. Ve adam aklında **خِلاطاً** ile **خولطَ** (karıştırıldı).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ط ل
خطل ، خلط ، لطخ ، لخط ، طلخ : مستعملات .
طلخ : قال اللَّيث : اطْلَخَّ دمعُ عينه _ أي :
تفرق وأنشد :
لاَ خَيْرَ في الشَّيخ إذا ما اجْلَخَّا
وَسَالَ غَرْبُ عَينِهِ فاطلخَّا
وقال أبو الهيثم : اطْلَخَّ دَمعُ عينِه _ إذا
سال .
ورُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّه كانَ في جِنَازَةٍ
فقَالَ : ) ( أَيُّكُمْ يَأْتِي المَدِينَةَ فَلاَ يَدَعْ فيها
وَثَناً إلا كسَرَهُ ولا صُورَةً إلاّ طلَّخها ،
ولا قَبْراً إلا سَوَّاهُ ) ( .
قال شمرُ : أَحْسب قوله : ) ( طَلَّخَهَا ) ( _ أي :
لَطَّخها بالطِّين حتى يَطْمسها ، وكأنَّه
مَقْلوبٌ .
قال شمِرٌ : ويكون ) ( طَلَّخْتُهُ ) ( _ أي : سوَّدْتُهُ ،
ومنه الليلَةُ الْمُطْلَخِمَّة ، والميم زائدةٌ .
وامرأةٌ طَلْخَاءُ _ إذا كانت حَمْقَاءَ .
ومنه قول الشاعر :
فلَمْ أَرَ مِثْلِي زَوْجَ طَلْخَاءَ خِرْمِلٍ
أَقَلَّ عِتَاباً في السَّدادِ وَأَشْكَعَا
قال : ويُرْوَى : زوجَ طَلخَاءَ لُطْخَةٍ
وَيقال : أَغْنُوا عَنَّا لُطَخَتَكُمْ .
لطخ : وقال الليث : الطَّلْخُ : اللَّطْخُ بالْقَذَرِ
وإفسادُ الكِتاب ونحوِه ، واللّطْخُ أَعَمُّ .
قال : ورجلٌ لَطِخ _ أي : قَذِرُ الأكل ،
ولَطَخْتُ فلاناً بأمرٍ قبيح .
أبو زيد : رجلٌ لُطَخَةٌ . . من رجالٍ لُطَخَاتٍ
وطَيْخَة من رجالٍ طَيْخَاتٍ . وهما الأحمق
الذي لا خير فيه .
ويقال : تَلَطَّخَ فلانٌ بأمرٍ قبيحٍ _ أي : تدنَّس
به .
قال شمر : وقال ابنُ شُمَيل : اللُّطَخَةُ :
الرجُلُ الفاسِدُ .
لخط : وأمَّا ) ( لَخَط ) ( : فإن الليث أهمله .
قال أبو الهيثم : قال ابن بُزُرْج _ في
) ( نوادره ) ( : قال خَيْشَنَة : يقالُ : قد الْتَخَطَ
الرجل من ذلك الأمر _ يريدُ : اخْتَلَطَ .
قال : وما اخْتلَط . . . إنما هو الْتَخَطَ .
خطل : قال الليث : الْخَطَلُ خِفَّةٌ وسرعة .
يقال للأحْمَق العَجِل : خطِلٌ ، وللمقاتل
السَّريع الطّعْن : خَطِلٌ ، وأنشد :
أَحْوَسُ فِي الظّلمَاء بالرُّمْح الْخَطِلْ
ويقال للجَوَادِ من الرجال _ : خَطِلُ اليدين
خَضِلٌ بالمعروف _ أي : عَجِلٌ عند
الإعطاء .
قال : والخَطِلُ : ما غَلُظَ من الثياب وخَشُن
وجَفَا ، وأنشد :
أَعَدَّ أَخْطَالاً له ونَرْمَقاً
يَعْني الصَّيَّادَ .
أبو عبيد : الْهُرَاء : المنطق الفاسد ويقال :
الكثير . . والْخَطَلُ مثله .
وقال ابن الأعرابي _ في قول رؤبة _ :
وَدَغْيَةٍ منْ خَطِلٍ مُغْدَوْدِنِ
الخَطِلُ : المضطرب .
وقال الليث : الْخَطْلاءُ _ من الشاءِ _ :
العريضة الأُذُنينِ جدّاً .
أُذُناهُ خَطْلاَوَانِ . . كأنهما نَعْلان .
ويقال للمرأة الجافية الخُلُقِ : خَطْلاءُ .
ونسوةٌ خُطْلٌ ، وثوب خَطِل : يَنْجَرُّ على
الأرض مِنْ طُوله . . ورجل أخْطلُ اللسان
_ إذا كان مضطربَ اللسانِ مُفَوَّهاً .
أبو عبيد _ عن أبي عمرو _ خَطِلَ الرجل
في كلامه ، وأَخْطَلَ في كلامه : بمعنًى
واحدٍ .
ثعلبٌ _ عن ابن الأعرابي _ : هي الْهِرُّ
والخَيْطلُ ، والْخَازَبَازِ .
وقال الليث : الخيطلُ : السِّنَّوْر .
خلط : قال الليث : خَلطْتُ الشّيءَ بالشّيْء
خلْطاً فاخْتلَطَ ، والخِلْط كل نوع من
الأَخْلاَط كأخلاَط الدَّواء ونحوِه .
قال : والْخَلِيطُ _ من السِّمَنِ _ : الذي فيه
شَحْمٌ ولَحْمٌ .
والْخَلِيطُ : تبْنٌ وقَتٌ مُخْتلِطَان . وخَليطُ
الرَّجُل : مُخَالِطُه .
والخليطُ : القومُ الذين أَمْرُهم واحِدٌ
_ وأنشد :
بَانَ الْخَلِيطُ بِسُحْرَةٍ فتبدَّدُوا
والْخُلَّيْطَى : تخليطُ الأمر _ إنه لفي خُلَّيْطَى
مِن أَمْره .
قلتُ : وقد تُخَفَّفُ اللام فيقال : خُلَيْطَى .
ويقال للقوم _ إذا خَلَطُوا مالَهُم بعضَه
ببعضٍ _ : خُلَيْطَى .
وأنشدني بعضُهم :
وَكُنَّا خُلَيْطَى في الْجِمَال فَأَصْبَحتْ
جِمَالي تُوَالي وُلَّهاً مِنْ جِمَالِكَ
ورُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّه قال :
) ( لاَ خِلاَطَ وَلاَ شِنَاقَ في الصَّدَقَةِ ) ( .
وفي حديث آخر : ) ( وَمَا كَانَ مِنْ خَلِيطَيْن
فإنَّهُمَا يَتَرَاجعانِ بَيْنهُمَا بِالسَّوِيَّةِ ) ( .
وكان أبو عُبَيْدٍ فَسَّرَ هذا الحديثَ في كتا ب
) ( غَرِيب الحديث ) ( فثَبجَّه ولم يحصِّل تفسيراً
يُبْنَى عليه ، ثم ألَّفَ كتابَ ) ( الأمْوَال ) ( وقرأهُ
عَلَيَّ أبو الحُسَيْن الْمُزَنِيُّ رِوَايَةً عن عَليِّ بنِ
عبد العزيز _ عن أبي عبيد وفَسَّرَه فيه عَلَى
نحو ما فَسَّرَه الشَّافِعِيُّ .
أخبرنا عبدُ الملك _ عن الرَّبيعِ . . عن
الشَّافِعي _ أنه قال :
الذي لا أَشُكُّ فيه أن ) ( الْخَلِيطَيْن ) ( :
الشَّرِيكَانِ لَمْ يقتَسِمَا المَاشِيةَ ، وتراجُعُهُما
_ بالسَّوِيَّةِ : _ أن يكونا خَلِيطَيْن في الإبل
يَجِبُ فيها الْغَنَمُ ، فَتُوجَدُ الإبل في يد
أحدهما فَتُؤْخَذُ منه صدقتُهُمَا فيرجعُ على
شريكه بالسَّوِيَّة .
قال الشافعيُّ : وقد يكونُ الْخَلِيطانِ :
الرجلَيْنِ يَتَخَالَطانِ بِمَاشِيَتهِما ، وإن عَرَفَ
كلُّ واحد منهما ماشِيَتَهُ .
قال : ولا يكونان ) ( خَلِيطَيْنِ ) ( حتى يُرِيحَا
ويَسْرَحَا ويَسْقِيَا معاً . وتَكُونَ فحولُهُما
) ( مُخْتَلِطَةً ) ( ، فإذا كانا هكذا صَدَّقَا صَدَقَةَ
الواحد ، بكلِّ حال .
قال : وإن تفرَّقَا في مُرَاحٍ أو سَقْي أو
فَحُولٍ ، فليسا ) ( خَلِيطَينِ ) ( ، ويُصَدَّقَانِ صَدَقَةَ
الاثنين .
قال ولا يكونان : ) ( خَلِيطَيْنِ ) ( حتَّى يَحُولَ
عليهما الْحَوْلُ ، من يوم ) ( اخْتَلَطَا ) ( فإذا
حال عليهما حَوْلٌ من يومِ ) ( اخْتَلَطَا ) ( زُكِّيَا
زكاةَ الواحِدِ .
قُلْتُ _ وشَرْحُ ذلك أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) : أوجب
على مَنْ مَلَكَ أربعين شاةً فحال عليها
الْحَوْلُ _ من يوم ملَكهَا _ شاةً .
وكذلك : إذا مَلَكَ أَكْثَرَ منها إلى تمام مائة
وعشرينَ _ ففيها شاةٌ واحدةٌ ، فإذا زادتْ
شاةٌ واحدة على مائة وعشرين ففيها
شَاتَانِ .
ولو أنَّ ثَلاَثَةَ نَفَرٍ مَلَكُوا مائةً وعشرين
شاةً . لكُلِّ واحدٍ منهم أربعُونَ شاةً ، ولم
يكونوا ) ( خُلَطَاءَ ) سنةً كاملةً فعلى كلِّ واحدٍ
منهم شاةٌ _ فإن صاروا ) ( خُلَطَاءَ ) ( وجَمَعُوها
على راعٍ واحدٍ سنةً كاملةً وجَبَتْ عليهم
جميعا شاةٌ واحدةٌ لأنهم يُصَدِّقُون صَدَقَة
الواحد إذا اخْتَلطُوا .
وكذلك إذا كانوا ثلاثة بينهم أربعُون شاةً
_ وهم ) ( خُلَطَاءُ ) ( _ فإنَّ عليهم شاةً ، كأنهُ
مَلَكَهَا رجلٌ واحد .
فهذا تفسير ) ( الْخُلَطَاءِ ) ( في المواشي من
الإبل والغَنَم ، والبقر .
وأما تفسيرُ ) ( الْخَلِيطَيْنِ ) ( الذي جاء في باب
) ( الأشْرِبَةِ ) ( وما جاء فيهما من النَّهي عن
شُرْبِهِمَا ، فهو شَرَابٌ يُتَّخَذُ من التمْرِ
والبُسْرِ ، أو مِنَ العنبِ والزبيب ، أو من
التمْر والعنبِ .
وقَوْلُ الله جلّ وعزّ : ( وَإِنَّ كَثِيراً مِنَ الْخُلَطَاءِ
لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلاَّ الذِّينَ ءَامَنُوا وَعَمِلُوا
الصَّالِحتِ ( [ ص : 24 ] .
فالْخُلَطَاءُ _ ههنا _ : الشُّرَكاءُ ، الذين
لا يتميَّز مِلْكُ كلِّ واحدٍ مِنْ مِلْكِ أَصْحابه
إلا بالقسمة .
وقد يكون ) ( الْخُلَطَاءُ ) ( _ أيضاً _ أن يَخْلِطوا
العَيْنَ الُتمَيِّزِ بالعَيْنِ المُتَمَيِّزِ _ كما فسَّر
الشَّافِعيُّ _ ويكونُونَ مجتمعين كالْحِلَّةِ
تشْتَمِل على عَشْرة أَبيات . . لِصَاحبِ كلِّ
بيتٍ ماشيةٌ على حِدَةٍ فَيجْمعونَ مواشِيَهُم
كلَّها على راعٍ واحدٍ ، يرعاها معاً ،
ويُورِدُها الماءَ معاً وكلُّ واحدٍ منهم يعرفُ
مَالَه بسمتِهِ ونِجَارهِ .
ورَوَى أبو العباس _ عن ابن الأعرابي _
قال : الْخِلاَطُ أن يأتيَ الرجلُ إلى مُرَاح
آخَرَ فيأخذَ منه جَمَلاً فَيُنْزِيَهُ على ناقَتِهِ سرّاً
من صاحبِه .
قال : والْخِلاَطُ _ أَيضاً : أَنْ لاَ يُحسنَ
الجملُ الْقُعُوَّ على طَرُوقتهِ فَيأخذَ الراعي
قضيبَه ويهْدِيهُ لِلْمَأْتَى حتى يُولِجَهُ .
والْخَلِيطُ : الصاحب . . والْخَلِيط : الجارُ .
ويكون واحداً وجمْعاً ، ومنه قول جَرِيرٍ :
بانَ الخليطُ ولو طُووِعْتُ ما بَانَا
فهذا واحدٌ .
وقال زُهَيْرٌ في الْجَمْعِ :
بانَ الخَليطُ وَلَمْ يَأْوُوا لِمَنْ تَرَكُوا
فهؤلاء جمْعٌ .
ويقال : ) ( خُولِط ) ( الرجل . . فهو ) ( مخَالَطٌ ) ( ،
و ) ( اخْتَلَطَ ) ( عقله . . فهو ) ( مُخْتَلِطٌ ) ( _ إذا تغيَّر
عقلُهُ .
وقال الليث : الْخِلاَطُ : مُخَالَطَةُ الذئْبِ
الغنمَ ، وأنشد :
يَضْمَنُ أَهْلُ الشَّاءِ في الْخِلاَطِ
قال : والخِلاَطُ : مَخَالَطَةُ الداء الجوْفَ .
قلت : والْخِلاَطُ : مخالطة الرجلِ أَهْلَه _ إذا
جامعها ، وكذلك مُخَالَطَةُ الجملِ الناقَةَ _ إذا
خَالَطَ ثَيْلُه حَيَاءَها .
أبو عبيد _ عن أبي زيد _ قال : إذا قَعَا
الفَحْلُ عَلَى الناقة فلم يسترشد لحيائها
حتى يُدْخِلَهُ الراعي ، أو غيرهُ . قيل : قد
أَخْلَطَهُ إِخْلاَطاً ، وأَلْطَفَه إلطافاً ، فهو
يُخْلِطُه ويُلْطِفُهُ ، فإن فعَلَ الجملُ ذلك من
تلقاء نفسه قيل : قد اسْتَخْلَط واستلْطَفَ .
وقال الليث : رجلٌ خَلِطٌ : مُخْتَلِطٌ بالناس
متحبِّبٌ ، وامرأةٌ خَلِطةٌ كذلك .
وقال الأصمعي : الْخِلْطُ من السهام : الذي
يَنْبتُ عُودُه على عِوَجٍ ؛ فلا يزالُ يَعْوَجُّ
_ وإن قُوِّم .
وقال ابن شُميل : جَملٌ مُخْتَلِطٌ ، وناقة
مُخْتَلِطَةٌ _ إذا سَمنا ، حتى اخْتَلَطَ الشَّحْمُ
باللَّحْم .
أبو العباس _ عن ابن الأعرابي قال _ :
الْخُلُطُ : الْمَوَالِي ، والْخُلُطُ : الشركاء ،
والْخُلط : جِيرَان الصَّفاء .
وقال أبو زيد : يقال : ) ( اختَلَطَ اللَّيْلُ
بالتُّرَابِ ) ( _ إذا اخْتَلَطَ عَلَى القوم أمْرُهم
) ( واخْتَلَطَ الْمَرْعِيُّ بالْهَمَلِ ) ( .

##### Türkçe

خ ط ل
**خطل** , **خلط** , **لطخ** , **لخط** , **طلخ** : kullanılagelenlerdir.

**طلخ** : **اللَّيث** dedi: **اطْلَخَّ** gözünün yaşı; yani: dağıldı. Ve şu beyti okudu:
Şeyhte hayır yoktur, ne zaman ki **اجْلَخَّا**
Ve gözünün yaşı aktı da **فاطلخَّا**

**أبو الهيثم** dedi: **اطْلَخَّ** gözünün yaşı, eğer aktıysa.

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki o bir cenazede idi; dedi ki: “Sizden hanginiz Medine’ye gelir de orada bir put bırakmaz, mutlaka onu kırar; bir suret bırakmaz, mutlaka onu **طلَّخها**; bir kabir bırakmaz, mutlaka onu düzler.”

**شمر** dedi: Sanırım onun sözü: “**طَلَّخَهَا**”; yani: onu çamurla **لَطَّخها** ki onu silsin; ve sanki o ters çevrilmiştir.

**شمِرٌ** dedi: Ve “**طَلَّخْتُهُ**” olur; yani: onu kararttım. Ondandır: **الليلَةُ الْمُطْلَخِمَّة**; ve **الميم** ziyadedir.

Ve bir kadın **طَلْخَاءُ**: eğer ahmak ise.

Ondandır şairin sözü:
Benim gibisini görmedim: **طَلْخَاءَ** bir **خِرْمِلٍ**’in kocası,
Düzgünlükte daha az azarlayan ve daha **أَشْكَعَا**.

Dedi: Ve şöyle rivayet olunur: **زوجَ طَلخَاءَ لُطْخَةٍ**.
Ve denir: Bizden sizin **لُطَخَتَكُمْ**’ünüzü uzak tutun.

**لطخ** : **الليث** dedi: **الطَّلْخُ**: pislikle **اللَّطْخُ** ve kitabı ve benzerini bozmak; **اللّطْخُ** daha geneldir.

Dedi: Ve bir adam **لَطِخ**; yani: yemeği pis.
Ve falanı çirkin bir işle **لَطَخْتُ**.

**أبو زيد**: Bir adam **لُطَخَةٌ**… **لُطَخَاتٍ** adamlardan; ve **طَيْخَة** **طَيْخَاتٍ** adamlardan. İkisi de: içinde hayır olmayan ahmaktır.

Ve denir: Falan çirkin bir işle **تَلَطَّخَ**; yani: onunla kirlendi.

**شمر** dedi: **ابنُ شُمَيل** dedi: **اللُّطَخَةُ**: bozuk adamdır.

**لخط** : Ama “**لَخَط**”a gelince: **الليث** onu ihmal etti.

**أبو الهيثم** dedi: **ابن بُزُرْج** — **نوادره**’sinde — dedi: **خَيْشَنَة** dedi: Denir ki: adam o işten **الْتَخَطَ**; istiyor ki: **اخْتَلَطَ**.

Dedi: Ve **اخْتلَط** değil… ancak o **الْتَخَطَ**’dır.

**خطل** : **الليث** dedi: **الْخَطَلُ** hafiflik ve sürattir.

Aceleci ahmağa denir: **خطِلٌ**; ve hızlı saplayan savaşçıya: **خَطِلٌ**. Ve şu beyti okudu:
Karanlıkta mızrakla **الْخَطِلْ** olan **أَحْوَسُ**

Ve erkeklerden cömert olana denir: **خَطِلُ اليدين**; **خَضِلٌ** iyilikle; yani: vermede acelecidir.

Dedi: Ve **الخَطِلُ**: elbiselerden kalınlaşan, sertleşen ve kabalaşandır. Ve şu beyti okudu:
Ona **أَخْطَالاً** ve **نَرْمَقاً** hazırladı
Avcıyı kastediyor.

**أبو عبيد**: **الْهُرَاء**: bozuk söz; ve denir: çok… ve **الْخَطَلُ** onun gibidir.

**ابن الأعرابي** dedi — **رؤبة**’nin sözü hakkında —:
Ve **وَدَغْيَةٍ**’den, **خَطِلٍ** **مُغْدَوْدِنِ**’den
**الخَطِلُ**: çalkantılı olandır.

**الليث** dedi: **الْخَطْلاءُ** — koyundan —: iki kulağı pek geniş olandır.

Onun iki kulağı **خَطْلاَوَانِ**… sanki ikisi iki nal.

Ve huysuz tabiatlı kadına denir: **خَطْلاءُ**.
Ve kadınlar: **خُطْلٌ**.
Ve bir elbise **خَطِل**: uzunluğundan yere sürünür…
Ve bir adam **أخْطلُ اللسان**: eğer dili çalkantılı, çok konuşan ise.

**أبو عبيد** — **أبي عمرو**’dan —: Adam sözünde **خَطِلَ**; ve sözünde **أَخْطَلَ**: tek bir manadadır.

**ثعلبٌ** — **ابن الأعرابي**’den —: O, **الْهِرُّ** ve **الخَيْطلُ** ve **الْخَازَبَازِ**’dir.

**الليث** dedi: **الخيطلُ**: kedi.

**خلط** : **الليث** dedi: Bir şeyi bir şeyle **خَلطْتُ**; **خلْطاً**; sonra **اخْتلَطَ**. Ve **الخِلْط**: her türden karışım; ilacın karışımları ve benzeri gibi.

Dedi: Ve **الْخَلِيطُ** — yağdan —: içinde iç yağı ve et olan.

Ve **الْخَلِيطُ**: karışık iki şey: saman ve **قَتٌ**.
Ve adamın **خَليطُ**’u: onunla karışıp görüşenidir.

Ve **الخليطُ**: işi bir olan topluluk. Şu beyti okudu:
**الْخَلِيطُ** seher vaktinde ayrıldı da dağıldılar

Ve **الْخُلَّيْطَى**: işin karıştırılması; o, işinde bir **خُلَّيْطَى** içindedir.

Dedim: Ve **اللام** hafifletilebilir de **خُلَيْطَى** denir.

Ve kavme denir — mallarını birbirine karıştırdıklarında —: **خُلَيْطَى**.

Bana bazısı şu beyti okudu:
Develerde biz **خُلَيْطَى** idik; sonra sabahladı da
Benim develerim, senin develerinden bir şaşkınlıkla ardı ardına gider

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki dedi: “Sadakada ne **خِلاَطَ** vardır ne **شِنَاقَ**.”

Başka bir hadiste: “İki **خَلِيطَيْن**’den olan şeyde, ikisi aralarında eşitlikle birbirlerine rücu ederler.”

**أبو عُبَيْدٍ** bu hadisi **غَرِيب الحديث** kitabında açıklamıştı; fakat onu karıştırdı ve üzerine bina edilecek bir açıklama elde etmedi. Sonra **الأمْوَال** kitabını telif etti; onu bana **أبو الحُسَيْن الْمُزَنِيُّ** rivayet olarak **عَليِّ بنِ عبد العزيز**’den, o da **أبي عبيد**’den okudu; ve onu, **الشَّافِعِيُّ**’nin açıkladığına benzer şekilde onda açıkladı.

Bize **عبدُ الملك** haber verdi — **الرَّبيعِ**’den… **الشَّافِعي**’den — ki o dedi:
Şüphe etmediğim şey: **الْخَلِيطَيْن**: hayvan sürüsünü paylaşmamış iki ortaktır. Ve ikisinin rücuu — eşitlikle —: develerde iki **خَلِيطَيْن** olmalarıdır; onda koyun gerekir; develer ikisinden birinin elinde bulunur da ikisinin sadakası ondan alınır; sonra o, ortağına eşitlikle döner.

**الشافعيُّ** dedi: Ve **الْخَلِيطانِ** olabilir: iki adamın, hayvanlarıyla birbirine karışması; her biri kendi hayvanını bilse bile.

Dedi: Birlikte barındırmadıkça, birlikte otlatmadıkça ve birlikte sulamadıkça iki **خَلِيطَيْن** olmazlar. Ve onların erkekleri **مُخْتَلِطَةً** olur. Böyle olduklarında, her hâlükârda bir kişinin sadakasıyla sadaka verirler.

Dedi: Eğer barınakta veya sulamada veya erkeklerde ayrılırlarsa, iki **خَلِيطَينِ** değildirler; ve iki kişinin sadakasıyla sadaka verilirler.

Dedi: Ve iki **خَلِيطَيْنِ** olmazlar; ta ki onlara, **اخْتَلَطَا** gününden itibaren yıl dönsün. Onlara **اخْتَلَطَا** gününden bir yıl dönünce, bir kişinin zekâtıyla zekât verilir.

Dedim: Bunun açıklaması şudur ki Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ), kırk koyuna sahip olana ve üzerine yıl dönene — onu mülk edindiği günden itibaren — bir koyun vacip kıldı.

Aynı şekilde: ondan daha fazlasına, yüz yirmiye tamam oluncaya kadar — onda bir koyun vardır; yüz yirminin üzerine bir koyun daha artarsa onda iki koyun vardır.

Eğer üç kişi yüz yirmi koyuna sahip olsalar; her birinin kırk koyunu olsa; ve bir tam yıl **خُلَطَاءَ** olmasalar; her birinin üzerine bir koyun vardır. Eğer **خُلَطَاءَ** olurlarsa ve onları bir çoban üzerinde bir tam yıl toplarlarsa, hepsinin üzerine bir koyun vacip olur; çünkü **اخْتَلطُوا**’larında bir kişinin sadakasıyla sadaka verirler.

Aynı şekilde, eğer üç kişi arasında kırk koyun olsa — ve onlar **خُلَطَاءُ** olsalar — onların üzerine bir koyun vardır; sanki onu bir adam mülk etmiş gibidir.

İşte bu, develer, koyun ve sığırdan olan hayvanlarda **الْخُلَطَاءِ**’nın tefsiridir.

Ama **الأشْرِبَةِ** babında gelen **الْخَلِيطَيْنِ**’in tefsiri ve ikisini içmekten nehyin geldiği şey: hurmadan ve **البُسْرِ**’den yapılan bir içkidir; yahut üzüm ve kuru üzümden; yahut hurma ve üzümden.

Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( وَإِنَّ كَثِيراً مِنَ الْخُلَطَاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلاَّ الذِّينَ ءَامَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحتِ ( [ ص : 24 ] .

Burada **الْخُلَطَاءُ**: ortaklardır; her birinin mülkü, taksim dışında, arkadaşlarının mülkünden ayrışmaz.

Ve **الْخُلَطَاءُ** — ayrıca — ayırt edilebilir ayn’ı ayırt edilebilir ayn ile karıştırmalarıdır — **الشَّافِعيُّ**’nin açıkladığı gibi — ve bir araya gelmiş olurlar; bir **الْحِلَّةِ** gibi: on ev içerir… her ev sahibinin ayrı ayrı hayvanı vardır; sonra hayvanlarının hepsini bir çoban üzerinde toplarlar; o, onları birlikte güder; onları suya birlikte götürür; ve her biri malını nişanı ve damgasıyla bilir.

**أبو العباس** — **ابن الأعرابي**’den — rivayet etti; dedi: **الْخِلاَطُ**: adamın başka bir ağıla gelmesi, oradan bir deve alması ve onu sahibinden gizlice dişisinin üzerine sıçratmasıdır.

Dedi: Ve **الْخِلاَطُ** — ayrıca — devenin kendi dişisine **الْقُعُوَّ**’u iyi yapmaması; çobanın çubuğunu alıp onu girişe yöneltmesi, ta ki onu içeri sokuncaya kadar.

Ve **الْخَلِيطُ**: arkadaş… ve **الْخَلِيط**: komşu.

Tekil ve çoğul olur. Ondandır **جَرِيرٍ**’in sözü:
**الخليطُ** ayrıldı; eğer boyun eğdirilseydim ayrılmazdı

Bu tekildir.

**زُهَيْرٌ** çoğulda dedi:
**الخَليطُ** ayrıldı ve terk ettikleri kimseye sığınmadılar

Bunlar çoğuldur.

Ve denir: adam **خُولِط**… o da **مخَالَطٌ**’tır.
Ve aklı **اخْتَلَطَ**… o da **مُخْتَلِطٌ**’tır; eğer aklı değiştiyse.

**الليث** dedi: **الْخِلاَطُ**: kurdun koyunla **مُخَالَطَةُ**’sıdır. Ve şu beyti okudu:
Koyun ehli **الْخِلاَطِ**’ta teminat verir

Dedi: Ve **الخِلاَطُ**: hastalığın içe **مَخَالَطَةُ**’sıdır.

Dedim: Ve **الْخِلاَطُ**: adamın ehlini **مخالطة**’sıdır; eğer onunla cima ederse. Ve aynı şekilde devenin dişiyi **مُخَالَطَةُ**’sı; eğer onun **ثَيْلُه**’u onun **حَيَاءَها**’sına karışırsa.

**أبو عبيد** — **أبي زيد**’den — dedi: Eğer erkek deve dişinin üzerine çöker de onun **حيائها**’sına yol bulamaz; ta ki çoban veya başkası onu içeri sokuncaya kadar; denir ki: onu **أَخْلَطَهُ** **إِخْلاَطاً**; ve onu **أَلْطَفَه** **إلطافاً**; o da onu **يُخْلِطُه** ve **يُلْطِفُهُ**. Eğer deve bunu kendi kendine yaparsa denir ki: **اسْتَخْلَط** ve **استلْطَفَ**.

**الليث** dedi: Bir adam **خَلِطٌ**: insanlarla karışan, sevimli olandır; ve bir kadın **خَلِطةٌ** da böyledir.

**الأصمعي** dedi: Oklardan **الْخِلْطُ**: sapı eğrilik üzere biten; bu yüzden — doğrultulsa bile — eğrilmeye devam edendir.

**ابن شُميل** dedi: Bir deve **مُخْتَلِطٌ**, ve bir dişi deve **مُخْتَلِطَةٌ**: eğer semirdilerse; ta ki iç yağı etle **اخْتَلَطَ** edinceye kadar.

**أبو العباس** — **ابن الأعرابي**’den — dedi:
**الْخُلُطُ**: mevalîdir; ve **الْخُلُطُ**: ortaklardır; ve **الْخُلط**: safiyet komşularıdır.

**أبو زيد** dedi: Denir ki: **اختَلَطَ اللَّيْلُ بالتُّرَابِ**; eğer kavme işleri karıştıysa.
Ve: **واخْتَلَطَ الْمَرْعِيُّ بالْهَمَلِ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء واللام وما يثلثهما)
  (خلم)  الخاء واللام والميم أصلٌ واحد يدل على الإلْفِ والمُلازَمة. فالخِلْم: كِناس الظّبى، ثمَّ اشتقَّ منه الخِلْم، وهو الخِدْن. والأصل واحد.
  (خلو)  الخاء واللام والحرف المعتل أصلٌ واحد يدلُّ على تعرِّي الشَّيء من الشيء. يقال هو خِلْوٌ من كذا، إذا كان عِرْواً منه. وخَلَتِ الدار وغيرُها تخلُو. والخَلِيّ: الخالي من الغَمّ. وامرأةٌ خَلِيَّة: كنايةٌ عن الطَّلاق، لأنّها إذا طُلّقت فقد خَلَتْ عن بعلها. ويقال خلا لِيَ الشّيءُ وأخلى. قال:
أعاذلَََُ هل يأتِي القَبَائلَ حظُّها *** مِن الموتِ أم أخْلَى لنا الموتُ وَحْدَنا([1])  والخَلِيّة: الناقة تُعطَف على غير ولدِها، لأنّها كأنّها خَلَتْ من ولدها الأول. والقرون الخالية: الموَاضِي. والمكان الخَلاء: الذي لا شيءَ به. ويقال ما في الدار أحدٌ خلا زَيْدٍ وزيداً، أي دَع ذِكرَ زيدٍ، اخْلُ من ذكر زيد. ويقال: افعَلْ ذاكَ وخَلاَك ذَمٌّ، أي عَدَاك وخلَوْت منه وخلا منك.
  ومما شذَّ عن الباب الخَلِيَّة: السفينة، وبيت النَّحل. والخَلا: الحشيش. وربَّما عبَّرُوا عن الشيء الذي يخلُو من حافِظِه بالخَلاة، فيقولون: هو خَلاَةٌ لكذا([2])، أي هو مِمَّن  يُطْمَع فيه ولا حافِظَ له. وهو من الباب الأوّل.
  وقال قوم: الخَلْيُ القَطْع، والسيف يَخْتَلِي، أي يقتَطع. فكأنَّ الخلا سُمِّي بذلك لأنّه يُخْتَلى، أي يُقْطَع.
  ومن الشاذّ عن الباب: خلا به، إذا سَخِر به.
  (خلب)  الخاء واللام والباء أصولٌ ثلاثة: أحدها إمالة الشيء إلى نفسك، والآخر شيءٌ يشمل شيئاً، والثالث فسادٌ في الشيء.
  فالأوّل: مِخْلب الطائر؛ لأنه يَخْتلِب به الشيءَ إلى نَفْسه. والمِخْلب: المِنْجل لا أسنانَ لـه. ومن الباب الخِلاَبَة: الخِداع، يقال خَلَبَه بمنطقِه. ثمَّ يحمل على هذا ويُشتقُّ منه البَرْق الخُلَّب: الذي لا ماءَ معه، وكأنّه يَخْدَع، كما يقال للسَّراب خادعٌ.
  وأما الثاني: فالخُلْبُ اللِّيف، لأنه يشمل الشّجرة. والخِلْب، بكسر الخاءِ: حِجاب القَلْب، ومنه قيل للرجل: "هو خِلْبُ نِساءٍ"، أي يحبُّه النساء.
  والثالث: الخُلْب، وهو الطِّين والحمْأَة، وذلك ترابٌ يفسده. ثم يشتقّ منه امرأةٌ خَلْبَنٌ، وهي *الحَمْقَاء. وليست من الخِلابة. ويقال للمهزولة خَلْبَنٌ أيضاً.
  فأمَّا الثوب المخلَّب فيقولون: إنّه الكثيرُ الألوان، وليس كذلك، إنَّما المُخَلَّبُ الذي نُقِش نقوشاً على صورِ مَخَالِيبَ، كما يقال مُرَجَّلٌ للذي عليه صُوَرُ الرِّجال([3]).
  (خلج)  الخاء واللام والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على لَيٍّ وفَتْلٍ وقِلّةِ استقامة. فمن ذلك الخليجُ، وهو ماء يَمِيل مَيْلَةً عن مُعْظَم الماءِ فيستقرُّ. وخليجا النَّهر أو البحر: جناحاه([4]). وفلان يتخلَّج في مِشيته، إذا كان يتمايَلُ. ومن ذلك قولهم: خَلَجنِي عن الأمر، أي شَغَلني، لأنَّه إذا شغله عنه فقد مال به عنه. والمخلوجة: الطَّعنة التي ليست بمستوِية، في قول امرئ القيس:
نَطْعُنُهُم سُلْكَى ومخلوجةً *** كَرَّكَ لأْمَيْنِ على نابِل([5])  فالسُّلْكَى: المستوية. والمخلوجة: المنحرفة المائلة.
  ومنه قولهم: خَلَجْتُ الشّيءَ من يده، أي نزعتُه. وخالَجْت فُلاناً: نازعتُه. وفي الحديثِ في قراءة القرآن: "لَعَلَّ بَعضَكُم خالجنِيها([6])". والخليج: الرَّسَن، سُمِّي بذلك لأنّه يُلوَى لَيّاً ويُفْتَل فَتْلاً. قال:
وباتَ يُغَنِّي في الخليجِ كأنَّه *** كُمَيْتٌ مُدَمَّىً ناصعُ اللَّونِ أَقْرَحُ([7])  ويقال خلجَتْه الخوالجُ، كما يقال عَدَتْه العَوادِي. وأما قولُ الحطيئة:
  * بمخلُوجةٍ فيها عن العَجْزِ مَصْرَِفُ([8]) *
  فإنّه يصِفُ الرَّأي، وشبَّهَه بالحبل المحكَم المفتول. فهذا إذاً تشبيهٌ. ويجوز أن يكون لمَّا قيل: فيها عن العَجز مصرفٌ، جعلَها مخلوجة، لأنّه قد عُدِل بها عن العَجز.
  فأمّا قولهم: خُلِجَتِ النَّاقةُ، وذلك إذا فطَمتْ ولدها فقَلَّ لبنُها، فهو من الباب، لأنّه عُدِلَ بها عن ولدها وعدَل ولَدُها عنها. ويقال سحابٌ مخلوجٌ: متفرِّق. فإن كان صحيحاً فهو من الباب، لأنّ قِطعةً منه تميل عن الأُخرى. والخَلَجُ: فسادٌ وداءٌ([9]). وهو من الباب.
  (خلد)  الخاء واللام والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الثبات والملازمَة، فيقال: خَلَدَ: أقام، وأخلَدَ أيضاً. ومنه جَنَّةُ الخُلْدِ. قال ابن أحمر:
خَلَدَ الحبيبُ وبادَ حاضِرُهُ *** إلاَّ مَنازِلَ كلُّها قَفْرُ  ويقولون رجلٌ مُخْلَدٌ ومُخْلِد([10])، إذا أبطأ عنه المشِيب. وهو من الباب، لأنَّ الشَّباب قد لازمَه ولازَمَ هو الشباب. ويقال أخْلَدَ إلى الأرض إذا لَصِق بها. قال الله تعالى: ﴿وَلَكِنَّهُ أخْلَدَ إلَى الأَرْضِ﴾ [الأعراف 176]. فأما قوله تعالى: ﴿وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلّدُونَ﴾ [الإنسان 19]، [فهو] من الخُلْد، وهو البقاء، أي لا يموتون. وقال آخرون: من الخِلَد، والخِلَدُ: جمع خِلَدة وهي القُرْط. فقوله: ﴿مُخَلّدُونَ﴾ أي مقرَّطون مشنَّفون. قال:
ومخَلّدَاتٌٍ باللُّجَينِ كأنَّما *** أعجازُهُنَّ أَقاوِزُ الكُثْبَان([11])  وهذا قياسٌ صحيح، لأنّ الخِلَدةَ ملازمةٌ للأُذُن.
  والخَلَد: البال، وسمِّي بذلك لأنّه مستقرٌّ [في] القلب ثابتٌ.
  (خلس)  الخاء واللام والسين أصلٌ واحد، وهو الاختطاف والالتماع. يقال اختلَسْتُ الشَّيءَ. وفي الحديث: "لا قَطْعَ في الخُلْسَة". وقولهم: أَخْلَسَ رأسُه، إذا خالَطَ سوادَه البياضُ، كأنَّ السوادَ اخْتُلِس منه فصارَ لُمَعاً. وكذلك أخْلَسَ النّبتُ، إذا اختلط يابسُه برطْبِه.
  (خلص)  الخاء واللام والصاد أصل واحد مطَّرِد، وهو تنقيةُ الشَّيء وتهذيبُه. يقولون: خلَّصتُه من كذا وخَلَصَ هو. وخُلاصة السَّمْنِ: ما أُلقِيَ فيه من تَمْرٍ أو سَويق ليخلُصَ به.
  (خلط)  الخاء واللام والطاء أصلٌ واحد مخالفٌ للباب الذي قَبلَه، بل هو مُضَادٌّ لـه. تقول: خلَطْت الشَّيءَ بغيره فاختلط. ورجل مِخْلَطٌ، أي حَسَن المداخَلة للأمورِ. وخِلافُه المِزْيل. قال أوس:
وإن قالَ لي ماذا تَرَى يستشيرُني *** يَجدُني ابنُ عَمِّي مِخْلَطَ الأمر مِزْيَلاَ([12])  والخليط: المجاوِر. ويقال: الخِلْط السّهمُ ينبُتُ عودُه على عِوَجٍ، فلا يزالُ يتعوّجُ وإن قُوِّم. وهذا من الباب؛ لأنّه ليس يُخَالَط في الاستقامة. ويقال استَخْلَط *البعيرُ، وذلك أن يَعْيا بالقَعْو على النّاقة([13]) ولا يَهتدِي لذلك، فيُخْلَطَ له ويُلْطَف له.
  (خلع)  الخاء واللام والعين أصلٌ واحد مطرّد، وهو مُزايَلة الشَّيء الذي كان يُشتَمَل به أو عليه. تقول: خلعتُ الثّوبَ أخْلَعُهُ خَلْعاً، وخُلِع الوالي يُخْلَعُ خَلْعاً. وهذا لا يكادُ يقال إلاّ في الدُّون يُنْزِل مَن هو أعلى منه، وإلاّ فليس يُقال خَلَع الأميرُ واليَه على بلدِ كذا. ألاَ ترى أنّه إنما يقال عزَله. ويقال طلَّقَ الرَّجُل امرأته. فإن كان ذلك من قبَل المرأة يقال خالعَتْه وقد اختَلَعَتْ([14])؛ لأنّها تَفتدِي نفسَها منه بشيءٍ تبذلُه لـه. وفي الحديث: "المختلِعات هنَّ المنافقات" يعني([15]) اللواتي يخالِعْن أزواجهنَّ من غير أنْ يضارَّهُنّ الأزواج. والخالِع: البُسر النَّضِيج([16])، لأنَّه يَخْلَع قِشرَهُ من رُطوبته. كما يقال فَسَقَتِ الرُّطَبَة، إذا خرجَتْ مِن قشرها.
  ومن الباب خَلَعَ السُّنْبُلُ، إذا صار له سَفاً، كأنَّه خلعَه فأخرجَه. والخليع: الذي خَلَعه أهلُه، فإِن جَنَى لم يُطْلَبُوا بجِنايته، وإنْ جُنِيَ عليه لم يَطْلُبوا به. وهو قوله:
ووادٍ كجوف العَيْرِ قفرٍ قطعتُه *** به الذّئبُ يعوِي كالخليع المُعيَّلِ([17])  والخليع: الذِّئبُ، وقد خُلِع أيّ خَلْعٍ! ويقال الخليع الصائد. ويقال: فلانٌ يتخلَّعُ في مِشيتِه، أي يهتزُّ، كأنَّ أعضاءَه تريد أن تتخلَّع([18]). والخالع: داءٌ يُصِيب البعير. يقال به خالعٌ، وهو الذي إذا بَرَك لم يقدِرْ على أن يثُور. وذلك أنَّه كأنَّه تخلَّعت أعضاؤُه حتَّى سقطت بالأرض. والخَوْلَع. فَزَعٌ يعترِي الفُؤادَ كالمسِّ؛ وهو قياسُ الباب، كأنَّ الفؤادَ قد خُلِع. ويقال قد تخالَعَ القومُ، إذا نَقَضُوا ما كان بَينهم من حِلْف.
  (خلف)  الخاء واللام والفاء أصولٌ ثلاثة: أحدُها أن يجيءَ شيءٌ بعدَ شيءٍ يقومُ مقامَه، والثاني خِلاف قُدَّام، والثالث التغيُّر.
  فالأوّل الخَلَف. والخَلَف: ما جاء بعدُ. ويقولون: هو خَلَفُ صِدْقٍ من أبيه. وخَلَف سَوْءٍ من أبيه. فإذا لم يذكُروا صِدقاً ولا سَوْءاً قالوا للجيِّد خَلَف وللرديِّ خَلْف. قال الله تعالى: ﴿فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ﴾ [الأعراف 169، مريم 59]. والخِلِّيفَى: الخِلافة، وإنَّما سُميِّت خلافةً لأنَّ الثَّاني يَجيءُ بَعد الأوّلِ قائماً مقامَه. وتقول: قعدتُ خِلافَ فُلانٍ، أي بَعْده. والخوالفُ في قوله تعالى: ﴿رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الخَوَالِفِ﴾ [التوبة 87، 93] هنَّ النِّساء، لأنَّ الرِّجال يغِيبُون في حُروبهم ومغاوراتِهِمْ وتجاراتِهم وهنّ يخلُفْنهم في البيوت والمنازل. ولذلك يقال: الحيُّ خُلُوفٌ، إذا كان الرِّجال غُيَّباً والنِّساء مُقيماتٍ. ويقولون في الدعاء: "خَلَف اللهُ عليك" أي كانَ الله تعالى الخليفة عليك لمن فَقَدْتَ مِن أبٍ أو حميم. و"أَخْلَف الله لك" أي عوَّضك من الشيء الذاهب ما يكُونُ يقومُ بَعده ويخلُفه. والخِلْفة: نبتٌ ينبت بعد الهشيم. وخِلْفَةُ الشجرِ: ثمرٌ يخرُج بَعد الثَّمر. قال:
ولها بِالماطِرُونَ إذا *** أكَلَ النّملُ الذي جَمَعَا([19])خِلْفَةٌ حتَّى إذا ارتَبَعَتْ *** سَكَنَتْ من جِلَّق بِيَعَا([20])  وقال زهيرٌ فيما يصحّح([21]) جميعَ ما ذكرناه:
بها العِينُ والآرامُ يَمشِينَ خِلْفَةً *** وأطلاؤُها يَنْهَضْنَ من كلِّ مَجْثَم([22])يقول: إذا مرَّتْ هذه خَلفَتْها هذه.
  ومن الباب الخَلْف([23])، وهو الاستِقاء، لأنَّ المستقِيَينِ يتخالفانِ، هذا بَعْدَ ذا، وذاك بعد([24]) هذا. قال في الخَلْف:
لِزُغْبٍ كأولاد القَطا راثَ خَلْفُها *** على عاجِزَاتِ النَّهضِ حُمْرٍ حواصلُه([25])  يقال: أخْلَفَ، إذا استَقَى.
  والأصل الآخر خَلْفٌ([26])، وهو غير قَدّام. يقال: هذا خلفي، وهذا قدّامي. وهذا مشهورٌ. وقال لبيد:
فَغَدَتْ كِلاَ الفَرْجَينِ تَحْسَِبُ أنّه *** مَولَى المخافةِ خَلْفُها وأَمامُهاومن الباب الخِلْف، الواحد من أخلاف الضَّرع. وسمِّي بذلك لأنّه يكون خَلْفَ ما بعده.
  وأمّا الثالث *فقولهم خَلَف فُوه، إذا تغيَّرَ، وأخْلَفَ. وهو قولُه صلى الله عليه وآله وسلم: "لَخُلُوفُ فم الصائم أطيَبُ عند الله من ريح المِسْك". ومنه قول ابن أحمر:
بانَ الشَّبابُ وأخْلفَ العُمْرُ *** وتنكَّرَ الإخوانُ والدَّهرُ  ومنه الخِلاف في الوَعْد. وخَلَفَ الرَّجُلُ عن خُلق أبيه: تغيَّر. ويقال الخليف: الثَّوب يَبلَى وسطُه فيُخرَج البالي منه ثم يُلْفَق، فيقال خَلَفْتُ الثَّوبَ أخْلُفُه. وهذا قياسٌ في هذا وفي البابِ الأوّل.
  ويقال وعَدَني فأخلفْتُه، أي وجدته قد أخلفَني. قال الأعشى:
أَثْوَى وقَصَّرَ لَيْلَهُ ليُزَوّدا *** فَمَضَى وأخلَفَ من قُتَيْلَةَ موعِدا([27])  فأمّا قولُه:
  * دَلْوايَ خِلْفانِ وساقياهما([28]) *
  فمن أنَّ هذِي تخلُف هَذِي. وأمّا قولهم: اختلفَ النَّاسُ في كذا، والناس خلْفَةٌ أي مختلِفون، فمن الباب الأوّل؛ لأنَّ كلَّ واحدٍ منهم يُنَحِّي قولَ صاحبه، ويُقيم نفسَه مُقام الذي نَحّاه. وأمّا قولهم للناقة الحامل خَلِفَةٌ فيجوز أن يكون شاذّاً عن الأصل، ويجوز أن يُلْطَف له فيقالَ إنّها تأتي بولدٍ، والولدُ خَلَفٌ. وهو بعيد. وجمع الخَلِفة  المخَاض، وهُنَّ الحوامل.
  ومن الشاذِّ عن الأصول الثلاثة: الخَلِيفُ، وهو الطّريقُ بين الجبلَين. فأمّا الخالفة من عَُمَُد البيت، فلعلَّه أن يكون في مؤخّر البيت، فهو من باب الخَلْف والقُدّام. ولذلك يقولون: فلانٌ خالِفَةُ أهلِ بيته، إذا كان غير مقدَّمٍ فيهم.
  ومن باب التغيُّر والفسادِ البَعيرُ الأخلَفُ، وهو الذي يمشِي في شِقٍّ، من داءٍ يعتريه.
  (خلق)  الخاء واللام والقاف أصلان: أحدهما تقدير الشيء، والآخر مَلاسَة الشيء.
  فأمّا الأوّل فقولهم: خَلَقْت الأديم للسِّقاء، إذا قَدَّرْتَه. قال:
لم يَحْشِمِ الخالقاتِ فَرْيَتُها *** ولم يَغِضْ من نِطافِها السَّرَبُ([29])  وقال زهير:
ولأَنْت تَفْرِي ما خلَقْت وبَعـ *** ـضُ القَوم يخلُق ثمَّ لا يَفْرِي  ومن ذلك الخُلُق، وهي السجيَّة، لأنّ صاحبَه قد قُدِّر عليه. وفلانٌ خَليق بكذا، وأَخْلِقْ به، أي ما أخْلَقَهُ، أي هو ممَّن يقدَّر فيه ذلك. والخَلاقُ: النَّصيب؛ لأنّه قد قُدِّرَ لكلِّ أحدٍ نصيبُه.
  ومن الباب رجلٌ مُخْتَلَقٌ: تامُّ الخَلْق. والخَلْق: خَلْق الكذِب، وهو اختلاقُه واختراعُه وتقديرُه في النَّفس. قال الله تعالى: ﴿وتَخْلُقُونَ إفْكاً﴾ [العنكبوت 17].
  وأمّا الأصل الثاني فصخرة خَلْقَاء، أي مَلْساء. وقال:
قد يَتْرُكُ الدَّهرُ في خَلْقَاءَ راسِيَةٍ *** وَهْياً ويُنزِل منها الأعْصَمَ الصَّدعا([30])ويقال اخلَوْلَقَ السَّحابُ: استَوَى. ورسمٌ مخْلَولِقٌ، إذا استوى بالأرض. والمُخلَّق: السّهم المُصْلَح.
  ومن هذا الباب أخْلَقَ الشَّيءُ وخَلُِق، إذا بَلِيَ. وأخلقْتُهُ أنا: أبليتُه. وذلك أنَّه إذا أخْلَقَ امْلاسَّ وذهب زِئْبِرُه. ويقال المُخْتَلَق من كلِّ شيء: ما اعتدَلَ. قال رُؤبة:
  * في غِيل قَصْبَاءَ وخِيسٍ مُخْتَلَقْ([31]) *
  والخَلُوق معروفٌ، وهو الخِلاَق أيضاً. وذلك أنّ الشيء إذا خُلِّق مَلُسَ. ويقال ثوبٌ خَلَقٌ ومِلحَفَةٌ خَلَق، يستوي فيه المذكَّر والمؤنث. وإنما قيل للسَّهم المُصلَح مُخَلَّقٌ لأنّه يصير أملس. وأمّا الخُلَيْقاءُ في الفَرَس كالعِرنين من الإنسان.
-------------------------------------------------ـ
([1]) لمعن بن أوس المزني، كما في اللسان (خلا).
([2]) لم يرد هذا التعبير في المعاجم المتداولة صريحاً. وأصل الخلاة الطائفة من الخلا. وفي اللسان: "وقول الأعشى:
وحولي بكر وأشياعها *** ولست خلاة لمن أوعدن    أي لست بمنزلة الخلاة يأخذها الآخذ كيف يشاء، بل أنا في عز ومنعة".
([3]) ويقال أيضاً "ممرجل" للذي عليه صور المراجل. و"مرحل" بالحاء المهملة، للذي عليه صور الرحال.
([4]) في المجمل: "وجناحا النهر: خليجاه".
([5]) من قصيدة في ديوانه 148-150.
([6]) في الحديث "أن النبي صلى الله عليه وسلم صلى بأصحابه صلاة جهر فيها بالقراءة، وقرأ قارئ خلفه فجهر، فلما سلم قال: لقد ظننت أن بعضكم خالجنيها"، أي نازعني القراءة. اللسان.
([7]) لتميم بن مقبل كما في اللسان (خلج). وأنشده في المجمل.
([8]) صدره كما في الديوان 110 واللسان (خلج): * وكنت إذا دارت رحى الأمر رعته *
([9]) الخلج: فساد في ناحية البيت. والخلج أيضاً أن يشتكي الرجل لحمه وعظامه من عمل يعمله أو طول مشي وتعب. اللسان.
([10]) لم تذكر المعاجم الضبط الأول. وتعليله فيما بعد دليل على صحتها عنده.
([11]) البيت في اللسان (خلد، قوز). وقد ضبط "مخلدات" في الأصل بكسرتين وضمتين.
([12]) في ديوان أوس 20: "يجدني ابن عم"، والرواية هنا مستقيمة. وقبله:
ألا أعتب ابن العم إن كان ظالما *** وأغفر عنه الجهل إن كان أجهلا([13]) في الأصل: "بالقفو على الناقة" صوابه بالعين، وهو أن يرسل نفسه عليها.
([14]) في الأصل: "اختلعها". والذي في المعاجم المتداولة "خلعها" و"اختلعت هي".
([15]) في الأصل: "فمن"، وأثبت ما في اللسان.
([16]) في الأصل: "النصح".
([17]) لامرئ القيس في معلقته.
([18]) في الأصل: "كأنه أعضاءه يريد أن يتخلع".
([19]) البيت لأبي دهبل الجمحي، كما في الحيوان (4: 10) والخزانة (3: 279). وبعضهم ينسبه إلى الأحوص، كما في الكامل 218. وفي حواشيه "أبو الحسن: الصحيح أنه ليزيد يصف جارية". وهذه النسبة الأخيرة هي التي ذكرها ياقوت في رسم "الماطرون".
([20]) في جميع المصادر المتقدمة: "خرفة" بالراء، وهو اسم لكل ما يجتنى. ولم يرد البيت في اللسان (خلف، خرف، ربع، جلق). ورواية "خلفة" وردت في المخصص (11: 9).
([21]) في الأصل: "يصح".
([22]) البيت من معلقته المشهورة.
([23]) الخلف، بالفتح، ومثله "الخلفة" بالكسر.
([24]) في الأصل :" بعدها"
([25]) للحطيئة في ديوانه 39 واللسان (خلف 435). راث: أبطأ. وفي الأصل: "القطارات" تحريف. وفي الديوان: "راث خلقها" بالقاف، وفسره السكري بقوله: "أي أبطأ شبابها" ثم نبه على رواية الفاء، ونسبها إلى أبي عمرو.
([26]) في اللسان: "وهي تكون اسماً وظرفاً. فإذا كانت اسماً جرت بوجوه الإعراب، وإذا كانت ظرفاً لم تزل نصباً على حالها".
([27]) ديوان الأعشى 150 واللسان (ثوى، خلف)، وقد سبق في ثوي (1: 393).
([28]) البيت في نوادر أبي زيد 95.
([29]) البيت للكميت كما في المجمل، وليس في قصيدته التي على هذا الوزن من الهاشميات.
([30]) للأعشى في ديوانه 73 واللسان (خلق).
([31]) ديوان رؤبة 106. وأنشده في المخصص (11: 56).
ـ

##### Türkçe

(باب **الخاء** ve **اللام** ve onları üçleyen şeyler)

  (**خلم**)  **الخاء** ve **اللام** ve **الميم** tek bir asıldır; ülfet ve ملازمة’ye delâlet eder. Şu hâlde **الخِلْم**: ceylanların inidir; sonra ondan **الخِلْم** türetilmiştir; o da **الخِدْن**’dir. Asıl birdir.

  (**خلو**)  **الخاء** ve **اللام** ve illetli harf tek bir asıldır; bir şeyin bir şeyden soyunmuş olmasına delâlet eder. Denir ki: o, şundan **خِلْوٌ**’dur; ondan çıplak/arınmış olduğu zaman. Ve ev ve başkası **خَلَتِ**; **تخلُو**. Ve **الخَلِيّ**: gamdan boş olan. Ve **خَلِيَّة** bir kadın: boşanmaya kinayedir; çünkü boşandığı zaman kocasından **خَلَتْ** olmuştur. Ve denir: şey bana **خلا لِيَ** ve **أخلى**. Dedi ki:
أعاذلَََُ هل يأتِي القَبَائلَ حظُّها *** مِن الموتِ أم أخْلَى لنا الموتُ وَحْدَنا([1])
  Ve **الخَلِيّة**: deve; kendi yavrudu olmayanın üzerine meylettirilir, çünkü sanki ilk yavrusundan **خَلَتْ** olmuştur. Ve **القرون الخالية**: geçmiş olanlar. Ve **المكان الخَلاء**: içinde hiçbir şey olmayan. Ve denir: evde hiç kimse yoktur, ancak **خلا زَيْدٍ** ve **زيداً**; yani Zeyd’in zikrini bırak; Zeyd’in zikrinden boş ol. Ve denir: şunu yap ve **خَلاَك ذَمٌّ**; yani seni aştı/geçti ve ondan boşaldın ve senden boşaldı.

  Ve bâbdan şâz olanlardan: **الخَلِيَّة**: gemi ve arı evi. Ve **الخَلا**: ot. Ve bazen, koruyucusundan boş olan şey hakkında **الخَلاة** ile ifade ederler; derler ki: o, şunun için **خَلاَةٌ**’dır([2]); yani kendisinden ümit edilenlerdendir ve onun koruyucusu yoktur. Ve o, birinci bâbdandır.

  Ve bir kavim dedi: **الخَلْيُ** kesmedir; ve kılıç **يَخْتَلِي**, yani kesip koparır. Sanki **الخلا** bununla adlandırılmıştır; çünkü o **يُخْتَلى**, yani kesilir.

  Ve bâbdan şâz olanlardan: onunla **خلا به**, onunla alay ettiği zaman.

  (**خلب**)  **الخاء** ve **اللام** ve **الباء** üç asıldır: birincisi, şeyi kendine doğru eğmektir; ikincisi, bir şeyin bir şeyi kuşatmasıdır; üçüncüsü, şeyde bozulmadır.

  Birincisi: kuşun **مِخْلب**’i; çünkü onunla şeyi kendine doğru **يَخْتلِب** eder. Ve **المِخْلب**: dişleri olmayan orak. Ve bâbdan **الخِلاَبَة**: aldatmadır; denir: onu sözüyle **خَلَبَه**. Sonra bu üzerine حمل edilir ve ondan **البَرْق الخُلَّب** türetilir: yanında su olmayan; sanki aldatır; nasıl ki seraba “aldatıcı” denir.

  İkincisine gelince: **الخُلْبُ** lif’tir; çünkü ağacı kuşatır. Ve **الخِلْب** ( **الخاء**’ın kesresiyle): kalbin perdesi; ondan dolayı adama “o, **خِلْبُ نِساءٍ**” denmiştir; yani kadınlar onu sever.

  Üçüncüsü: **الخُلْب**; o çamur ve balçıktır; bu, onu bozan bir topraktır. Sonra ondan **خَلْبَنٌ** bir kadın türetilir; o *ahmaktır. Ve **الخِلابة**’den değildir. Ve zayıf/çelimsiz olana da **خَلْبَنٌ** denir.

  **الثوب المخلَّب**’e gelince, derler ki: o, çok renkli olandır; öyle değildir; ancak **المُخَلَّب**: **مَخَالِيبَ** suretleri üzere nakışlarla nakşedilmiş olandır; nasıl ki üzerinde erkek suretleri olana **مُرَجَّلٌ** denir([3]).

  (**خلج**)  **الخاء** ve **اللام** ve **الجيم** tek bir asıldır; bükme, burma ve az doğruluk’a delâlet eder. Bundan: **الخليج**; o, büyük suyun çoğundan bir meyille meyledip yerleşen sudur. Ve nehrin yahut denizin iki **خليجا**’sı: iki kanadıdır([4]). Ve falan yürüyüşünde **يتخلَّج**, eğer sallanıp meylediyorsa. Ve bundan onların sözü: beni işten **خَلَجنِي**; yani beni meşgul etti; çünkü onu ondan meşgul edince onu ondan meylettirmiş olur. Ve **المخلوجة**: düzgün olmayan mızrak darbesi; İmru’ul-Kays’ın sözünde:
نَطْعُنُهُم سُلْكَى ومخلوجةً *** كَرَّكَ لأْمَيْنِ على نابِل([5])
  Şu hâlde **السُّلْكَى**: düzgün olan. Ve **المخلوجة**: eğri, meyilli olan.

  Ve ondan onların sözü: şeyi onun elinden **خَلَجْتُ**; yani onu çekip aldım. Ve falanla **خالَجْت**: onunla çekiştim. Ve Kur’an kıraatinde hadiste: “لَعَلَّ بَعضَكُم **خالجنِيها**([6])”. Ve **الخليج**: yulardır; bununla adlandırıldı, çünkü o bükülerek bükülür ve burularak burulur. Dedi ki:
وباتَ يُغَنِّي في الخليجِ كأنَّه *** كُمَيْتٌ مُدَمَّىً ناصعُ اللَّونِ أَقْرَحُ([7])
  Ve denir: onu **الخوالجُ** **خلجَتْ**; nasıl ki “onu **العَوادِي** **عَدَتْ**” denir. Huty’e’nin sözüne gelince:
  * بمخلُوجةٍ فيها عن العَجْزِ مَصْرَِفُ([8]) *
  o, görüşü vasfeder; onu sağlam bükülmüş ipe benzetmiştir. Bu ise, öyleyse bir benzetmedir. Ve caizdir ki “onda aczden bir dönüş vardır” denildiğinde, onu **مخلوجة** kılmıştır; çünkü onunla aczden sapılmıştır.

  Onların sözüne gelince: deve **خُلِجَتِ**; bu, yavrusunu sütten kestiği ve sütü azaldığı zamandır; o, bâbdandır; çünkü onunla yavrusundan sapılmıştır ve yavrusu da ondan sapmıştır. Ve denir: **سحابٌ مخلوجٌ**: dağınık. Eğer sahih ise, o bâbdandır; çünkü ondan bir parça ötekinden meyleder. Ve **الخَلَجُ**: bozulma ve hastalıktır([9]). Ve o, bâbdandır.

  (**خلد**)  **الخاء** ve **اللام** ve **الدال** tek bir asıldır; sebat ve ملازمة’ye delâlet eder. Denir: **خَلَدَ**: ikamet etti; ve **أخلَدَ** da. Ve ondan **جَنَّةُ الخُلْدِ**. İbn Ahmer dedi ki:
خَلَدَ الحبيبُ وبادَ حاضِرُهُ *** إلاَّ مَنازِلَ كلُّها قَفْرُ
  Ve derler: **مُخْلَدٌ** ve **مُخْلِد** bir adam([10]); eğer ona ak düşme gecikmişse. Ve o, bâbdandır; çünkü gençlik ona ملازمة olmuştur ve o da gençliğe ملازمة olmuştur. Ve denir: yere **أخْلَدَ**; eğer ona yapıştıysa. Allah تعالى dedi: ﴿وَلَكِنَّهُ **أخْلَدَ** إلَى الأَرْضِ﴾ [الأعراف 176]. Allah تعالى’nın sözüne gelince: ﴿وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ **مُخَلّدُونَ**﴾ [الإنسان 19], o, **الخُلْد**’dendir; o da bekadır; yani ölmezler. Ve başkaları dedi: **الخِلَد**’dendir; ve **الخِلَدُ**: **خِلَدة**’nin cem’idir; o da küpedir. Şu hâlde ﴿**مُخَلّدُونَ**﴾ yani küpeli, şenfeli. Dedi ki:
ومخَلّدَاتٌٍ باللُّجَينِ كأنَّما *** أعجازُهُنَّ أَقاوِزُ الكُثْبَان([11])
  Ve bu sahih bir قياس’tır; çünkü **الخِلَدة** kulağa ملازمة’dir.

  Ve **الخَلَد**: zihin/hatırdır; bununla adlandırıldı, çünkü kalpte yerleşik, sabittir.

  (**خلس**)  **الخاء** ve **اللام** ve **السين** tek bir asıldır; o, kapıp alma ve parıldamadır. Denir: şeyi **اختلَسْتُ**. Ve hadiste: “**لا قَطْعَ في الخُلْسَة**”. Ve onların sözü: başı **أَخْلَسَ**; eğer siyahlığına beyaz karıştıysa; sanki siyahlıktan bir şey kapılıp alınmış da parıltılar olmuştur. Ve aynı şekilde bitki **أخْلَسَ**; eğer kurusu yaşına karıştıysa.

  (**خلص**)  **الخاء** ve **اللام** ve **الصاد** tek, muntazam bir asıldır; o, şeyi arıtmak ve düzeltmektir. Derler: onu şundan **خلَّصتُ** ve o **خَلَصَ**. Ve **خُلاصة السَّمْنِ**: içine hurma yahut kavut atılan şeydir; onunla arınsın diye.

  (**خلط**)  **الخاء** ve **اللام** ve **الطاء** tek bir asıldır; kendinden önceki bâba muhaliftir; bilakis ona zıttır. Dersin: şeyi başkasıyla **خلَطْت** de **اختلط**. Ve **مِخْلَطٌ** bir adam: yani işlere güzel karışıp giren. Ve onun zıddı **المِزْيل**’dir. Evs dedi ki:
وإن قالَ لي ماذا تَرَى يستشيرُني *** يَجدُني ابنُ عَمِّي مِخْلَطَ الأمر مِزْيَلاَ([12])
  Ve **الخليط**: komşu. Ve denir: **الخِلْط**; gövdesi eğrilik üzere biten oktur; doğrultulsa da eğrilmeye devam eder. Ve bu bâbdandır; çünkü doğrulukta karışık/uyumlu olmaz. Ve denir: deve **استَخْلَط**; bu, dişi deveye **القَعْو** ile yorulması([13]) ve buna yol bulamamasıdır; ona karıştırılır ve ona yumuşak davranılır.

  (**خلع**)  **الخاء** ve **اللام** ve **العين** muntazam tek bir asıldır; o, bir şeyin, onunla yahut onun üzerinde kuşanılmış olan şeyden ayrılmasıdır. Dersin: elbiseyi **خلعتُ**; onu **أخْلَعُهُ** **خَلْعاً**; ve vali **خُلِع**; **يُخْلَعُ** **خَلْعاً**. Bu, neredeyse ancak aşağı olanın kendinden daha yüksek olanı indirmesinde söylenir; yoksa “emir, falan beldeye valisini **خَلَع** etti” denmez; görmez misin ki ancak “onu azletti” denir. Ve denir: adam karısını boşadı. Eğer bu, kadın tarafından olursa “onu **خالعَتْ**” denir ve **اختَلَعَتْ**([14]); çünkü kendini ondan, ona verdiği bir şeyle fidye eder. Ve hadiste: “**المختلِعات** هنَّ المنافقات” yani([15]) kocaları kendilerine zarar vermediği hâlde kocalarıyla **يخالِعْن** olanlar. Ve **الخالِع**: olgunlaşmış **البُسر**’dir([16]); çünkü rutubetinden kabuğunu **يَخْلَع** eder. Nasıl ki “**فَسَقَتِ الرُّطَبَة**” denir; eğer kabuğundan çıktıysa.

  Ve bâbdan: başak **خَلَعَ**; eğer ona **سَفاً** olduysa; sanki onu çıkardı da onu dışarı çıkardı. Ve **الخليع**: ehlinin onu çıkardığı kimsedir; eğer suç işlerse, onun suçu sebebiyle onlar aranmaz; ve eğer ona suç işlenirse, onunla talepte bulunmazlar. Ve o, onun sözüdür:
ووادٍ كجوف العَيْرِ قفرٍ قطعتُه *** به الذّئبُ يعوِي كالخليع المُعيَّلِ([17])
  Ve **الخليع**: kurttur; ve ne **خُلِع** ediliş! Ve denir: **الخليع** avcıdır. Ve denir: falan yürüyüşünde **يتخلَّعُ**; yani sallanır; sanki uzuvları **تتخلَّع** etmek ister([18]). Ve **الخالع**: deveye isabet eden bir hastalıktır. Denir: onda **خالعٌ** vardır; o, çöktüğünde kalkmaya güç yetiremeyendir. Bu, sanki uzuvları çözülmüş de yere düşmüş gibidir. Ve **الخَوْلَع**: kalbe dokunma gibi isabet eden bir korkudur; bu, bâbın قياس’ıdır; sanki kalp **خُلِع** edilmiştir. Ve denir: kavim **تخالَعَ** etti; eğer aralarındaki ittifakı bozduysalar.

  (**خلف**)  **الخاء** ve **اللام** ve **الفاء** üç asıldır: birincisi, bir şeyin bir şeyden sonra gelip onun yerini tutmasıdır; ikincisi, **قُدَّام**’ın zıddı olan **خِلاف**’tır; üçüncüsü, değişmedir.

  Birincisi **الخَلَف**’tir. Ve **الخَلَف**: sonra gelen şeydir. Ve derler: o, babasından **خَلَفُ صِدْقٍ**’tır. Ve babasından **خَلَف سَوْءٍ**’dür. Eğer **صِدقاً** da **سَوْءاً** da zikretmezlerse, iyi olana **خَلَف** ve kötü olana **خَلْف** derler. Allah تعالى dedi: ﴿فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ **خَلْفٌ**﴾ [الأعراف 169، مريم 59]. Ve **الخِلِّيفَى**: **الخِلافة**’dir; ancak ona **خلافة** denmiştir; çünkü ikinci, birinciden sonra gelip onun yerini tutar. Ve dersin: falanın **خِلافَ**’ına oturdum; yani ondan sonra. Allah تعالى’nın sözündeki **الخوالفُ**: ﴿رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ **الخَوَالِفِ**﴾ [التوبة 87، 93] kadınlardır; çünkü erkekler savaşlarında, baskınlarında ve ticaretlerinde kaybolurlar; onlar ise evlerde ve menzillerde onların yerini alırlar. Bunun için denir: mahalle **خُلُوفٌ**’tur; eğer erkekler gaip, kadınlar ikamet ediciyse. Ve dua’da derler: “**خَلَف اللهُ عليك**” yani Allah تعالى, kaybettiğin baba yahut yakın yerine senin üzerinde halef olsun. Ve “**أَخْلَف الله لك**” yani giden şeyden sonra onun yerini tutacak ve onu halef olacak şeyi sana tazmin etti. Ve **الخِلْفة**: kuru ot kırıntısından sonra biten bitkidir. Ve ağacın **خِلْفَةُ**’si: meyveden sonra çıkan meyvedir. Dedi ki:
ولها بِالماطِرُونَ إذا *** أكَلَ النّملُ الذي جَمَعَا([19])خِلْفَةٌ حتَّى إذا ارتَبَعَتْ *** سَكَنَتْ من جِلَّق بِيَعَا([20])
  Ve Züheyr, zikrettiğimizin tamamını tashih eder şekilde dedi([21]):
بها العِينُ والآرامُ يَمشِينَ خِلْفَةً *** وأطلاؤُها يَنْهَضْنَ من كلِّ مَجْثَم([22])
  der ki: bunlar geçtiğinde, şunlar onların arkasından gelir.

  Ve bâbdan **الخَلْف**([23]) vardır; o, su çekmedir; çünkü iki su çeken kişi birbirinin ardından gelir; bu, şundan sonra; o da([24]) bundan sonra. **الخَلْف** hakkında dedi ki:
لِزُغْبٍ كأولاد القَطا راثَ خَلْفُها *** على عاجِزَاتِ النَّهضِ حُمْرٍ حواصلُه([25])
  Denir: **أخْلَفَ**; eğer su çektiyse.

  Diğer asıl: **خَلْفٌ**([26]); o, **قَدّام**’ın gayrıdır. Denir: bu arkamdır, bu önüm. Ve bu meşhurdur. Lebîd dedi ki:
فَغَدَتْ كِلاَ الفَرْجَينِ تَحْسَِبُ أنّه *** مَولَى المخافةِ خَلْفُها وأَمامُها
  Ve bâbdan **الخِلْف**: memenin **أخلاف**’ından bir tanesi. Bununla adlandırıldı; çünkü o, sonrasında olanın arkasında olur.

  Üçüncüsüne gelince *onların sözü: ağzı **خَلَف** etti; eğer değiştiyse; ve **أخْلَفَ**. Ve o, onun صلى الله عليه وآله وسلم sözüdür: “Oruçlunun ağzının **لَخُلُوفُ**’u Allah katında misk kokusundan daha hoştur.” Ve ondan İbn Ahmer’in sözü:
بانَ الشَّبابُ وأخْلفَ العُمْرُ *** وتنكَّرَ الإخوانُ والدَّهرُ
  Ve ondan: vaadde **الخِلاف**. Ve adam, babasının huyundan **خَلَفَ** etti: değişti. Ve denir: **الخليف**; ortası yıpranan elbisedir; yıpranan kısmı çıkarılır, sonra yamalanır; denir: elbiseyi **خَلَفْتُ**; onu **أخْلُفُه**. Bu, bunda ve birinci bâbda bir قياس’tır.

  Ve denir: bana vaat etti de ben onu **أخلفْتُه**; yani onu beni **أخلفَ** etmiş buldum. A‘şâ dedi ki:
أَثْوَى وقَصَّرَ لَيْلَهُ ليُزَوّدا *** فَمَضَى وأخلَفَ من قُتَيْلَةَ موعِدا([27])
  Onun sözüne gelince:
  * دَلْوايَ خِلْفانِ وساقياهما([28]) *
  bu, şunun şunu takip etmesindendir. Ve onların sözüne gelince: insanlar şunda **اختلفَ** etti; ve insanlar **خلْفَةٌ**’dir; yani ihtilaflıdırlar; bu, birinci bâbdandır; çünkü onların her biri arkadaşının sözünü bir yana iter ve kendini, bir yana ittiğinin yerine ikame eder. Ve onların hamile deveye **خَلِفَةٌ** demelerine gelince, asıldan şâz olması caizdir; ve ona bir yumuşatma yapılması da caizdir; denir ki: o bir yavru getirir; yavru ise **خَلَفٌ**’tir. Ve bu uzaktır. Ve **الخَلِفة**’nin cem’i **المخَاض**’dır; onlar hamilelerdir.

  Üç asıldan şâz olanlardan: **الخَلِيفُ**; o, iki dağ arasındaki yoldur. Evin direklerinden **الخالفة**’ye gelince, belki evin arka tarafındadır; o hâlde **الخَلْف** ve **القُدّام** bâbındandır. Bunun için derler: falan, ev halkının **خالِفَةُ**’sidir; eğer onların içinde öne geçirilmiş değilse.

  Değişme ve bozulma bâbından: **البَعيرُ الأخلَفُ**; o, kendisine isabet eden bir hastalıktan dolayı bir yanda yürüyendir.

  (**خلق**)  **الخاء** ve **اللام** ve **القاف** iki asıldır: birincisi, şeyi takdir etmektir; ikincisi, şeyin pürüzsüzlüğüdür.

  Birincisine gelince, onların sözü: kırbayı yapmak için deriyi **خَلَقْت**; eğer onu ölçüp biçtiysen. Dedi ki:
لم يَحْشِمِ الخالقاتِ فَرْيَتُها *** ولم يَغِضْ من نِطافِها السَّرَبُ([29])
  Ve Züheyr dedi ki:
ولأَنْت تَفْرِي ما خلَقْت وبَعـ *** ـضُ القَوم يخلُق ثمَّ لا يَفْرِي
  Ve bundan **الخُلُق**; o, seciyedir; çünkü sahibi onun üzerine takdir edilmiştir. Ve falan şuna **خَليق**’tir; ve “**أَخْلِقْ به**” (yani: onu ne kadar **أخْلَق** kıldı); yani o, onda bunun takdir edildiği kimselerdendir. Ve **الخَلاقُ**: nasiptir; çünkü her bir kimse için nasibi takdir edilmiştir.

  Ve bâbdan: **مُخْتَلَقٌ** bir adam: yaratılışı tam olan. Ve **الخَلْق**: yalanın yaratılmasıdır; o, onu uydurması, icat etmesi ve nefiste takdir etmesidir. Allah تعالى dedi: ﴿وتَخْلُقُونَ إفْكاً﴾ [العنكبوت 17].

  İkinci asla gelince: **خَلْقَاء** bir kaya; yani pürüzsüz. Ve dedi ki:
قد يَتْرُكُ الدَّهرُ في خَلْقَاءَ راسِيَةٍ *** وَهْياً ويُنزِل منها الأعْصَمَ الصَّدعا([30])
  Ve denir: bulut **اخلَوْلَقَ**; düzleşti. Ve **مخْلَولِقٌ** bir iz; eğer yerle bir olduysa. Ve **المُخلَّق**: ıslah edilmiş oktur.

  Ve bu bâbdan: şey **أخْلَقَ** ve **خَلُِق**; eğer eskidiyse. Ve ben onu **أخلقْتُهُ**: onu eskittim. Bu, şundandır: eğer **أخْلَقَ** ederse pürüzsüzleşir ve tüyü gider. Ve denir: her şeyden **المُخْتَلَق**: mutedil olan. Ru’be dedi ki:
  * في غِيل قَصْبَاءَ وخِيسٍ مُخْتَلَقْ([31]) *
  Ve **الخَلُوق** mâlûmdur; o, **الخِلاَق** da’dır. Bu, şundandır: şey **خُلِّق** edildiğinde pürüzsüz olur. Ve denir: **خَلَقٌ** bir elbise ve **خَلَق** bir örtü; müzekker ve müennes onda eşit olur. Islah edilmiş oka **مُخَلَّقٌ** denmesi ancak şundandır: çünkü o pürüzsüz olur. **الخُلَيْقاءُ**’ya gelince, atta, insandaki burun kemiği çıkıntısı gibidir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الخلط: هو الجمع بين أجزاء الشيئين فصاعدا، سواء كانا مائعين، أو جامدين، أو أحدهما مائعا والآخر جامدا، وهو أعم من المزج، ويقال اختلط الشيء، قال تعالى: ﴿فاختلط به نبات الأرض﴾ [يونس/24]، ويقال للصديق والمجاور والشريك: خليط، والخليطان في الفقه من ذلك، قال تعالى: ﴿وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض﴾ [ص/24]، ويقال الخليط للواحد والجمع، قال الشاعر:
*بان الخليط ولم يأووا لمن تركوا *
(هذا شطر بيت لزهير، وعجزه: *وزودوك اشتياقا أية سلكوا*
وهو مطلع قصيدته الكافية في ديوانه ص 47)
وقال: ﴿خلطوا عملا صالحا وآخر شيئا﴾ [التوبة/102]، أي: يتعاطون هذا مرة وذاك مرة، ويقال: أخلط فلان في كلامه: إذا صار ذا تخليط، وأخلط الفرس في جريه كذلك، وهو كناية عن تقصيره فيه.

##### Türkçe

- **الخلط**: iki şeyin parçaları ve daha fazlası arasında bir araya getirmedir; ister ikisi de sıvı olsun, ister katı olsun, ister ikisinden biri sıvı diğeri katı olsun; ve o, **المزج**’den daha geneldir. Ve “**اختلط** şey” denir. Yüce Allah dedi ki: ﴿فاختلط به نبات الأرض﴾ [Yûnus/24]. Ve dost, komşu ve ortak için: **خليط** denir; fıkıhta iki **الخليطان** da bundandır. Yüce Allah dedi ki: ﴿وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض﴾ [Sâd/24]. Ve **الخليط** tekil ve çoğul için söylenir. Şair dedi ki:
*بان الخليط ولم يأووا لمن تركوا *
(Bu, Züheyr’in bir beytinin yarısıdır; onun ikinci yarısı: *وزودوك اشتياقا أية سلكوا*
ve o, divanında s. 47’deki kâfiye kasidesinin matlaıdır.)
Ve dedi ki: ﴿خلطوا عملا صالحا وآخر شيئا﴾ [et-Tevbe/102]; yani: bunu bir kere, şunu bir kere yaparlar. Ve “Falan, sözünde **أخلط** etti” denir: **تخليط** sahibi olduğunda. Ve at, koşusunda da **أخلط** etti (denir); ve o, onda kusur etmesine dair bir kinayedir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ل ط
خلط الماء بالشراب وخالطه الماء وخلّطه واختلط به‏.‏
وجمع أخلاط الدواء الواحد خلط‏.‏
وعلفته الخليط وهو تبن وقتٌّ مختلطان‏.‏
وهو يبيع مخلط خراسان‏.‏
ومن المجاز‏:‏ خالطت فلاناً وهو خليطي وهم الخليط المجاور‏.‏
قال الطّرماح‏:‏ بـان الخليط بسحرة فتبدّدوا والدار تسعف بالخليط وتبعد وهو خليطه في التجارة وفي الغنم أي شريكه‏.‏
وبينهما خلطة‏.‏
وهم خلطاؤه‏.‏
ورجل مخلط مزيـل‏.‏
واختلـط القـوم فـي الحـرب وتخالطوا‏:‏ تشابكوا‏.‏
وخالط الذئب الغنم‏.‏
وهو في تخليط من أمره‏.‏
وجمع ماله من تخاليط‏.‏
وخالط المرأة خلاطاً وخالـط الفحـل الناقـة واستخلـط الفحـل وأخلطـه صاحبـه‏:‏ أدخـل قضيبـه فـي الحيـاء‏.‏
وخالـط الـدواء جوفه‏.‏
وخالطه السهم‏.‏
وخولط في عقله واختلط‏.‏
ورجل خلط‏:‏ يتحبب إلى الناس ويختلط بهم وقد خالطهم وخالفهـم‏.‏
قـال طرفة‏:‏ خالط الناس بخلق واسـع لا تكـن كلبـاً علـى النـاس يَهِرّ

##### Türkçe

خ ل ط
**خلط** suyu içecekle karıştırdı; su onu karıştırdı; onu karıştırdı; ve onunla karıştı.
Ve tek bir ilacın **أخلاط**’ının çoğulu: **خلط**.
Ve ona **الخليط** yedirdim; o, saman ve karışık **وقتٌّ**’dur.
Ve o, Horasan’ın **مخلط**’ını satar.
Ve mecazdan: Falanla kaynaştım; o benim **خليطي**’mdir; ve onlar, komşu **الخليط**’tır.
**الطّرماح** dedi:
**بـان الخليط بسحرة فتبدّدوا والدار تسعف بالخليط وتبعد**
Ve o, ticarette ve koyunda onun **خليطه**’dur; yani ortağıdır.
Ve ikisi arasında **خلطة** vardır.
Ve onlar onun **خلطاؤه**’udur.
Ve **مخلط** bir adam: **مزيـل**.
Ve kavim savaşta **اختلـط** etti ve **تخالطوا**: birbirine dolaştılar.
Ve kurt koyuna **خالط** etti.
Ve o, işinden bir **تخليط** içindedir.
Ve malını **تخاليط**’tan topladı.
Ve kadınla **خلاطاً** karıştı; ve aygır deveyi **خالـط** etti; ve aygırı **استخلـط** etti; ve sahibi onu **أخلطـه** etti: kamışını hayâya soktu.
Ve ilaç onun içini **خالـط** etti.
Ve ok onu **خالطه**.
Ve aklında **خولط** olundu ve **اختلط** etti.
Ve **خلط** bir adam: insanlara sevimli görünür ve onlarla karışır; ve onlarla **خالط** etmiştir ve onlara **خالفهـم** etmiştir.
**طرفة** dedi:
**خالط الناس بخلق واسـع لا تكـن كلبـاً علـى النـاس يَهِرّ**

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

خَلَطَ الشيء بالشيء يَخْلِطُه خَلْطاً وخَلَّطَه فاخْتَلَطَ: مَزَجَه واخْتَلَطا. وخالطَ الشيءَ مُخالَطة وخِلاطاً: مازَجَه. والخِلْطُ: ما خالَطَ الشيءَ، وجمعه أَخْلاطٌ. والخِلْطُ: واحد أَخْلاطِ الطِّيب. والخِلْطُ: اسم كلّ نوع من الأَخْلاطِ كأَخْلاطِ الدّواء ونحوه. وفي حديث سعد: وإِن كان أَحدُنا ليَضَعُ كما تضعُ الشاةُ ما له خِلْطٌ أَي لا يَخْتَلِطُ نَجْوُهُم بعضُه ببعض لجَفافِه ويُبْسِه، فإِنهم كانوا يأْكلون خبز الشعير وورقَ الشجر لفقرهم وحاجتهم. وأَخْلاطُ الإِنسان: أَمْزِجَتُه الأَربعة.
وسَمْنٌ خَلِيطٌ: فيه شَحْم ولَحْم. والخَلِيطُ من العَلَفِ: تِبن وقَتٌّ، وهو أَيضاً طين وتِبن يُخْلَطانِ. ولبَن خَلِيطٌ: مختلط من حُلو وحازِر. والخَلِيطُ: أَن تُحْلَب الضأْنُ على لبن المِعْزى والمِعزى على لبَن الضأْنِ، أَو تحلب الناقةُ على لبن الغنم. وفي حديث النبيذِ: نهى عن الخَلِيطَيْنِ في الأَنْبِذة، وهو أَن يجمع بين صِنْفين تمر وزبيب، أَو عنب ورُطَب. الأَزهري: وأَما تفسير الخليطين الذي جاء في الأَشربة وما جاء من النهي عن شُرْبه فهو شَراب يتخذ من التمر والبُسْر أَو من العنب والزبيب، يريد ما يُنْبَذُ من البسر والتمر معاً أَو من الزبيب والعنب معاً، وإِنما نهى عن ذلك لأَن الأَنواع إِذا اختلفت في الانتباذ كانت أَسرَعَ للشدَّة والتخمير، والنبيذُ المعمول من خَلِيطَيْن ذهب قوم إِلى تحريمه وإِن لم يُسكر، أَخذاً بظاهر الحديث، وبه قال مالك وأَحمد وعامّة المحدّثين، قالوا: من شربه قبل حدوث الشدّة فيه فهو آثمٌ من جهة واحدة، ومن شربه بعد حدوثها فيه فهو آثمٌ من جهتين: شربِ الخَلِيطيْن وشُربِ المُسْكِر؛ وغيرُهم رَخَّص فيه وعللوا التحريم بالإِسْكار. وفي الحديث: ما خالَطَتِ الصدَقةُ مالاً إِلا أَهْلَكَتْه، قال الشافعي: يعني أَنّ خِيانةَ الصدَقةِ تُتْلِفُ المالَ المَخْلُوطَ بها، وقيل: هو تَحْذِير للعمَّال عن الخيانة في شيء منها، وقيل: هو حَثٌّ على تعجيل أَداء الزكاة قبل أَن تُخْلَطَ بماله. وفي حديث الشُّفْعَةِ: الشَّرِيكُ أَوْلى من الخَلِيطِ، والخَلِيطُ أَولى من الجارِ؛ الشرِيكُ: المُشارِكُ في الشُّيوعِ، والخَلِيطُ: المُشاركُ في حُقوقِ المِلك كالشِّرْبِ والطريق ونحو ذلك. وفي الحديث: أَن رجلين تقدّما إِلى مُعاوِيةَ فادَّعَى أَحدهما على صاحبه مالاً وكان المُدَّعي حُوَّلاً قُلَّباً مِخْلَطاً؛ المِخْلَطُ، بالكسر: الذي يَخْلِطُ الأَشْياء فيُلَبِّسُها على السامعين والناظرين. والخِلاط: اخْتِلاطُ الإِبِل والناسِ والمَواشي؛ أَنشد ثعلب: يَخْرُجْنَ من بُعْكُوكةِ الخِلاطِ
وبها أَخْلاطٌ من الناس وخَلِيطٌ وخُلَيْطى وخُلَّيْطى أَي أَوْباشٌ مُجْتَمِعُون مُخْتَلِطُون، ولا واحد لشيء من ذلك. وفي حديث أَبي سعيد: كنا نُرْزَقُ تَمْرَ الجَمْعِ على عَهْدِ رسولِ اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، وهو الخِلْطُ من التمر أَي المُخْتَلِطُ من أَنْواعِ شَتَّى. وفي حديث شريح: جاءه رجل فقال: إِنِّي طلقت امرأَتي ثلاثاً وهي حائض، فقال: أَما أَنا فلا أَخْلِطُ حَلالاً بحَرامٍ أَي لا أَحْتَسِبُ بالحَيْضةِ التي وقع فيها الطلاقُ من العِدّةِ، لأَنها كانت له حلالاً في بعض أَيام الحيضة وحراماً في بعضها. ووقع القومُ في خُلَيْطى وخُلَّيْطى مثال السُّمَّيْهى أَي اخْتِلاطٍ فاختلط عليهم أَمرُهم. والتخْلِيطُ في الأَمْرِ: الإِفْسادُ فيه. ويقال للقوم إِذا خَلَطُوا مالَهم بعضَه ببعض: خُلَّيْطى؛ وأَنشد اللحياني:
وكُنَّا خُلَيطى في الجِمالِ، فراعني
جِمالي تُوالى وُلَّهاً من جِمالِك
ومالُهم بينهم خِلِّيطى أَي مُخْتَلِط. أَبو زيد: اخْتَلَطَ الليلُ بالتُّرابِ إِذا اختلطَ على القوم أَمرهم واختلط المَرْعِيُّ بالهَمَلِ. والخِلِّيطى: تَخْلِيطُ الأَمْرِ، وإِنه لَفي خُلَّيْطى من أَمرِه؛ قال أَبو منصور: وتخفف اللام فيقال خُلَيْطى. وفي حديث النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَنه قال: لا خِلاطَ ولا شِناقَ في الصدقة. وفي حديث آخر: ما كان من خَلِيطَيْنِ فإِنهما يتراجَعانِ بينهما بالسَّوِيّةِ؛ قال الأَزهري: كان أَبو عبيد فسّر هذا الحديث في كتاب غريب الحديث فَثَبَّجَه ولم يُفَسِّرُه على وجهه، ثم جَوَّدَ تفسيره في كتاب الأَمْوالِ، قال: وفسره على نحو ما فسّره الشافعي، قال الشافعيّ: الذي لا أَشُكّ فيه أَن الخَلِيطَيْنِ الشريكان لن يقتسما الماشية، وتراجُعُهما بالسويّة أَن يكونا خليطين في الإِبل تجب فيها الغنم فتوجد الإِبل في يد أَحدهما، فتؤخذ منه صدقتُها فيرجع على شريكه بالسوية، قال الشافعيّ: وقد يكون الخليطان الرجلين يتخالطان بماشيتهما، وإِن عرف كل واحد منهما ماشيته، قال: ولا يكونان خليطين حتى يُرِيحا ويُسَرِّحا ويَسْقِيا معاً وتكونَ فُحولُهما مُخْتَلِطةً، فإِذا كانا هكذا صَدّقا صدقةَ الواحد بكل حال، قال: وإِن تفرَّقا في مُراحٍ أَو سَقْيٍ أَو فُحولٍ فليسا خَليطين ويُصَدِّقانِ صدقةَ الاثنين، قال: ولا يكونان خليطين حتى يحول عليهما حَوْلٌ من يومَ اخْتَلطا، فإِذا حال عليهما حول من يومَ اختلطا زَكَّيا زكاةَ الواحد؛ قال الأَزهري: وتفسير ذلك أَن النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَوجب على مَن مَلك أَربعين شاة فحال عليها الحولُ، شاةً، وكذلك إِذا ملك أَكثر منها إِلى تمام مائة وعشرين ففيها شاة واحدة، فإِذا زادت شاةٌ واحدة على مائة وعشرين ففيها شاتان، ولو أَن ثلاثة نفر ملكوا مائة وعشرين لكل واحد منهم أَربعون شاة، ولم يكونوا خُلَطاء سنةً كاملة، فعلى كل واحد منهم شاة، فإِذا صاروا خلطاء وجمعوها على راع واحد سنة فعليهم شاة واحدة لأَنهم يصدّقون إِذا اخْتَلَطُوا، وكذلك ثلاثة نفر بينهم أَربعون شاة وهم خلطاء، فإن عليهم شاة كأَنّه ملكها رجل واحد، فهذا تفسير الخلطاء في المواشي من الإِبل والبقر والغنم. وقوله عزّ وجلّ: وإِن كثيراً من الخلطاء ليَبْغي بعضُهم على بعض إِلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات؛ فالخُلَطاء ههنا الشُّرَكاء الذين لا يَتَمَيَّزُ مِلْكُ كل واحد من مِلْكِ صاحبه إِلا بالقِسْمة، قال: ويكون الخلطاء أَيضاً أَن يخلطوا العين المتميز بالعين المتميز كما فسر الشافعي، ويكونون مجتمعين كالحِلَّةِ يكون فيها عشرة أَبيات، لصاحب كل بيت ماشيةٌ على حدة، فيجمعون مواشِيَهم على راعٍ واحد يرعاها معاً ويَسْقِيها معاً، وكلّ واحد منهم يعرف ماله بسِمَته ونِجارِه. ابن الأَثير: وفي حديث الزكاة أَيضاً: لا خِلاطَ ولا وِراطَ؛ الخِلاطُ: مصدر خالَطه يُخالِطُه مُخالَطةً وخِلاطاً، والمراد أَن يَخْلِطَ رجل إِبله بإِبل غيره أَو بقره أَو غنمه ليمنع حق اللّه تعالى منها ويَبْخَسَ المُصَدِّقَ فيما يجب له، وهو معنى قوله في الحديث الآخر: لا يُجْمَعُ بين متفرِّقٍ ولا يُفَرَّقُ بين مُجتمع خشيةَ الصدقة، أَما الجمع بين المتفرِّق فهو الخِلاط، وذلك أَن يكون ثلاثة نفر مثلاً لكل واحد أَربعون شاة، فقد وجب على كل واحد منهم شاةٌ، فإِذا أَظَلَّهم المُصَدِّقُ جمعوها لئلا يكون عليهم فيها إِلا شاةٌ واحدة، وأَما تفريقُ المجتمع فأَن يكون اثنان شريكان ولكل واحد منهما مائة شاةٍ وشاةٌ فيكون عليهما في مالهما ثلاث شياه، فإِذا أَظَلَّهما المصدِّق فرَّقا غنمهما فلم يكن على كل واحد إِلا شاة واحدة، قال الشافعي: الخطابُ في هذا للمُصدّقِ ولربِّ المال، قال: فالخَشْيَةُ خَشْيَتانِ: خَشْيةُ السّاعي أَن تقلّ الصدقةُ، وخشْيةُ ربِّ المال أَن يقلَّ مالُه، فأُمر كلّ واحد منهما أَن لا يُحْدِثَ في المال شيئاً من الجمع والتفريق؛ قال: هذا على مذهب الشافعي إِذ الخُلْطةُ مؤثِّرة عنده، وأَما أَبو حنيفة فلا أَثر لها عنده، ويكون معنى الحديث نفي الخِلاطِ لنفي الأَثر كأَنه يقول لا أَثر للخُلْطةِ في تقليل الزكاة وتكثيرها. وفي حديث الزكاة أَيضاً: وما كان من خَليطَيْنِ فإِنهما يَتراجَعانِ بينهما. بالسويَّةِ؛ الخَلِيطُ: المُخالِط ويريد به الشريك الذي يَخْلِط ماله بمال شريكه، والتراجع بينهما هو أَن يكون لأَحدهما مثلاً أَربعون بقرة وللآخر ثلاثون بقرة ومالهما مختلط، فيأْخذ الساعي عن الأَربعين مُسِنّةً وعن الثلاثين تَبِيعاً، فيرجع باذِلُ المسنَّةِ بثلاثة أَسْباعها على شريكه، وباذل التَّبيعِ بأَربعة أَسْباعه على شريكه لأَن كل واحد من السنَّين واجب على الشيوع، كأَنَّ المال ملك واحد، وفي قوله بالسوية دليل على أَن الساعيَ إِذا ظلم أَحدهما فأَخذ منه زيادة على فرضه فإِنه لا يرجع بها على شريكه، وإِنما يَضْمَنُ له قِيمةَ ما يَخُصُّه من الواجب دون الزيادة، وفي التراجع دليل على أَن الخُلطة تصح مع تمييز أَعْيان الأَموال عند من يقول به، والذي فسره ابن سيده في الخلاط أَن يكون بين الخليطين مائة وعشرون شاة، لأَحدهما ثمانون وللآخر أَربعون، فإِذا أَخذ المُصَدِّقُ منها شاتين ردّ صاحبُ الثمانين على ربّ الأَربعين ثلثَ شاة، فيكون عليه شاةٌ وثلث، وعلى الآخر ثلثا شاة، وإِن أَخذ المُصَدّق من العشرين والمائة شاةً، واحدة ردّ صاحبُ الثمانين على ربّ الأَربعين ثلث شاة، فيكون عليه ثلثا شاة وعلى الآخر ثلثُ شاة، قال: والوِراطُ الخديعةُ والغِشُّ. ابن سيده: رجل مِخْلَطٌ مِزْيَلٌ، بكسر الميم فيهما، يُخالِطُ الأُمور ويُزايِلُها كما يقال فاتِقٌ راتِقٌ، ومِخْلاطٌ كمِخْلطٍ؛ أَنشد ثعلب:
يُلِحْنَ مِن ذِي دَأَبٍ شِرواطِ،
صاتِ الحُداء شَظِفٍ مِخْلاطِ
وخلَط القومَ خَلْطاً وخالَطَهم: داخَلهم. وخَليطُ الرجل: مُخالطُه. وخَلِيطُ القوم: مُخالطهم كالنَّديم المنادِمِ، والجَلِيسِ المُجالِسِ؛ وقيل: لا يكون إِلا في الشركة. وقوله في التنزيل: وإِنّ كثيراً من الخُلَطاء؛ هو واحد وجمع. قال ابن سيده: وقد يكون الخَليطُ جمعاً. والخُلْطةُ، بالضم: الشِّرْكة. والخِلْطةُ، بالكسر: العِشْرةُ. والخَلِيطُ: القوم الذين أَمْرُهم واحد، والجمعُ خُلَطاء وخُلُطٌ؛ قال الشاعر:
بانَ الخَلِيطُ بسُحْرةٍ فتَبَدَّدُوا
وقال الشاعر:
إِنَّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فانْصَرَمُوا
قال ابن بري صوابه:
إِنَّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فانْجَرَدُوا،
وأَخْلَفُوك عِدَى الأَمْرِ الذي وَعَدُوا
ويروى: فانْفَرَدُوا؛ وأَنشد ابن بري هذا المعنى لجماعة من شعراء العرب؛ قال بسَّامَةُ بن الغَدِير:
إِنّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البين فابْتَكَرُوا
لِنِيَّة، ثم ما عادُوا ولا انْتَظَرُوا
وقال ابن مَيّادةَ:
إِن الخليط أَجدُّوا البين فانْدَفَعُوا،
وما رَبُوا قَدَرَ الأَمْرِ الذي صَنَعُوا
وقال نَهْشَلُ بن حَرِّيّ:
إِن الخليط أَجدوا البين فابتكروا،
واهْتاجَ شَوْقَكَ أَحْداجٌ لها زُمَر
وقال الحسين بن مُطَيْرٍ:
إِن الخليط أَجدوا البين فادّلَجُوا،
بانُوا ولم ينْظرُوني، إِنهم لَحِجُوا
وقال ابن الرَّقاعِ:
إِن الخليط أَجدوا البين فانْقَذَفُوا،
وأَمْتَعُوكَ بشَوْقٍ أَيّةَ انْصَرَفُوا
وقال عمر بن أَبي ربيعة:
إِنَّ الخليط أَجدّ البين فاحْتَمَلا
وقال جرير:
إِنّ الخَلِيطَ أَجدُّوا البين يومَ غَدَوْا
مِنْ دارةِ الجأْبِ، إِذ أَحْداجُهم زُمَرُ
وقال نُصَيْبُ:
إِن الخليط أَجدّوا البين فاحْتَمَلُوا
وقال وَعْلةُ الجَرْمِيُّ في جمعه على خُلُطٍ:
سائلْ مُجاوِرَ جَرْمٍ: هَلْ جَنَيْتَ لهُمْ
حَرْباً، تُفَرِّقُ بين الجِيرةِ الخُلُطِ؟
وإِنما كثر ذلك في أَشعارهم لأَنهم كانوا يَنْتَجِعُونَ أَيام الكَلإِ فتجتمع منهم قبائل شتى في مكان واجد، فتقع بينهم أُلْفَةٌ، فإِذا افْتَرَقوا ورجعوا إِلى أَوطانهم ساءَهم ذلك. قال أَبو حنيفة: يلقى الرجلُ الرجلَ الذي قد أَورد إِبله فأَعْجَلَ الرُّطْبَ ولو شاءَ لأَخَّرَه، فيقول: لقد فارَقْتَ خَليطاً لا تَلْقى مثلَه أَبداً يعني الجَزَّ. والخَلِيطُ: الزوجُ وابن العم.
والخَلِطُ: المُخْتَلِطُ
(* قوله «والخلط المختلط» في القاموس: والخلط
بالفتح وككتف وعنق المختلط بالناس المتملق اليهم.) بالناس المُتَحَبِّبُ، يكون للذي يَتَمَلَّقُهم ويتحَبَّبُ إِليهم، ويكون للذي يُلْقي نساءَه ومتاعَه بين الناس، والأُنثى خَلِطةٌ، وحكى سيبويه خُلُط، بضم اللام، وفسره السيرافي مثل ذلك. وحكى ابن الأَعرابي: رجل خِلْطٌ في معنى خَلِطٍ؛ وأَنشد:
وأَنتَ امرُؤٌ خِلْطٌ، إِذا هي أَرْسَلتْ
يَمينُكَ شيئاً، أَمْسَكَتْهُ شِمالُكا
يقول: أَنت امرؤ مُتَمَلِّقٌ بالمَقال ضنينٌ بالنَّوال، ويمينُك بدل من قوله هي، وإِن شئت جعلت هي كنايةً عن القِصّة ورفَعْت يمينك بأَرسلت، والعرب تقول: أَخْلَطُ من الحمَّى؛ يريدون أَنها متحببة إِليه مُتَمَلِّقة بورُودها إِياه واعْتيادِها له كما يفعل المُحِبُّ المَلِقُ. قال أَبو عبيدة: تنازعَ العجاجُ وحُمَيْدٌ الأَرْقَطُ أُرْجُوزَتين على الطاء، فقال حميد: الخِلاطَ يا أَبا الشعْثاء، فقال العجاج: الفجاجُ أَوْسَعُ من ذلك يا ابن أَخي أَي لا تَخْلِطْ أُرْجُوزَتي بأُرْجُوزَتِكَ. واخْتَلَطَ فلان أَي فسد عقله. ورجل خِلْطٌ بَيِّنُ الخَلاطةِ: أَحْمَقُ مُخالَطُ العقْل، عن أَبي العَمَيْثَلِ الأَعرابي. وقد خُولِطَ في عَقْلِه خِلاطاً واخْتَلَطَ، ويقال: خُولِط الرجلُ فهو مُخالَطٌ، واخْتَلَطَ عقلُه فهو مُخْتَلِط إِذا تغير عقلُه. والخِلاطُ: مخالطةُ الداءِ الجوفَ. وفي حديث الوَسْوَسةِ: ورجَعَ الشيطانُ يَلْتمس الخِلاطَ أَي يخالِط قَلْبَ المصلي بالوَسْوَسةِ، وفي الحديث يَصِف الأَبرار: فظنَّ الناس أَن قد خُولِطُوا وما خُولِطُوا ولكن خالط قلْبَهم هَمٌّ عَظيمٌ، من قولهم خُولط فلان في عقله مُخالَطة إِذا اختلَّ عقله. وخالَطه الداءُ خِلاطاً: خامره. وخالط الذئبُ الغَنَمَ خِلاطاً: وقَع فيها. الليث: الخِلاطُ مخالطةُ الذئبِ الغَنَم؛ وأَنشد:
يَضْمَنُ أَهل الشاءِ في الخِلاطِ
والخِلاط: مخالَطة الرجلُ أَهلَه. وفي حديث عَبِيدةَ: وسُئل ما يُوجِبُ الغُسْلَ؟ قال: الخَفْقُ والخِلاطُ أَي الجِماعُ من المخالطة. وفي خطبة الحجاج: ليس أَوانَ يَكْثُر الخِلاط، يعني السِّفادَ، وخالَط الرجلُ امرأَتَه خِلاطاً: جامَعها، وكذلك مخالَطةُ الجملِ الناقةَ إِذا خالَط ثِيلُه حَياءَها. واسْتخلط البعير أَي قَعا. وأَخلط الفحْلُ: خالط الأُنثى. وأَخلطه صاحبه وأَخلط له؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي، إِذا أَخطأَ فسدَّده وجعل قضيبه في الحَياء. واسْتَخْلَطَ هو: فعل ذلك من تلقاء نفسه. ابن الأَعرابي: الخِلاطُ أَن يأْتي الرجلُ إِلى مُراحِ آخر فيأْخذَ منه جمَلاً فيُنزِيَه على ناقته سِرّاً من صاحِبه، قال: والخِلاط أَيضاً أَن لا يُحْسن الجملُ القَعْو على طَرُوقَتِه فيأْخذَ الرجلُ قَضِيبَه فيُولجه. قال أَبو زيد: إِذا قَعا الفحلُ على الناقةِ فلم يَسْتَرْشِدْ لحَيائها حتى يُدخله الراعي أَو غيرُه قيل: قد أَخْلطه إِخْلاطاً وأَلْطَفَه إِلْطافاً، فهو يُخْلِطُه ويُلْطِفُه، فإِن فعل الجمل ذلك من تلقاء نفسه قيل: قد اسْتَخْلَطَ هو واسْتَلْطَفَ. ابن شميل: جمل مُختلِط وناقة مختلطة إِذا سَمِنا حتى اختلَط الشحم باللحم. ابن الأَعرابي: الخُلُط المَوالي، والخُلَطاء الشركاء، والخُلُطُ جِيران الصَّفا، والخَلِيط الصاحِبُ، والخَلِيطُ الجار يكون واحداً وجمعاً؛ ومنه قول جرير:
بانَ الخَلِيطُ ولو طُووِعتُ ما بانا
فهذا واحد والجمع قد تقدم الاستشهاد عليه. والأَخْلاطُ: الجماعة من الناس. والخِلْطُ والخِلِطُ من السِّهام: السهم الذي ينبُت عُودُه على عَوَج فلا يزال يتعوَّج وإِن قُوِّم، وكذلك القوسُ، قال المتنخل الهذلي: وصفراءُ البُرايةِ غَيْر خِلْطٍ،
كوَقْفِ العاجِ عاتِكة اللياطِ
وقد فُسِّر به البيتُ الذي أَنشده ابن الأَعرابي:
وأَنتَ امرؤٌ خِلْطٌ إِذا هي أَرسلت
قال: وأَنت امرؤ خِلْط أَي أَنك لا تستقيم أَبداً وإِنما أَنت كالقِدْح الذي لا يزال يَتعوَّج وإِن قُوِّم، والأَوّل أَجود. والخِلْط: الأَحمق، والجمع أَخْلاط؛ وقوله أَنشده ثعلب:
فلمّا دخَلْنا أَمْكَنَتْ من عِنانِها،
وأَمْسَكْتُ من بعض الخِلاطِ عِناني
فسره فقال: تكلَمت بالرفَثِ وأَمسكْتُ نفسي عنها فكأَنه ذهب بالخلاط إِلى الرفَثِ. الأَصمعي: المِلْطُ الذي لا يُعْرَفُ له نسب ولا أَب، والخِلْطُ يقال فلان خِلْطٌ فيه قولان، أَحدُهما المُخَتَلِطُ النسَبِ؛ ويقال هو والد الزِّنا في قول الأَعْشَى:
أَتاني ما يقولُ ليَ ابنُ بَظْرا،
أَقَيْسٌ، يا ابنَ ثَعْلبة الصَّباحِ،
لِعَبْدانَ ابنُ عاهِرَةٍ، وخِلْطٌ
رَجوفُ الأَصلِ مَدْخولُ النَّواحي؟
أَراد أَقَيْسٌ لِعَبْدانَ ابنُ عاهِرَةٍ، هَجا بهذا جِهنّاماً أَحد بني عَبْدانَ. واهْتَلَبَ السيفَ من غِمْده وامْتَرَقه واعْتَقَّه واخْتَلَطَه إِذا اسْتَلَّه؛ قال الجرجاني: الأَصل اخْتَرَطَه وكأَنَّ اللامَ مبدلة منه، قال: وفيه نظر.

##### Türkçe

**خَلَطَ** şeyi şeyle **يَخْلِطُه** **خَلْطاً** ve **خَلَّطَه**; derken **فاخْتَلَطَ**:
Onu karıştırdı; ve ikisi karıştı. Ve **خالطَ** şeyi **مُخالَطة** ve **خِلاطاً**: onu karıştırdı. Ve **الخِلْطُ**:
Şeye karışmış olan; çoğulu **أَخْلاطٌ**’tır. Ve **الخِلْطُ**: güzel kokunun **أَخْلاطِ**’ından bir tanesi.
Ve **الخِلْطُ**: ilâç karışımları ve benzeri gibi, **الأَخْلاطِ**’ın her bir türünün adıdır. Sa‘d hadîsinde:
“Ve gerçekten bizden birimiz, koyunun bıraktığı gibi bırakırdı; onun **خِلْطٌ**’u yoktu” yani
onların dışkısı, kuruluğu ve katılığı sebebiyle birbirine karışmazdı; çünkü onlar fakirlikleri ve ihtiyaçları sebebiyle arpa ekmeği ve ağaç yaprağı yerlerdi. Ve **أَخْلاطُ الإِنسان**: onun
dört mizacıdır.
Ve **سَمْنٌ خَلِيطٌ**: içinde yağ ve et vardır. Ve yemden **الخَلِيطُ**: saman
ve **قَتٌّ**; o ayrıca çamur ve samanın karıştırılmasıdır. Ve **لبَن خَلِيطٌ**: tatlı
ve ekşi karışık. Ve **الخَلِيطُ**: koyunun sütünü keçi sütü üzerine, keçinin sütünü de
koyun sütü üzerine sağmandır; yahut deveyi koyun sütü üzerine sağmandır. Nebîz hadîsinde:
içeceklerde **الخَلِيطَيْنِ**’i yasakladı; bu, iki sınıfı bir araya getirmektir: hurma ve kuru üzüm; yahut üzüm
ve taze hurma. el-Ezherî: İçeceklerde gelen **الخليطين**’in tefsiri ve onun içilmesinden gelen
nehiy şudur: hurma ile **البُسْر**’dan yahut üzüm ile kuru üzümden yapılan bir içkidir;
yani **البسر** ile hurmanın birlikte yahut kuru üzüm ile üzümün birlikte nebîz yapılmasını kasteder;
bunu ancak, türler nebîzde farklılaştığında şiddete ve mayalanmaya daha çabuk olduğu için yasakladı;
**خَلِيطَيْن**’den yapılan nebîz hakkında bir topluluk, sarhoş etmese bile, hadîsin zahirini alarak haramlığına gitti;
bunu Mâlik ve Ahmed ve muhaddislerin çoğu söyledi;
dediler ki: onda şiddet meydana gelmeden önce içen, tek yönden günahkârdır; şiddet meydana geldikten sonra içen ise iki yönden günahkârdır: **الخَلِيطيْن**’i içmek ve sarhoş ediciyi içmek;
başkaları ise ona ruhsat verdi ve haramlığı sarhoş etmeye bağladılar. Hadîste: “Sadaka bir mala karışmadı ki onu helâk etmesin”;
Şâfiî dedi ki: yani sadakaya hıyanet, onunla karıştırılmış malı telef eder; ve denildi ki: bu, işçileri (âmilleri) onda hıyanetten sakındırmadır;
ve denildi ki: bu, zekâtı, malına karıştırılmadan önce çabuk ödemeye teşviktir. **الشُّفْعَةِ** hadîsinde:
**الشَّرِيكُ** **الخَلِيطِ**’ten daha önceliklidir; **الخَلِيطُ** da komşudan daha önceliklidir;
**الشرِيكُ**: şüyû‘da ortak olan; ve **الخَلِيطُ**:
**الشِّرْبِ** ve yol gibi mülkiyet haklarında ortak olan ve bunun benzeri.
Hadîste: iki adam Muâviye’ye geldiler; birisi arkadaşına karşı bir mal iddia etti; iddia eden **حُوَّلاً قُلَّباً مِخْلَطاً** idi;
**المِخْلَطُ** (kesre ile): şeyleri karıştırıp dinleyenlere ve bakanlara onları karıştırarak (şüpheli kılarak) sunan kimsedir.
Ve **الخِلاط**: develerin, insanların ve hayvanların karışmasıdır; Sa‘leb okudu:
يَخْرُجْنَ من بُعْكُوكةِ الخِلاطِ
Ve orada insanlardan **أَخْلاطٌ** ve **خَلِيطٌ** ve **خُلَيْطى** ve **خُلَّيْطى** vardır; yani karışık halde toplanmış ayak takımıdır;
bunların hiçbirinin tekili yoktur. Ebû Saîd hadîsinde: “Resûlullah zamanında bize **تَمْرَ الجَمْعِ** verilirdi;
o, hurmadan **الخِلْطُ**’tur” yani çeşitli türlerden karışık olandır. Şurayh hadîsinde: ona bir adam geldi ve dedi ki:
“Karımı hayızlı iken üç talâkla boşadım”; dedi ki: “Ben **حَلالاً**’ı **حَرامٍ** ile **أَخْلِطُ** etmem” yani
talâkın vuku bulduğu hayız hâlini iddetten saymam; çünkü o hayzın bazı günlerinde ona helâl, bazı günlerinde haramdı. Kavim **خُلَيْطى** ve **خُلَّيْطى** içine düştü,
**السُّمَّيْهى** misali; yani bir karışıklığa; böylece işleri onlara karıştı. Ve işte **التخْلِيطُ**:
onda bozmadır. Ve kavme, mallarını birbirine karıştırdıklarında **خُلَّيْطى** denir; el-Lihyânî okudu:
وكُنَّا خُلَيطى في الجِمالِ، فراعني
جِمالي تُوالى وُلَّهاً من جِمالِك
Ve malları aralarında **خِلِّيطى**’dır; yani karışıktır. Ebû Zeyd: **اخْتَلَطَ** gece toprakla,
kavme işleri karıştığında; ve otlanan (mera) başıboş hayvanla karıştığında. Ve **الخِلِّيطى**: işin karıştırılmasıdır;
ve gerçekten o, işinde **خُلَّيْطى** içindedir; Ebû Mansûr dedi ki: lâm hafifletilir de **خُلَيْطى** denir. Nebî hadîsinde, sallallahu aleyhi ve sellem:
“Sadakada ne **خِلاطَ** vardır ne **شِناقَ**.” Başka bir hadîste: “**خَلِيطَيْنِ**’den olan şeyde, ikisi aralarında eşitlikle birbirine döner”;
el-Ezherî dedi ki: Ebû Ubeyd bu hadîsi **غريب الحديث** kitabında tefsir etti de onu gevşek yaptı ve onu vechi üzere tefsir etmedi;
sonra **الأَمْوالِ** kitabında tefsirini güzelleştirdi; dedi ki: onu Şâfiî’nin tefsir ettiği gibi tefsir etti;
Şâfiî dedi ki: şüphe etmediğim şey şudur: **الخَلِيطَيْنِ** iki ortaktır; hayvanları taksim etmemişlerdir;
aralarında eşitlikle birbirine dönmeleri şudur: ikisi develerde ortak olur; onda koyun (zekâtı) vacip olur; develer ikisinden birinin elinde bulunur;
onun sadakası ondan alınır; sonra o, ortağına eşitlikle döner. Şâfiî dedi ki: iki **الخليطان**,
her biri kendi hayvanını bilse bile, hayvanlarıyla birbirine karışan iki adam olabilir;
dedi ki: birlikte ağıla sokup birlikte salmadıkça ve birlikte sulamadıkça ve erkekleri karışık olmadıkça **خليطين** olmazlar;
böyle olduklarında her hâlükârda bir kişinin sadakası gibi sadaka verirler;
dedi ki: eğer ağılda yahut sulamada yahut erkeklerde ayrılırlarsa **خَليطين** değildirler ve iki kişinin sadakası gibi sadaka verirler;
dedi ki: karıştıkları günden itibaren üzerlerinden bir yıl geçmedikçe **خليطين** olmazlar; karıştıkları günden itibaren üzerlerinden bir yıl geçince bir kişinin zekâtı gibi zekât verirler.
el-Ezherî dedi ki: bunun tefsiri şudur: Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, kırk koyuna sahip olana, üzerinden yıl geçince, bir koyun vacip kıldı;
aynı şekilde, yüz yirmiye tamam oluncaya kadar ondan fazlasına sahip olursa onda bir koyun vardır; yüz yirminin üzerine bir koyun artarsa onda iki koyun vardır;
eğer üç kişi yüz yirmiye sahip olsa, her birinin kırk koyunu olsa ve tam bir yıl **خُلَطاء** olmasalar, her birinin üzerine bir koyun vardır;
eğer **خلطاء** olurlarsa ve onları bir çoban üzerine bir yıl toplarlarsa üzerlerine bir koyun vardır; çünkü karıştıklarında sadaka bir kişi gibi alınır;
aynı şekilde üç kişi arasında kırk koyun vardır ve onlar **خلطاء**dır; üzerlerine bir koyun vardır, sanki onu bir adam mülk edinmiş gibidir;
işte bu, deve, sığır ve koyun hayvanlarında **الخلطاء**’ın tefsiridir. Aziz ve celîl olanın sözü:
“Ve gerçekten **الخلطاء**’dan çoğu, birbirine azgınlık eder; ancak iman edip salih amel işleyenler müstesna”;
buradaki **الخُلَطاء**: her birinin mülkü, taksim dışında, arkadaşının mülkünden ayrışmayan ortaklardır;
dedi ki: **الخلطاء** ayrıca, Şâfiî’nin tefsir ettiği gibi, ayrışmış ayn’ı ayrışmış ayn ile karıştırmalarıdır;
ve onlar, içinde on çadır bulunan bir **الحِلَّةِ** gibi toplanmış olurlar; her çadır sahibinin ayrı ayrı hayvanı vardır;
hayvanlarını bir çoban üzerine toplarlar; o onları birlikte güder ve birlikte sular; her biri malını nişanı ve cinsiyle bilir.
İbnü’l-Esîr: zekât hadîsinde de: “Ne **خِلاطَ** vardır ne **وِراطَ**”;
**الخِلاطُ**: **خالَطه** **يُخالِطُه** **مُخالَطةً** ve **خِلاطاً**’ın masdarıdır;
murad, bir adamın, Allah Teâlâ’nın hakkını engellemek ve sadaka toplayanı hakkı olanda eksiltmek için develerini başkasının develeriyle yahut sığırı yahut koyunuyla karıştırmasıdır;
bu, diğer hadîsteki sözün manasıdır: “Sadaka korkusuyla ayrık olan bir araya getirilmez ve bir arada olan ayrılmaz”;
ayrık olanı bir araya getirmek **الخِلاط**tır; bu, meselâ üç kişinin her birinin kırk koyunu olmasıdır; her birinin üzerine bir koyun vacip olmuştur;
sadaka toplayan onları gölgelediğinde (yaklaştığında) onları toplarlar ki üzerlerine onda ancak bir koyun olsun;
bir arada olanı ayırmak ise, iki kişinin ortak olmasıdır; her birinin yüz bir koyunu vardır; mallarında üzerlerine üç koyun gerekir;
sadaka toplayan onları gölgelediğinde koyunlarını ayırırlar; böylece her birinin üzerine ancak bir koyun olur.
Şâfiî dedi ki: hitap bunda sadaka toplayana ve mal sahibinedir;
dedi ki: korku iki korkudur: görevlinin korkusu sadakanın azalması; mal sahibinin korkusu malının azalması;
her birine, malda toplama ve ayırmadan bir şey ihdas etmemesi emredildi;
dedi ki: bu, Şâfiî’nin mezhebi üzeredir; çünkü **الخُلْطةُ** ona göre etkilidir; Ebû Hanîfe’ye gelince, ona göre onun etkisi yoktur;
hadîsin manası, etkiyi nefy için **الخِلاطِ**’ın nefyi olur; sanki “zekâtı azaltmada ve çoğaltmada **الخُلْطةِ**’nın etkisi yoktur” der.
Zekât hadîsinde de: “**خَليطَيْنِ**’den olan şeyde, ikisi aralarında eşitlikle birbirine döner”;
**الخَلِيطُ**: karıştıran; bununla, malını ortağının malıyla karıştıran ortağı kasteder;
aralarında birbirine dönme şudur: meselâ birinin kırk sığırı, diğerinin otuz sığırı vardır ve malları karışıktır;
görevli kırktan **مُسِنّةً**, otuzdan **تَبِيعاً** alır; **المسنَّةِ**’yi veren, üç yedisiyle ortağına döner;
**التَّبيعِ**’i veren de dört yedisiyle ortağına döner; çünkü iki yaştan her biri şüyû‘ üzere vaciptir; sanki mal tek mülktür;
**بالسوية** sözünde, görevli birine zulmedip farzının üstünde fazlalık alırsa, onunla ortağına dönmeyeceğine delil vardır;
ancak fazlalık olmaksızın vacip olandan kendisine düşenin kıymetini ona tazmin eder;
ve bu karşılıklı dönmede, bunu söyleyen katında, malların aynlarının ayrışmasıyla birlikte **الخُلطة**’nın sahih olduğuna delil vardır.
İbn Sîde’nin **الخلاط**’ta tefsir ettiği: iki **الخليطين** arasında yüz yirmi koyun olmasıdır; birinin seksen, diğerinin kırkı vardır;
sadaka toplayan ondan iki koyun alırsa, seksen sahibi kırk sahibine koyunun üçte birini geri verir; böylece onun üzerine bir koyun ve üçte bir olur; diğerinin üzerine koyunun üçte ikisi olur;
sadaka toplayan yüz yirmiden bir koyun alırsa, seksen sahibi kırk sahibine koyunun üçte birini geri verir; böylece onun üzerine koyunun üçte ikisi, diğerinin üzerine koyunun üçte biri olur;
dedi ki: **الوِراطُ** aldatma ve hiledir. İbn Sîde: **رجل مِخْلَطٌ مِزْيَلٌ**,
ikisinde de mîm kesreli: işleri birbirine karıştırır ve onları ayırır; “**فاتِقٌ راتِقٌ**” denildiği gibi.
Ve **مِخْلاطٌ** **كمِخْلطٍ**; Sa‘leb okudu:
يُلِحْنَ مِن ذِي دَأَبٍ شِرواطِ،
صاتِ الحُداء شَظِفٍ مِخْلاطِ
Ve kavmi **خلَط** etmek **خَلْطاً** ve onlarla **خالَطَ** etmek: onlara karışıp girmektir. Ve adamın **خَليطُ**’u: onunla karışan.
Ve kavmin **خَلِيطُ**’u: onunla karışan; **النَّديم**’in **المنادِمِ**’i ve **الجَلِيسِ**’in **المُجالِسِ**’i gibi;
ve denildi ki: ancak ortaklıkta olur. Tenzîlde: “Ve gerçekten **الخُلَطاء**’dan çoğu”;
o, tekil ve çoğuldur. İbn Sîde dedi ki: **الخَليطُ** çoğul da olabilir. Ve **الخُلْطةُ** (damme ile): ortaklıktır.
Ve **الخِلْطةُ** (kesre ile): birlikte yaşama/ünsiyettir. Ve **الخَلِيطُ**: işi bir olan kavimdir; çoğulu **خُلَطاء** ve **خُلُطٌ**’tur;
şair dedi ki:
بانَ الخَلِيطُ بسُحْرةٍ فتَبَدَّدُوا
Ve şair dedi ki:
إِنَّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فانْصَرَمُوا
İbn Berrî dedi ki: doğrusu:
إِنَّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فانْجَرَدُوا،
وأَخْلَفُوك عِدَى الأَمْرِ الذي وَعَدُوا
Ve rivayet edilir: **فانْفَرَدُوا**; ve İbn Berrî bu manayı Arap şairlerinden bir topluluk için okudu;
Bessâme b. el-Gadîr dedi ki:
إِنّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البين فابْتَكَرُوا
لِنِيَّة، ثم ما عادُوا ولا انْتَظَرُوا
Ve İbn Meyyâde dedi ki:
إِن الخليط أَجدُّوا البين فانْدَفَعُوا،
وما رَبُوا قَدَرَ الأَمْرِ الذي صَنَعُوا
Ve Nehşel b. Harrî dedi ki:
إِن الخليط أَجدوا البين فابتكروا،
واهْتاجَ شَوْقَكَ أَحْداجٌ لها زُمَر
Ve el-Hüseyn b. Mutayr dedi ki:
إِن الخليط أَجدوا البين فادّلَجُوا،
بانُوا ولم ينْظرُوني، إِنهم لَحِجُوا
Ve İbnü’r-Rakkâ‘ dedi ki:
إِن الخليط أَجدوا البين فانْقَذَفُوا،
وأَمْتَعُوكَ بشَوْقٍ أَيّةَ انْصَرَفُوا
Ve Ömer b. Ebî Rebîa dedi ki:
إِنَّ الخليط أَجدّ البين فاحْتَمَلا
Ve Cerîr dedi ki:
إِنّ الخَلِيطَ أَجدُّوا البين يومَ غَدَوْا
مِنْ دارةِ الجأْبِ، إِذ أَحْداجُهم زُمَرُ
Ve Nusayb dedi ki:
إِن الخليط أَجدّوا البين فاحْتَمَلُوا
Ve Va‘le el-Cermî, onu **خُلُطٍ** üzere çoğul yapmasında dedi ki:
سائلْ مُجاوِرَ جَرْمٍ: هَلْ جَنَيْتَ لهُمْ
حَرْباً، تُفَرِّقُ بين الجِيرةِ الخُلُطِ؟
Bu, şiirlerinde çokça oldu; çünkü onlar ot günlerinde otlak ararlardı; böylece onlardan çeşitli kabileler bol yerli bir mekânda toplanırdı; aralarında ülfet meydana gelirdi;
ayrılıp yurtlarına döndüklerinde bu onlara kötü gelirdi. Ebû Hanîfe dedi ki: adam, develerini suya getirmiş olan adamla karşılaşır;
o, taze hurmayı acele ettirmiştir; istese geciktirirdi; der ki:
“Sen, asla benzerini bulamayacağın bir **خَليطاً**’dan ayrıldın” yani **الجَزَّ**’ı kasteder. Ve **الخَلِيطُ**:
koca ve amcaoğlu.
Ve **الخَلِطُ**: insanlarla karışan
(* “**والخلط المختلط**” sözü **القاموس**’ta: ve **الخلط** fetha ile ve **ككتف** ve **عنق** gibi, insanlarla karışan, onlara yağcılık eden.) insanlarla sevimlilik gösteren;
onlara yağcılık edip sevimlilik gösteren için olur; ve kadınlarını
ve eşyasını insanlar arasına atan için de olur; dişisi **خَلِطةٌ**’dır. Sîbeveyh **خُلُط** (lâm dammeli) rivayet etti ve onu
es-Sîrâfî böyle tefsir etti. İbnü’l-A‘râbî rivayet etti: **رجل خِلْطٌ**,
**خَلِطٍ** manasındadır; ve okudu:
وأَنتَ امرُؤٌ خِلْطٌ، إِذا هي أَرْسَلتْ
يَمينُكَ شيئاً، أَمْسَكَتْهُ شِمالُكا
Der ki: sen sözle yağcılık eden, bağışta cimri bir adamsın; ve **يمينُك**,
“**هي**” sözünün bedelidir; istersen **هي**’yi kıssa için kinaye yapar ve **يمينك**’i **بأَرسلت** ile merfû kılarsın.
Araplar der ki: “**أَخْلَطُ من الحمَّى**”; onun, kendisine gelişinde ve ona alışmasında, seven yağcı âşığın yaptığı gibi, ona sevimlilik gösterip yağcılık ettiğini kastederler.
Ebû Ubeyde dedi ki: el-‘Accâc ile Humeyd el-Erqat, **الطاء** üzerine iki urcûze hakkında çekişti; Humeyd dedi ki:
“**الخِلاطَ** ey Ebû’ş-Şa‘sâ’”; el-‘Accâc dedi ki: “**الفجاجُ** bundan daha geniştir, ey kardeşimin oğlu” yani
“Benim urcûzemi senin urcûzenle karıştırma.”
Ve **اخْتَلَطَ** falan: yani aklı bozuldu. Ve **رجل خِلْطٌ بَيِّنُ الخَلاطةِ**: ahmak,
aklı karışık; Ebû’l-‘Umeysil el-A‘râbî’den. Ve aklında **خُولِطَ**,
**خِلاطاً** ve **اخْتَلَطَ**. Ve denir: adam **خُولِط** edildi; o da **مُخالَطٌ**’tır;
ve aklı **اخْتَلَطَ** etti; o da **مُخْتَلِط**’tir; aklı değiştiğinde. Ve **الخِلاطُ**: hastalığın iç boşluğa karışmasıdır.
**الوَسْوَسةِ** hadîsinde: “Şeytan geri döndü, **الخِلاطَ**’ı arıyordu” yani
vesvese ile namaz kılanın kalbine karışıyordu. Ve hadîste, iyileri vasfederken:
“İnsanlar, gerçekten **خُولِطُوا** zannettiler; hâlbuki **خُولِطُوا** değillerdi; fakat kalplerine büyük bir kaygı karıştı”;
“falanın aklında **خُولط** edildi” sözündendir; **مُخالَطة**: aklı bozulduğunda. Ve hastalık ona **خالَطه** **خِلاطاً**:
onu sardı. Ve kurt koyuna **خَالط** etti **خِلاطاً**: içine düştü. el-Leys: **الخِلاطُ** kurdun koyuna karışmasıdır; ve okudu:
يَضْمَنُ أَهل الشاءِ في الخِلاطِ
Ve **الخِلاط**: adamın ehliyle karışmasıdır. ‘Ubeyde hadîsinde: “Guslü ne vacip kılar?” diye soruldu; dedi ki:
“**الخَفْقُ** ve **الخِلاطُ**” yani karışmadan olan cinsel ilişki. Haccâc’ın hutbesinde:
“**الخِلاط**’ın çoğalacağı vakit değildir” yani çiftleşmeyi kasteder. Ve adam karısına **خَالط** etti **خِلاطاً**:
onunla cima etti; aynı şekilde devenin dişi deveyle **مخالَطةُ**’sı, onun **ثِيلُه**’i onun **حَياءَها**’sına karıştığında.
Ve **اسْتخلط** deve: yani çöktü. Ve erkek deve **أَخلط** etti: dişiye karıştı.
Ve sahibi onu **أَخلط** etti ve ona **أَخلط** etti; sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’den: hata ettiğinde onu doğrulttu
ve onun organını **الحَياء**’a soktu. Ve o, **اسْتَخْلَطَ** etti: bunu kendiliğinden yaptı.
İbnü’l-A‘râbî: **الخِلاطُ** adamın başka bir ağıla gelip oradan bir deve alması ve onu sahibinden gizlice dişi devesine sıçratmasıdır;
dedi ki: **الخِلاط** ayrıca, devenin kendi dişisine çökmeyi iyi yapamaması; adamın onun organını alıp sokmasıdır.
Ebû Zeyd dedi ki: erkek deve dişi devenin üzerine çöker de onun **حَياء**’ına doğru yolu bulamazsa, çoban yahut başkası onu içeri sokuncaya kadar,
“onu **أَخْلطه** **إِخْلاطاً** ve onu **أَلْطَفَه** **إِلْطافاً** etti” denir; o da onu **يُخْلِطُه** ve onu **يُلْطِفُه**;
eğer deve bunu kendiliğinden yaparsa “o **اسْتَخْلَطَ** etti ve **اسْتَلْطَفَ** etti” denir.
İbn Şümeyl: **جمل مُختلِط** ve **ناقة مختلطة**: semirdiklerinde, yağ etle karıştığında.
İbnü’l-A‘râbî: **الخُلُط** mevlâlardır; **الخُلَطاء** ortaklardır; **الخُلُطُ** **الصَّفا** komşularıdır; **الخَلِيط** arkadaştır;
ve **الخَلِيطُ** komşudur; tekil ve çoğul olur; Cerîr’in sözü bundandır:
بانَ الخَلِيطُ ولو طُووِعتُ ما بانا
Bu tekildir; çoğul için şahitlik daha önce geçti. Ve **الأَخْلاطُ**: insanlardan topluluktur.
Ve okların **الخِلْطُ** ve **الخِلِطُ**: gövdesi eğrilik üzerine biten oktur; doğrultulsa da eğrilmeye devam eder; yay da böyledir;
el-Mütenahhil el-Hüzelî dedi ki:
وصفراءُ البُرايةِ غَيْر خِلْطٍ،
كوَقْفِ العاجِ عاتِكة اللياطِ
Ve İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu beyitle tefsir edilmiştir:
وأَنتَ امرُؤٌ خِلْطٌ إِذا هي أَرسَلت
Dedi ki: “Sen **خِلْط** bir adamsın” yani asla doğrulmazsın; ancak sen, doğrultulsa da eğrilmeye devam eden ok gövdesi gibisin; birincisi daha iyidir.
Ve **الخِلْط**: ahmaktır; çoğulu **أَخْلاط**; Sa‘leb’in okuduğu sözü:
فلمّا دخَلْنا أَمْكَنَتْ من عِنانِها،
وأَمْسَكْتُ من بعض الخِلاطِ عِناني
Onu tefsir etti ve dedi ki: müstehcen söz söyledim ve kendimi ondan tuttum; sanki **الخلاط** ile müstehcen sözü kastetmiştir.
el-Asma‘î: **المِلْطُ** nesebi ve babası bilinmeyendir; ve **الخِلْطُ** için “falan **خِلْطٌ**” denir; onda iki söz vardır:
birincisi, nesebi karışık olandır; ve denir ki: o, zinanın çocuğudur; el-A‘şâ’nın sözüne göre:
أَتاني ما يقولُ ليَ ابنُ بَظْرا،
أَقَيْسٌ، يا ابنَ ثَعْلبة الصَّباحِ،
لِعَبْدانَ ابنُ عاهِرَةٍ، وخِلْطٌ
رَجوفُ الأَصلِ مَدْخولُ النَّواحي؟
Şunu kastetti: “**أَقَيْسٌ**: **لِعَبْدانَ** bir fahişenin oğlu ve **خِلْطٌ**”; bununla, Benî ‘Abdân’dan Cehennâm adlı birini hicvetti.
Ve kılıcı kınından **اهْتَلَبَ** etti ve **امْتَرَقه** etti ve **اعْتَقَّه** etti
ve onu **اخْتَلَطَه** etti: onu çekip çıkardı; el-Cürcânî dedi ki: asıl **اخْتَرَطَه**’dır; sanki lâm ondan bedeldir; dedi ki: bunda bakış vardır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ل ط * * خَلَطَ * الشيء بغيره من باب ضرب * فاخْتَلَطَ * و * خَالَطَهُ مُخَالَطَةً * و * خِلاَطاً * بالكسر و * اخْتَلَطَ * فلان أي فسد عقله و * التَّخْلِيطُ * في الأمر الإفساد فيه و * الخَلِيطُ * المخالط كالنديم المنادم والجليس المجالس وهو واحد وجمع وقد يجمع على * خُلَطاءَ * و * خُلُطٍ * بضمتين وفي الحديث ﴿لا * خِلاَطَ * ولا وراط﴾ قيل هو كقوله لا يجمع بين متفرق ولا يفرق بين مجتمع خشية الصدقة و * الخِلطَةُ * بالضم الشركة وبالكسر العشرة و * الخِلْطُ * بالكسر واحد * أخلاَطِ * الطيب ونهي عن الخليطين في الأنبذة وهو أن يجمع بين صنفين تمر وزبيب أو عنب ورطب

##### Türkçe

* خ ل ط * **خَلَطَ** şeyi başkasıyla (bir araya) karıştırdı; “**ضرب**” bâbındandır; böylece **اخْتَلَطَ** (karıştı). Ve **خَالَطَهُ مُخَالَطَةً** ve kesre ile **خِلاَطاً** (onunla karışıp kaynaştı). Ve **اخْتَلَطَ** falan; yani aklı bozuldu. Ve **التَّخْلِيطُ** işte bozmadır, onda ifsat etmektir. Ve **الخَلِيطُ** karışıp kaynaşan (kimsedir); **النديم** (nedimlik eden) gibi, **الجليس** (meclis arkadaşı olan) gibi; hem tekil hem çoğuldur. Ve bazen **خُلَطاءَ** ve iki damme ile **خُلُطٍ** üzere çoğul yapılır. Hadiste: ﴿لا **خِلاَطَ** ولا وراط﴾ denilmiştir; “sadaka korkusuyla ayrıyı bir araya toplamaz ve bir arada olanı ayırmaz” sözü gibidir, denildi. Ve damme ile **الخِلطَةُ** ortaklıktır; kesre ile (ise) birlikte yaşama/ülfettir. Ve kesre ile **الخِلْطُ**, güzel kokunun **أخلاَطِ**’ından (karışımlarından) bir tanedir. Ve nebizlerde iki karışım (bir araya getirilmiş iki şey) yasaklanmıştır; o da iki cinsi bir araya toplamaktır: hurma ve kuru üzüm; yahut üzüm ve taze hurma.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

خلطه، أي الشيء، بغيره يخلطه، بالكسر، خلطا، وخلطه تخليطا: مزجه، أعم من أن يكون في المائعات أو غيرها، وقد يمكن التمييز بعد الخلط في مثل الحيوانات والحبوب. وقال المرزوقي: أصل الخلط: تداخل أجزاء الشيء بعضها في بعض وإن توسع فقيل: خلط لمن يختلط كثيرا بالناس، فاختلط الشيء: امتزج. وخالطه مخالطة وخلاطا: مازجه. والخلط، بالكسر: السهم والقوس المعوجان، أي السهم الذي ينبت عوده على عوج، فلا يزال يتعوج وإن قوم. وكذلك القوم، وشاهده قول ابن الأعرابي:
  وأنت امرؤ خلط إذا هي أرسلت                      يمينك شيئا أمسكته شمـالـكـا أي إنك لا تستقيم أبدا، وإنما أنت كالقدح الذي لا يزال يتعوج وإن قوم، وشاهد القوس قول المتنخل الهذلي:
  وصفراء البراية غير خلط                      كوقف العاج عاتكة اللياط هكذا في اللسان، والذي قرأته في شعر المتنخل في الديوان:
  وصفراء البراية عود نبع ويكسر اللام فيهما. وعن ابن الأعرابي: الخلط: الأحمق، والجمع: أخلاط، والاسم: الخلاطة، بالفتح، كما سيأتي. وكل ما خالط الشيء فهو خلط، وفي حديث أبي سعيد:  كنا نرزق تمر الجمع على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم  وهو الخلط من التمر، أي المختلط من أنواع شتى، والجمع: أخلاط. ويقال: رجل خلط ملط، بالكسر فيهما: مختلط النسب، وفي العباب: موصوم النسب، وقال الأصمعي: الملط: الذي لا يعرف له نسب ولا أب، وأما خلط ففيه قولان: أحدهما أنه المختلط النسب، والثاني: أنه ولد الزنا، وبالأخير فسر قول الأعشى يهجو جهناما، أحد بني عبدان:
  أتاني ما يقول لي ابن بـظـرا                      أقيس يا ابن ثعلبة الـصـبـاح
  لعبدان ابن عـاهـرة وخـلـط                      رجوف الأصل مدخول النواحي وامرأة خلطة، بالكسر: مختلطة بالناس متحجبة، وكذلك رجل خلط. وأخلاط الإنسان: أمزجته الأربعة التي عليها بنيته. والخليط، كأمير: الشريك، ومنه الحديث:  ما كان من خليطين فإنهما يتراجعان بينهما بالسوية  كما سيأتي. والخليط: المشارك في حقوق الملك كالشرب والطريق ونحو ذلك، ومنه الحديث، أي حديث الشفعة:  الشريك أولى من الخليط، والخليط أولى من الجار  ، فالخليط تقدم معناه وأراد بالشريك: المشارك في الشيوع. والخليط: الزوج. والخليط: ابن العم. والخليط: القوم الذين أمرهم واحد. قال الجوهري: وهو واحد وجمع، وأنشد:
  إن الخليط أجدوا البين فانصرمواوأخلفوك عد الأمر الذي وعدوا قال ابن بري: صوابه:
  إن الخليط أجدوا البين فانجردوا ويروى: فانفردوا، ثم أنشد هذا المعنى لجماعة من شعراء العرب، قال بشامة بن الغدير:
  إن الخليط أجدوا البين فابتكروالنية ثم ما عادوا ولا انتظروا وقال ابن ميادة:
  إن الخليط أجدوا البين فاندفعواوما ربوا قدر الأمر الذي صنعوا وقال نهشل بن حري:
  إن الخليط أجدوا البين فابتكرواواهتاج شوقك أحداج لها زمر

  وأنشد مثل ذلك للحسين بن مطير، ولابن الرقاع، ولعمر بن أبي ربيعة، وجرير، ونصيب، وأنشد الصاغاني ما أنشد الجوهري على الصواب لأبي أمية الفضل بن عباس اللهبي، وقال فيه: فانجردوا، كما ذكره ابن بري، وأنشد لجرير، وبشر بن أبي خازم، والطرماح في معنى ذلك، والطرماح في معنى ذلك، ولو أردنا بيان ذلك كله لطال بنا المجال، فاخترنا اختصار المقال. وخليط القوم: المخالط، كالنديم للمنادم، والجليس للمجالس، كما في الصحاح، وقيل: لا يكون إلا في الشركة، والجمع: خلط، بضمتين، قال وعلة الجرمي:
  سائل مجاور جرم هل جنيت لهم                      حربا تفرق بين الجيرة الخلـط ويجمع أيضا على خلطاء، ومنه قوله تعالى:  وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض  . وقال ابن عرفة: الخليط: من خالطك في متجر أو دين أو معاملة أو جوار. وقال الجوهري: وإنما كثر ذكر الخليط في أشعارهم لأنهم كانوا ينتجعون أيام الكلإ فتجتمع منهم قبائل شتى في مكان واحد، فتقع بينهم ألفة، فإذا تفرقوا ورجعوا إلى أوطانهم ساءهم ذلك. والخليط من العلف: طين مختلط بتبن، أو: تبن مختلط بقت. ولبن خليط: حلو مختلط بحازر. وسمن خليط: فيه شحم ولحم. والخليطة، بهاء: أن تحلب الناقة على لبن الغنم، أو تحلب الضأن على المعزى، وعكسه، أي المعزى على الضأن. والخلاط، بالكسر: اختلاط الإبل والناس والمواشي، أنشد ثعلب:
  يخرجن من بعكوكة الخلاط

  ومن المجاز: الخلاط: مخالطة الفحل الناقة إذا خالط ثيله حياها. قاله الليث. ومن المجاز: الخلاط: أن يخالط الرجل في عقله، وقد خولط خلاطا، فهو مخالط. وفي الحديث:  لا خلاط ولا شناق في الصدقة  وفي رواية:  لا خلاط ولا وراط  . وقد فسره ابن سيده فقال: هو أن يكون بين الخليطين، أي الشريكين، مائة وعشرون شاة، لأحدهما ثمانون، وللآخر أربعون، فإذا جاء المصدق وأخذ منها - ولو قال: فإذا أخذ المصدق منها، كان أخصر، وهو نص المحكم أيضا - شاتين رد صاحب الثمانين على صاحب الأربعين ثلث شاة فيكون عليه شاة وثلث، وعلى الآخر ثلثا شاة. وإن أخذ المصدق من العشرين والمائة شاة واحدة رد صاحب الثمانين على صاحب الأربعين ثلثي شاة، هكذا في النسخ، ونص المحكم ثلث شاة، فيكون عليه ثلثا شاة، وعلى الآخر ثلث شاة، قال: والوراط: الخديعة والغش. أو الخلاط، بالكسر، في الصدقة، ولا يخفى أن قوله: أو الخلاط، ثم ضبطه بالكسر، وزيادة قيد في الصدقة كل ذلك غير محتاج إليه، وإنما هو تطويل في غير محله، وكان يكفي إذا قال: أو هو أن تجمع بين متفرق، كأنه أشار به إلى قول الجوهري، حيث قال: وأما الحديث:  لا خلاط ولا وراط  فيقال: هو كقوله:  لا يجمع بين متفرق، ولا يفرق، بين مجتمع خشية الصدقة  قال الأزهري: وتفسير ذلك أن النبي صلى الله عليه وسلم أوجب على من ملك أربعين شاة، فحال عليها الحول، شاة، وكذلك إذا ملك أكثر منها إلى تمام مائة وعشرين ففيها شاة واحدة، فإذا زادت شاة واحدة على مائة وعشرين ففيها شاتان. وصورة الجمع بين المتفرق بأن يكون ثلاثة نفر مثلا ملكوا مائة وعشرين لكل واحد منهم أربعون شاة، ولم يكونوا خلطاء سنة كاملة، وقد وجب على كل واحد منهم شاة، فإذا صاروا خلطاء وجمعوها على راع واحد، فعليهم شاة واحدة؛ لأنهم يصدقون إذا اختلطوا، وقال ابن الأثير: أما الجمع بين المتفرق فهو الخلاط، وذلك أن يكون ثلاثة نفر لكل واحد أربعون شاة، فقد وجب على كل واحد منهم شاة، فإذا أظلهم المصدق جمعوها على راع واحد لكيلا يكون عليهم فيها إلا شاة واحدة. قال: وأما تفريق المجتمع: فأن يكون اثنان شريكان، ولكل واحد منهما مائة شاة وشاة، فيكون عليهما في ماليهما شياه، فإذا أظلهما المصدق فرقا غنمهما، فلم يكن على كل واحد إلا شاة واحدة. قال الشافعي: الخطاب في هذا للمصدق، ولرب المال، قال: والخشية خشيتان: خشية الساعي أن تقل الصدقة، وخشية رب المال أن يقل ماله، فأمر كل واحد منهما أن لا يحدث في المال شيئا من الجمع والتفريق. قال: هذا على مذهب الشافعي، إذ الخلطة مؤثرة عنده، ويكون معنى الحديث نفي الخلاط لنفي الأثر، كأنه يقول: لا أثر للخلطة في تقليل الزكاة وتكثيرها. وفي الحديث أيضا:  وما كان من خليطين فإنهما يتراجعان بينهما بالسوية  قال الأزهري: ذكره أبو عبيد في غريب الحديث، ولم يفسره على وجهه، ثم جود تفسيره في كتاب الأموال، وفسره على نحو ما فسره الشافعي، قال الشافعي: الخليطان: الشريكان لم يقتسما الماشية، وتراجعهما بالسوية: أن يكونا خليطين في الإبل تجب فيها الغنم، فتوجد الإبل في يد أحدهما

  فتؤخذ منه صدقتها، فيرجع على شريكه بالسوية، قال الشافعي: وقد يكون الخليطان: الرجلين يتخالطان بماشيتهما، وإن عرف كل واحد ماشيته، قال: ولا يكونان خليطين حتى يريحا ويسرحا ويسقيا معا، وتكون فحولهما مختلطة، فإذا كانا هكذا صدقا صدقة الواحد بكل حال. قال: وإن تفرقا في مراح أو سقي أو فحول فليسا خليطين، ويصدقان صدقة الاثنين. قال: ولا يكونان خليطين حتى يحول عليهما حول من يوم اختلطا، فإذا حال عليهما حول من يوم اختلطا زكيا زكاة الواحد. وقال ابن الأثير في تفسير هذا الحديث: الخليط: المخالط، ويريد به الشريك الذي يخلط ماله بمال شريكه. والتراجع بينهما هو أن يكون لأحدهما مثلا أربعون بقرة وللآخر ثلاثون بقرة، ومالهما مختلط، فيأخذ الساعي عن الأربعين مسنة، وعن الثلاثين تبيعا، فيرجع باذل المسنة بثلاثة أسباعها على شريكه، وباذل التبيع بأربعة أسباعه على الشريك، لأن كل واحد من السنين واجب على الشيوع، كأن المال ملك واحد. وفي قوله: بالسوية، دليل على أن الساعي إذا ظلم أحدهما فأخذ منه زيادة على فرضه، فإنه لا يرجع بها على شريكه، وإنما يضمن له قيمة ما يخصه من الواجب دون الزيادة. وفي التراجع دليل على أن الخلطة تصح مع تمييز أعيان الأموال عند من يقول به. وفي حديث النبيذ:  نهى عن الخليطين أن ينبذا  . أي نهى أن يجمع بين صنفين: تمر وزبيب، أو عنب ورطب. قال الأزهري: وأما تفسير الخليطين الذي جاء في الأشربة، وما جاء في النهي عن شربه فهو شراب يتخذ من التمر والبسر، أو العنب والزبيب، يريد: ما ينبذ من البسر والتمرش معا، أو من العنب والزبيب معا، ونحو ذلك مما ينبذ مختلطا، وإنما نهى عن ذلك لأنه يسرع إليه حينئذ التغير والإسكار للشدة والتخمير.خذ منه صدقتها، فيرجع على شريكه بالسوية، قال الشافعي: وقد يكون الخليطان: الرجلين يتخالطان بماشيتهما، وإن عرف كل واحد ماشيته، قال: ولا يكونان خليطين حتى يريحا ويسرحا ويسقيا معا، وتكون فحولهما مختلطة، فإذا كانا هكذا صدقا صدقة الواحد بكل حال. قال: وإن تفرقا في مراح أو سقي أو فحول فليسا خليطين، ويصدقان صدقة الاثنين. قال: ولا يكونان خليطين حتى يحول عليهما حول من يوم اختلطا، فإذا حال عليهما حول من يوم اختلطا زكيا زكاة الواحد. وقال ابن الأثير في تفسير هذا الحديث: الخليط: المخالط، ويريد به الشريك الذي يخلط ماله بمال شريكه. والتراجع بينهما هو أن يكون لأحدهما مثلا أربعون بقرة وللآخر ثلاثون بقرة، ومالهما مختلط، فيأخذ الساعي عن الأربعين مسنة، وعن الثلاثين تبيعا، فيرجع باذل المسنة بثلاثة أسباعها على شريكه، وباذل التبيع بأربعة أسباعه على الشريك، لأن كل واحد من السنين واجب على الشيوع، كأن المال ملك واحد. وفي قوله: بالسوية، دليل على أن الساعي إذا ظلم أحدهما فأخذ منه زيادة على فرضه، فإنه لا يرجع بها على شريكه، وإنما يضمن له قيمة ما يخصه من الواجب دون الزيادة. وفي التراجع دليل على أن الخلطة تصح مع تمييز أعيان الأموال عند من يقول به. وفي حديث النبيذ:  نهى عن الخليطين أن ينبذا  . أي نهى أن يجمع بين صنفين: تمر وزبيب، أو عنب ورطب. قال الأزهري: وأما تفسير الخليطين الذي جاء في الأشربة، وما جاء في النهي عن شربه فهو شراب يتخذ من التمر والبسر، أو العنب والزبيب، يريد: ما ينبذ من البسر والتمرش معا، أو من العنب والزبيب معا، ونحو ذلك مما ينبذ مختلطا، وإنما نهى عن ذلك لأنه يسرع إليه حينئذ التغير والإسكار للشدة والتخمير.

  والنبيذ المعمول من خليطين ذهب قوم إلى تحريمه وإن لم يسكر، أخذا بظاهر الحديث، وبه قال مالك وأحمد وعامة المحدثين، قالوا: من شربه قبل حدوث الشدة فيه فهو آثم من جهة واحدة، ومن شربه بعد حدوثها فيه فهو آثم من جهتين: شرب الخليطين، وشرب المسكر. وغيرهم رخص فيه، وعللوا التحريم بالإسكار. وبها أخلاط من الناس وخليط، كأمير، وخليطى، كسميهى ويخفف، وهذه عن ابن عباد، أي أوباش مجتمعون مختلطون، لا واحد لهن. وتقدم أن الخليط واحد وجمع، فإن كان واحدا فإنه يجمع على خلط وخلطاء، وإن كان جمعا فإنه لا واحد له. وفي بعض النسخ: أي ناس مختلطون، والأولى الصواب. ويقال: وقعوا في خليطى، بتشديد اللام المفتوحة، نقله الجوهري، ويخفف، نقله الأزهري، أي اختلاط، وفي الصحاح أي اختلط عليهم أمرهم، وأنشد الأزهري لأعرابي:
  وكنا خليطى في الجمال فراعني                      جمالي توالى ولها من جمالـك ويقال: مالهم بينهم خليطى، كخليفى، أي مختلط، وذلك إذا خلطوا مال بعضهم ببعض. والمخلط، كمنبر، ومحراب، من يخالط الأمور ويزايلها. وفي الصحاح والمحكم والعباب: هو مخلط مزيل: كما يقال: راتق فاتق. وأنشد ثعلب:
  يلحن من ذي دأب شـرواط                      صات الحداء شظف مخلاط كما في المحكم. وأنشد الصاغاني لأوس بن حجر:
  وإن قال لي ماذا ترى يستشيرنـي                      يجدني ابن عم مخلط الأمر مزيلا قال: وأما المخلاط: فالكثير المخالطة للناس، وأنشد رؤبة:
  فبئس عض الخرف المخلاط
  والوغل ذي النميمة المغلاط ومن المجاز: الخلط، بالفتح وككتف، وعنق، الثانية عن الليث، والأخيرة عن سيبويه وفسره السيرافي، وأما بالفتح فهو مصدر بمعنى الخالط، والذي حكاه ابن الأعرابي بالكسر وهو المختلط بالناس يكون المتحبب المتملق إليهم، ويكون من يلقي نساءه ومتاعه بين الناس، والأنثى من الثانية: خلطة، كفرحة. وحكى ابن الأعرابي: رجل خلط في معنى خلط، وأنشد:
  وأنت امرؤ خلط إذا هي أرسلت وقد تقدم، يقول: أنت امرؤ متملق بالمقال، ضنين بالنوال، ويمينك: بدل من قوله: هي. وإن شئت جعلت هي كناية عن القصة، وهذا أجود من تفسير الخلط بالقدح، كما قدمناه، وفي كلام المصنف نظر، فتأمل. ورجل خلط. سياقه يقتضي أنه بالفتح، والصواب كما نقله الصاغاني عن ابن الأعرابي: رجل خلط، ككتف، بين الخلاطة، بالفتح: أحمق قد خولط عقله، عن أبي العميثل الأعرابي، وهو مجاز، وقد تقدم في أول المادة الخلط بمعنى الأحمق، فإعادته ثانيا تكرار. ومن المجاز: خالطه الداء خلاطا: خامره. ومن المجاز: خالط الذئب الغنم خلاطا، إذا وقع فيها، وأنشد الليث:
  يضيم أهل الشاء في الخلاط

  ومن المجاز: خالط المرأة خلاطا: جامعها. وفي الحديث، وسئل، ما يوجب الغسل، قال:  الخفق والخلاط  أي الجماع. من المخالطة. وفي خطبة الحجاج: ليس أوان يكثر الخلاط. يعني: السفاد. وأخلط الفرس إخلاطا: قصر في جريه، كاختلط، عن ابن دريد. ومن المجاز: أخلط الفحل إخلاطا: خالط الأنثى، أي خالط ثيله حياءها. ومن المجاز: أخلطه الجمال وأخلط له، الأخيرة عن ابن الأعرابي، إذا أخطأ في الإدخال، فسدد قضيبه وأدخله في الحياء. واستخلط هو: فعل ذلك من تلقاء نفسه. وقال أبو زيد: إذا قعا الفحل على الناقة فلم يسترشد لحيائها حتى يدخله الراعي أو غيره، قيل: قد أخلطه إخلاطا، وألطفه إلطافا، فهو يخلطه ويلطفه. فإن فعل الجمل ذلك من تلقاء نفسه قيل: قد استخلط هو، واستلطف. وجعل ابن فارس الاستخلاط كالإخلاط. واختلط فلان: فسد عقله. واختلط عقله، إذا تغير، فهو مختلط. ومن المجاز: اختلط الجمل، إذا سمن حتى اختلط شحمه بلحمه، عن ابن شميل. ويقال: اختلط الليل بالتراب، وكذا اختلط الحابل بالنابل، أي ناصب الحبالة بالرامي بالنبل، وقيل: السدى باللحمة، وكذا: اختلط المرعي بالهمل، وكذا: اختلط الخاثر بالزباد، وهو كغراب: الزبد إذا ارتجن، أي فسد عند المخض، وقيل: هو اللبن الرقيق. ويروى كرمان، وهو عشب إذا وقع في الرائب تعسر تخليصه منه، وأمثال أربعة تضرب في استبهام الأمر وارتباكه، وفي العباب في اشتباك الأمر. قلت: الأول عن أبي زيد، وكذلك الثالث، وقال: يقال ذلك إذا اختلط على القوم أمرهم، ويقال: الأخير يضرب في اختلاط الحق بالباطل. والأخير يضرب لقوم يشكل عليهم أمرهم فلا يعتزمون فيه على رأي، والأول في استبهام الأمر، والثاني في اشتباكه. وكأن المصنف جعل مآل الكل إلى معنى واحد، وهو محل تأمل. وخلاط، ككتاب: د، بأرمينية مشهور، ولا تقل أخلاط بالألف، كما هو على لسان العامة. وقال ابن شميل: جمل مختلط وناقة مختلطة، إذا سمنا حتى اختلط الشحم باللحم، وهو مع قوله أولا: والجمل سم،، تكرار وتفريق في اللفظ الواحد في محلين. وهو غريب. ومما يستدرك عليه: الخلط، بالكسر: واحد أخلاط الطيب، كما في الصحاح، واسم كل نوع من الأخلاط، كأخلاط الدواء ونحوه. ونجو خلط: مختلط بعضه ببعضه. والمخلط، كمنبر: الذي يخلط الأشياء فيلبسها على السامعين والناظرين. والتخليط في الأمر: الإفساد فيه، نقله الجوهري، وكذلك: الخليطى كخصيصى. وخلط القوم خلطا. وخلطهم: داخلهم. وقال ابن الأعرابي: خلط الثلاثة رجل، كفرح: خالطهم. والخلطة، بالضم: الشركة، كما في الصحاح. وقال أبو حنيفة: يلقى الرجل الرجل الذي قد أورد إبله فأعجل الرطب ولو شاء لأخره، فيقول: لقد فارقت خليطا لا تلقى مثله أبدا، يعنى الجز. وتقول العرب: أخلط من الحمى، يريدون أنها متحببة إليه متملقة بورودها إياه واعتيادها له، كما يفعل المحب الملق، وهو مجاز. وفي الصحاح: قال أبو عبيدة: تنازع العجاج وحميد الأرقط في أرجوزتين على الطاء، فقال حميد: الخلاط يا أبا الشعثاء. فقال العجاج: الفجاج أوسع من ذلك يا ابن أخي، أي لا تخلط أرجوزتي

  بأرجوزتك. قلت: أرجوزة العجاج هي قوله:بأرجوزتك. قلت: أرجوزة العجاج هي قوله:
  وبلدة بعيدة النياط
  مجهولة تغتال خطو الخاطي وأرجوزة حميد الأرقط هي قوله:
  هاجت عليك الدار بالمطاط
  بين اللياحين فذي أراط واختلط عقله: فسد. وخالط قلبه هم عظيم. وهو مجاز. وفي حديث الوسوسة:  ورجع الشيطان يلتمس الخلاط  أي يخالط قلب المصلي بالوسوسة. وفسر ابن الأعرابي خلاط الإبل بمعنى آخر فقال: هو أن يأتي الرجل إلى مراح آخر، فيأخذ منه جملا، فينزيه على ناقته سرا من صاحبه. وقال أيضا: الخلط بضمتين: الموالي، وأيضا: جيران الصفاء. والخليط: الجار، قال جرير:
  بان الخليط ولو طووعت ما بانا والخلاط: الرفث، قاله ثعلب، وأنشد:
  فلما دخلنا أمكنت من عنـانـهـا                      وأمسكت من بعض الخلاط عناني قال: تكلمت بالرفث وأمسكت نفسي عنها. والخلط، بالكسر: ولد الزنا. والأخلاط: الحمقى من الناس. وكذلك الخلط، بضمتين. واهتلب السيف من غمده، وامترقه، واعتقه، واختلطه، إذا استله. قال الجرجاني: الأصل اخترطه، وكأن اللام مبدلة منه. وفيه نظر. والخلط، ككتف: الحسن الخلق. وجاءنا خليط من الناس، كقبيط، أي أخلاط، عن ابن عباد. وأخلط الرجل: اختلط، قال رؤبة:
  والحافر الشر متى يستنبط
  ينزع ذميما وجلا أو يخلط ومن المجاز: اختلطوا في الحرب، وتخالطوا، إذا تشابكوا. وهو في تخليط من أمره. وجمع ماله من تخاليط. ويقال: خالطه السهم. وخالطهم وخالقهم بمعنى واحد. وابن المخلطة، كمحدثة: من المحدثين.

##### Türkçe

**خلطه**’u, yani bir şeyi, başkasıyla **يخلطه**; kesre ile; **خلطا**; ve **خلطه تخليطا**: onu karıştırdı; sıvılarda veya başkalarında olmasından daha genel; ve karıştırmadan sonra, hayvanlar ve taneler gibi şeylerde ayırt etme mümkün olabilir. el-Merzûkî dedi: Karıştırmanın aslı: şeyin parçalarının bazısının bazısına iç içe girmesidir; ve genişletilerek, insanlarla çokça karışan kimse için: **خلط** denildi; böylece şey **اختلط** etti: karıştı. Ve **خالطه مخالطة وخلاطا**: onunla karıştı. Ve **الخلط**, kesre ile: eğri ok ve eğri yaydır; yani gövdesi eğrilik üzere biten ok; doğrultulsa bile eğrilmeye devam eder. Kavim de böyledir; ve bunun şahidi İbnü’l-A‘râbî’nin sözü:

  Ve sen, o salıverdiği zaman **خلط** bir adamsın;                      sağ elin bir şeyi gönderse solun onu tutar
yani sen asla doğrulmazsın; ancak sen, doğrultulsa bile eğrilmeye devam eden ok gövdesi gibisin. Ve yayın şahidi el-Mütenahhil el-Hüzelî’nin sözü:

  Ve sarı yontma (ağacı), **غير خلط**                      fildişi gibi, sert kayışlı
Böylece Lisân’da (geçer); ve el-Mütenahhil’in şiirinde divanda okuduğum:

  Ve sarı yontma (ağacı), **عود نبع**
ve ikisinde de **اللام** kesrelenir. İbnü’l-A‘râbî’den: **الخلط**: ahmaktır; çoğulu: **أخلاط**; adı: **الخلاطة**, fetha ile; geleceği üzere. Ve her ne şeyle karışırsa o, **خلط**tur. Ebû Sa‘îd hadîsinde:  رسول الله صلى الله عليه وسلم عهدinde bize **تمر الجمع** verilirdi  ; o, hurmadan **الخلط**tır; yani çeşitli türlerden karışık olan; çoğulu: **أخلاط**. Ve denir: **رجل خلط ملط**, ikisinde de kesre ile: nesebi karışık; ve el-‘Ubâb’da: nesebi damgalı. el-Asma‘î dedi: **الملط**: kendisine nesep ve baba bilinmeyen kimsedir. **خلط** ise onda iki söz vardır: birincisi, nesebi karışık olmasıdır; ikincisi, zinâ çocuğu olmasıdır. Ve sonuncu ile, el-A‘şâ’nın Cehennâm’ı (Abdân oğullarından birini) hicvettiği sözü tefsir edildi:

  Bana, **ابن بـظـرا**’nın bana söylediği geldi;                      ey **أقيس**! ey **ابن ثعلبة الـصـبـاح**!
  Abdân’a: bir fâhişenin oğlu ve **خلط**;                      aslı titrek, çevreleri bozuk
Ve **امرأة خلطة**, kesre ile: insanlarla karışık, örtülü (mahcûbe); ve aynı şekilde **رجل خلط**. Ve insanın **أخلاط**’ı: bünyesinin üzerine kurulduğu dört mizacıdır. Ve **الخليط**, **كأمير**: ortaktır; ondan hadîs:  **خليطين**’den olan her ne ise, ikisi aralarında eşitlikle birbirlerine rücû ederler  ; geleceği üzere. Ve **الخليط**: içme hakkı, yol ve benzeri gibi mülkiyet haklarında ortak olandır; ondan hadîs, yani şuf‘a hadîsi:  **الشريك** **الخليط**’ten daha evlâdır; **الخليط** da komşudan daha evlâdır  ; böylece **الخليط**’in mânası geçti; **الشريك** ile muradı: şüyû‘da ortak olandır. Ve **الخليط**: kocadır. Ve **الخليط**: amcaoğludur. Ve **الخليط**: işleri bir olan kavimdir. el-Cevherî dedi: o, tekil ve çoğuldur; ve şu beyti okudu:

  Şüphesiz **الخليط** ayrılığı ciddiye aldılar da kopup gittiler; ve sana, vaat ettikleri işi yerine getirmeyerek muhalefet ettiler
İbn Berrî dedi: doğrusu:

  Şüphesiz **الخليط** ayrılığı ciddiye aldılar da sıyrılıp çıktılar
ve rivayet edilir: **فانفردوا**. Sonra bu mânayı Arap şairlerinden bir cemaat için okudu. Bişâme b. el-Gadîr dedi:

  Şüphesiz **الخليط** ayrılığı ciddiye aldılar da erkenden yola koyuldular; niyeti (kesinleştirdiler); sonra ne döndüler ne de beklediler
İbn Miyâde dedi:

  Şüphesiz **الخليط** ayrılığı ciddiye aldılar da atıldılar; ve yaptıkları işin değerini büyütmediler
Nehşel b. Harî dedi:

  Şüphesiz **الخليط** ayrılığı ciddiye aldılar da erkenden yola koyuldular; ve senin özlemini, ona kümeler (halinde) mahmiller olan hevedeceler coşturdu

Ve bunun benzerini el-Hüseyn b. Mutayr için, İbnü’r-Rikâ‘ için, ‘Umer b. Ebî Rebî‘a için, Cerîr için, Nusayb için okudu. es-Sağânî, el-Cevherî’nin okuduğunu, doğru üzere, Ebû Umeyye el-Fadl b. ‘Abbâs el-Lehebî için okudu; ve onda: **فانجردوا** dedi; İbn Berrî’nin zikrettiği gibi. Ve Cerîr’e, Bişr b. Ebî Hâzim’e ve et-Tırimmâh’a bunun mânasında okudu; ve et-Tırimmâh’a bunun mânasında (da). Ve eğer bunların hepsini beyan etmek isteseydik, alan bize uzardı; bu yüzden sözü kısaltmayı seçtik. Ve kavmin **خليط**’i: karışan kimsedir; içki arkadaşına **نديم** gibi, meclis arkadaşına **جليس** gibi; Sıhâh’ta olduğu üzere. Ve denildi: ancak ortaklıkta olur. Çoğulu: **خلط**, iki damme ile. Ve ‘Allete el-Cermî dedi:

  Cerem’in komşusuna sor: onlara, komşuluk **الخلـط**’ı arasını ayıran bir savaş mı işledim?
Ve ayrıca **خلطاء** üzerine de cem‘ olunur; ondan Yüce Allah’ın sözü:  **الخلطاء**’dan çoğu, bazısı bazısına azgınlık eder  . İbn ‘Arefe dedi: **الخليط**: ticarette, dinde, muamelede veya komşulukta seninle karışan kimsedir. el-Cevherî dedi: **الخليط**’in onların şiirlerinde zikri ancak çok oldu; çünkü onlar ot günlerinde otlak ararlardı; böylece onlardan çeşitli kabileler bir yerde toplanırdı; aralarında ülfet meydana gelirdi; ayrılıp yurtlarına döndüklerinde bu onlara kötü gelirdi. Ve yemden **الخليط**: samanla karışık çamur; veya: **قت** ile karışık saman. Ve **لبن خليط**: **حازر** ile karışık tatlı (süt). Ve **سمن خليط**: içinde içyağı ve et olan. Ve **الخليطة**, **بهاء** ile: devenin, koyun sütü üzerine sağılması; veya koyunun, keçi üzerine sağılması; ve bunun tersi; yani keçinin koyun üzerine (sağılması). Ve **الخلاط**, kesre ile: develerin, insanların ve davarların karışmasıdır. Sa‘leb şu beyti okudu:

  **بعكوكة الخلاط**’tan çıkarlar

Ve mecazdan: **الخلاط**: aygırın, devenin dişisiyle karışması; aygırın **ثيل**’i onun **حيا**’sına karıştığı zaman. Bunu el-Leys söyledi. Ve mecazdan: **الخلاط**: erkeğin aklında karışıklık bulunmasıdır; ve **خولط خلاطا**; o hâlde o, **مخالط**tır. Hadîste:  sadakada ne **خلاط** vardır ne de **شناق**  ; ve bir rivayette:  ne **خلاط** vardır ne de **وراط**  . İbn Sîde onu tefsir etti ve dedi: o, iki **خليط** arasında, yani iki ortak arasında, yüz yirmi koyun bulunmasıdır; birinin sekseni, ötekinin kırkı. **المصدق** geldiği ve ondan iki koyun aldığı zaman — ve eğer “ondan **المصدق** aldığı zaman” deseydi daha kısa olurdu; bu, el-Muhkem’in de nassıdır — seksen sahibi, kırk sahibine bir koyunun üçte birini geri verir; böylece onun üzerine bir koyun ve üçte bir olur; ötekinin üzerine koyunun üçte ikisi olur. Ve **المصدق**, yüz yirmiden bir koyun aldığı takdirde, seksen sahibi kırk sahibine bir koyunun üçte ikisini geri verir; nüshalarda böyle; el-Muhkem’in nassı: bir koyunun üçte biri; böylece onun üzerine koyunun üçte ikisi olur; ötekinin üzerine koyunun üçte biri olur. Dedi: ve **الوراط**: aldatma ve hiledir. Veya **الخلاط**, kesre ile, sadakada; ve gizli değildir ki onun sözü: “veya **الخلاط**”, sonra onu kesre ile ضبط etmesi ve sadakada kaydını artırması; bunların hepsi ihtiyaç duyulan şey değildir; ancak yerinde olmayan bir uzatmadır; ve “veya o, dağınık olanı bir araya getirmen” demesi yeterliydi; sanki bununla el-Cevherî’nin sözüne işaret etti; zira o dedi: hadîse gelince:  ne **خلاط** vardır ne de **وراط**  ; denir ki: o, şu sözü gibidir:  sadaka korkusuyla dağınık olan bir araya getirilmez ve toplanmış olan ayrılmaz  . el-Ezherî dedi: bunun tefsiri: Peygamber صلى الله عليه وسلم, kırk koyuna sahip olana, üzerinden yıl geçtiğinde, bir koyun (zekât) vacip kıldı; ve aynı şekilde, yüz yirmiye tamamlanıncaya kadar ondan fazla olana da onda bir koyun vardır. Yüz yirminin üzerine bir koyun daha arttığı zaman onda iki koyun vardır. Dağınık olanı bir araya getirmenin sûreti: mesela üç kişinin yüz yirmiye sahip olması; her birinin kırk koyunu vardır; ve tam bir yıl **خلطاء** olmamışlardır; her birine bir koyun vacip olmuştur; sonra **خلطاء** oldukları ve onu bir çoban üzerinde topladıkları zaman, üzerlerine bir koyun (düşer); çünkü karıştıkları zaman onlardan sadaka alınır. İbnü’l-Esîr dedi: dağınık olanı bir araya getirmeye gelince, o **الخلاط**tır; ve bu, üç kişinin olmasıdır; her birinin kırk koyunu vardır; her birine bir koyun vacip olmuştur; sonra **المصدق** onları gölgelediği (yaklaştığı) zaman, üzerlerine onda ancak bir koyun olmasın diye onu bir çoban üzerinde toplarlar. Dedi: toplanmış olanı ayırmaya gelince: iki kişinin ortak olmasıdır; her birinin yüz bir koyunu vardır; böylece ikisinin mallarında koyunlar (zekât) olur; sonra **المصدق** onları gölgelediği zaman, koyunlarını ayırırlar; böylece her birinin üzerine ancak bir koyun olur. eş-Şâfi‘î dedi: hitap bunda **المصدق**’a ve mal sahibinedir. Dedi: korku iki korkudur: **الساعي**’nin sadakanın azalmasından korkması; ve mal sahibinin malının azalmasından korkması; böylece her birine, malda toplama ve ayırmadan bir şey ihdas etmemesini emretti. Dedi: bu, eş-Şâfi‘î’nin mezhebi üzeredir; zira **الخلطة** onun yanında etkileyicidir; ve hadîsin mânası, etkiyi nefyetmek için **الخلاط**’ı nefyetmek olur; sanki o diyor ki: zekâtı azaltmada ve çoğaltmada **الخلطة**’nın etkisi yoktur. Ve hadîste ayrıca:  **خليطين**’den olan her ne ise, ikisi aralarında eşitlikle birbirlerine rücû ederler  . el-Ezherî dedi: Ebû ‘Ubeyd onu Garîbü’l-Hadîs’te zikretti ve onu vechi üzere tefsir etmedi; sonra Emvâl kitabında tefsirini güzelleştirdi; ve onu, eş-Şâfi‘î’nin tefsir ettiği gibi tefsir etti. eş-Şâfi‘î dedi: **الخليطان**: davarı taksim etmemiş iki ortaktır. Ve onların eşitlikle birbirlerine rücû etmeleri: develerde **خليطين** olmalarıdır; onda koyun (zekâtı) vacip olur; böylece develer, ikisinden birinin elinde bulunur.

Böylece ondan sadakası alınır; sonra eşit olarak ortağına rücû eder. **الشافعي** dedi: İki **الخليطان** da olabilir: iki adam, hayvanlarıyla birbirine karışırlar; her biri kendi hayvanını bilse bile. Dedi: Birlikte ağıla döndürmedikçe, birlikte otlatmadıkça ve birlikte sulamadıkça **خليطين** olmazlar; ve boğaları da karışık olur. Böyle olduklarında, her hâlükârda tek kişinin sadakasıyla sadaka verirler. Dedi: Eğer ağılda yahut sulamada yahut boğalarda ayrılırlarsa, **خليطين** değildirler; iki kişinin sadakasıyla sadaka verirler. Dedi: Birbirine karıştıkları günden itibaren üzerlerinden bir yıl geçmedikçe **خليطين** olmazlar; birbirine karıştıkları günden itibaren üzerlerinden bir yıl geçince, tek kişinin zekâtı gibi zekât verirler. **ابن الأثير** bu hadisin tefsirinde dedi: **الخليط**: karışan (muhâlit)tir; bununla, malını ortağının malıyla karıştıran ortağı kasteder. İkisi arasındaki **التراجع** şudur: Meselâ birinde kırk sığır, ötekinde otuz sığır bulunur; malları da karışıktır; zekât toplayan, kırktan bir **مسنة** (iki yaşını doldurmuş dişi sığır), otuzdan bir **تبيعا** (bir yaşını doldurmuş erkek/dana) alır; sonra **مسنة**yi veren, onun üç yedisiyle ortağına rücû eder; **تبيع**i veren de onun dört yedisiyle ortağa rücû eder; çünkü iki yaştan her biri, şüyû‘ üzere vaciptir; sanki mal tek mülktür. Onun “**بالسوية**” sözünde, zekât toplayanın ikisinden birine zulmedip farzının üstünde fazlalık alırsa, onunla ortağına rücû etmeyeceğine delil vardır; ancak fazlalık olmaksızın, vacipten ona düşen kısmın kıymetini ona tazmin eder. **التراجع**da, bunu söyleyen kimse katında, malların aynlarını ayırt etmekle birlikte **الخلطة**nın sahih olduğuna delil vardır. **النبيذ** hadîsinde: “**نهى عن الخليطين أن ينبذا**.” Yani iki cinsin bir araya getirilmesini yasakladı: hurma ve kuru üzüm; yahut üzüm ve yaş hurma. **الأزهري** dedi: İçeceklerde gelen ve içilmesinin nehyinde gelen **الخليطين**in tefsiri ise, hurma ile **البسر**den (olgunlaşmamış hurma) yapılan; yahut üzüm ile kuru üzümden yapılan bir içkidir; yani **البسر** ile **التمرش**in birlikte nebzedilmesi; yahut üzüm ile kuru üzümün birlikte nebzedilmesi ve bunun gibi karışık nebzedilen şeylerdir. Bunu ancak şu sebeple yasakladı: o vakit değişme ve sarhoş etme, şiddet ve mayalanma sebebiyle ona çabuk gelir.

Ondan sadakası alınır; sonra eşit olarak ortağına rücû eder. **الشافعي** dedi: İki **الخليطان** da olabilir: iki adam, hayvanlarıyla birbirine karışırlar; her biri kendi hayvanını bilse bile. Dedi: Birlikte ağıla döndürmedikçe, birlikte otlatmadıkça ve birlikte sulamadıkça **خليطين** olmazlar; ve boğaları da karışık olur. Böyle olduklarında, her hâlükârda tek kişinin sadakasıyla sadaka verirler. Dedi: Eğer ağılda yahut sulamada yahut boğalarda ayrılırlarsa, **خليطين** değildirler; iki kişinin sadakasıyla sadaka verirler. Dedi: Birbirine karıştıkları günden itibaren üzerlerinden bir yıl geçmedikçe **خليطين** olmazlar; birbirine karıştıkları günden itibaren üzerlerinden bir yıl geçince, tek kişinin zekâtı gibi zekât verirler. **ابن الأثير** bu hadisin tefsirinde dedi: **الخليط**: karışan (muhâlit)tir; bununla, malını ortağının malıyla karıştıran ortağı kasteder. İkisi arasındaki **التراجع** şudur: Meselâ birinde kırk sığır, ötekinde otuz sığır bulunur; malları da karışıktır; zekât toplayan, kırktan bir **مسنة**, otuzdan bir **تبيعا** alır; sonra **مسنة**yi veren, onun üç yedisiyle ortağına rücû eder; **تبيع**i veren de onun dört yedisiyle ortağa rücû eder; çünkü iki yaştan her biri, şüyû‘ üzere vaciptir; sanki mal tek mülktür. Onun “**بالسوية**” sözünde, zekât toplayanın ikisinden birine zulmedip farzının üstünde fazlalık alırsa, onunla ortağına rücû etmeyeceğine delil vardır; ancak fazlalık olmaksızın, vacipten ona düşen kısmın kıymetini ona tazmin eder. **التراجع**da, bunu söyleyen kimse katında, malların aynlarını ayırt etmekle birlikte **الخلطة**nın sahih olduğuna delil vardır. **النبيذ** hadîsinde: “**نهى عن الخليطين أن ينبذا**.” Yani iki cinsin bir araya getirilmesini yasakladı: hurma ve kuru üzüm; yahut üzüm ve yaş hurma. **الأزهري** dedi: İçeceklerde gelen ve içilmesinin nehyinde gelen **الخليطين**in tefsiri ise, hurma ile **البسر**den; yahut üzüm ile kuru üzümden yapılan bir içkidir; yani **البسر** ile **التمرش**in birlikte nebzedilmesi; yahut üzüm ile kuru üzümün birlikte nebzedilmesi ve bunun gibi karışık nebzedilen şeylerdir. Bunu ancak şu sebeple yasakladı: o vakit değişme ve sarhoş etme, şiddet ve mayalanma sebebiyle ona çabuk gelir.

İki karışımdan yapılmış **النبيذ** hakkında bir kavim, sarhoş etmese bile haram kılmaya gitti; hadisin zahirini alarak; **مالك** ve **أحمد** ve muhaddislerin çoğu da bunu söyledi. Dediler: İçindeki şiddet meydana gelmeden önce onu içen, tek yönden günahkârdır; içindeki şiddet meydana geldikten sonra onu içen ise iki yönden günahkârdır: **الخليطين**i içmek ve sarhoş ediciyi içmek. Başkaları ise onda ruhsat verdi ve haramlığı sarhoş etmeye bağladılar. Ve insanlardan **أخلاط** vardır ve **خليط**; **أمير** gibi; ve **خليطى**; **سميهى** gibi; ve hafifletilir. Bu, **ابن عباد**’dandır: yani bir araya gelmiş, karışık avam güruhu; bunların tekili yoktur. Daha önce geçti ki **الخليط** tekil de olur, cem‘ de; eğer tekil ise **خلط** ve **خلطاء** üzerine cem‘ edilir; eğer cem‘ ise onun tekili yoktur. Bazı nüshalarda: yani karışık insanlar; birincisi daha doğrudur. Ve denir: “**وقعوا في خليطى**”, açık **اللام**’ı şeddeli; bunu **الجوهري** nakletti; ve hafifletilir; bunu **الأزهري** nakletti; yani karışma. **الصحاح**’ta: yani işleri onlara karıştı. **الأزهري** bir bedevî için şu beyti şâhid getirdi:
  Ve biz develerde **خليطى** idik; derken beni ürküttü                      benim develerim ardı ardına geldi; onun da senin develerinden (payı) vardır

Ve denir: “Onların aralarında **خليطى** yoktur”; **خليفى** gibi; yani karışık; bu, mallarının bir kısmını bir kısmına karıştırdıkları zamandır. Ve **المخلط**; **منبر** ve **محراب** gibi: işleri karıştıran ve onlardan ayrılıp çıkan kimsedir. **الصحاح** ve **المحكم** ve **العباب**’da: o, “**مخلط مزيل**”dir; “**راتق فاتق**” denildiği gibi. **ثعلب** şu beyti şâhid getirdi:
  Bir huy sahibi olandan lahn eder                      şerwât; hüdâ sesi; çetin; **مخلاط**  ( **المحكم**’de olduğu gibi)

**الصاغاني**, **أوس بن حجر**’dan şu beyti şâhid getirdi:
  Ve bana “Ne görüyorsun?” dediğinde bana danışır                      beni, işin **مخلط**ı, **مزيلا**sı olan amcaoğlu bulur

Dedi: **المخلاط** ise: insanlarla çokça karışan kimsedir. **رؤبة** şu beyti şâhid getirdi:
  Ne kötü, bunaklığın ısırığı: **المخلاط**

Ve **الوغل**: nemîme sahibi, **المغلاط**. Mecazdan: **الخلط**; fetha ile; ve **كتف** ve **عنق** gibi; ikincisi **الليث**’ten, sonuncusu **سيبويه**’den; **السيرافي** onu açıkladı. Fetha ile olan ise, **الخالط** mânasında bir masdardır. **ابن الأعرابي**’nin kesra ile hikâye ettiği ise, insanlarla karışık olan kimsedir: onlara sevgi gösteren, onlara yaltaklanan olur; ve kadınlarını ve eşyasını insanların arasına atan kimse olur. İkincinin müennesi: **خلطة**; **فرحة** gibi. **ابن الأعرابي** hikâye etti: “**رجل خلط**”, **خلط** mânasında. Ve şu beyti şâhid getirdi:
  Ve sen, o salıverdiğinde **خلط** olan bir kimsesin

Ve daha önce geçti. Diyor ki: Sen sözle yaltaklanan, bağışta cimri bir kimsesin. Ve “**يمينك**”: onun “**هي**” sözünden bedeldir. İstersen **هي**’yi kıssaya kinaye yaparsın; bu, **الخلط**ı ayıplama (kadehle ayıplama) ile tefsir etmekten daha iyidir; daha önce takdim ettiğimiz gibi. Musannifin sözünde bir nazar vardır; öyleyse düşün. Ve “**رجل خلط**”: siyakı, onun fetha ile olduğunu gerektirir; doğru olan ise, **الصاغاني**’nin **ابن الأعرابي**’den naklettiği üzere: “**رجل خلط**”, **كتف** gibi; **الخلاطة** (fetha ile) arasında: aklı karıştırılmış ahmak; **أبي العميثل الأعرابي**’den; bu mecazdır. Ve maddenin başında **الخلط**ın ahmak mânasında olduğu geçti; onu ikinci defa iade etmek tekrardır. Mecazdan: Hastalık ona **خلاطا** olarak karıştı: onu sardı. Mecazdan: Kurt koyunlara **خلاطا** olarak karıştı; içine düştüğünde. **الليث** şu beyti şâhid getirdi:
  Koyun ehline **الخلاط**ta zulmeder

Ve mecazdan: **خالط المرأة خلاطا**: onunla cima etti. Ve hadiste: soruldu: guslü ne vacip kılar? dedi: **الخفق والخلاط**; yani cima. **المخالطة**’dandır. Ve Haccâc’ın hutbesinde: “**الخلاط**’ın çok olacağı vakit değildir.” yani: çiftleşme. Ve **أخلط الفرس إخلاطا**: koşusunda kısalttı; İbn Düreyd’den; **كاختلط** gibi. Ve mecazdan: **أخلط الفحل إخلاطا**: dişiye karıştı; yani kuyruğunu onun hayâsına karıştırdı. Ve mecazdan: **أخلطه الجمال** ve **أخلط له**; ikincisi İbnü’l-A‘râbî’den; içeri sokmada hata ettiğinde; penisini doğrulttu ve hayâya soktuğunda. Ve **استخلط هو**: bunu kendiliğinden yaptı. Ebû Zeyd dedi: aygır deve dişisinin üzerine çöktüğünde, hayâsına doğru yolu bulmayıp da çoban veya başkası onu içeri sokuncaya kadar (bunu yapamazsa), “ona **قد أخلطه إخلاطا** ve **ألطفه إلطافا** denilmiştir”; artık o onu **يخلطه** ve **يلطفه**. Eğer deve bunu kendiliğinden yaparsa: “**قد استخلط هو** ve **استلطف**” denilir. İbn Fâris **الاستخلاط**’ı **كالإخلاط** kıldı. Ve **اختلط فلان**: aklı bozuldu. Ve **اختلط عقله**: değiştiğinde; o **مختلط**tır. Ve mecazdan: **اختلط الجمل**: semirdi de yağı etiyle karıştığında; İbn Şümeyl’den. Ve denilir: **اختلط الليل بالتراب**; ve yine **اختلط الحابل بالنابل**; yani tuzak kuran, ok atanla (karıştı); ve denildi: çözgü atkıyla; ve yine: **اختلط المرعي بالهمل**; ve yine: **اختلط الخاثر بالزباد**; ve o, **كغراب** gibidir: çalkalandığında köpük; yani yayıkta bozulduğunda; ve denildi: o ince süttür. Ve **كرمان** diye rivayet edilir; o, ekşimiş süte düştüğünde ondan ayıklanması zorlaşan bir ottur. Ve dört atasözü: işin kapalı kalması ve karışması hakkında vurulur; ve **العباب**’da: işin birbirine girmesi hakkında. Dedim: birincisi Ebû Zeyd’dendir; üçüncüsü de böyledir; ve dedi: bu, kavme işleri karıştığında söylenir; ve denilir: sonuncusu, hakkın bâtılla karışması hakkında vurulur. Ve sonuncusu, işleri kendilerine müşkil olup onda bir görüş üzere azmetmeyen bir kavim için vurulur; birincisi işin kapalı kalmasında, ikincisi işin birbirine girmesinde. Sanki musannif hepsinin dönüşünü tek bir manaya kıldı; ve bu, düşünme yeridir. Ve **خلاط** ( **ككتاب** ): Ermeniye’de meşhur bir köy; ve avamın dilinde olduğu üzere elifli **أخلاط** deme. İbn Şümeyl dedi: **جمل مختلط** ve **ناقة مختلطة**: semirdiler de yağ etle karıştıysa; ve onun önceki sözüyle: “ve deve semirdi…” birlikte, tek lafzın iki yerde tekrar edilmesi ve ayrılmasıdır. Ve o gariptir.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الخلط** (kesre ile): güzel kokunun **أخلاط**’ından bir tanesi; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve her karışım türünün adı; ilaç karışımları ve benzeri gibi. Ve **نجو خلط**: bir kısmı bir kısmına karışık. Ve **المخلط** ( **كمنبر** ): şeyleri karıştırıp onları dinleyenlere ve bakanlara karıştıran (şüpheli kılan) kimse. Ve işte **التخليط**: onda ifsat; Cevherî nakletti; ve yine: **الخليطى** ( **كخصيصى** ) gibi. Ve **خلط القوم خلطا**. Ve **خلطهم**: onlara karıştı. İbnü’l-A‘râbî dedi: **خلط الثلاثة رجل** ( **كفرح** ): onlarla karıştı. Ve **الخلطة** (zamme ile): ortaklık; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ebû Hanîfe dedi: adam, develerini suya götürmüş olan adamla karşılaşır; taze otu acele ettirmiştir; istese onu geciktirirdi; der ki: “Ben, asla benzerini bulamayacağın bir **خليطا**dan ayrıldım”; yani kırkım (yün kırkımı). Araplar der: “**أخلط من الحمى**”; onun kendisine sevimli, dalkavuk olduğunu; ona uğraması ve ona alışmasıyla; sevgi dolu âşığın yaptığı gibi; kastederler; ve o mecazdır. **الصحاح**’ta: Ebû Ubeyde dedi: el-‘Accâc ile Humeyd el-Arqat, **الطاء** üzerine iki urcûzede çekiştiler; Humeyd dedi: “**الخلاط** ey Ebû’ş-Şa‘sâ’.” el-‘Accâc dedi: “**الفجاج** bundan daha geniştir ey kardeşimin oğlu”; yani urcûzemi urcûzenle karıştırma.

Dedim: el-‘Accâc’ın urcûzesi onun şu sözüdür:

  **وبلدة بعيدة النياط**
  **مجهولة تغتال خطو الخاطي**

Ve Humeyd el-Arqat’ın urcûzesi onun şu sözüdür:

  **هاجت عليك الدار بالمطاط**
  **بين اللياحين فذي أراط**

Ve **اختلط عقله**: bozuldu. Ve büyük bir keder onun kalbine **خالط** oldu. Ve o mecazdır. Vesvese hadîsinde: “Şeytan geri döndü, **الخلاط**’ı arıyordu”; yani vesvese ile namaz kılanın kalbine karışır. İbnü’l-A‘râbî, **خلاط الإبل**’i başka bir manayla tefsir etti de dedi: o, adamın başka bir ağıla gelmesi, oradan bir deve alması, onu sahibinden gizlice kendi dişi devesine sıçratmasıdır. Yine dedi: **الخلط** (iki zamme ile): mevlâlar; ve ayrıca: safiyet komşuları. Ve **الخليط**: komşu; Cerîr dedi:

  **بان الخليط ولو طووعت ما بانا**

Ve **الخلاط**: müstehcen söz; Sa‘leb söyledi; ve şu beyti okudu:

  **فلما دخلنا أمكنت من عنـانـهـا                      وأمسكت من بعض الخلاط عناني**

Dedi: müstehcen sözle konuştum ve kendimi ondan tuttum. Ve **الخلط** (kesre ile): zina çocuğu. Ve **الأخلاط**: insanlardan ahmaklar. Ve yine **الخلط** (iki zamme ile). Ve “kılıcı kınından **اهتلب** etti, **امترقه** etti, **اعتقه** etti, **اختلطه** etti”: onu çekip çıkardı demektir. Cürcânî dedi: asıl **اخترطه**’dur; sanki **اللام** ondan بدل edilmiştir. Ve bunda nazar vardır. Ve **الخلط** ( **ككتف** ): güzel huy. Ve bize insanlardan bir **خليط** geldi ( **كقبيط** ); yani **أخلاط**; İbn Abbâd’dan. Ve **أخلط الرجل**: **اختلط**; Ru’be dedi:

  **والحافر الشر متى يستنبط**
  **ينزع ذميما وجلا أو يخلط**

Ve mecazdan: **اختلطوا في الحرب** ve **تخالطوا**: birbirine girip boğuştuklarında. Ve o, işinden bir **تخليط** içindedir. Ve malını **تخاليط**’tan topladı. Ve denilir: ok ona **خالطه**. Ve **خالطهم** ve **خالقهم** bir manadadır. Ve **ابن المخلطة** ( **كمحدثة** ): muhaddislerden (bir lakap).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَلَطَهُ
1 خَلَطَهُ خلط خلطه خلطة , (S, Msb, K,) aor. خَلِطَ , (Msb, K,) inf. n. خَلْطٌ, (S, Msb,) He mixed it; mingled it; incorporated, or blended, it; (Msb, K;) or put it together; (Msb;) بِغَيْرِهِ with another thing; (S, Msb;) inseparably, as in the case of fluids; and separably, as in the case of animals, (Msb, TA,) and grains; (TA;) as also ↓ خلّطهُ, (K,) inf. n. تَخْلِيطٌ: (TA:) [or the latter relates to many, or several, objects; or signifies he mixed it much:] El-Marzookee says that the primary signification of خَلْطٌ is the intermingling of the particles of a thing, one with another. (Msb, TA.) [And hence, (assumed tropical:) He confused, confounded, or disordered, it.] ― -b2- خَلَطَ القَوْمَ; and خَلِطَ: see 3, near the end of the paragraph.

2 خَلَّطَ see 1. ― -b2- [Its inf. n. is pluralized: you say,] جَمَعَ مَالَهُ مِنْ تَخَالِيطَ [He collected together his property, or camels, &c., from states of confusion]. (TA.) ― -b3- التَّخْلِيطُ فِى الأَمْرِ signifies The creating confusion, or disorder, (الاـِفْسَادُ,) in the affair, or case. (S.) And you say, هُوَ فِى تَخْلِيطٍ فِى أَمْرِهِ [and مِنْ امره, He is in a state of confusion, or disorder, in, or with respect to, his affair, or case]. (TA.) [And خلّط عَلَيْهِ الأَمْرِ He rendered the affair, or state, or case, confused, or disordered, or perplexed, to him. And خلّط بَيْنَ القَوْمِ He created confusion, or disorder, or disturbance, among the people, or company of men.]

خالطهُ
3 خالطهُ خالط خالطه خالطة , inf. n. مُخَالَطَةٌ (S, Mgh, K) and خِلَاطٌ, (S, K,) It mixed, mingled, commingled, intermixed, or intermingled, with it; it became incorporated, or blended, with it; syn. مَازَجَهُ; (Mgh, K;) and خَامَرَهُ; (S, A, K, all in art. خمر;) [as, for instance,] water with milk. (A in art. خمر, and Mgh in the present art.) خِلَاطٌ in relation to camels, and men, and beasts, also signifies Their being mixed together. (K.) A poet says,
يَخْرُجْنَ مِنْ بُعْكُوكَةِ الخِلَاطِ
[They come forth from the crowding and dust (of the beasts) occasioned by the being mixed together]. (Th, TA.) And it is said in a trad., لَا خِلَاطَ وَلَا وِرَاطَ (S, Mgh,) There shall be no putting together what is separate, nor separating what is put together, from fear of the poor-rate: (S:) for the Prophet made it incumbent on a person having possessed forty sheep or goats a whole year to give one sheep or goat; and so on one having possessed more thereof to the number of a hundred and twenty, to give one sheep or goat; but if they exceeded a hundred and twenty by one, two sheep or goats were to be given of them: (Az, TA:) i. e. there shall be no putting together what is separate; as, for instance, when three persons possess a hundred and twenty sheep or goats, every one of them having forty, they not having been partners for a whole year, and it being incumbent on every one of them to give a sheep or goat; and when the collector of the poorrate comes to them, they put them together, assigning them to one pastor, in order that they may not be obliged to give for them more than one sheep or goat: (K, * TA:) accord. to IAth, this is termed اـِخْلَاطٌ [app. a mistake for خِلَاطٌ]: nor shall there be any separating of what is put together; i. e., when there are two partners, each of them having a hundred and one sheep or goats, for which together they are bound to give three sheep or goats; and when the collector of the poorrate comes to them, they separate their sheep or goats, so that each of them shall not have to give more than one sheep or goat: [see also art. ورط:] (TA:) or خلاط signifies a man's mixing his sheep or goats when they are eighty in number with those of another which are forty in number, both together being bound to give two sheep or goats while they are separate, in order that one [only] may be taken: and وراط, a man's giving to another the half of his sheep or goats when they are forty in number, in order that the collector of the poor-rate may not take anything: (Mgh:) or خلاط is, when there are, between two partners, a hundred and twenty sheep or goats, one of them having eighty and the other forty, and the collector of the poor-rate has taken two of these sheep or goats, the former partner's restoring to the latter the third of a sheep or goat; so that the former has had to give a sheep or goat and a third; and the latter, two thirds of one: and if the collector have taken, from the hundred and twenty, one sheep or goat, the former partner's restoring to the latter one third [in some copies of the K, erroneously, two thirds] of a sheep or goat; so that the former has had to give two thirds of a sheep or goat; and the latter, one third of one: (ISd, K, * TA:) and وراط is deceiving, and acting dishonestly: (ISd, L, TA:) in the place of وراط, we find, accord. to one relation, شِنَاق, followed by فِى الصَّدَقَةِ. (TA.) ― -b2- El- 'Ajjلj contended with Homeyd El-Arkat in two poems of the metre termed رَجَز ending with ط, and Homeyd said, الخِلَاطَ يَا أَبَا الشَّعْثَآءِ, i. e. [Beware thou of mixing; or] do not thou mix my أُرْجُوزَة with thine [O father of her with the shaggy hair]; to which El-'Ajjلj replied, الفِجَاجُ أَوْسَعُ مِنْ ذٰلِكَ يَا ابْنَ أَخِى [The roads are wider than to require my doing that, O son of my brother]. (AO, S.) ― -b3- خالط الذِّئْبُ الغَنَمَ [lit. signifying The wolf mixed with the sheep, or goats,] means (tropical:) the wolf fell upon the sheep, or goats: (K, TA:) the inf. n. is خِلَاطٌ. (TA.) ― -b4- خالطها, (Az, Msb, K,) inf. n. خِلَاطٌ and مُخَالَطَةٌ, (Az, Msb,) (tropical:) He had carnal intercourse with her; (Az, Mgh, * Msb, K;) i. e., a man with his wife, (Az, Msb,) or with a woman: (K:) the lawyers say, خالطها مُخَالَطَةَ الاِزْدِوَاجِ: (Msb:) Th explains the inf. n. خِلَاطٌ by رَفَثٌ, q. v. (TA.) Also, in like manner, with the same inf. ns., (tropical:) a stallion-camel with the female. (Lth, K, TA.) [See also 4.] IAar explains خِلَاطٌ in relation to camels as signifying (assumed tropical:) A man's coming to the nightly resting-place of another's camels, and taking thence a male camel, and making him to cover his she-camel without his owner's knowledge. (TA.) ― -b5- خالطهُ السَّهْمُ (assumed tropical:) [The arrow penetrated into him]. (TA.) ― -b6- خالطهُ الشَّيْبُ [Hoariness, or whiteness, became intermixed in his hair]. (S and K in art. وخط; &c.) ― -b7- خالطهُ الدَّآءُ (tropical:) The disease infected, or pervaded, him; [as though commingling with him;] syn. خَامَرَهُ: (Sh, K:) or infected, or pervaded, his inside. (Lth, S.) ― -b8- خَالَطَ قَلْبَهُ هَمٌّ عَظِيمٌ (tropical:) [Great anxiety, or disquietude of mind, infected, or pervaded, his heart]. (TA.) It is said in a trad., وَرَجَعَ الشَّيْطَانُ يَلْتَمِسُ الخِلَاطَ (tropical:) And the devil returned seeking to infect (يُخَالِط) the heart of the man praying by suggesting what was vain. (TA.) ― -b9- الخَمْرُ تُخَالِطُ العَقْلَ (tropical:) [Wine infects the intellect]. (S and K in art. خمر.) And خُولِطَ فِى عَقْلِهِ, inf. n. خِلَاطٌ, (tropical:) [He became infected, corrupted, disordered, or confused, in his intellect.] (S, K.) And خُولِطَ عَقْلُهُ, and عَقْلُهُ ↓ اِخْتَلَطَ, (tropical:) His intellect became corrupted, or disordered; (TA; [in which only the latter phrase is thus explained, though both are mentioned;]) and so ↓ اِخْتَلَطَ alone: (S, K:) and نَفْسُهُ ↓ اِخْتَلَطَتْ (assumed tropical:) [His soul, or stomach, became disordered]: (S and K in art. خثر:) and ↓ أَخْلَطَ, said of a man, signifies the same as اختلط. (TA.) ― -b10- خالط القَوْمَ (assumed tropical:) He mixed with the people, or company of men, in familiar, or social, inter- course; conversed with them; or became intimate with them; or mixed with them in, or entered with them into, their affairs; syn. دَاخَلَهُمْ; as also ↓ خَلَطَهُمْ, inf. n. خَلْطٌ; (TA;) and ↓ خَلِطَ, like فَرِحَ, is used in a similar manner, in the sense of خَالَطَ: (IAar, TA:) and you say also ↓ اختلط بِالنَّاسِ (assumed tropical:) [he mixed, or associated, or conversed, with men]. (TA.) And خَالَطْتُ فُلَانًا (assumed tropical:) I mixed with such a one in familiar, or social, intercourse; conversed with him; or became intimate with him; syn. خَامَرْتُهُ, (A in art. خمر,) and عَاشَرْتُهُ. (S, Msb, K, all in art. عشر.) And خالطهُ فِى أَمْرِ (assumed tropical:) [He mixed, or joined, with him in an affair]. (Mgh.) And hence خالطهُ signifies (assumed tropical:) He was, or became, copartner with him; he shared with him. (Mgh.) خَالَطَهُمْ also signifies خَالَفَهُمْ [evidently a mistranscription, for حَالَفَهُمْ (assumed tropical:) He entered into a confederacy, league, compact, or covenant, with them]. (TA.) And you say also خالط الأُمُورَ (assumed tropical:) [He mixed in, engaged in, or entered into, affairs]. (S, K.)

اخلطهُ
4 اخلطهُ أخلطه اخلطه اخلطة خلط , (AZ, S, K,) and اخلط لَهُ, (IAar, K,) He put, (S,) or inserted, (AZ,) or directed (K, TA) and inserted, (TA,) his (a camel's) قَضِيب into the حَيَآء, (AZ, S, K,) he having missed it; (AZ, K;) as also أَلْطَفَهُ: (AZ:) IF makes اـِخْلَاطٌ and ↓ اِسْتِخْلَاطٌ to be the same. (TA.) -A2- اخلط [intrans.] (tropical:) He (a stallion) covered the female. (K.) [This seems to be taken from IF, who, as shown above, makes it syn. with استخلط. See also 3.] ― -b2- As syn. with اختلط, see 3, near the end of the paragraph. -A3- Said of a horse, He fell short, or flagged, in his running; as also ↓ اختلط. (IDrd, K.)

تخالطوا فِى الحَرْبِ
6 تخالطوا فِى الحَرْبِ تخالطوا في الحرب (tropical:) They commingled; or became mixed, or confounded, together, in war, or battle; as also فى الحرب ↓ اختلطوا. (TA.) ― -b2- تخالطوا also signifies (assumed tropical:) They commingled, or mixed together, in familiar, or social, intercourse; [conversed together; or became intimate, one with another; or they mixed, one in another's affairs; see 3, near the end;] syn. تعاشروا. (S, Msb, K, all in art. عشر.)

اختلط
8 اختلط أختلط اختلط ٱختلط It was, or became, mixed, mingled, commingled, incorporated or blended together, (S, * Msb, K,) or put together. (Msb.) [And hence, (assumed tropical:) It was, or became, confused, confounded, indiscriminate, promiscuous, without order, disordered, or perplexed.] ― -b2- اختلط اللَّيْلُ بِالتُّرَابِ (assumed tropical:) [The night became confused, or confounded, with the dust, or earth]: (AZ, K:) and الحَابِلُ بِالنَّابِلِ (K) (assumed tropical:) the setter of the snare with the shooter of arrows; or the warp with the woof: (TA:) and المَرْعَى بِالهَمَلِ (assumed tropical:) [the place of pasturage with the camels left to pasture by themselves]: (AZ, K:) and الخَاثِرُ بِالزُّبَادِ (as in some copies of the K and in the TA) (assumed tropical:) the thick milk with the butter that had become bad, or spoiled, in the churning; or, as some say, with the thin milk; (TA;) or بِالزَّبَّادِ (as in other copies of the K and in the TA) with the herb [so called], which, when it falls into the رَائِب [or milk that is thick, and fit for churning, &c.], is with difficulty separated from it: (TA:) [but see art. زبد:] proverbs, alluding to the dubiousness and confusedness of an affair or a case: (K:) or the first, to the dubiousness of an affair or case; and the second, to its confusedness; and the third is applied when a people's affair or case is confused or perplexed to them; and the last relates to the confusedness of truth with falsity; and to a people whose affair or case is dubious to them, so that they do not decide upon anything. (TA.) ― -b3- [اختلط الظَّلَامُ (assumed tropical:) The darkness, or the beginning of night, became confused, is a phrase of frequent occurrence. And so اِخْتِلَاطُ الظَّلَامِ (assumed tropical:) The confusedness of the darkness, &c.] ― -b4- اختلط عَلَيْهِمْ أَمْرُهُمْ (assumed tropical:) [Their affair, or case, became confused, or perplexed, to them]. (S.) ― -b5- See also 3, in four places, near the end of the paragraph: and see 6. ― -b6- Said of a camel, (tropical:) He became fat; (ISh, K;) his fat and flesh becoming mixed together. (ISh.) ― -b7- Said of a horse: see 4, last sentence.

استخلط
10 استخلط استخلط He (a camel) inserted, (AZ,) or directed (K, TA) and inserted, (TA,) his قَضِيب into the حَيَآء, by himself: (AZ, K, TA:) or he leaped the female; syn. قَعَا. (S.) See also 4.

خَلْطٌ
خَلْطٌ خلط : see the next paragraph.

خِلْطٌ
خِلْطٌ خلط Anything that mixes, mingles, commingles, or becomes incorporated or blended, with a thing; an admixture; (K, TA;) any kind of mixture; as a medicinal mixture; and the like: pl. أَخْلَاطٌ. (TA.) ― -b2- A kind of [mixed] perfume, (S, * Msb,) well known: (Msb:) pl. as above. (S, Msb.) ― -b3- [Sing. of اخلاط in the term] أَخْلَاطُ الاـِنْسَانِ The four humours of man, (K, TA,) which are the constituents of his composition; (TA;) namely, المِرَّتَانِ [the black bile and the yellow bile] and البَلْغَمُ [the phlegm] and الدَّمُ [the blood]. (TA in art. مزج.) ― -b4- Mixed dates of various sorts: pl. as above. (K.) ― -b5- (tropical:) A man who mixes with others, and manifests love to them; (TA;) and خِلْطَةٌ a woman who does so: (K, * TA:) and the former, (IAar, TA,) or ↓ خَلْطٌ, (K,) or this signifies [simply] مُخَالِطٌ, [see 3,] and is an inf. n. used in that sense, (TA,) and ↓ خَلِطٌ, (Lth, K,) and ↓ خُلُطٌ, (K,) which is mentioned by Sb and explained by Seer, (TA,) (tropical:) a man who mixes with others, (K, TA,) and manifests love to them, (TA,) and behaves in a blandishing manner to them, and one who casts his women and goods among men; (K, TA;) and ↓ خَلِطَةٌ in like manner, applied to a female. (TA.) ― -b6- (assumed tropical:) A man of mixed race: or a bastard. (As.) You say رَجُلٌ خِلْطٌ مِلْطٌ (assumed tropical:) A man of mixed race: (K, * TA:) or of faulty race: (O, TA:) or مِلْط ٌ signifies one whose race and father are unknown. (As, TA.) And أَخْلَاطٌ مِنَ النَّاسِ (assumed tropical:) A medley, or mixed or promiscuous multitude or collection, of men, or people; or of the lowest or basest or meanest sort, or refuse, or riffraff, thereof; (K, * TA;) as also ↓ خَلِيطٌ, (Ibn-'Abbلd, K,) and ↓ خُلَّيْطَى, (K,) and ↓ خُلَيْطَى: (Ibn-'Abbلd, K:) to these (لَهُنَّ [in the CK لَهُم]) there is no sing.: (K, TA:) but خَلِيطٌ is also a sing., and has pls., as will be seen below. (TA.) ― -b7- (tropical:) Stupid; foolish; having little sense; (IAar, K;) as also ↓ خَلِطٌ: (IAar, Sgh, K:) pl. of the former أَخْلَاطٌ; (IAar, TA;) with which ↓ خُلُطٌ is syn. (TA.) ― -b8- A crooked bow, and arrow; (K;) an arrow of which the wood has grown crookedly, and which ceases not to be crooked even if it have been straightened; (S;) as also ↓ خِلِطٌ, applied to either of these. (K.) And in like manner, (assumed tropical:) a man; he being likened to such an arrow: and (assumed tropical:) a people, or company of men. (TA.)

خَلِطٌ
خَلِطٌ خلط ; fem. with ة: see خِلْطٌ, in three places. ― -b2- Also (assumed tropical:) Good in disposition; good-natured. (TA.)

خُلُطٌ
خُلُطٌ خلط : see خِلْطٌ, in two places: ― -b2- [and see خَلِيطٌ, of which it is a pl.]

خِلِطٌ
خِلِطٌ خلط : see خِلْطٌ, last sentence but one.

خُلْطَةٌ
خُلْطَةٌ خلط خلطه خلطة [A state of mixing, or mingling, together;] a subst. from اختلط. (Msb.) ― -b2- [And hence,] (assumed tropical:) Copartnership. (S, Mgh, TA.) You say بَيْنَهُمَا خُلْطَةٌ (assumed tropical:) Between them two is a copartnership. (Mgh.) [See also what next follows.]

خِلْطَةٌ
خِلْطَةٌ خلط خلطه خلطة (assumed tropical:) Social, or familiar, intercourse. (S, Msb, TA.) [See also what next precedes.]

خَلِيطٌ
خَلِيطٌ خليط [Mixed; mingled; incorporated, or blended: of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ; like قَتِيلٌ &c. And hence,] (K,) or عَلَفٌ خَلِيطٌ, (S, TA,) [The kind of trefoil called] قَتّ and cut straw (S, TA) mixed together: (TA:) or clay mixed with cut straw: (K, TA:) or with قَتّ. (K.) Also, (K,) or لَبَنٌ خَلِيطٌ, (TA,) Sweet milk mixed with sour or such as bites the tongue. (K, TA.) Also, (K,) or سَمْنٌ خَلِيطٌ, (TA,) Clarified butter in which are fat and flesh-meat. (K, TA.) [Hence also,] it is said in a trad. respecting [the beverage called] نَبِيذ, (TA,) نُهِىَ عَنِ الخَلِيطَيْنِ (S, K) فِى الأَنْبِذَةِ (S) or أَنْ يُنْبَذَا (K) [Two sorts of things mixed together are forbidden in the beverages of the kind called نبيذ, or that نبيذ should be made of them]; i. e. it is forbidden to mix together [for making نبيذ] two sorts of things; (S, TA;) meaning dried dates and raisins; (S, Mgh, K;) or fresh grapes and fresh ripe dates; (S;) or dried dates and full-grown unripe dates, (T, Mgh, K,) thoroughly cooked by fire; (Mgh;) or fresh grapes and raisins; (T, K;) and the like; because such نبيذ quickly alters, and becomes intoxicating: (K:) and some hold that نبيذ so made is forbidden even if it do not intoxicate. (TA.) ― -b2- See also أَخْلَاطٌ مِنَ النَّاسِ, voce خِلْطٌ. ― -b3- (assumed tropical:) One who mixes much with men: (Msb, TA:) [see also مِخْلَاطٌ:] (assumed tropical:) one who mixes with others in familiar, or social, intercourse; or becomes intimate with them; or mixes with them in, or enters with them into, their affairs; syn. with ↓ مُخَالِطٌ; (S, K;) like as نَدِيمٌ is syn. with مُنَادِمٌ, and جَلِيسٌ with مُجَالِسٌ: (S:) pl. خُلَطَآءُ (S, Msb, K) and خُلُطٌ: (S, K:) it sometimes has these pls., but is itself both sing. and pl.: (S, TA:) and as a pl. signifies (assumed tropical:) a people, or company of men, whose affair, or case, or state, is one: (K, TA:) it occurs frequently in the poems of the Arabs because they used to assemble in the days of the fresh herbage, sundry tribes of them congregating in one place, and familiar intercourse took place between them, and when they separated and returned to their homes, it grieved them: (S, TA:) or, accord. to some, it relates only to partnership: (TA:) it signifies (assumed tropical:) a partner, copartner, or sharer; (Mgh, Msb, K, TA;) as, for instance, in merchandise, and sheep or goats: (Mgh:) or (assumed tropical:) one who has mixed his property with that of his copartner: (Bd in xxxviii. 23:) or (assumed tropical:) one who shares in merchandise, or in a debt, or in commerce, or in neighbourship: (Ibn- 'Arafeh, TA:) and (assumed tropical:) a sharer in the rights of possession, or property; such as water, and a road: (K:) the pl. is خُلَطَآءُ; (Mgh, TA;) occurring in the Kur xxxviii. 23: (TA:) and the sing. also signifies (assumed tropical:) a neighbour; syn. جَارٌ [which has also other significations here assigned to خَلِيطٌ]; (TA;) and مُجَاوِرٌ: (Msb:) and (assumed tropical:) a husband: and (assumed tropical:) the son of a paternal uncle: (K:) and [the pl.] خُلُطٌ is also explained by IAar as (assumed tropical:) i. q. مَوَالٍ [pl. of مَوْلًى, which has several of the significations here assigned to خَلِيطٌ]: and as signifying also (assumed tropical:) neighbours of sincere friendly conduct. (TA.) It is said in a trad. (K, TA) respecting [the right termed] الشُّفْعَة, (TA,) الشَّرِيكُ أَوْلَى مِنَ الخَلِيطُ أَوْلَى مِنَ الجَارِ (assumed tropical:) The sharer in what is not divided is more deserving than the sharer in the rights of possession, or property; [and the sharer in the rights of possession, or property, is more deserving than the neighbour:] (K, TA:) [or the trad. is as follows:] الخَلِيطُ مِنَ الشَّرِيكِ وَالشَّرِيكُ أَحَقُّ مِنَ الجَارِ أَحَقُّ مِنْ غَيْرِهِ (assumed tropical:) the sharer in the thing itself that is sold has more right than the sharer in the rights thereof; and the sharer in the rights thereof has more right than the adjoining neighbour; and the adjoining neighbour has more right than another: or the meaning here is, he between whom and thyself are acts of receiving and giving, and affairs of debt and credit; not the sharer, or partner. (Mgh.) And in another trad., مَا كَانَ مِنْ خَلِيطَيْنِ فَاـاـِنَّهُمَا يَتَرَاجَعَانِ بَيْنَهُمَا بِالسَّوِيَّةِ (assumed tropical:) Whatever two copartners there be that have not divided the beasts [belonging to them], they shall make claim for restitution, one of the other, with equality; i. e., if they be copartners in camels for which it is incumbent to give sheep or goats, and the camels be found in the possession of one of them, and the poor-rate for them be taken from him, he shall make a claim for restitution [of what he has given above his own share] upon his copartner, with equality: (Esh-Shلfi'ee, K, TA:) the two persons are not خَلِيطَانِ unless they be such as drive back their beasts to the nightly resting-place, and drive them forth in the morning to the pasturage, and water them, together, and have their stallions mixed together, and have been copartners for a year; and if so, they give the poor-rate as one: otherwise, they are not خليطان; and they give the poor-rate as two: (Esh-Shلfi'ee, TA:) the trad. applies, for instance, to the case of two copartners who have mixed their property together; one of them having forty bulls or cows or of both kinds; and the other, thirty; and the collector of the poor-rates takes from the forty a مُسِنَّة [q. v.], and from the thirty a تَبِيع [q. v.]; then the giver of the مسنّة makes a claim for restitution of three sevenths thereof upon his copartner; and the giver of the تبيع, of four sevenths thereof upon his copartner; for it is incumbent to give the beasts of these two ages [the مسنّة and the تبيع] when the property is not divided, as though it were the property of one: and the saying بالسّوية shows that if the collector of the poor-rate wrong one of them, and take from him more than the law imposes upon him, he cannot make a claim for restitution thereof upon his copartner, who is only responsible to him for the value of what falls upon him in particular, of what is incumbent by the law: and the making claim for [just] restitution, by one upon the other, shows that the partnership holds good notwithstanding the distinction of the things which compose the possessions, with such as hold this to be the case. (IAth, TA.)

خَلَاطَةٌ
خَلَاطَةٌ خلاط خلاطه خلاطة (tropical:) Stupidity; foolishness; paucity of sense. (IAar, K.)

خَلِيطَةٌ
خَلِيطَةٌ خليط خليطه خليطة Camel's milk milked upon that of sheep or goats: or sheep's milk upon that of goats: and the reverse. (K.)

خُلَيْطَى
خُلَيْطَى خليط خليطى خليطي خليطيي : see خِلْطٌ: ― -b2- and see what next follows, in two places.

خُلَّيْطَى
خُلَّيْطَى خليط خليطى خليطي خليطيي : see خِلْطٌ. ― -b2- وَقَعُوا فِى خُلَّيْطَى, (S, K,) and ↓ خُلَيْطَى, (K,) (assumed tropical:) They fell into a state of confusion: (K:) their affair, or case, became confused, or perplexed, (اِخْتَلَطَ,) to them. (S.) And ↓ كُنَّا خُلَيْطَى (assumed tropical:) [We were in a state of confusion]: cited by Az, from an Arab of the desert. (TA.) [↓ خُلَّيْطَآءُ, which probably signifies the same, is mentioned in the TA, voce لُغَزٌ, on the authority of Sb.]

خِلِّيطَى
خِلِّيطَى خليط خليطى خليطي خليطيي The creating confusion, or disorder, (اـِفْسَادٌ,) in an affair, or a case. (TA.) [See also 2.] ― -b2- مَالُهُمْ خِلِّيطَىٌّ [in the CK مالَهُمْ] Their possessions, or camels &c., are mixed together. (K, * TA.)

خُلَّيْطَآءُ
خُلَّيْطَآءُ خليطآء : see خُلَّيْطَى.

أَخْلَطُ مِنَ الحُمَّى
أَخْلَطُ مِنَ الحُمَّى ذ (tropical:) [More insinuating than fever]; a saying of the Arabs; meaning that it manifests an affection for a person by its access to him, like the lover and blandisher. (TA.)

مِخْلَطٌ
مِخْلَطٌ مخلط (assumed tropical:) One who renders things confused, or dubious, to the hearers and beholders. (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) One who mixes in, or enters into, (يُخَالِطُ,) affairs, (S, K, TA,) and relinquishes them; (TA; [but this addition seems rather to apply to مِزْيَلٌ in what follows;]) as also ↓ مِخْلَاطٌ: (K:) or this latter signifies (assumed tropical:) one who mixes much with men. (Sgh, TA.) [See also خَلِيطٌ.] You say, هُوَ مِخْلَطٌ مِزْيَلٌ (assumed tropical:) [He is one who mixes in, or enters into, affairs; (and, accord. to an explanation of مِزْيَلٌ in the TA, in art. زيل, on the authority of IAth,) one who is vehement in altercation, or litigation, relinquishing one plea, or argument, and taking to another]; like as you say, هُوَ رَاتِقٌ فَاتِقٌ. (S, K.)

مِخْلَاطٌ
مِخْلَاطٌ مخلاط : see مِخْلَطٌ.

مُخَالَطٌ
مُخَالَطٌ مخالط (tropical:) Infected, corrupted, disordered, or confused, in his intellect; as also ↓ مُخْتَلِطٌ: (TA:) or mad; insane; or affected by diabolical possession. (TA in art. لبس.)

مُخَالِطٌ
مُخَالِطٌ مخالط : see خَلِيطٌ.

مُخْتَلِطٌ
مُخْتَلِطٌ مختلط : see مُخَالَطٌ. ― -b2- Also (tropical:) A camel that has become fat, so that the fat is mixed with the flesh: fem. with ة, applied to a she-camel. (ISh, K.)

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَلَطَ
خَلَطَ I ( n. ac. خَلْط 1 ),
a.  Mixed, mingled, blended together.

خَلَّطَ
خَلَّطَ II ,
a.  see I .

b.  [ Fī ], Confused, disordered.

c.  Ate injurious food.

خَاْلَطَ
خَاْلَطَ III ,
a.  Mixed, mingled, became mixed with.

b.  Disordered, threw into disorder; attacked.

c.  Intermingled with.

أَخْلَطَ
أَخْلَطَ IV ,
a.  Mixed, mingled with.

b.  Flagged, fell behind ( horse ).

اِخْتَلَطَ
اِخْتَلَطَ VIII ,
a.  Mixed, mingled, blended together; was confused, disordered.

b.  Flagged, fell behind ( horse ).

خِلْط
خِلْط 2 , ( pl. أَخْلَاْط 38 ),
a.  Mixture.

b.  Humour ( of the body ).

c.  Riffraff, rabble.

خِلْطَة
خِلْطَة 2t ,
a.  see 3t (a) .

خُلْطَة
خُلْطَة 3t ,
a.  Social intercourse.

b.  Co-partnership.

خَلِط
خَلِط 5 ,
a.  Goodnatured, affable, sociable.

خَلَاْطَة
خَلَاْطَة 22t ,
a.  Foolishness, stupidity.

خِلَاْط
خِلَاْط 23 ,
a.  Mixed multitude, medley.

b.  Collusion, fraud.

خَلِيْط
خَلِيْط 25 , ( pl. خُلُط 10 ,  خُلَطَآءُ 43 ),
a.  Mixed.

b.  Promiscuous assemblage, mixture.

c.  Partner.

d.  Husband.

e.  Cousin ( son of a paternal uncle ).

مَخْلُوْطَة
مَخْلُوْطَة
a.  Dish consisting of lentils, peas & meal.

b.  Hotchpotch.

خِلْط مِلْط
خِلْط مِلْط
a.  Pell-mell.

##### Türkçe

**خَلَطَ**
**خَلَطَ** I ( n. ac. **خَلْط** 1 ),
a. Karıştırdı, birbirine kattı, birlikte harmanladı.

**خَلَّطَ**
**خَلَّطَ** II ,
a. I’e bakınız.

b. [ **فِي** ], Şaşırttı, düzensiz kıldı.

c. Zararlı yiyecek yedi.

**خَاْلَطَ**
**خَاْلَطَ** III ,
a. Karıştırdı, birbirine kattı; ile karışık hâle geldi.

b. Düzensiz kıldı, düzensizliğe attı; saldırdı.

c. İle iç içe karıştı.

**أَخْلَطَ**
**أَخْلَطَ** IV ,
a. İle karıştırdı, ile birbirine kattı.

b. Zayıfladı, geri kaldı (at).

**اِخْتَلَطَ**
**اِخْتَلَطَ** VIII ,
a. Karıştı, birbirine katıldı, birlikte harmanlandı; şaşırdı, düzensiz oldu.

b. Zayıfladı, geri kaldı (at).

**خِلْط**
**خِلْط** 2 , ( pl. **أَخْلَاْط** 38 ),
a. Karışım.

b. Hılt (bedenin).

c. Ayaktakımı, avam güruhu.

**خِلْطَة**
**خِلْطَة** 2t ,
a. 3t (a)’ya bakınız.

**خُلْطَة**
**خُلْطَة** 3t ,
a. Sosyal ünsiyet.

b. Ortaklık.

**خَلِط**
**خَلِط** 5 ,
a. İyi huylu, yumuşak huylu, sosyal.

**خَلَاْطَة**
**خَلَاْطَة** 22t ,
a. Ahmaklık, aptallık.

**خِلَاْط**
**خِلَاْط** 23 ,
a. Karışık topluluk, karmakarışık şey.

b. Danışıklılık, hile.

**خَلِيْط**
**خَلِيْط** 25 , ( pl. **خُلُط** 10 , **خُلَطَآءُ** 43 ),
a. Karışık.

b. Rastgele toplanmış kalabalık, karışım.

c. Ortak.

d. Koca.

e. Amca oğlu (baba tarafından amcanın oğlu).

**مَخْلُوْطَة**
**مَخْلُوْطَة**
a. Mercimek, bezelye ve undan oluşan yemek.

b. Karmakarışık şey.

**خِلْط مِلْط**
**خِلْط مِلْط**
a. Karmakarışık.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

خلط
خَلَطَ - يَخْلِطُ- خَلِيْط - خُلَطَاء - اخْتَلَطَ - يَخْتَلِطُ - خَالَطَ - يُخَالِطُ
خَلَطَ - يَخْلِطُ + كائن + شيئاً + وَ شيئاً آخر: يجمعهما معاً حتى يبدوان شيئاً واحدا غيرمتفرق: يجمع شيئاً أو أمراَ مع شيء آخر مراد، في موضع أو أمر واحد، فيبدوان كأنهما كائن أو شأن واحد غير متفرق وغير متميز: يجمعهما في موضع أوشأن واحد من غير تجزؤ أو تداخل فيبدوان واحداً، ولكن يمكن فصل وعزل كل منهما عن الآخر بسهولة
خَلَطَ - يَخْلِطُ + كائن + شيئاً + بـِ شيء  آخر: يجمعهما في موضع أوشأن واحد مع تداخل والتصاق فيبدوان واحداً، ويصعب ويعسر فصلهما وعزلهما بسهولة
خَلِيْط: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من" خَلَطَ - يَخْلِطُ ": المخالط: الكائن الذي تجتمع معه في موضع أو شأن واحد، ويكون بينكم تداخل، حتى تصيران كأنكما واحد: الشريك بالعرف الشائع بالمال أو الزواج أو الإقامة وما شابه
خُلَطاء : جمع " خَليْط "
اخْتَلَطَ - يَخْتَلِطُ + كائن أو شيء + بـِ كائن أو شيء: على وزن " افتعل " من " خَلَطَ - يَخْلِطُُ " : فعل " خَلَطَ - يَخْلِطُ  " عندما يقع بشكل ذاتي: يجتمع ويمتزج فيرتبط ويلتصق كائن بـِ كائن آخر بشكل ذاتي من غير مؤثر خارجي
خَالَط َ - يُخَالِطُ+ كائن + كائناً: على وزن " فاعلَ" من " خَلَطَ - يَخْلِطُ  " يتبادل فعل " خَلَطَ - يَخْلِطُ " مع آخر": يسعى كل منهما لجمع نفسه مع الآخر في موضع أو أمر واحد كما لوكانا شيئاً واحداً: الاجتماع في أسرة أو عصبة أو حزب وتأليف كيان اعتباري واحد
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الخلط والمزج ضد الاستخلاص والفصل"، وهي:
صَهَرَ - يَصْهَرُ، مَشَجَ - يَمْشِجُ، خَلَط َ - يَخْلِطُ، مَرَج - يَمْرُجُ، مَزَجَ - يَمْزُجُ، سَاط َ - يَسُوْطُ
خلط - خلطوا
 	﴿وآخرون اعترفوا بذنوبهم خلطوا عملا صالحا وآخر سيئا عسى الله أن يتوب عليهم إن الله غفور رحيم (102)﴾ التوبة
خالط - تخالطوهم
 	﴿في الدنيا والآخرة ويسألونك عن اليتامى قل إصلاح لهم خير وإن تخالطوهم فإخوانكم والله يعلم المفسد من المصلح ولو شاء الله لأعنتكم إن الله عزيز حكيم(220)﴾ البقرة
اختلط
 	﴿إنما مثل الحياة الدنيا كماء أنزلناه من السماء فاختلط به نبات الأرض مما يأكل الناس والأنعام حتى إذا أخذت الأرض زخرفها وازينت وظن أهلها أنهم قادرون عليها أتاها أمرنا ليلا أو نهارا فجعلناها حصيدا كأن لم تغن بالأمس كذلك نفصل الآيات لقوم يتفكرون(24)﴾ يونس ﴿واضرب لهم مثل الحياة الدنيا كماء أنزلناه من السماء فاختلط به نبات الأرض فأصبح هشيما تذروه الرياح وكان الله على كل شيء مقتدرا(45)﴾ الكهف
 	﴿وعلى الذين هادوا حرمنا كل ذي ظفر ومن البقر والغنم حرمنا عليهم شحومهما إلا ما حملت ظهورهما أو الحوايا أو ما اختلط بعظم ذلك جزيناهم ببغيهم وإنا لصادقون(146)﴾ الأنعام
خلطاء - الخلطاء
 	﴿قال لقد ظلمك بسؤال نعجتك إلى نعاجه وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات وقليل ما هم وظن داوود أنما فتناه فاستغفر ربه وخر راكعا وأناب(24)﴾ ص
مختار الصحاح
● [خلط] خ ل ط: خَلَطَ الشيء بغيره من باب ضرب فاخْتَلَطَ و خَالَطَهُ مُخَالَطَةً و خِلاَطاً بالكسر و اخْتَلَطَ فلان أي فسد عقله و التَّخْلِيطُ في الأمر الإفساد فيه و الخَلِيطُ المخالط كالنديم المنادم والجليس المجالس وهو واحد وجمع وقد يجمع على خُلَطاءَ و خُلُطٍ بضمتين وفي الحديث ﴿لا خِلاَطَ ولا وراط﴾ قيل هو كقوله لا يجمع بين متفرق ولا يفرق بين مجتمع خشية الصدقة و الخِلطَةُ بالضم الشركة وبالكسر العشرة و الخِلْطُ بالكسر واحد أخلاَطِ الطيب ونهي عن الخليطين في الأنبذة وهو أن يجمع بين صنفين تمر وزبيب أو عنب ورطب
الراغب
خلط
- الخلط: هو الجمع بين أجزاء الشيئين فصاعدا، سواء كانا مائعين، أو جامدين، أو أحدهما مائعا والآخر جامدا، وهو أعم من المزج، ويقال اختلط الشيء، قال تعالى: }فاختلط به نبات الأرض﴿[يونس/24]، ويقال للصديق والمجاور والشريك: خليط، والخليطان في الفقه من ذلك، قال تعالى:﴾وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض{ [ص/24]، ويقال الخليط للواحد والجمع، قال الشاعر:
- 147 - بان الخليط ولم يأووا لمن تركوا *** (هذا شطر بيت لزهير، وعجزه: وزودوك اشتياقا أية سلكوا
وهو مطلع قصيدته الكافية في ديوانه ص 47)
وقال: }خلطوا عملا صالحا وآخر شيئا{ [التوبة/102]، أي: يتعاطون هذا مرة وذاك مرة، ويقال: أخلط فلان في كلامه: إذا صار ذا تخليط، وأخلط الفرس في جريه كذلك، وهو كناية عن تقصيره فيه.
نلخص اللسان
1. خَلَطَ الشيء بالشيء يَخْلِطُه خَلْطاً وخَلَّطَه فاخْتَلَطَ:  مَزَجَه واخْتَلَطا. وخالطَ الشيءَ مُخالَطة وخِلاطاً: مازَجَه. والخِلْطُ:  ما خالَطَ الشيءَ، وجمعه أَخْلاطٌ. والخِلْطُ: واحد أَخْلاطِ الطِّيب.  والخِلْطُ: اسم كلّ نوع من الأَخْلاطِ كأَخْلاطِ الدّواء ونحوه.
2.     والتخْلِيطُ في الأَمْرِ:  الإِفْسادُ فيه.
3. ويقال للقوم إِذا خَلَطُوا مالَهم بعضَه ببعض: خُلَّيْطى
4.     اخْتَلَطَ الليلُ  بالتُّرابِ إِذا اختلطَ على القوم أَمرهم واختلط المَرْعِيُّ بالهَمَلِ
5.     الذي لا أَشُكّ فيه أَن الخَلِيطَيْنِ  الشريكان لن يقتسما الماشية، - وإِن كثيراً من الخلطاء ليَبْغي بعضُهم على بعض إِلا الذين آمنوا  وعملوا الصالحات؛ فالخُلَطاء ههنا الشُّرَكاء الذين لا يَتَمَيَّزُ مِلْكُ  كل واحد من مِلْكِ صاحبه إِلا بالقِسْمة، - لا  خِلاطَ ولا وِراطَ؛ الخِلاطُ: مصدر خالَطه يُخالِطُه مُخالَطةً وخِلاطاً،  والمراد أَن يَخْلِطَ رجل إِبله بإِبل غيره أَو بقره أَو غنمه ليمنع حق  اللّه تعالى منها ويَبْخَسَ المُصَدِّقَ فيما يجب له
6. الخَلِيطُ: المُخالِط ويريد به  الشريك الذي يَخْلِط ماله بمال شريكه
7.     وخلَط القومَ خَلْطاً وخالَطَهم: داخَلهم. وخَليطُ الرجل: مُخالطُه.  وخَلِيطُ القوم: مُخالطهم كالنَّديم المنادِمِ، والجَلِيسِ المُجالِسِ؛  وقيل: لا يكون إِلا في الشركة.
8.     والخَلِيطُ: القوم الذين  أَمْرُهم واحد، والجمعُ خُلَطاء وخُلُطٌ؛
9.     والخَلِطُ: المُخْتَلِطُ  بالناس المُتَحَبِّبُ،  يكون للذي يَتَمَلَّقُهم ويتحَبَّبُ إِليهم، ويكون للذي يُلْقي نساءَه  ومتاعَه بين الناس، والأُنثى خَلِطةٌ،
10. واخْتَلَطَ فلان أَي فسد عقله. ورجل خِلْطٌ بَيِّنُ الخَلاطةِ: أَحْمَقُ  مُخالَطُ العقْل،
11.                        والخِلاط: مخالَطة الرجلُ أَهلَه. وفي حديث عَبِيدةَ: وسُئل ما يُوجِبُ  الغُسْلَ؟ قال: الخَفْقُ والخِلاطُ أَي الجِماعُ من المخالطة. وخالَط الرجلُ  امرأَتَه خِلاطاً: جامَعها،
12. الخُلُط المَوالي، والخُلَطاء  الشركاء، والخُلُطُ جِيران الصَّفا، والخَلِيط الصاحِبُ، والخَلِيطُ  الجار يكون واحداً وجمعاً؛
13.                        وأَنت امرؤ خِلْط أَي أَنك لا تستقيم أَبداً وإِنما أَنت كالقِدْح  الذي لا يزال يَتعوَّج وإِن قُوِّم، والأَوّل أَجود.
14.                        والخِلْط: الأَحمق،  والجمع أَخْلاط؛
لسان العرب
● - خلط: خَلَطَ الشيء بالشيء يَخْلِطُه خَلْطاً وخَلَّطَه فاخْتَلَطَ:  مَزَجَه واخْتَلَطا. وخالطَ الشيءَ مُخالَطة وخِلاطاً: مازَجَه. والخِلْطُ:  ما خالَطَ الشيءَ، وجمعه أَخْلاطٌ. والخِلْطُ: واحد أَخْلاطِ الطِّيب.  والخِلْطُ: اسم كلّ نوع من الأَخْلاطِ كأَخْلاطِ الدّواء ونحوه. وفي حديث  سعد: وإِن كان أَحدُنا ليَضَعُ كما تضعُ الشاةُ ما له خِلْطٌ أَي لا  يَخْتَلِطُ نَجْوُهُم بعضُه ببعض لجَفافِه ويُبْسِه، فإِنهم كانوا يأْكلون خبز  الشعير وورقَ الشجر لفقرهم وحاجتهم. وأَخْلاطُ الإِنسان: أَمْزِجَتُه  الأَربعة.  وسَمْنٌ خَلِيطٌ: فيه شَحْم ولَحْم. والخَلِيطُ من العَلَفِ: تِبن  وقَتٌّ، وهو أَيضاً طين وتِبن يُخْلَطانِ. ولبَن خَلِيطٌ: مختلط من حُلو  وحازِر. والخَلِيطُ: أَن تُحْلَب الضأْنُ على لبن المِعْزى والمِعزى على لبَن  الضأْنِ، أَو تحلب الناقةُ على لبن الغنم. وفي حديث النبيذِ: نهى عن  الخَلِيطَيْنِ في الأَنْبِذة، وهو أَن يجمع بين صِنْفين تمر وزبيب، أَو عنب  ورُطَب. الأَزهري: وأَما تفسير الخليطين الذي جاء في الأَشربة وما جاء من  النهي عن شُرْبه فهو شَراب يتخذ من التمر والبُسْر أَو من العنب والزبيب،  يريد ما يُنْبَذُ من البسر والتمر معاً أَو من الزبيب والعنب معاً،  وإِنما نهى عن ذلك لأَن الأَنواع إِذا اختلفت في الانتباذ كانت أَسرَعَ  للشدَّة والتخمير، والنبيذُ المعمول من خَلِيطَيْن ذهب قوم إِلى تحريمه وإِن  لم يُسكر، أَخذاً بظاهر الحديث، وبه قال مالك وأَحمد وعامّة المحدّثين،  قالوا: من شربه قبل حدوث الشدّة فيه فهو آثمٌ من جهة واحدة، ومن شربه بعد  حدوثها فيه فهو آثمٌ من جهتين: شربِ الخَلِيطيْن وشُربِ المُسْكِر؛  وغيرُهم رَخَّص فيه وعللوا التحريم بالإِسْكار. وفي الحديث: ما خالَطَتِ  الصدَقةُ مالاً إِلا أَهْلَكَتْه، قال الشافعي: يعني أَنّ خِيانةَ الصدَقةِ  تُتْلِفُ المالَ المَخْلُوطَ بها، وقيل: هو تَحْذِير للعمَّال عن الخيانة في  شيء منها، وقيل: هو حَثٌّ على تعجيل أَداء الزكاة قبل أَن تُخْلَطَ  بماله. وفي حديث الشُّفْعَةِ: الشَّرِيكُ أَوْلى من الخَلِيطِ، والخَلِيطُ  أَولى من الجارِ؛ الشرِيكُ: المُشارِكُ في الشُّيوعِ، والخَلِيطُ:  المُشاركُ في حُقوقِ المِلك كالشِّرْبِ والطريق ونحو ذلك.  وفي الحديث: أَن رجلين تقدّما إِلى مُعاوِيةَ فادَّعَى أَحدهما على  صاحبه مالاً وكان المُدَّعي حُوَّلاً قُلَّباً مِخْلَطاً؛ المِخْلَطُ،  بالكسر: الذي يَخْلِطُ الأَشْياء فيُلَبِّسُها على السامعين والناظرين.  والخِلاط: اخْتِلاطُ الإِبِل والناسِ والمَواشي؛ أَنشد ثعلب:  يَخْرُجْنَ من بُعْكُوكةِ الخِلاطِ  وبها أَخْلاطٌ من الناس وخَلِيطٌ وخُلَيْطى وخُلَّيْطى أَي أَوْباشٌ  مُجْتَمِعُون مُخْتَلِطُون، ولا واحد لشيء من ذلك. وفي حديث أَبي سعيد: كنا  نُرْزَقُ تَمْرَ الجَمْعِ على عَهْدِ رسولِ اللّه، صلّى اللّه عليه  وسلّم، وهو الخِلْطُ من التمر أَي المُخْتَلِطُ من أَنْواعِ شَتَّى. وفي حديث  شريح: جاءه رجل فقال: إِنِّي طلقت امرأَتي ثلاثاً وهي حائض، فقال: أَما  أَنا فلا أَخْلِطُ حَلالاً بحَرامٍ أَي لا أَحْتَسِبُ بالحَيْضةِ التي وقع  فيها الطلاقُ من العِدّةِ، لأَنها كانت له حلالاً في بعض أَيام الحيضة  وحراماً في بعضها. ووقع القومُ في خُلَيْطى وخُلَّيْطى مثال السُّمَّيْهى  أَي اخْتِلاطٍ فاختلط عليهم أَمرُهم. والتخْلِيطُ في الأَمْرِ:  الإِفْسادُ فيه. ويقال للقوم إِذا خَلَطُوا مالَهم بعضَه ببعض: خُلَّيْطى؛ وأَنشد  اللحياني:  وكُنَّا خُلَيطى في الجِمالِ، فراعني  جِمالي تُوالى وُلَّهاً من جِمالِك  ومالُهم بينهم خِلِّيطى أَي مُخْتَلِط. أَبو زيد: اخْتَلَطَ الليلُ  بالتُّرابِ إِذا اختلطَ على القوم أَمرهم واختلط المَرْعِيُّ بالهَمَلِ.  والخِلِّيطى: تَخْلِيطُ الأَمْرِ، وإِنه لَفي خُلَّيْطى من أَمرِه؛ قال أَبو  منصور: وتخفف اللام فيقال خُلَيْطى. وفي حديث النبي، صلّى اللّه عليه  وسلّم، أَنه قال: لا خِلاطَ ولا شِناقَ في الصدقة. وفي حديث آخر: ما كان من  خَلِيطَيْنِ فإِنهما يتراجَعانِ بينهما بالسَّوِيّةِ؛ قال الأَزهري: كان  أَبو عبيد فسّر هذا الحديث في كتاب غريب الحديث فَثَبَّجَه ولم  يُفَسِّرُه على وجهه، ثم جَوَّدَ تفسيره في كتاب الأَمْوالِ، قال: وفسره على نحو  ما فسّره الشافعي، قال الشافعيّ: الذي لا أَشُكّ فيه أَن الخَلِيطَيْنِ  الشريكان لن يقتسما الماشية، وتراجُعُهما بالسويّة أَن يكونا خليطين في  الإِبل تجب فيها الغنم فتوجد الإِبل في يد أَحدهما، فتؤخذ منه صدقتُها فيرجع  على شريكه بالسوية، قال الشافعيّ: وقد يكون الخليطان الرجلين يتخالطان  بماشيتهما، وإِن عرف كل واحد منهما ماشيته، قال: ولا يكونان خليطين حتى  يُرِيحا ويُسَرِّحا ويَسْقِيا معاً وتكونَ فُحولُهما مُخْتَلِطةً، فإِذا  كانا هكذا صَدّقا صدقةَ الواحد بكل حال، قال: وإِن تفرَّقا في مُراحٍ أَو  سَقْيٍ أَو فُحولٍ فليسا خَليطين ويُصَدِّقانِ صدقةَ الاثنين، قال: ولا  يكونان خليطين حتى يحول عليهما حَوْلٌ من يومَ اخْتَلطا، فإِذا حال عليهما  حول من يومَ اختلطا زَكَّيا زكاةَ الواحد؛ قال الأَزهري: وتفسير ذلك أَن  النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَوجب على مَن مَلك أَربعين شاة فحال  عليها الحولُ، شاةً، وكذلك إِذا ملك أَكثر منها إِلى تمام مائة وعشرين ففيها  شاة واحدة، فإِذا زادت شاةٌ واحدة على مائة وعشرين ففيها شاتان، ولو أَن  ثلاثة نفر ملكوا مائة وعشرين لكل واحد منهم أَربعون شاة، ولم يكونوا  خُلَطاء سنةً كاملة، فعلى كل واحد منهم شاة، فإِذا صاروا خلطاء وجمعوها على  راع واحد سنة فعليهم شاة واحدة لأَنهم يصدّقون إِذا اخْتَلَطُوا، وكذلك  ثلاثة نفر بينهم أَربعون شاة وهم خلطاء، فإن عليهم شاة كأَنّه ملكها رجل  واحد، فهذا تفسير الخلطاء في المواشي من الإِبل والبقر والغنم. وقوله عزّ  وجلّ: وإِن كثيراً من الخلطاء ليَبْغي بعضُهم على بعض إِلا الذين آمنوا  وعملوا الصالحات؛ فالخُلَطاء ههنا الشُّرَكاء الذين لا يَتَمَيَّزُ مِلْكُ  كل واحد من مِلْكِ صاحبه إِلا بالقِسْمة، قال: ويكون الخلطاء أَيضاً أَن  يخلطوا العين المتميز بالعين المتميز كما فسر الشافعي، ويكونون مجتمعين  كالحِلَّةِ يكون فيها عشرة أَبيات، لصاحب كل بيت ماشيةٌ على حدة، فيجمعون  مواشِيَهم على راعٍ واحد يرعاها معاً ويَسْقِيها معاً، وكلّ واحد منهم  يعرف ماله بسِمَته ونِجارِه. ابن الأَثير: وفي حديث الزكاة أَيضاً: لا  خِلاطَ ولا وِراطَ؛ الخِلاطُ: مصدر خالَطه يُخالِطُه مُخالَطةً وخِلاطاً،  والمراد أَن يَخْلِطَ رجل إِبله بإِبل غيره أَو بقره أَو غنمه ليمنع حق  اللّه تعالى منها ويَبْخَسَ المُصَدِّقَ فيما يجب له، وهو معنى قوله في  الحديث الآخر: لا يُجْمَعُ بين متفرِّقٍ ولا يُفَرَّقُ بين مُجتمع خشيةَ  الصدقة، أَما الجمع بين المتفرِّق فهو الخِلاط، وذلك أَن يكون ثلاثة نفر مثلاً  لكل واحد أَربعون شاة، فقد وجب على كل واحد منهم شاةٌ، فإِذا أَظَلَّهم  المُصَدِّقُ جمعوها لئلا يكون عليهم فيها إِلا شاةٌ واحدة، وأَما تفريقُ  المجتمع فأَن يكون اثنان شريكان ولكل واحد منهما مائة شاةٍ وشاةٌ فيكون  عليهما في مالهما ثلاث شياه، فإِذا أَظَلَّهما المصدِّق فرَّقا غنمهما فلم  يكن على كل واحد إِلا شاة واحدة، قال الشافعي: الخطابُ في هذا للمُصدّقِ  ولربِّ المال، قال: فالخَشْيَةُ خَشْيَتانِ: خَشْيةُ السّاعي أَن تقلّ  الصدقةُ، وخشْيةُ ربِّ المال أَن يقلَّ مالُه، فأُمر كلّ واحد منهما أَن  لا يُحْدِثَ في المال شيئاً من الجمع والتفريق؛ قال: هذا على مذهب الشافعي  إِذ الخُلْطةُ مؤثِّرة عنده، وأَما أَبو حنيفة فلا أَثر لها عنده، ويكون  معنى الحديث نفي الخِلاطِ لنفي الأَثر كأَنه يقول لا أَثر للخُلْطةِ في  تقليل الزكاة وتكثيرها. وفي حديث الزكاة أَيضاً: وما كان من خَليطَيْنِ  فإِنهما يَتراجَعانِ بينهما. بالسويَّةِ؛ الخَلِيطُ: المُخالِط ويريد به  الشريك الذي يَخْلِط ماله بمال شريكه، والتراجع بينهما هو أَن يكون  لأَحدهما مثلاً أَربعون بقرة وللآخر ثلاثون بقرة ومالهما مختلط، فيأْخذ الساعي  عن الأَربعين مُسِنّةً وعن الثلاثين تَبِيعاً، فيرجع باذِلُ المسنَّةِ  بثلاثة أَسْباعها على شريكه، وباذل التَّبيعِ بأَربعة أَسْباعه على شريكه  لأَن كل واحد من السنَّين واجب على الشيوع، كأَنَّ المال ملك واحد، وفي  قوله بالسوية دليل على أَن الساعيَ إِذا ظلم أَحدهما فأَخذ منه زيادة على  فرضه فإِنه لا يرجع بها على شريكه، وإِنما يَضْمَنُ له قِيمةَ ما يَخُصُّه  من الواجب دون الزيادة، وفي التراجع دليل على أَن الخُلطة تصح مع تمييز  أَعْيان الأَموال عند من يقول به، والذي فسره ابن سيده في الخلاط أَن  يكون بين الخليطين مائة وعشرون شاة، لأَحدهما ثمانون وللآخر أَربعون، فإِذا  أَخذ المُصَدِّقُ منها شاتين ردّ صاحبُ الثمانين على ربّ الأَربعين ثلثَ  شاة، فيكون عليه شاةٌ وثلث، وعلى الآخر ثلثا شاة، وإِن أَخذ المُصَدّق من  العشرين والمائة شاةً، واحدة ردّ صاحبُ الثمانين على ربّ الأَربعين ثلث  شاة، فيكون عليه ثلثا شاة وعلى الآخر ثلثُ شاة، قال: والوِراطُ الخديعةُ  والغِشُّ. ابن سيده: رجل مِخْلَطٌ مِزْيَلٌ، بكسر الميم فيهما، يُخالِطُ  الأُمور ويُزايِلُها كما يقال فاتِقٌ راتِقٌ، ومِخْلاطٌ كمِخْلطٍ؛ أَنشد  ثعلب:  يُلِحْنَ مِن ذِي دَأَبٍ شِرواطِ،  صاتِ الحُداء شَظِفٍ مِخْلاطِ  وخلَط القومَ خَلْطاً وخالَطَهم: داخَلهم. وخَليطُ الرجل: مُخالطُه.  وخَلِيطُ القوم: مُخالطهم كالنَّديم المنادِمِ، والجَلِيسِ المُجالِسِ؛  وقيل: لا يكون إِلا في الشركة. وقوله في التنزيل: وإِنّ كثيراً من الخُلَطاء؛  هو واحد وجمع. قال ابن سيده: وقد يكون الخَليطُ جمعاً. والخُلْطةُ،  بالضم: الشِّرْكة. والخِلْطةُ، بالكسر: العِشْرةُ. والخَلِيطُ: القوم الذين  أَمْرُهم واحد، والجمعُ خُلَطاء وخُلُطٌ؛ قال الشاعر:  بانَ الخَلِيطُ بسُحْرةٍ فتَبَدَّدُوا  وقال الشاعر:  إِنَّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فانْصَرَمُوا  قال ابن بري صوابه:  إِنَّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فانْجَرَدُوا،  وأَخْلَفُوك عِدَى الأَمْرِ الذي وَعَدُوا  ويروى: فانْفَرَدُوا؛ وأَنشد ابن بري هذا المعنى لجماعة من شعراء العرب؛  قال بسَّامَةُ بن الغَدِير:  إِنّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البين فابْتَكَرُوا  لِنِيَّة، ثم ما عادُوا ولا انْتَظَرُوا  وقال ابن مَيّادةَ:  إِن الخليط أَجدُّوا البين فانْدَفَعُوا،  وما رَبُوا قَدَرَ الأَمْرِ الذي صَنَعُوا  وقال نَهْشَلُ بن حَرِّيّ:  إِن الخليط أَجدوا البين فابتكروا،  واهْتاجَ شَوْقَكَ أَحْداجٌ لها زُمَر  وقال الحسين بن مُطَيْرٍ:  إِن الخليط أَجدوا البين فادّلَجُوا،  بانُوا ولم ينْظرُوني، إِنهم لَحِجُوا  وقال ابن الرَّقاعِ:  إِن الخليط أَجدوا البين فانْقَذَفُوا،  وأَمْتَعُوكَ بشَوْقٍ أَيّةَ انْصَرَفُوا  وقال عمر بن أَبي ربيعة:  إِنَّ الخليط أَجدّ البين فاحْتَمَلا  وقال جرير:  إِنّ الخَلِيطَ أَجدُّوا البين يومَ غَدَوْا  مِنْ دارةِ الجأْبِ، إِذ أَحْداجُهم زُمَرُ  وقال نُصَيْبُ:  إِن الخليط أَجدّوا البين فاحْتَمَلُوا  وقال وَعْلةُ الجَرْمِيُّ في جمعه على خُلُطٍ:  سائلْ مُجاوِرَ جَرْمٍ: هَلْ جَنَيْتَ لهُمْ  حَرْباً، تُفَرِّقُ بين الجِيرةِ الخُلُطِ؟  وإِنما كثر ذلك في أَشعارهم لأَنهم كانوا يَنْتَجِعُونَ أَيام الكَلإِ  فتجتمع منهم قبائل شتى في مكان واجد، فتقع بينهم أُلْفَةٌ، فإِذا  افْتَرَقوا ورجعوا إِلى أَوطانهم ساءَهم ذلك. قال أَبو حنيفة: يلقى الرجلُ الرجلَ  الذي قد أَورد إِبله فأَعْجَلَ الرُّطْبَ ولو شاءَ لأَخَّرَه، فيقول:  لقد فارَقْتَ خَليطاً لا تَلْقى مثلَه أَبداً يعني الجَزَّ. والخَلِيطُ:  الزوجُ وابن العم.  والخَلِطُ: المُخْتَلِطُ  (* قوله «والخلط المختلط» في القاموس: والخلط  بالفتح وككتف وعنق المختلط بالناس المتملق اليهم.) بالناس المُتَحَبِّبُ،  يكون للذي يَتَمَلَّقُهم ويتحَبَّبُ إِليهم، ويكون للذي يُلْقي نساءَه  ومتاعَه بين الناس، والأُنثى خَلِطةٌ، وحكى سيبويه خُلُط، بضم اللام، وفسره  السيرافي مثل ذلك. وحكى ابن الأَعرابي: رجل خِلْطٌ في معنى خَلِطٍ؛  وأَنشد:  وأَنتَ امرُؤٌ خِلْطٌ، إِذا هي أَرْسَلتْ  يَمينُكَ شيئاً، أَمْسَكَتْهُ شِمالُكا  يقول: أَنت امرؤ مُتَمَلِّقٌ بالمَقال ضنينٌ بالنَّوال، ويمينُك بدل من  قوله هي، وإِن شئت جعلت هي كنايةً عن القِصّة ورفَعْت يمينك بأَرسلت،  والعرب تقول: أَخْلَطُ من الحمَّى؛ يريدون أَنها متحببة إِليه مُتَمَلِّقة  بورُودها إِياه واعْتيادِها له كما يفعل المُحِبُّ المَلِقُ. قال أَبو  عبيدة: تنازعَ العجاجُ وحُمَيْدٌ الأَرْقَطُ أُرْجُوزَتين على الطاء، فقال  حميد: الخِلاطَ يا أَبا الشعْثاء، فقال العجاج: الفجاجُ أَوْسَعُ من ذلك  يا ابن أَخي أَي لا تَخْلِطْ أُرْجُوزَتي بأُرْجُوزَتِكَ.  واخْتَلَطَ فلان أَي فسد عقله. ورجل خِلْطٌ بَيِّنُ الخَلاطةِ: أَحْمَقُ  مُخالَطُ العقْل، عن أَبي العَمَيْثَلِ الأَعرابي. وقد خُولِطَ في  عَقْلِه خِلاطاً واخْتَلَطَ، ويقال: خُولِط الرجلُ فهو مُخالَطٌ، واخْتَلَطَ  عقلُه فهو مُخْتَلِط إِذا تغير عقلُه. والخِلاطُ: مخالطةُ الداءِ الجوفَ.  وفي حديث الوَسْوَسةِ: ورجَعَ الشيطانُ يَلْتمس الخِلاطَ أَي يخالِط  قَلْبَ المصلي بالوَسْوَسةِ، وفي الحديث يَصِف الأَبرار: فظنَّ الناس أَن قد  خُولِطُوا وما خُولِطُوا ولكن خالط قلْبَهم هَمٌّ عَظيمٌ، من قولهم خُولط  فلان في عقله مُخالَطة إِذا اختلَّ عقله. وخالَطه الداءُ خِلاطاً:  خامره. وخالط الذئبُ الغَنَمَ خِلاطاً: وقَع فيها. الليث: الخِلاطُ مخالطةُ  الذئبِ الغَنَم؛ وأَنشد:  يَضْمَنُ أَهل الشاءِ في الخِلاطِ  والخِلاط: مخالَطة الرجلُ أَهلَه. وفي حديث عَبِيدةَ: وسُئل ما يُوجِبُ  الغُسْلَ؟ قال: الخَفْقُ والخِلاطُ أَي الجِماعُ من المخالطة. وفي خطبة  الحجاج: ليس أَوانَ يَكْثُر الخِلاط، يعني السِّفادَ، وخالَط الرجلُ  امرأَتَه خِلاطاً: جامَعها، وكذلك مخالَطةُ الجملِ الناقةَ إِذا خالَط ثِيلُه  حَياءَها. واسْتخلط البعير أَي قَعا. وأَخلط الفحْلُ: خالط الأُنثى.  وأَخلطه صاحبه وأَخلط له؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي، إِذا أَخطأَ فسدَّده  وجعل قضيبه في الحَياء. واسْتَخْلَطَ هو: فعل ذلك من تلقاء نفسه. ابن  الأَعرابي: الخِلاطُ أَن يأْتي الرجلُ إِلى مُراحِ آخر فيأْخذَ منه جمَلاً  فيُنزِيَه على ناقته سِرّاً من صاحِبه، قال: والخِلاط أَيضاً أَن لا يُحْسن  الجملُ القَعْو على طَرُوقَتِه فيأْخذَ الرجلُ قَضِيبَه فيُولجه. قال  أَبو زيد: إِذا قَعا الفحلُ على الناقةِ فلم يَسْتَرْشِدْ لحَيائها حتى  يُدخله الراعي أَو غيرُه قيل: قد أَخْلطه إِخْلاطاً وأَلْطَفَه إِلْطافاً،  فهو يُخْلِطُه ويُلْطِفُه، فإِن فعل الجمل ذلك من تلقاء نفسه قيل: قد  اسْتَخْلَطَ هو واسْتَلْطَفَ. ابن شميل: جمل مُختلِط وناقة مختلطة إِذا سَمِنا  حتى اختلَط الشحم باللحم. ابن الأَعرابي: الخُلُط المَوالي، والخُلَطاء  الشركاء، والخُلُطُ جِيران الصَّفا، والخَلِيط الصاحِبُ، والخَلِيطُ  الجار يكون واحداً وجمعاً؛ ومنه قول جرير:  بانَ الخَلِيطُ ولو طُووِعتُ ما بانا  فهذا واحد والجمع قد تقدم الاستشهاد عليه. والأَخْلاطُ: الجماعة من  الناس. والخِلْطُ والخِلِطُ من السِّهام: السهم الذي ينبُت عُودُه على عَوَج  فلا يزال يتعوَّج وإِن قُوِّم، وكذلك القوسُ، قال المتنخل الهذلي:  وصفراءُ البُرايةِ غَيْر خِلْطٍ،  كوَقْفِ العاجِ عاتِكة اللياطِ  وقد فُسِّر به البيتُ الذي أَنشده ابن الأَعرابي:  وأَنتَ امرؤٌ خِلْطٌ إِذا هي أَرسلت  قال: وأَنت امرؤ خِلْط أَي أَنك لا تستقيم أَبداً وإِنما أَنت كالقِدْح  الذي لا يزال يَتعوَّج وإِن قُوِّم، والأَوّل أَجود. والخِلْط: الأَحمق،  والجمع أَخْلاط؛ وقوله أَنشده ثعلب:  فلمّا دخَلْنا أَمْكَنَتْ من عِنانِها،  وأَمْسَكْتُ من بعض الخِلاطِ عِناني  فسره فقال: تكلَمت بالرفَثِ وأَمسكْتُ نفسي عنها فكأَنه ذهب بالخلاط  إِلى الرفَثِ. الأَصمعي: المِلْطُ الذي لا يُعْرَفُ له نسب ولا أَب،  والخِلْطُ يقال فلان خِلْطٌ فيه قولان، أَحدُهما المُخَتَلِطُ النسَبِ؛ ويقال هو  والد الزِّنا في قول الأَعْشَى:  أَتاني ما يقولُ ليَ ابنُ بَظْرا،  أَقَيْسٌ، يا ابنَ ثَعْلبة الصَّباحِ،  لِعَبْدانَ ابنُ عاهِرَةٍ، وخِلْطٌ  رَجوفُ الأَصلِ مَدْخولُ النَّواحي؟  أَراد أَقَيْسٌ لِعَبْدانَ ابنُ عاهِرَةٍ، هَجا بهذا جِهنّاماً أَحد بني  عَبْدانَ. واهْتَلَبَ السيفَ من غِمْده وامْتَرَقه واعْتَقَّه  واخْتَلَطَه إِذا اسْتَلَّه؛ قال الجرجاني: الأَصل اخْتَرَطَه وكأَنَّ اللامَ  مبدلة منه، قال: وفيه نظر.
مقاييس اللغة:
(خلط)  الخاء واللام والطاء أصلٌ واحد مخالفٌ للباب الذي قَبلَه، بل هو مُضَادٌّ لـه. تقول: خلَطْت الشَّيءَ بغيره فاختلط. ورجل مِخْلَطٌ، أي حَسَن المداخَلة للأمورِ. وخِلافُه المِزْيل. قال أوس:
وإن قالَ لي ماذا تَرَى يستشيرُني *** يَجدُني ابنُ عَمِّي مِخْلَطَ الأمر مِزْيَلاَ([12])
والخليط: المجاوِر. ويقال: الخِلْط السّهمُ ينبُتُ عودُه على عِوَجٍ، فلا يزالُ يتعوّجُ وإن قُوِّم. وهذا من الباب؛ لأنّه ليس يُخَالَط في الاستقامة. ويقال استَخْلَط *البعيرُ، وذلك أن يَعْيا بالقَعْو على النّاقة([13]) ولا يَهتدِي لذلك، فيُخْلَطَ له ويُلْطَف له.
القاموس المحيط:
خَلَطَهُ يَخْلِطُهُ وخَلَّطَهُ مَزَجه فاخْتَلَطَ. وخالَطَهُ مُخالَطَةً وخِلاطاً مازَجَه. والخِلْطُ، بالكسر السَّهْمُ والقَوْسُ المُعْوَجَّانِ، ويكسَرُ اللامُ فيهما، والأحْمَقُ، وكلُّ ما خالَطَ الشيء، من التَّمْرِ المُخْتَلِطُ من أنواعٍ شتَّى ج أخْلاطٌ. ورجُلٌ خِلْطٌ مِلْطٌ مُخْتَلِطُ النَّسَبِ. وامرأةٌ خِلْطَةٌ مُخْتَلِطَةٌ بالناس. وأخلاطُ الإِنسانِ أمْزِجَتُهُ الأربعة. والخَلِيطُ الشَّريكُ، والمُشارِكُ في حُقوقِ المِلْكِ كالشِّرْبِ والطَّريقِ، ومنه الحديثُ " الشَّريكُ أوْلَى من الخَلِيطِ، والخَلِيطُ أوْلَى من الجار " . وأرادَ بالشَّريك المُشارِكَ في الشُّيوعِ، والزَّوْجُ، وابنُ العَمِّ، والقومُ الذين أمْرُهُمْ واحِدٌ، والمُخَالِطُ
ج: خُلُطٌ وخُلَطاء، وطينٌ مُخْتَلِطٌ بِتِبْنٍ أو بِقَتٍّ، ولَبَنٌ حُلْوٌ مُخْتَلِطٌ بحازِرٍ، وسَمْنٌ فيه شَحْمٌ ولحمٌ، وبهاء: أن تُحْلَبَ الناقةُ على لَبَنِ الغَنَمِ، أو الضَّأنُ على المِعْزَى، وعَكْسُهُ. والخِلاطُ، بالكسر: اخْتِلاَطُ الإِبِلِ والناسِ والمواشِي، ومُخالَطَةُ الفَحْلِ الناقةَ، وأن يُخالَطَ الرجُلُ في عَقْلِهِ، وقد خُولِطَ، وأن يكونَ بين الخَليطَيْنِ مِئةٌ وعشرونَ شاةً، لأحَدِهِمَا ثَمانُونَ، فإذا جاء المُصَدِّقُ، وأخَذَ منها شاتَيْنِ، رَدَّ صاحِبُ الثَّمانينَ على صاحِبِ الأربعينَ ثُلُثَ شاةٍ، فيكونُ عليه شاةٌ وثُلُثٌ، وعلى الآخَرِ ثُلُثا شاةٍ. وإن أخذَ المُصَدِّقُ من العشرين والمِئةِ شاةً واحِدَةً، رَدَّ صاحِبُ الثمانينَ على صاحِبِ الأربعينَ ثُلُثَي شاةٍ، فيكونُ عليه ثُلُثَا شاةٍ، وعلى الآخَرِ ثُلُثُ شاةٍ. أو الخِلاطُ، بالكسر، في الصَّدقَةِ: أن تَجْمَعَ بينَ مُتَفَرِّقٍ، بأن يكونَ ثلاثةُ نَفَرٍ مثلاً، ولِكُلٍّ أربعونَ شاةً، ووجَبَ على كلٍّ شاةٌ. فإذا أظَلَّهُم المُصَدِّقُ، جَمَعُوهَا لِكَيْلاَ يكونَ عليهم إلاَّ شاةٌ واحدةٌ، وفي الحديث: " وما كان من خلِيطَيْنِ، فإنهما يتراجعانِ بينهما بالسَّوِيَّةِ " . الخَلِيطانِ: الشَّريكانِ لم يَقْتَسِمَا الماشية. وتَراجُعُهما أن يكونا خَليطَيْنِ في الإِبِلِ، تَجِبُ فيها الغَنَمُ، فتوجَدُ الإِبِلُ في يدِ أحَدِهِما، فَتُؤْخَذُ منه صَدَقَتُها، فَيَرْجِعُ على شَرِيكِهِ بالسَّوِيَّةِ. و " نَهَى عن الخَلِيطَيْنِ أن يُنَبَّذَا " ، أي ما يُنَبَّذُ من البُسْرِ والتَّمْرِ معاً، أو من العِنَبِ والزَّبِيبِ، أو منه ومن التَّمْرِ ونحوِ ذلك مما يُنْبَذُ مُخْتَلِطاً، لأنه يُسْرِعُ إليه التَّغَيُّرُ والإِسْكَارُ. وأخلاطٌ من الناس، وخَليطٌ وخُلَّيْطَى، كسُمَّيْهَى ويُخَفَّفُ: أوباشٌ مُخْتَلِطُونَ، لا واحدَ لَهُنَّ. ووقَعُوا في خُلَّيْطَى، ويُخَفَّفُ، أي: اخْتِلاطٍ.
ومالُهُمْ خِلِّيطَى، كخِلِّيفَى: مُخْتَلِطٌ. والمِخْلَطُ، كمِنْبَرٍ ومِحْرَابٍ: من يُخالِطُ الأُمورَ. وهو مِخْلَطٌ مِزْيَلٌ، كما يقالُ: راتِقٌ فاتِقٌ. والخَلْطُ، بالفتحِ، وككتِفٍ وعُنُقٍ: المُخْتَلِطُ بالناس، المُتَمَلِّقُ إليهم، ومن يُلْقِي نساءه ومتاعَهُ بين الناسِ. ورجلٌ خَلْطٌ، بَيِّنُ الخلاطَةِ، بالفتح: أحْمَقُ. وخالَطَهُ الداء: خامَرَهُ، الذئبُ الغَنَمَ: وقَعَ فيها، المرأةَ: جامَعَها. وأخْلَطَ الفَرسُ: قَصَّرَ في جَرْيِهِ، كاخْتَلَطَ
الفَحْلُ: خالَطَ الأُنْثَى. وأخْلَطَهُ الجَمَّالُ، وأخْلَطَ له: أخْطَأَ في الإِدْخالِ، فَسَدَّدَ قَضيبَهُ. واسْتَخْلَطَ هو: فَعَلَ من تِلْقَاء نَفْسِهِ. واخْتَلَطَ: فَسَدَ عَقْلُهُ، الجَمَلُ: سَمِنَ. و " اخْتَلَطَ الليلُ بالتُّرابِ، الحابِلُ بالنابِلِ، المَرْعِيُّ بالهَمَلِ، الخاثِرُ " الزُّبَّادِ " : أمْثَالٌ تُضْرَبُ في اسْتِبْهَامِ الأمرِ وارْتِباكِهِ. وخِلاطٌ، ككتابٍ: د بإِرْمِينِيَّةَ، ولا تَقُلْ: أخْلاطٌ. وجملٌ مُخْتَلِطٌ، وناقَةٌ مُخْتَلِطَةٌ: سَمِنَا حتى اخْتَلَطَ الشَّحْمُ باللَّحْمِ.
تاج العروس:
خ ل ط
خَلَطَهُ أَي الشَّيْءَ بغَيْرِه يَخْلِطُه بالكَسْرِ خَلْطاً وخَلَّطَهُ تَخْليطاً : مَزَجَهُ أَعمّ من أنْ يَكُونَ في المائعاتِ أَو غَيْرِها وَقَدْ يُمْكِنُ التَّمْييزُ بعدَ الخَلْطِ في مثلِ الحَيَواناتِ والحُبوبِ . وقال المَرْزوقِيّ : أَصلُ الخَلْطِ : تَداخُلُ أَجزاءِ الشَّيءِ بَعْضِها في بَعْضٍ وإن تُوسِّع فقيل : خَلِطٌ لمن يَخْتَلِطُ كثيراً بالنّاس فاخْتَلَطَ الشَّيءُ : امْتَزَج . وخالَطَهُ مُخالَطَةً وخِلاطاً : مازَجَه . والخِلْطُ بالكَسْرِ : السَّهْمُ والقَوْسُ المُعْوَجّانِ أَي السَّهْمُ الَّذي يَنْبُتُ عودُه عَلَى عِوَجٍ فلا يَزال يَتَعَوَّج وإن قُوِّم . وكَذلِكَ القَوْمُ وشاهِدُه قَوْلُ ابن الأَعْرَابِيّ :
وأَنْتَ امْرُؤٌ خِلْطٌ إِذا هي أَرْسَلَتْ ... يَمينُك شَيْئاً أَمْسَكَتْه شِمالُكا أَي إنك لا تَسْتَقيم أَبداً وإنما أَنتَ كالقِدْحِ الَّذي لا يَزالُ يَتَعَوَّجُ وإنْ قُوِّم وشاهِدُ القَوْسِ قَوْلُ المُتَنَخِّلِ الهُذَليِّ :
وصَفْراءِ البُرايَةِ غَيْرِ خِلْطٍ ... كوَقْفِ العاجِ عاتِكَةِ اللِّياطِ هَكَذا في اللّسَان والَّذي قَرَأْتُه في شِعْرِ المُتَنَخِّل في الدِّيوان :
" وصَفْراءِ البُرَايَةِ عُودِ نَبْعٍ ويُكْسَر اللامُ فيهما . وعن ابن الأَعْرَابِيّ : الخِلْطُ : الأَحْمَقُ والجَمْعُ : أَخْلاط والاسمُ : الخَلاَطَة بالفَتْحِ كما سَيَأْتِي . وكلُّ مَا خَالَطَ الشَّيءَ فهو خَلِطٌ وفي حديثِ أَبي سَعيدٍ : " كُنَّا نُرْزَقُ تَمْرَ الجَمْعِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ الله صَلّى اللهُ عليه وسَلّم " وهو الخِلْطُ من التَّمرِ أَي المُخْتَلِطُ من أَنْواعٍ شَتَّى والجَمْعُ : أَخْلاطٌ . ويُقَالُ : رَجُلٌ خِلْطٌ مِلْطٌ بالكَسْرِ فيهِما : مُخْتَلِطُ النَّسَبِ وفي العُبَاب : موْصُومُ النَّسَبِ وقال الأَصْمَعِيّ : المِلْطُ : الَّذي لا يُعرفُ له نَسَبٌ ولا أَبٌ وأَمَّا خِلْط ففيه قوْلانِ : أَحدُهما أَنَّه المُخْتَلِطُ النَّسَبِ والثَّاني : أَنَّهُ وَلَدُ الزِّنَا وبالأَخيرِ فُسِّرَ قَوْلُ الأَعْشَى يَهْجو جُهُنَّاماً أَحدَ بَني عَبْدانَ :
أَتَانِي مَا يَقُولُ لِيَ ابنُ بَظْرا ... أَقَيْسٌ يا ابنَ ثَعْلَبَةِ الصَّباحِ
لِعَبْدانَ ابنِ عاهِرَةٍ وخِلْطٍ ... رَجوفِ الأَصْلِ مَدْخولِ النَّواحِي وامرأَةٌ خِلْطَةٌ بالكَسْرِ : مُخْتَلِطَةٌ بالنَّاسِ مُتَحَجِّبَةٌ وكَذلِكَ رَجُلٌ خِلْطٌ . وأَخْلاطُ الإِنْسانِ : أَمْزِجَتُه الأَربَعَةُ الَّتِي عليها بُنْيَتُه . والخَلِيطُ كأَميرٍ : الشَّريكُ ومنه الحَدِيث : " مَا كانَ من خَلِيطَيْنِ فإِنَّهُما يَتَراجَعانِ بَيْنَهُما بالسَّوِيَّةِ " كما سَيَأْتِي . والخَلِيطُ : المُشارِكُ في حُقوقِ الملْكِ كالشّرْبِ والطَّريقِ ونحوِ ذلك ومِنْهُ الحَديثُ أَي حديثُ الشُّفْعَةِ : " الشَّريكُ أَوْلَى من الخَلِيطِ والخَلِيطُ أَوْلَى من الجَارِ " فالخَلِيطُ تَقَدَّم مَعْنَاهُ وأراد بالشَّريكِ : المُشارِكُ في الشُّيُوعِ . والخَلِيطُ : الزَّوْجُ . والخَلِيطُ : ابنُ العَمِّ . والخَلِيطُ : القوْمُ الَّذينَ أَمْرُهُمْ واحدٌ . قالَ الجَوْهَرِيّ : وهو واحِدٌ وجمْعٌ وأَنْشَدَ :
" إِنَّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فانْصَرَمُواوأَخْلَفُوكَ عِدَ الأَمْرِ الَّذي وَعَدُوا قالَ ابنُ بَرِّيّ : صوابُه :
" إِنَّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فانْجَرَدُوا ويُرْوَى : فانْفَرَدُوا ثمَّ أَنْشَدَ هذا المعنى لجماعَةٍ من شُعَراءِ العَرَبِ قالَ بَشامَةُ بنُ الغَديرِ :
" إِنَّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فابْتَكَرُوالِنِيَّةٍ ثمَّ مَا عادُوا ولا انْتَظَرُوا وقالَ ابنُ مَيَّادَةَ :
" إِنَّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فانْدَفَعُواوما ربُوا قَدَرَ الأَمْرِ الَّذي صَنَعُوا وقال نَهْشَلَ بنُ حَرِّيٍّ :
" إِنَّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فابْتَكَرُواواهْتاجَ شَوْقَكَ أَحْدَاجٌ لها زُمَرُ
وأَنْشَدَ مثلَ ذلك للحُسَيْنِ بنِ مُطَيْر ولابنِ الرِّقاع ولعُمَرَ بنِ أَبي رَبيعَة وجَريرٍ ونُصَيْبٍ وأَنْشَدَ الصَّاغَانِيُّ مَا أَنْشَدَ الجَوْهَرِيّ عَلَى الصَّوابِ لأَبي أُميَّةَ الفَضْلِ بنِ عبَّاسٍ اللَّهَبِيِّ وقال فيه : فانْجَرَدُوا كما ذَكَرَهُ ابنُ بَرِّيّ وأَنْشَدَ لجَريرٍ وبِشْرِ بنِ أَبي خازِمٍ والطِّرِمّاح في معنى ذلِكَ والطِّرِمّاح في معنى ذلِكَ ولو أَرَدْنا بيانَ ذلِكَ كلِّه لطالَ بنا المَجالُ فاخْتَرْنا اخْتِصارَ المَقال . وخَليطُ القوْمِ : المُخالِطُ كالنَّديمِ للمُنادِمِ والجَليسُ للمُجالِسِ كما في الصّحاح وقِيل : لا يَكُونُ إلاَّ في الشَّرِكَة والجَمْعُ : خُلُطٌ بضَمَّتَيْنِ قالَ وَعْلَةُ الجَرْمِيُّ :
سائِلْ مُجَاوِرَ جَرْمٍ هل جَنَيْتَ لهم ... حَرْباً تُفَرِّقُ بَيْنَ الجِيرَةِ الخُلُطِ ويُجمعُ أَيْضاً عَلَى خُلَطاء ومِنْهُ قَوْله تَعَالَى : " وإِنَّ كَثيراً مِنَ الخُلَطاء ليَبْغِي بعضُهم عَلَى بعْضٍ " . وقالَ ابنُ عَرَفَةَ : الخَلِيطُ : من خَالَطَكَ في مَتْجَرٍ أَو دَيْنٍ أَو مُعامَلَةٍ أَو جِوارٍ . وقال الجَوْهَرِيّ : وإِنَّما كَثُرَ ذِكْرُ الخَلِيط في أَشْعارِهِم لأَنَّهم كانوا يَنْتَجِعُونَ أَيَّامَ الكَلإِ فتَجْتَمِعُ مِنْهُم قبائِلَ شَتَّى في مكانٍ واحدٍ فتَقَعُ بَيْنَهم أُلْفَةٌ فإذا تفَرَّقوا ورَجَعوا إِلَى أَوْطانِهم ساءهُم ذلِكَ . والخَلِيطُ من العَلَفِ : طِينٌ مُخْتَلِطٌ بتِبْنٍ أَو : تِبْنٌ مُخْتَلِطٌ بقَتٍّ . ولَبَنٌ خَليطٌ : حُلْوٌ مُخْتَلِطٌ بحَازِرٍ . وسَمْنٌ خَليطٌ : فيه شَحْمٌ ولَحْمٌ . والخَلِيطَةُ بهاءٍ : أَن تُحْلَبَ النَّاقَةُ عَلَى لَبَنِ الغَنَمِ أَو تُحْلَبَ الضَّأْنُ عَلَى المِعْزى وعكْسُه أَي المِعْزى عَلَى الضَّأْنِ . والخِلاطُ بالكَسْرِ : اخْتِلاطُ الإِبِلِ والنَّاسِ والمَواشِي أَنْشَدَ ثَعْلَبٌ :
" يَخْرُجْنَ من بُعْكُوكَةِ الخِلاَطِ
ومن المَجَازِ : الخِلاَطُ : مُخالَطَةُ الفَحْل النَّاقَةَ إِذا خَالَطَ ثِيلُه حَيَاهَا . قالَهُ اللَّيْثُ . ومن المَجَازِ : الخِلاَطُ : أَنْ يُخَالَطَ الرَّجُلُ في عَقْلِه وَقَدْ خُولِطَ خِلاطاً فهو مُخالَطٌ . وفي الحَدِيث : " لا خِلاطَ ولا شِناقَ في الصَّدَقَةِ " وفي رِوايةٍ : " لا خِلاطَ ولا وِراطَ " . وَقَدْ فسَّرَهُ ابن سِيدَه فقال : هو أَن يَكُونَ بَيْنَ الخَلِيطَيْن أَي الشَّريكَيْنِ مائَةٌ وعِشْرونَ شاةً لأَحدِهِما ثَمانونَ وللآخَرِ أَرْبَعونَ فإذا جاءَ المُصَدِّقُ وأَخَذَ منها - ولو قالَ : فإذا أَخَذَ المُصَدِّقُ منها كانَ أَخْصَرُ وهو نصُّ المُحْكَمِ أَيْضاً - شاتَيْنِ ردَّ صاحبُ الثَّمانينَ عَلَى صاحِبِ الأَرْبَعِينَ ثُلُثَ شاةٍ فيَكونُ عَلَيْهِ شاةٌ وثُلُثٌ وعلى الآخرِ ثُلُثَا شاةٍ . وإِنْ أَخَذَ المُصَدِّقُ من العِشْرينَ والمائَةِ شاةً واحدةً ردَّ صاحبُ الثَّمانينَ عَلَى صاحِبِ الأَرْبَعينَ ثُلُثَيْ شاةٍ هكَذَا في النُّسَخِ ونصُّ المُحْكَمِ ثُلث شاةٍ فيكونُ عَلَيْهِ ثُلُثَا شاةٍ وعلى الآخرِ ثُلُثُ شاةٍ قالَ : والوِراطُ : الخَديعَةُ والغِشُّ . أَو الخِلاطُ بالكَسْرِ في الصَّدَقَةِ ولا يَخْفَى أَنَّ قولَه : أَو الخِلاطُ ثمَّ ضَبْطَه بالكَسْرِ وزيادَةَ قيْدِ في الصَّدَقَةِ كلُّ ذلِكَ غيرُ مُحْتاجٍ إِلَيْه وإِنَّما هو تَطْويل في غيرِ مَحَلِّه وكانَ يَكْفي إِذا قالَ : أَو هو أَنْ تَجْمَع بَيْنَ مُتَفَرِّقٍ كَأَنَّهُ أَشارَ به إِلَى قولِ الجَوْهَرِيّ حيثُ قالَ : وأَمَّا الحديثُ : " لا خِلاَطَ ولا وِرَاطَ " فيقال : هو كقوْله : " لا يُجْمِعُ بَيْنَ مُتَفَرِّقٍ ولا يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ خَشْيَةَ الصَّدَقَة " قالَ الأّزْهَرِيّ : وتفسيرُ ذلِكَ أَنَّ النَّبِيّ صَلّى اللهُ عليه وسَلّم أَوْجَبَ عَلَى من مَلَكَ أَربَعِينَ شاةً فحال عَلَيْها الحَوْلُ شاةً وكَذلِكَ إِذا مَلَكَ أَكْثَرَ منْها إِلَى تَمامِ مائَةٍ وعِشْرينَ ففيها شاةٌ واحِدَةٌ فإذا زادت شاةً واحِدَةً عَلَى مائةٍ وعِشْرينَ ففيها شاتَان . وصُورَةُ الجمعِ بَيْنَ المُتَفَرِّقِ بأَنْ يكونَ ثلاثَةُ نَفَر مَثَلاً مَلَكوا مائةً وعِشرينَ لكُلِّ واحدٍ مِنْهُم أَرْبَعونَ شاةً ولم يَكونوا خُلَطَاءَ سنةً كاملَةً وَقَدْ وَجَبَ عَلَى كلِّ واحدٍ مِنْهُم شاةٌ فإذا صاروا خُلَطَاءَ وجَمَعوها عَلَى راعٍ واحدٍ فعليهِم شاةٌ واحدةٌ ؛ لأُنَّهم يُصَدِّقونَ إِذا اخْتَلَطوا وقال ابنُ الأَثيرِ : أَمَّا الجَمْعُ بَيْنَ المُتَفَرِّقِ فهو الخِلاَطُ وذلِكَ أَن يَكُونَ ثلاثَةُ نَفَرٍ لكلِّ واحدٍ أرْبَعونَ شاةً فَقَدْ وَجَبَ عَلَى كلِّ واحدٍ مِنْهُم شاةٌ فإذا أَظَلَّهُم المُصَدِّقُ جَمَعُوها عَلَى راعٍ واحدٍ لكَيْلا يكونَ عليهِم فيها إلاَّ شاةٌ واحدةٌ . قالَ : وأَمَّا تَفْريقُ المُجْتَمِعِ : فأَنْ يكونَ اثْنانِ شَرِيكانِ ولكلِّ واحدٍ منهما مائَةُ شاةٍ وشاةٌ فيكون عليهما في مالَيْهِمَا شِياهٍ فإذا أَظَلَّهما المُصَدِّقُ فرَّقَا غَنَمَهُمَا فلم يكنْ عَلَى كلِّ واحدٍ إلاَّ شاةٌ واحدةٌ . قالَ الشَّافعيّ : الخِطابُ في هذا للمُصَدِّقِ ولرَبِّ المالِ قالَ : والخَشْيَةُ خَشْيَتانِ : خَشْيَةُ السَّاعي أَن تَقِلَّ الصَّدَقَةُ وخَشْيَةُ ربِّ المالِ أَنْ يَقِلَّ مالُهُ فأُمِرَ كلُّ واحدٍ منهما أَنْ لا يُحْدِثَ في المالِ شيئاً من الجمعِ والتَّفْريقِ . قالَ : هذا عَلَى مذهَب الشَّافِعِيِّ إِذِ الخُلْطَةُ مؤَثِّرَةٌ عِنده ويكونُ معنى الحَديثِ نَفْيَ الخِلاط لنَفْيِ الأَثَرِ كَأَنَّهُ يَقُولُ : لا أَثَرَ للخُلْطَةِ في تَقْليلِ الزَّكاةِ وتَكْثيرِها . وفي الحَدِيث أَيْضاً : " وما كانَ من خَلِيطَيْنِ فإِنَّهما يَتَرَاجَعَانِ بَيْنَهُما بالسَّوِيَّةِ " قالَ الأّزْهَرِيّ : ذَكَرَهُ أَبُو عُبَيْدٍ في غَريبِ الحَديثِ ولم يُفسِّره عَلَى وَجْهه ثمَّ جَوَّدَ تَفْسيره في كتابِ الأَمْوالِ وفَسَّره عَلَى نحوِ مَا فسَّره الشَّافِعِيُّ قالَ الشَّافِعِيّ : الخَليطَانِ : الشَّريكانِ لم يَقْتَسِمَا الماشِيَةَ وتَراجُعُهما بالسَّوِيَّةِ : أَنْ يَكونا خَليطَيْنِ في الإِبِلِ تَجِب فيها الغَنَمُ فتوجَدُ الإِبِلُ في يدِ أَحَدِهِما
فتُؤْخَذُ مِنْهُ صَدَقَتُها فيَرْجِعُ عَلَى شريكِهِ بالسَّوِيَّةِ قالَ الشَّافِعِيّ : وَقَدْ يَكُونُ الخَليطانِ : الرَّجُلَيْنِ يَتَخالَطانِ بماشِيَتِهما وإِنْ عَرَفَ كلُّ واحدٍ ماشِيَتُه قالَ : ولا يَكونان خَليطَيْنِ حتَّى يُريحا ويَسْرَحا ويَسْقِيا معاً وتكونُ فُحُولُهما مُخْتَلِطَةً فإذا كانا هَكَذا صدَّقَا صَدَقَةَ الواحِدِ بكلِّ حالٍ . قالَ : وإِنْ تَفَرَّقا في مُراحٍ أَو سقيٍ أَو فُحُولٍ فليسا خَليطَيْنِ ويُصَدِّقان صدقَةَ الاثْنَيْن . قالَ : ولا يكونانِ خَليطَيْنِ حتَّى يَحُولَ عليهما حَوْلٌ من يوم اخْتَلَطَا فإذا حالَ عَلَيْهما حَوْلٌ من يومِ اخْتَلَطَا زَكَّيا زكاةَ الواحد . وقال ابنُ الأَثيرِ في تَفْسيرِ هذا الحديثِ : الخَلِيطُ : المُخالِطُ ويُريدُ به الشَّريكَ الَّذي يُخْلِطَ مالَه بمالِ شَريكِه . والتَّراجُعُ بَيْنَهما هو أَنْ يكونَ لأَحَدِهِما مَثَلاً أَرْبَعونَ بَقَرَةً وللآخرِ ثلاثونَ بَقَرَةً ومالُهما مُخْتَلِطٌ فيأْخُذُ السَّاعي عن الأَرْبَعينَ مُسِنَّةً وعن الثَّلاثينَ تَبيعاً فيرجعُ باذلُ المُسِنَّةِ بثلاثَةِ أَسْباعِها عَلَى شَريكِه وباذِلُ التَّبيعِ بأَربَعَةِ أَسْباعِهِ عَلَى الشَّريكِ لأَنَّ كلَّ واحِدٍ من السِّنَّيْنِ واجبٌ عَلَى الشُّيُوع كأَنَّ المالَ مِلْكُ واحِدٍ . وفي قوله : بالسَّوِيَّةِ دَليلٌ عَلَى أَنَّ السَّاعي إِذا ظَلَمَ أَحَدَهما فأَخَذَ مِنْهُ زِيادَةً عَلَى فَرْضِه فإِنَّه لا يَرْجِعُ بها عَلَى شَريكِه وإِنَّما يَضْمَنُ له قيمَةَ مَا يَخُصُّه من الواجِبِ دونَ الزِّيادَةِ . وفي التَّراجُعِ دَليلٌ عَلَى أَنَّ الخُلْطَةَ تَصِحُّ مع تَمْييزِ أَعْيانِ الأَمْوالِ عندَ مَنْ يَقُولُ به . وفي حديث النَّبيذِ : " نَهَى عن الخَلِيطَيْنِ أَنْ يُنَبَّذَا " . أَي نَهَى أَن يُجْمَعَ بَيْنَ صِنْفينِ : تَمْرٍ وزَبيبٍ أَو عِنَبٍ ورُطَبٍ . قالَ الأّزْهَرِيّ : وأَمَّا تَفْسيرُ الخَليطَيْنِ الَّذي جاءَ في الأَشْرِبَةِ وما جاءَ في النَّهْيِ عن شُرْبِه فهو شرابٌ يُتَّخَذُ من التَّمْرِ والبُسْرِ أَو العِنَب والزَّبيب يريدُ : مَا يُنَبَّذُ من البُسْرِ والتَّمْرش معاً أَو من العِنِبِ والزَّبيبِ معاً ونحوِ ذلِكَ ممَّا يُنَبَّذُ مُخْتَلِطاً وإِنَّما نَهَى عن ذلِكَ لأَنَّه يُسْرعُ إِلَيْه حينئذٍ التَّغَيُّرُ والإِسْكارُ للشِّدَّةِ والتَّخْمير . خَذُ مِنْهُ صَدَقَتُها فيَرْجِعُ عَلَى شريكِهِ بالسَّوِيَّةِ قالَ الشَّافِعِيّ : وَقَدْ يَكُونُ الخَليطانِ : الرَّجُلَيْنِ يَتَخالَطانِ بماشِيَتِهما وإِنْ عَرَفَ كلُّ واحدٍ ماشِيَتُه قالَ : ولا يَكونان خَليطَيْنِ حتَّى يُريحا ويَسْرَحا ويَسْقِيا معاً وتكونُ فُحُولُهما مُخْتَلِطَةً فإذا كانا هَكَذا صدَّقَا صَدَقَةَ الواحِدِ بكلِّ حالٍ . قالَ : وإِنْ تَفَرَّقا في مُراحٍ أَو سقيٍ أَو فُحُولٍ فليسا خَليطَيْنِ ويُصَدِّقان صدقَةَ الاثْنَيْن . قالَ : ولا يكونانِ خَليطَيْنِ حتَّى يَحُولَ عليهما حَوْلٌ من يوم اخْتَلَطَا فإذا حالَ عَلَيْهما حَوْلٌ من يومِ اخْتَلَطَا زَكَّيا زكاةَ الواحد . وقال ابنُ الأَثيرِ في تَفْسيرِ هذا الحديثِ : الخَلِيطُ : المُخالِطُ ويُريدُ به الشَّريكَ الَّذي يُخْلِطَ مالَه بمالِ شَريكِه . والتَّراجُعُ بَيْنَهما هو أَنْ يكونَ لأَحَدِهِما مَثَلاً أَرْبَعونَ بَقَرَةً وللآخرِ ثلاثونَ بَقَرَةً ومالُهما مُخْتَلِطٌ فيأْخُذُ السَّاعي عن الأَرْبَعينَ مُسِنَّةً وعن الثَّلاثينَ تَبيعاً فيرجعُ باذلُ المُسِنَّةِ بثلاثَةِ أَسْباعِها عَلَى شَريكِه وباذِلُ التَّبيعِ بأَربَعَةِ أَسْباعِهِ عَلَى الشَّريكِ لأَنَّ كلَّ واحِدٍ من السِّنَّيْنِ واجبٌ عَلَى الشُّيُوع كأَنَّ المالَ مِلْكُ واحِدٍ . وفي قوله : بالسَّوِيَّةِ دَليلٌ عَلَى أَنَّ السَّاعي إِذا ظَلَمَ أَحَدَهما فأَخَذَ مِنْهُ زِيادَةً عَلَى فَرْضِه فإِنَّه لا يَرْجِعُ بها عَلَى شَريكِه وإِنَّما يَضْمَنُ له قيمَةَ مَا يَخُصُّه من الواجِبِ دونَ الزِّيادَةِ . وفي التَّراجُعِ دَليلٌ عَلَى أَنَّ الخُلْطَةَ تَصِحُّ مع تَمْييزِ أَعْيانِ الأَمْوالِ عندَ مَنْ يَقُولُ به . وفي حديث النَّبيذِ : " نَهَى عن الخَلِيطَيْنِ أَنْ يُنَبَّذَا " . أَي نَهَى أَن يُجْمَعَ بَيْنَ صِنْفينِ : تَمْرٍ وزَبيبٍ أَو عِنَبٍ ورُطَبٍ . قالَ الأّزْهَرِيّ : وأَمَّا تَفْسيرُ الخَليطَيْنِ الَّذي جاءَ في الأَشْرِبَةِ وما جاءَ في النَّهْيِ عن شُرْبِه فهو شرابٌ يُتَّخَذُ من التَّمْرِ والبُسْرِ أَو العِنَب والزَّبيب يريدُ : مَا يُنَبَّذُ من البُسْرِ والتَّمْرش معاً أَو من العِنِبِ والزَّبيبِ معاً ونحوِ ذلِكَ ممَّا يُنَبَّذُ مُخْتَلِطاً وإِنَّما نَهَى عن ذلِكَ لأَنَّه يُسْرعُ إِلَيْه حينئذٍ التَّغَيُّرُ والإِسْكارُ للشِّدَّةِ والتَّخْمير
والنَّبيذُ المَعْمولُ من خَليطَيْنِ ذَهَبَ قومٌ إِلَى تَحْريمِهِ وإِنْ لم يُسْكِر أَخْذاً بظاهِرِ الحديثِ وبه قالَ مالكٌ وأَحمدُ وعامَّةُ المُحَدِّثين قالوا : مَنْ شَرِبَه قبلَ حُدُوثِ الشِّدَّةِ فيه فهو آثِمٌ من جهةٍ واحدةٍ ومن شَرِبَهُ بعد حُدُوثِها فيه فهو آثِمٌ من جِهَتَيْنِ : شُرْبِ الخَلِيطَيْنِ وشُرْبِ المُسْكِر . وغيرُهم رَخَّصَ فيه وعَلَّلوا التَّحْريمَ بالإِسْكارِ . وبها أَخْلاطٌ من النَّاسِ وخَليطٌ كأميرٍ وخُلَّيْطَى كسُمَّيْهَى ويُخَفَّف وهذه عن ابنِ عبَّادٍ أَي أَوْباشٌ مُجْتَمِعونَ مُخْتَلِطُونَ لا واحِدَ لهُنَّ . وتقدَّمَ أَنَّ الخَلِيطَ واحدٌ وجمعٌ فإنْ كانَ واحِداً فإِنَّه يُجمعُ عَلَى خُلُطٍ وخُلَطَاءَ وإِنْ كانَ جَمْعاً فإِنَّه لا واحِدَ له . وفي بعضِ النُّسَخ : أَي ناسٌ مُخْتَلِطُون والأُولَى الصَّوَابُ . ويُقَالُ : وَقَعوا في خُلَّيْطَى بتَشْديد الَّلامِ المَفْتوحَةِ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ ويُخَفَّفُ نَقَلَهُ الأّزْهَرِيّ أَي اخْتِلاطٍ وفي الصّحاح أَي اخْتَلَطَ عليهِم أَمْرُهُمْ وأَنْشَدَ الأّزْهَرِيّ لأَعْرابِيٍّ :
وكُنَّا خُلَيْطَى في الجِمَال فرَاعَنِي ... جِمَالِي تُوَالَى وُلَّهاً من جِمَالِكِ ويُقَالُ : مالُهُمْ بَيْنَهم خِلِّيطَى كخِلِّيفَى أَي مُخْتَلِطٌ وذلِكَ إِذا خَلَطوا مالَ بعضِهم ببعضٍ . والمِخْلَطُ كمنْبَرٍ ومِحْرابٍ مَنْ يُخالِطُ الأُمورَ ويُزايِلُها . وفي الصّحاح والمُحْكَم والعُبَاب : هو مِخْلَطٌ مِزْيَلٌ : كما يُقَالُ : رَاتِقٌ فاتِقٌ . وأَنْشَدَ ثَعْلَبٌ :
يُلِحْنَ من ذِي دَأْبٍ شِرْواطِ ... صاتِ الحُدَاءِ شَظِفٍ مِخْلاَطِ كما في المُحْكَمِ . وأَنْشَدَ الصَّاغَانِيُّ لأَوْسِ بنِ حَجَرٍ :
وإِنْ قالَ لي ماذا تَرَى يَسْتَشِيرُني ... يَجِدْني ابنَ عمٍّ مَخْلَطَ الأَمْرِ مِزْيَلاَ قالَ : وأَمَّا المِخْلاَط : فالكَثيرُ المُخَالَطَةِ للنَّاسِ وأَنْشَدَ رُؤْبَةُ :
" فبِئْسَ عضُّ الخَرِفِ المِخْلاَطِ
" والوَغْلِ ذِي النَّميمَةِ المِغْلاَطِ ومن المَجَازِ : الخَلْطُ بالفَتْحِ وككَتِفٍ وعُنُقٍ الثَّانيَةُ عن اللَّيْثِ والأَخيرَةُ عن سِيبَوَيْه وفَسَّرَه السِّيرافِيُّ وأَمَّا بالفَتْحِ فهو مصدَرٌ بمَعْنَى الخَالِطِ والَّذي حكاهُ ابن الأَعْرَابِيّ بالكَسْرِ وهو المُخْتَلِطُ بالنَّاسِ يَكُونُ المُتَحَبِّب المُتَمَلِّقُ إِليهم ويكون من يُلْقي نِسَاءهُ ومَتَاعَهُ بَيْنَ النَّاسِ والأُنْثى من الثَّانيَةِ : خَلِطَةٌ كفَرِحَةٍ . وحَكَى ابن الأَعْرَابِيّ : رَجُلٌ خِلْطٌ في معنى خَلِط وأَنْشَدَ :
" وأنْتَ امرؤُ خِلْطٌ إِذا هي أَرْسَلَتْ وَقَدْ تَقَدَّم يَقُولُ : أَنْتَ امرؤٌ مُتَمَلِّقٌ بالمَقالِ ضَنِينٌ بالنَّوالِ ويَمِينُك : بَدَلٌ من قوْلِه : هي . وإِنْ شِئْتَ جعلتَ هي كنايَةً عن القِصَّةِ وهذا أَجْوَدُ من تفسيرِ الخِلْطِ بالقَدَح كما قَدَّْمْناه وفي كلامِ المُصَنِّفِ نَظَرٌ فتأَمَّل . ورَجُلٌ خَلْطٌ . سياقُه يَقْتَضي أَنَّهُ بالفَتْحِ والصَّوَابُ كما نَقَلَهُ الصَّاغَانِيُّ عن ابن الأَعْرَابِيّ : رَجُلٌ خَلِطٌ ككَتِفٍ بيِّنُ الخَلاَطَةِ بالفَتْحِ : أَحْمَقُ قَدْ خُولِطَ عَقْلُه عن أَبي العَمَيثَلِ الأَعْرابِيِّ وهُو مَجَازٌ وَقَدْ تَقَدَّم في أَوَّلِ المادَّةِ الخِلْطُ بمَعْنَى الأَحْمَقِ فإِعادَتُه ثانِياً تَكْرارٌ . ومن المَجَازِ : خَالَطَهُ الدَّاءُ خِلاَطاً : خامَرَهُ . ومن المَجَازِ : خَالَطَ الذِّئبُ الغنَمَ خِلاَطاً إِذا وَقَعَ فيها وأَنْشَدَ اللَّيْثُ :
" يَضِيمُ أَهْلَ الشَّاءِ في الخِلاَطِ
ومن المَجَازِ : خَالَطَ المرأَةَ خِلاَطاً : جامَعَهَا . وفي الحَدِيث وسُئِلَ مَا يُوجِبُ الغُسْلَ قالَ : " الخَفْقُ والخِلاطُ " أَي الجِماعُ . من المُخَالَطَةِ . وفي خُطْبَةِ الحجَّاج : لَيْسَ أَوَانَ يَكْثُرُ الخِلاَطُ . يعني : السِّفَادَ . وأَخْلَطَ الفَرَسُ إِخْلاَطاً : قَصَّرَ في جَرْيِهِ كاخْتَلَطَ عن ابنِ دُرَيْدٍ . ومن المَجَازِ : أَخْلَطَ الفَحْلُ إِخْلاَطاً : خَالَطَ الأُنْثَى أَي خَالَطَ ثِيلُه حَيَاءهَا . ومن المَجَازِ : أَخْلَطَهُ الجَمَّالُ وأَخْلَطَ له الأَخيرَةُ عن ابن الأَعْرَابِيّ إِذا أَخْطَأَ في الإِدْخالِ فسَدَّدَ قَضِيبَهُ وأَدْخَلَهُ في الحَيَاءِ . واسْتَخْلَطَ هو : فَعَلَ ذلِكَ من تِلْقاءِ نفسِهِ . وقال أَبُو زَيْدٍ : إِذا قَعَا الفَحْلُ عَلَى النَّاقَةِ فلم يَسْتَرْشِدَ لَحَيائها حتَّى يُدْخِلَه الرَّاعي أَو غيرُه قِيل : قَدْ أَخْلَطَهُ إِخْلاَطاً وأَلْطَفَهُ إِلْطافاً فهو يُخْلِطُه ويُلْطِفُه . فإنْ فَعَلَ الجَمَلُ ذلِكَ من تِلقاءِ نفسِه قِيل : قَدْ اسْتَخْلَطَ هو واسْتَلْطَفَ . وجعل ابنُ فارسٍ الاسْتِخْلاطَ كالإِخْلاَطِ . واخْتَلَطَ فلانٌ : فَسَدَ عَقْلُه . واخْتَلَطَ عَقْلُه إِذا تغيَّرَ فهو مُخْتَلِطٌ . ومن المَجَازِ : اخْتَلَطَ الجَمَلُ إِذا سَمِنَ حتَّى اخْتَلَطَ شَحْمُه بلَحْمِه عن ابن شُمَيْلٍ . ويُقَالُ : اخْتَلَطَ اللَّيلُ بالتُّرابِ وكذا اخْتَلَطَ الحابِلُ بالنَّابِلِ أَي ناصِبُ الحِبَالَةِ بالرَّامي بالنَّبْلِ وقِيل : السَّدَى باللُّحْمَةِ وكذا : اخْتَلَطَ المَرْعِيُّ بالهَمَلِ وكذا : اخْتَلَطَ الخاثِرُ بالزُّبادِ وهو كغُرابٍ : الزُّبْدُ إِذا ارْتَجَنَ أَي فَسَدَ عند المَخْضِ وقِيل : هو اللَّبَنُ الرَّقيق . ويُرْوَى كرُمَّانٍ وهو عُشْبٌ إِذا وقَعَ في الرَّائبِ تعَسَّرَ تَخْليصُه منه وأَمْثالٌ أَرْبَعَةٌ تُضربُ في اسْتِبْهامِ الأَمْرِ وارْتِباكِه وفي العُبَاب في اشْتِباك الأَمْرِ . قُلْتُ : الأَوَّلُ عن أَبي زَيْدٍ وكَذلِكَ الثَّالثُ وقال : يُقَالُ ذلِكَ إِذا اخْتَلَطَ عَلَى القومِ أَمْرُهم ويُقَالُ : الأَخيرُ يُضربُ في اخْتِلاطِ الحَقِّ بالبَاطِلِ . والأَخيرُ يُضربُ لقَوْمٍ يُشْكِلُ عليهم أَمْرُهم فلا يَعْتَزِمونَ فيه عَلَى رأْيٍ والأَوَّلُ في اسْتِبْهامِ الأَمرِ والثَّاني في اشْتِباكِه . وكأَنَّ المُصَنِّفِ جعل مَآلَ الكُلِّ إِلَى معنًى واحدٍ وهو محلُّ تأَمُّلٍ . وخِلاَطٌ ككِتابٍ : د بأَرْمينيَة مَشْهورٌ ولا تقُلْ أَخلاَطٌ بالأَلِف كما هو عَلَى لِسانِ العامَّة . وقال ابنُ شُمَيْلٍ : جَمَلٌ مُخْتَلِطٌ وناقةٌ مُخْتَلِطةٌ إِذا سَمِنَا حتَّى اخْتَلَطَ الشَّحمُ باللَّحْمِ وهو مع قولِهِ أَوَّلاً : والجَمَلُ سَمِ َ تَكْرارٌ وتَفْريقٌ في اللَّفْظِ الواحدِ في مَحَلَّيْن . وهو غَريبٌ . وممَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : الخِلْطُ بالكَسْرِ : واحِدُ أَخلاطِ الطِّيبِ كما في الصّحاح واسمُ كلِّ نوعٍ من الأَخلاطِ كأَخْلاطِ الدَّوَاءِ ونحوِه . ونَجْوٌ خِلْطٌ : مُخْتَلِطٌ بعضُه ببعضِهِ . والمِخْلَطُ كمِنْبَرٍ : الَّذي يَخْلِطُ الأَشياءَ فيَلْبِسُها عَلَى السَّامِعينَ والنَّاظِرينَ . والتَّخْليطُ في الأَمْرِ : الإِفْسادُ فيه نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ وكَذلِكَ : الخِلِّيطَى كخِصِّيصَى . وخَلَطَ القومُ خَلْطاً . وخَلَطَهم : داخَلَهُم . وقال ابن الأَعْرَابِيّ : خَلِطَ الثَّلاثَةَ رَجُلٌ كفَرِحَ : خَالَطَهم . والخُلْطَةُ بالضَّمِّ : الشَّرْكَةُ كما في الصّحاح . وقال أَبُو حَنِيفَةَ : يَلْقى الرَّجُلُ الرَّجُلَ الَّذي قَدْ أَوْرَدَ إِبِله فأَعْجَلَ الرُّطْبَ ولو شاءَ لأَخَّره فيقولُ : لَقَدْ فارَقْتَ خَليطاً لا تلْقَى مثلَه أَبَداً يعنى الجَزَّ . وتَقول العربُ : أَخْلَطَ من الحُمَّى يريدونَ أَنَّها مُتَحَبِّبَةٌ إِلَيْه مُتَمَلِّقَةٌ بوُرُودِها إِيَّاه واعْتِيادَها له كما يفعَلُ المُحِبُّ المَلِقُ وهُو مَجَازٌ . وفي الصّحاح : قالَ أَبُو عُبَيْدَة : تنازِعَ العَجَّاجُ وحُمَيْدٌ الأَرْقَطُ في أُرْجوزَتَيْنِ عَلَى الطَّاءِ فقال حُمَيْدٌ : الخِلاَطَ يا أَبا الشَّعْثاءِ . فقال العجَّاجُ : الفِجَاجُ أَوْسَعُ من ذلِكَ يا ابنَ أَخي أَي لا تَخْلِطْ أُرْجوزَتي
بأُرْجوزَتِك . قُلْتُ : أُرْجوزَةُ العجَّاج هي قولُه : بأُرْجوزَتِك . قُلْتُ : أُرْجوزَةُ العجَّاج هي قولُه :
" وبَلْدَةٍ بَعيدَةِ النِّيَاطِ
" مَجْهولَةٍ تَغْتالُ خَطْوَ الخَاطِي وأُرْجوزَةُ حُمَيْدٍ الأَرْقَط هي قولُه :
" هاجَتْ عليكَ الدَّارُ بالمطَاطِ
" بَيْنَ اللّيَاحَيْنِ فَذِي أُرَاطِ واخْتَلَطَ عَقْلُه : فَسَدَ . وخَالَطَ قلبَهُ هَمٌّ عَظيمٌ . وهُو مَجَازٌ . وفي حديثِ الوَسْوَسَة : " ورَجَعَ الشَّيْطانُ يَلْتَمِسُ الخِلاَطَ " أَي يُخالِطُ قلْبَ المُصَلِّي بالوَسْوَسَةِ . وفسَّرَ ابن الأَعْرَابِيّ خِلاَطَ الإِبلِ بمعنًى آخَرَ فقال : هو أَنْ يأْتي الرَّجُلُ إِلَى مُراحِ آخَرَ فيأْخُذَ مِنْهُ جَمَلاً فيُنْزِيَه عَلَى ناقَتِهِ سِرًّا من صاحِبِه . وقال أَيْضاً : الخُلُطُ بضَمَّتَيْنِ : المَوَالِي وأَيْضاً : جِيرانُ الصَّفَاءِ . والخَليطُ : الجَارُ قالَ جَريرٌ :
" بَانَ الخَليطُ ولوْ طُووِعْتُ مَا بَانا والخِلاَطُ : الرَّفَثُ قالَهُ ثَعْلَبٌ وأَنْشَدَ :
فَلَمَّا دَخَلْنَا أَمْكَنَتْ من عِنَانِهَا ... وأَمْسَكْتُ من بعضِ الخِلاَطِ عِنَانِي قالَ : تَكَلَّمَتْ بالرَّفَثِ وأَمْسَكْتُ نفْسِي عنها . والخِلْطُ بالكَسْرِ : وَلَدُ الزِّنَا . والأَخْلاطُ : الحمْقَى من النَّاسِ . وكَذلِكَ الخُلُط بضَمَّتَيْنِ . واهْتَلَبَ السَّيْفَ من غِمدِه وامْتَرَقَه واعْتَقَّه واخْتَلَطَه إِذا اسْتَلَّه . قالَ الجُرْجانِيُّ : الأصْلُ اخْتَرَطَه وكأَنَّ الَّلام مُبْدَلَة مِنْهُ . وفيه نَظَرٌ . والخِلْطُ ككَتِفٍ : الحَسَنُ الخُلُقِ . وجاءَنا خُلَّيْطٌ من النَّاسِ كقُبَّيْطٍ أَي أَخْلاَطٌ عن ابنِ عبَّادٍ . وأَخْلَطَ الرَّجُلُ : اخْتَلَطَ قالَ رُؤْبَةُ :
" والحافِرُ الشَّرَّ متَى يَسْتَنْبِطِ
" يَنْزِعْ ذَمِيماً وَجِلاً أَو يَخْلِطِ ومن المَجَازِ : اخْتَلَطُوا في الحَرْب وتَخَالَطُوا إِذا تَشابَكُوا . وهو في تَخْليطٍ من أَمْرِهِ . وجَمَعَ مالَهُ من تَخَاليطَ . ويُقَالُ : خَالَطَه السَّهْمُ . وخَالَطَهُم وخالَقَهُم بمعنًى واحدٍ . وابنُ المُخَلِّطَة كمُحَدِّثَة : من المُحَدِّثين

##### Türkçe

**خلط**
**خَلَطَ - يَخْلِطُ- خَلِيْط - خُلَطَاء - اخْتَلَطَ - يَخْتَلِطُ - خَالَطَ - يُخَالِطُ**
**خَلَطَ - يَخْلِطُ** + bir varlık + bir şeyi + ve başka bir şeyi: ikisini birlikte toplar; ta ki ayrışmış olmayan tek bir şey gibi görünsünler: bir şeyi veya bir işi, murad edilen başka bir şeyle, bir yer veya tek bir iş içinde toplar; böylece ayrışmış ve seçik olmayan tek bir varlık veya tek bir hâl gibi görünürler: ikisini, parçalanma veya iç içe geçme olmaksızın tek bir yer veya tek bir hâl içinde toplar; böylece bir tek gibi görünürler; fakat her biri ötekinden kolaylıkla ayrılıp tecrit edilebilir.
**خَلَطَ - يَخْلِطُ** + bir varlık + bir şeyi + **بِ** başka bir şey ile: ikisini, iç içe geçme ve yapışma ile tek bir yer veya tek bir hâl içinde toplar; böylece bir tek gibi görünürler; ve onları kolaylıkla ayırmak ve tecrit etmek zorlaşır ve güçleşir.
**خَلِيْط**: “**فـَعيل**” vezninde, “**خَلَطَ - يَخْلِطُ**”tan, mef‘ûl mânasında mübalağa ism-i fâil: **المخالط**: kendisiyle tek bir yer veya tek bir hâl içinde bir araya geldiğin varlık; aranızda iç içelik bulunur; ta ki ikiniz sanki bir tek olasınız: yaygın örfte malda veya evlilikte veya ikamette ve benzeri şeylerde ortak.
**خُلَطاء**: “**خَليْط**”in çoğulu.
**اخْتَلَطَ - يَخْتَلِطُ** + bir varlık veya bir şey + **بِ** bir varlık veya bir şey: “**خَلَطَ - يَخْلِطُُ**”tan “**افتعل**” vezninde: “**خَلَطَ - يَخْلِطُ**” fiilinin, öznel biçimde vuku bulduğu zaman: toplanır ve karışır; böylece bağlanır ve yapışır; bir varlık, dış bir etken olmaksızın öznel biçimde başka bir varlığa bağlanıp yapışır.
**خَالَط َ - يُخَالِطُ** + bir varlık + bir varlığı: “**خَلَطَ - يَخْلِطُ**”tan “**فاعلَ**” vezninde; “**خَلَطَ - يَخْلِطُ**” fiilini bir başkasıyla karşılıklı yapar: her biri, kendisini ötekiyle tek bir yer veya tek bir iş içinde, sanki tek bir şeymiş gibi, bir araya getirmeye çalışır: bir ailede veya bir toplulukta veya bir partide toplanmak ve tek bir itibârî varlık oluşturmak.
Ve lafız, “**الخلط والمزج ضد الاستخلاص والفصل**” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**صَهَرَ - يَصْهَرُ، مَشَجَ - يَمْشِجُ، خَلَط َ - يَخْلِطُ، مَرَج - يَمْرُجُ، مَزَجَ - يَمْزُجُ، سَاط َ - يَسُوْطُ**

**خلط** - **خلطوا**
 	﴿Ve başkaları günahlarını itiraf ettiler; **خلطوا** salih bir amel ile başka bir kötü olanı; umulur ki Allah onlara tevbe nasip eder; şüphesiz Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir (102)﴾ **التوبة**

**خالط** - **تخالطوهم**
 	﴿Dünyada ve âhirette; sana yetimler hakkında sorarlar; de ki: onlar için ıslah daha hayırlıdır; eğer **تخالطوهم** (onlarla içli dışlı olursanız) artık onlar sizin kardeşlerinizdir; Allah bozguncuyu ıslah edenden bilir; eğer dileseydi sizi zora sokardı; şüphesiz Allah azîzdir, hakîmdir (220)﴾ **البقرة**

**اختلط**
 	﴿Dünya hayatının misali ancak gökten indirdiğimiz bir su gibidir; onunla yerin bitkisi **فاختلط**; ondan insanlar ve hayvanlar yer; nihayet yer süsünü alıp bezendiğinde ve ahalisi kendilerinin ona güç yetirenler olduklarını sandıklarında, ona emrimiz geceleyin veya gündüzün geldi; onu biçilmiş kıldık; sanki dün hiç şen olmamış gibi; işte böyle, düşünen bir kavim için âyetleri tafsil ederiz (24)﴾ **يونس** ﴿Ve onlara dünya hayatının misalini vur: gökten indirdiğimiz bir su gibidir; onunla yerin bitkisi **فاختلط**; sonra rüzgârların savurduğu çerçöp oldu; Allah her şeye muktedirdir (45)﴾ **الكهف**
 	﴿Yahudilere her tırnaklıyı haram kıldık; sığır ve koyundan da onların ikisine ait iç yağlarını onlara haram kıldık; ancak sırtlarının taşıdığı veya bağırsakların içindekiler veya kemikle **ما اختلط بعظم** (kemikle karışmış olan) müstesna; bu, azgınlıkları sebebiyle onları cezalandırmamızdır; şüphesiz biz elbette doğru söyleyenleriz (146)﴾ **الأنعام**

**خلطاء** - **الخلطاء**
 	﴿Dedi ki: senin koyununu kendi koyunlarına katmasını istemekle sana zulmetti; şüphesiz **الخلطاء**dan birçoğu, birbirine azgınlık eder; ancak iman edip salih ameller işleyenler müstesna; onlar da pek azdır; Dâvûd, kendisini imtihan ettiğimizi zannetti; Rabbinden mağfiret diledi; rükû ederek yere kapandı ve yöneldi (24)﴾ **ص**

**مختار الصحاح**
● [**خلط**] **خ ل ط**: **خَلَطَ** şeyi başkasıyla, **ضرب** bâbından; böylece **اخْتَلَطَ**; ve onu **خَالَطَهُ** **مُخَالَطَةً** ve kesre ile **خِلاَطاً**; ve **اخْتَلَطَ** falan, yani aklı bozuldu; ve işte **التَّخْلِيطُ**: onda ifsat etmektir; ve **الخَلِيطُ**: **المخالط**tır; **كالنديم المنادم والجليس المجالس** gibi; o, tekil ve çoğuldur; ve bazen **خُلَطاءَ** ve iki damme ile **خُلُطٍ** üzere çoğul yapılır. Ve hadiste: ﴿**لا خِلاَطَ ولا وراط**﴾; denildi ki: bu, “dağınık olanı bir araya getirmez ve toplanmış olanı ayırmaz; sadakadan çekinerek” sözü gibidir. Ve damme ile **الخِلطَةُ**: ortaklıktır; kesre ile: birlikte yaşama/ülfettir. Ve kesre ile **الخِلْطُ**: güzel kokunun **أخلاَطِ**ından bir tanesidir. Ve nebîzlerde iki **الخليطين**den nehiy olundu; o da iki sınıfı bir araya getirmektir: hurma ve kuru üzüm; yahut üzüm ve taze hurma.

**الراغب**
**خلط**
- **الخلط**: iki şeyin parçaları ve daha fazlası arasında toplamadır; ikisi de sıvı olsun, yahut katı olsun, yahut biri sıvı diğeri katı olsun; ve o, **المزج**den daha geneldir. Ve “şey **اختلط**” denir. Yüce Allah dedi ki: }**فاختلط به نبات الأرض**﴿[**يونس/24**]. Ve dosta, komşuya ve ortağa: **خليط** denir; fıkıhta iki **الخليطان** da bundandır. Yüce Allah dedi ki:﴾**وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض**{ [**ص/24**]. Ve tekile ve çoğula **الخليط** denir. Şair dedi ki:
- 147 - **بان الخليط ولم يأووا لمن تركوا** *** (Bu, Züheyr’in bir beytinin yarısıdır; ikinci yarısı: **وزودوك اشتياقا أية سلكوا**
ve bu, onun divanında s. 47’deki kâfiyeli kasidesinin matlaıdır)
Ve dedi ki: }**خلطوا عملا صالحا وآخر شيئا**{ [**التوبة/102**]; yani: bunu bir kere, şunu bir kere yaparlar. Ve “falan, sözünde **أخلط** etti” denir: **تخليط** sahibi olduğunda. Ve at, koşusunda **أخلط** etti; bu da böyledir; ve bu, onda kusur etmesine kinayedir.

**نلخص اللسان**
1. **خَلَطَ** şeyi şey ile; onu **يَخْلِطُه** **خَلْطاً**; ve onu **خَلَّطَه**; böylece **اخْتَلَطَ**: onu **مَزَجَه**; ve ikisi **اخْتَلَطا**. Ve şeyi **خالطَ**; **مُخالَطة** ve **خِلاطاً**: onu **مازَجَه**. Ve **الخِلْطُ**: şeye karışmış olan; çoğulu **أَخْلاطٌ**tur. Ve **الخِلْطُ**: güzel kokunun **أَخْلاطِ**ından bir tanesidir. Ve **الخِلْطُ**: ilacın karışımları ve benzeri gibi, karışımların her türünün adıdır.
2. Ve işte **التخْلِيطُ**: onda **الإِفْسادُ**dır.
3. Kavme, mallarını birbirine karıştırdıklarında: **خُلَّيْطى** denir.
4. **اخْتَلَطَ** gece, toprak ile: kavme işleri karıştığında; ve otlak, başıboş hayvan ile karıştığında.
5. Şüphesiz etmediğim şey: iki **الخَلِيطَيْنِ** (iki ortak), davarı bölüşmeyeceklerdir; - }**وإِن كثيراً من الخلطاء ليَبْغي بعضُهم على بعض إِلا الذين آمنوا  وعملوا الصالحات**{; burada **الخُلَطاء**: her birinin mülkü, taksim dışında, arkadaşının mülkünden ayrışmayan ortaklardır; - **لا  خِلاطَ ولا وِراطَ**; **الخِلاطُ**: **خالَطه يُخالِطُه** fiilinin masdarıdır; **مُخالَطةً** ve **خِلاطاً**; murad: bir adamın, Allah Teâlâ’nın hakkını engellemek ve sadaka toplayanı, kendisine vacip olan hususta eksiltmek için, develerini başkasının develeriyle yahut sığırını yahut koyununu karıştırmasıdır.
6. **الخَلِيطُ**: **المُخالِط**tır; bununla, malını ortağının malıyla karıştıran ortak kastedilir.
7. Kavmi **خلَط** etti **خَلْطاً** ve onlarla **خالَطَ**: onlara karıştı. Adamın **خَليطُ**u: onun **مُخالطُه**udur. Kavmin **خَلِيطُ**u: onların **مُخالط**larıdır; **كالنَّديم المنادِمِ، والجَلِيسِ المُجالِسِ** gibi; ve denildi ki: ancak ortaklıkta olur.
8. Ve **الخَلِيطُ**: işleri bir olan kavimdir; çoğulu **خُلَطاء** ve **خُلُطٌ**tur.
9. Ve **الخَلِطُ**: insanlarla **المُخْتَلِطُ** olan, **المُتَحَبِّبُ** olandır; onlara yağcılık eden ve onlara sevimli görünmeye çalışan için olur; ve kadınlarını ve eşyasını insanların arasına atan için de olur; dişisi **خَلِطةٌ**dır.
10. Ve **اخْتَلَطَ** falan: yani aklı bozuldu. Ve **خِلْطٌ** adam, **بَيِّنُ الخَلاطةِ**: aklı karışık ahmak.
11. Ve **الخِلاط**: adamın ehliyle (hanımıyla) karışmasıdır. **عَبِيدةَ** hadîsinde: “guslü ne vacip kılar?” diye soruldu; dedi ki: **الخَفْقُ والخِلاطُ**; yani: karışmadan olan cinsel birleşme. Ve adam, karısıyla **خِلاطاً**: onunla cinsel birleşti.
12. **الخُلُط**: mevlâlar; **الخُلَطاء**: ortaklar; **الخُلُطُ**: Safâ komşuları; **الخَلِيط**: arkadaş; ve **الخَلِيطُ**: komşu; tekil ve çoğul olur.

13. Ve sen **خِلْط** bir kişisin; yani sen asla dosdoğru olmazsın; ancak sen, doğrultulsa bile eğrilip durmaktan geri kalmayan **القِدْح** gibisin; birincisi daha iyidir.

14. **الخِلْط**: ahmak; çoğulu **أَخْلاط**;

● - خلط: **خَلَطَ** şeyi şey ile **يَخْلِطُه** **خَلْطاً** ve **خَلَّطَه** da; böylece **فاخْتَلَطَ**: onu karıştırdı ve ikisi karıştı. Ve **خالطَ** şeyi **مُخالَطة** ve **خِلاطاً**: onu karıştırdı. Ve **الخِلْطُ**: şeye karışmış olan; çoğulu **أَخْلاطٌ**’tur. Ve **الخِلْطُ**: güzel kokunun **أَخْلاطِ**’ından bir tanesi. Ve **الخِلْطُ**: ilacın karışımları ve benzeri gibi, karışımların her türünün adı. Sa‘d hadîsinde: “Ve şüphesiz birimiz koyunun koyduğu gibi koyardı; onun **خِلْطٌ**’u yoktur” yani onların dışkısı, kuruluğu ve sertliği sebebiyle birbirine karışmazdı; çünkü onlar fakirlikleri ve ihtiyaçları sebebiyle arpa ekmeği ve ağaç yaprağı yerlerdi. Ve insanın **أَخْلاطُ**’ı: onun dört mizacıdır. Ve **سَمْنٌ خَلِيطٌ**: içinde yağ ve et olan. Ve yemden **الخَلِيطُ**: saman ve yonca; o ayrıca çamur ve samanın karıştırıldığı şeydir. Ve **لبَن خَلِيطٌ**: tatlı ile ekşi/arazî (hâzir) karışık. Ve **الخَلِيطُ**: koyunun sütünü keçinin sütü üzerine, keçinin sütünü de koyunun sütü üzerine sağmandır; yahut deveyi koyun sütü üzerine sağmandır. Nebîz hadîsinde: içeceklerde **الخَلِيطَيْنِ**’den nehyetti; bu, iki sınıfı bir araya getirmektir: hurma ve kuru üzüm; yahut üzüm ve taze hurma. Ezherî: İçeceklerde gelen ve içilmesinden nehyedilen **الخليطين**’in tefsirine gelince: o, hurma ile **البُسْر**’dan yahut üzüm ile kuru üzümden yapılan bir içecektir; yani **البسر** ile hurmanın birlikte, yahut kuru üzüm ile üzümün birlikte nebîz yapılmasını kasteder. Ancak bundan nehyetti; çünkü türler nebîz yapmada farklılaştığında, şiddete ve mayalanmaya daha hızlı olur. Ve iki karışımdan yapılmış nebîz hakkında bir topluluk, sarhoş etmese bile, hadîsin zahirini alarak haramlığına gitti; bununla Mâlik, Ahmed ve muhaddislerin çoğu söyledi. Dediler ki: onda şiddet meydana gelmeden önce içen, tek yönden günahkârdır; onda şiddet meydana geldikten sonra içen ise iki yönden günahkârdır: **الخَلِيطيْن**’i içmek ve sarhoş ediciyi içmek. Başkaları ise ona ruhsat verdi ve haramlığı sarhoş etmeye bağladılar. Hadîste: “Sadaka bir mala karışmadı ki onu helâk etmesin.” Şâfiî dedi ki: yani sadakanın hıyaneti, onunla karışmış malı telef eder. Ve denildi ki: bu, âmilleri onda hıyanetten sakındırmadır. Ve denildi ki: bu, zekâtı, kendi malına karıştırılmadan önce çabuk edâ etmeye teşviktir. Şuf‘a hadîsinde: “Ortak, **الخَلِيطِ**’ten daha önceliklidir; **الخَلِيطُ** da komşudan daha önceliklidir.” **الشرِيكُ**: şüyû‘da ortak olan. **الخَلِيطُ**: mülkiyet haklarında, içme hakkı, yol ve bunun gibi şeylerde ortak olandır.

Hadîste: İki adam Muâviye’ye geldiler; ikisinden biri, arkadaşına karşı bir mal iddia etti; davacı ise **حُوَّلاً قُلَّباً مِخْلَطاً** idi. **المِخْلَطُ** (kesre ile): şeyleri karıştırıp dinleyenlere ve bakanlara onları karıştıran (işi bulandıran) kimsedir. Ve **الخِلاط**: develerin, insanların ve hayvanların birbirine karışmasıdır. Sa‘leb şu beyti okudu:
يَخْرُجْنَ من بُعْكُوكةِ الخِلاطِ
Ve orada insanlardan **أَخْلاطٌ** ve **خَلِيطٌ** ve **خُلَيْطى** ve **خُلَّيْطى** vardır; yani karışmış, toplanmış ayaktakımıdır; bunların hiçbirinin tekili yoktur. Ebû Saîd hadîsinde: “Biz, Allah’ın Resûlü zamanında, **تَمْرَ الجَمْعِ** ile rızıklandırılırdık; o, hurmadan **الخِلْطُ**’tur” yani çeşitli türlerden karışık olandır. Şurayh hadîsinde: Ona bir adam geldi ve dedi ki: ‘Şüphesiz ben karımı hayızlı iken üç talâkla boşadım.’ O dedi ki: ‘Ben **حَلالاً** ile **حَرامٍ**’ı karıştırmam’; yani talâkın vuku bulduğu hayzı iddetten saymam; çünkü o, hayzın bazı günlerinde ona helâl, bazısında haramdı. Kavim **خُلَيْطى** ve **خُلَّيْطى** içine düştü; **السُّمَّيْهى** vezninde; yani bir karışıklığa; böylece işleri onlara karıştı. Ve işte **التخْلِيطُ**: onda bozmadır. Ve kavme, mallarını birbirine karıştırdıklarında, **خُلَّيْطى** denir. Lihyânî şu beyti okudu:
وكُنَّا خُلَيطى في الجِمالِ، فراعني
جِمالي تُوالى وُلَّهاً من جِمالِك
Ve onların malı aralarında **خِلِّيطى**’dır; yani karışık. Ebû Zeyd: **اخْتَلَطَ** gece toprakla; kavme işleri karıştığında ve otlak başıboş hayvanla karıştığında. Ve **الخِلِّيطى**: işin karıştırılmasıdır; ve şüphesiz o, işinde bir **خُلَّيْطى** içindedir. Ebû Mansûr dedi ki: Lâm hafifletilir de **خُلَيْطى** denir. Nebî hadîsinde, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun: “Sadakada ne **خِلاطَ** vardır ne **شِناقَ**.” Başka bir hadîste: “**خَلِيطَيْنِ**’den olan şeyde, ikisi aralarında eşitlikle birbirine döner.” Ezherî dedi ki: Ebû Ubeyd bu hadîsi Garîbü’l-hadîs kitabında tefsir etti de onu gevşek yaptı ve onu vechi üzere tefsir etmedi; sonra Emvâl kitabında tefsirini güzelleştirdi; dedi ki: Onu, Şâfiî’nin tefsir ettiği gibi tefsir etti. Şâfiî dedi ki: Şüphe etmediğim şey şudur ki **الخَلِيطَيْنِ**, hayvanları paylaşmamış iki ortaktır. Ve aralarında eşitlikle birbirine dönmeleri: develerde ortak olmalarıdır; onda koyun (zekâtı) gerekir; develer ikisinden birinin elinde bulunur; onun sadakası ondan alınır; sonra o, ortağına eşitlikle döner. Şâfiî dedi ki: **الخليطان** iki adam da olabilir; hayvanlarıyla birbirine karışırlar; her biri kendi hayvanını bilse bile. Dedi ki: Birlikte ağıla sokmadıkça, birlikte salmadıkça ve birlikte sulamadıkça ve erkekleri karışık olmadıkça, ikisi **خليطين** olmaz. Böyle olduklarında, her hâlükârda bir kişinin sadakası gibi sadaka verirler. Dedi ki: Eğer ağılda yahut sulamada yahut erkeklerde ayrılırlarsa, **خَليطين** değillerdir; iki kişinin sadakasını verirler. Dedi ki: Birbirine karıştıkları günden itibaren üzerlerinden bir yıl geçmedikçe **خليطين** olmazlar; birbirine karıştıkları günden itibaren üzerlerinden bir yıl geçince, bir kişinin zekâtı gibi zekât verirler. Ezherî dedi ki: Bunun tefsiri şudur: Nebî, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kırk koyuna sahip olana, üzerinden yıl geçince, bir koyun (zekât) vacip kıldı; yine ondan fazlasına, yüz yirmiye tamam oluncaya kadar, bir koyun vardır. Yüz yirminin üzerine bir koyun daha artarsa, onda iki koyun vardır. Eğer üç kişi yüz yirmiye sahip olsa; her birinin kırk koyunu olsa; tam bir yıl **خُلَطاء** olmasalar; her birinin üzerine bir koyun vardır. Eğer **خلطاء** olurlar ve onları bir çoban üzerine bir yıl toplarlarsa, üzerlerine bir koyun vardır; çünkü karıştıklarında bir (kişi) gibi sadaka verirler. Yine üç kişi arasında kırk koyun vardır ve onlar **خلطاء**dır; üzerlerine bir koyun vardır; sanki onu bir adam mülk edinmiş gibidir. İşte bu, develer, sığırlar ve koyunlardan olan hayvanlarda **الخلطاء**’ın tefsiridir. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: “Ve şüphesiz **الخلطاء**’dan çoğu, birbirine karşı azgınlık eder; ancak iman edenler ve sâlih ameller işleyenler müstesna.” Burada **الخُلَطاء**: taksim dışında, her birinin mülkü arkadaşının mülkünden ayrışmayan ortaklardır. Dedi ki: **الخلطاء** ayrıca, Şâfiî’nin tefsir ettiği gibi, ayrışmış ayn’ı ayrışmış ayn ile karıştırmalarıdır. Ve onlar, on çadırın bulunduğu bir mahalle gibi toplanmış da olurlar; her çadır sahibinin ayrı ayrı hayvanı vardır; hayvanlarını bir çoban üzerine toplarlar; onları birlikte güder ve birlikte sular; her biri malını damgası ve cinsiyle bilir. İbnü’l-Esîr: Zekât hadîsinde de: “Ne **خِلاطَ** vardır ne **وِراطَ**.” **الخِلاطُ**: **خالَطه**’nun masdarıdır; **يُخالِطُه** **مُخالَطةً** ve **خِلاطاً**.

Murad, bir adamın develerini başka birinin develeriyle yahut sığırını yahut koyununu karıştırmasıdır; Allah Teâlâ’nın ondan olan hakkını engellemek ve **المُصَدِّقَ**’i kendisine vacip olan hususta eksiltmek için; bu, diğer hadisteki sözünün mânasıdır: “Sadaka korkusuyla ayrık olan bir araya getirilmez ve bir arada olan ayrılmaz.” Ayrık olanı bir araya getirme ise **الخِلاط**’tır; bu da, meselâ üç kişinin olmasıdır; her birinin kırk koyunu vardır; böylece her birinin üzerine bir koyun vacip olmuştur; **المُصَدِّقُ** onları gölgelediği (geldiği) vakit, üzerlerine onda ancak bir tek koyun olmasın diye onları bir araya toplarlar. Bir arada olanı ayırma ise, iki kişinin ortak olmasıdır; her birinin yüz koyunu ve bir koyunu vardır; böylece mallarında üzerlerine üç koyun olur; **المُصَدِّقُ** onları gölgelediği vakit, koyunlarını ayırırlar da her birinin üzerine ancak bir koyun olur. Şâfiî dedi: Bu husustaki hitap **للمُصدّقِ** ve mal sahibinedir. Dedi: Korku iki korkudur: âmîlin korkusu sadakanın azalmasıdır; mal sahibinin korkusu malının azalmasıdır; böylece her birine, malda toplama ve ayırmadan bir şey ihdas etmemesi emredildi. Dedi: Bu, Şâfiî’nin mezhebi üzerinedir; zira **الخُلْطةُ** onun yanında etkileyicidir. Ebû Hanîfe’ye gelince, onun yanında onun bir etkisi yoktur; hadisin mânası, sanki şöyle der gibi, etkiyi nefyetmek için **الخِلاطِ**’ın nefyidir: **الخُلْطةِ**’nın zekâtı azaltmada ve çoğaltmada bir etkisi yoktur. Zekât hadîsinde ayrıca: “İki **خَليطَيْنِ**’den olan şeyde, ikisi aralarında birbirine rücû ederler.” **بالسويَّةِ**; **الخَلِيطُ**: karıştıran; bununla, malını ortağının malıyla karıştıran ortağı kasteder. Aralarındaki rücû ise, meselâ birinin kırk sığırı, diğerinin otuz sığırı olması ve mallarının karışık olmasıdır; böylece âmîl kırktan **مُسِنّةً**, otuzdan **تَبِيعاً** alır; o hâlde **المسنَّةِ**’yi veren, üç yedisiyle ortağına rücû eder; **التَّبيعِ**’i veren de dört yedisiyle ortağına rücû eder; çünkü iki yaştan her biri şüyû‘ üzere vaciptir; sanki mal tek bir mülktür. Ve onun **بالسوية** sözünde, âmîlin ikisinden birine zulmedip farzının üstünde bir fazlalık alması hâlinde, onunla ortağına rücû etmeyeceğine delil vardır; ancak fazlalık olmaksızın vacipten kendisine tahsis olunanın kıymetini ona tazmin eder. Ve rücûda, bunu söyleyen kimse yanında **الخُلطة**’nın, malların aynlarını ayırt etmekle birlikte sahih olduğuna delil vardır. İbn Sîde’nin **الخلاط**’ta tefsir ettiği şey: iki **الخليطين** arasında yüz yirmi koyunun olmasıdır; birinin seksen, diğerinin kırkı vardır; **المُصَدِّقُ** ondan iki koyun aldığı vakit, seksen sahibi kırk sahibine bir koyunun üçte birini geri verir; böylece onun üzerine bir koyun ve üçte bir olur; diğerinin üzerine de bir koyunun üçte ikisi olur. **المُصَدِّقُ** yüz yirmiden bir koyun, bir tane aldığı takdirde, seksen sahibi kırk sahibine bir koyunun üçte birini geri verir; böylece onun üzerine bir koyunun üçte ikisi olur, diğerinin üzerine de bir koyunun üçte biri olur. Dedi: **الوِراطُ** aldatmadır ve **الغِشُّ**’tür.

İbn Sîde: **رجل مِخْلَطٌ مِزْيَلٌ**, ikisinde de mîm kesralı olarak; işleri karıştırır ve onları ayırır; “**فاتِقٌ راتِقٌ**” denildiği gibi. Ve **مِخْلاطٌ** tıpkı **مِخْلطٍ** gibi; Sa‘leb inşâd etti:

يُلِحْنَ مِن ذِي دَأَبٍ شِرواطِ،
صاتِ الحُداء شَظِفٍ مِخْلاطِ

Ve **خلَط** kavmi **خَلْطاً** ve **خالَطَهم**: onlara dâhil oldu. Ve **خَليطُ** adam: onun karıştıranı (muhâliti). Ve **خَلِيطُ** kavim: onların karıştıranı; tıpkı **النَّديم**’in **المنادِم**’i ve **الجَلِيس**’in **المُجالِس**’i gibi; denildi ki: ancak ortaklıkta olur. Ve tenzîlde sözü: “Ve şüphesiz **الخُلَطاء**’dan birçoğu”; o, tekil ve çoğuldur. İbn Sîde dedi: **الخَليطُ** bazen çoğul olabilir. Ve **الخُلْطةُ**, damme ile: ortaklıktır. Ve **الخِلْطةُ**, kesra ile: ülfet/beraberliktir. Ve **الخَلِيطُ**: işleri bir olan kavim; çoğulu **خُلَطاء** ve **خُلُطٌ**’tur; şair dedi:

بانَ الخَلِيطُ بسُحْرةٍ فتَبَدَّدُوا

Ve şair dedi:

إِنَّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فانْصَرَمُوا

İbn Berrî dedi: doğrusu:

إِنَّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فانْجَرَدُوا،
وأَخْلَفُوك عِدَى الأَمْرِ الذي وَعَدُوا

Rivayet olunur: **فانْفَرَدُوا**; ve İbn Berrî bu mânayı Arap şairlerinden bir cemaat için inşâd etti; Bessâme b. el-Gadîr dedi:

إِنّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البين فابْتَكَرُوا
لِنِيَّة، ثم ما عادُوا ولا انْتَظَرُوا

Ve İbn Meyyâde dedi:

إِن الخليط أَجدُّوا البين فانْدَفَعُوا،
وما رَبُوا قَدَرَ الأَمْرِ الذي صَنَعُوا

Ve Nehşel b. Harrî dedi:

إِن الخليط أَجدوا البين فابتكروا،
واهْتاجَ شَوْقَكَ أَحْداجٌ لها زُمَر

Ve el-Hüseyn b. Mutayr dedi:

إِن الخليط أَجدوا البين فادّلَجُوا،
بانُوا ولم ينْظرُوني، إِنهم لَحِجُوا

Ve İbn er-Rakkâ‘ dedi:

إِن الخليط أَجدوا البين فانْقَذَفُوا،
وأَمْتَعُوكَ بشَوْقٍ أَيّةَ انْصَرَفُوا

Ve Ömer b. Ebî Rebî‘a dedi:

إِنَّ الخليط أَجدّ البين فاحْتَمَلا

Ve Cerîr dedi:

إِنّ الخَلِيطَ أَجدُّوا البين يومَ غَدَوْا
مِنْ دارةِ الجأْبِ، إِذ أَحْداجُهم زُمَرُ

Ve Nusayb dedi:

إِن الخليط أَجدّوا البين فاحْتَمَلُوا

Ve Va‘le el-Cermî, onu **خُلُطٍ** üzere cem‘ etmesinde dedi:

سائلْ مُجاوِرَ جَرْمٍ: هَلْ جَنَيْتَ لهُمْ
حَرْباً، تُفَرِّقُ بين الجِيرةِ الخُلُطِ؟

Bu, onların şiirlerinde ancak şu sebeple çoğaldı: onlar ot günlerinde otlak ararlardı; böylece çeşitli kabileler verimli bir yerde toplanırdı; aralarında bir ülfet vuku bulurdu; ayrılıp yurtlarına döndüklerinde bu onlara kötü gelirdi. Ebû Hanîfe dedi: Adam, develerini sulamaya getirmiş olan adamla karşılaşır; tazeyi acele ettirmiştir, istese onu geciktirirdi; der ki: “Sen, asla benzerini bulmayacağın bir **خَليطاً**’dan ayrıldın”; **الجَزَّ**’ı kasteder. Ve **الخَلِيطُ**: koca ve amcaoğlu.

Ve **الخَلِطُ**: **المُخْتَلِطُ** ( *“**والخلط المختلط**” sözü **القاموس**’ta: “**والخلط** fetha ile ve **ككتف** ve **عنق** (vezninde): insanlarla karışan, onlara yağcılık eden”* ) insanlarla; sevgi gösteren; onları yağcılıkla elde eden ve onlara sevgi gösteren kimse için olur; ve kadınlarını ve eşyasını insanlar arasına atan kimse için de olur. Dişisi **خَلِطةٌ**’dır. Sîbeveyh **خُلُط** (lâm dammeli) rivayet etti ve Sîrâfî onu bunun gibi tefsir etti. İbn el-A‘râbî rivayet etti: **رجل خِلْطٌ** **خَلِطٍ** mânasında; ve inşâd etti:

وأَنتَ امرُؤٌ خِلْطٌ، إِذا هي أَرْسَلتْ
يَمينُكَ شيئاً، أَمْسَكَتْهُ شِمالُكا

Der ki: Sen, sözle yağcılık eden, bağışta cimri bir adamsın; ve **يمينُك** onun “**هي**” sözünün bedelidir; istersen **هي**’yi kıssa için kinaye yapar ve **يمينك**’i **بأَرسلت** ile merfû kılarsın. Araplar der ki: “Hummadan daha **أَخْلَطُ**”; onun, kendisine gelişinde ve ona alışmasında, sevgi gösteren yağcı âşık gibi, ona sevgi gösteren, yağcılık eden olduğunu kastederler. Ebû Ubeyde dedi: el-‘Accâc ile Humeyd el-Erkat, **الطاء** üzerine iki urcûze hakkında çekişti; Humeyd dedi: “**الخِلاطَ** ey Ebû’ş-Şa‘sâ’”; el-‘Accâc dedi: “**الفجاجُ** bundan daha geniştir, ey kardeşimin oğlu”; yani: “Urcûzemi urcûzenle karıştırma.”

Ve **اخْتَلَطَ** falan: yani aklı bozuldu. Ve **رجل خِلْطٌ بَيِّنُ الخَلاطةِ**: ahmak, aklı karışık; Ebû’l-‘Ameysel el-A‘râbî’den. Ve aklında **خِلاطاً** ile **خُولِطَ** olundu ve **اخْتَلَطَ**; ve denilir: **خُولِطَ** adam, o hâlde o **مُخالَطٌ**’tır; ve aklı **اخْتَلَطَ**, o hâlde o **مُخْتَلِط**’tir; aklı değiştiği vakit. Ve **الخِلاطُ**: hastalığın içi (karın boşluğunu) karıştırmasıdır.

**الوَسْوَسةِ** hadîsinde: “Şeytan geri döndü, **الخِلاطَ**’ı arıyordu”; yani, namaz kılanın kalbini **الوَسْوَسةِ** ile karıştırır. Ve hadîste **الأَبرار**ı vasfeder: “İnsanlar, kendilerinin **خُولِطُوا** olduklarını zannettiler; hâlbuki **خُولِطُوا** olmadılar; fakat kalplerine büyük bir **هَمٌّ** karıştı”; “Falanca aklında **خُولط** oldu” sözlerinden (gelir); **مُخالَطة** olarak, aklı bozulduğu zaman. Ve hastalık ona **خِلاطاً** karıştı: onu kapladı. Ve kurt koyunlara **خِلاطاً** karıştı: onların içine düştü. **الليث**: **الخِلاطُ** kurdun koyunlara karışmasıdır; ve şu beyti okudu:
يَضْمَنُ أَهل الشاءِ في الخِلاطِ

Ve **الخِلاط**: erkeğin ailesiyle karışmasıdır. **عَبِيدةَ** hadîsinde: “**الغُسْلَ**’ü ne gerekli kılar?” diye soruldu; dedi ki: “**الخَفْقُ** ve **الخِلاطُ**”; yani, karışmadan olan **الجِماعُ**. Ve **الحجاج**’ın hutbesinde: “**الخِلاط**’ın çoğalacağı vakit değildir”; yani, **السِّفادَ**. Ve erkek karısıyla **خِلاطاً** karıştı: onunla cima etti; aynı şekilde devenin dişi deveyle **مخالَطةُ**’sı, onun **ثِيلُه**’i onun **حَياءَها**’sına karıştığı zaman. Ve deve **اسْتخلط** oldu; yani, **قَعا** etti. Ve erkek deve **أَخلط** etti: dişiye karıştı. Ve sahibi onu **أَخلطه** etti ve onun için **أَخلط** etti; sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’den: hata ettiği zaman onu doğrultup onun **قضيبه**’ini **الحَياء**’a koyarsa. Ve o, **اسْتَخْلَطَ** oldu: bunu kendiliğinden yaptı. İbnü’l-A‘râbî: **الخِلاطُ**, erkeğin başka bir **مُراحِ**’a gelmesi, oradan bir deve alıp onu sahibinden gizlice kendi dişi devesine aşırmasıdır; dedi ki: **الخِلاط** ayrıca, devenin kendi **طَرُوقَتِه**’ine **القَعْو**’yu iyi yapamaması, erkeğin onun **قَضِيبَه**’ini alıp onu içeri sokmasıdır. Ebû Zeyd dedi ki: Erkek deve dişi devenin üzerine **قَعا** ettiğinde, onun **حَياء**’ına doğru yolu bulmayıp da çoban veya başkası onu içeri sokuncaya kadar (böyle kalırsa) “Onu **أَخْلطه** **إِخْلاطاً** etti ve onu **أَلْطَفَه** **إِلْطافاً** etti” denir; o da onu **يُخْلِطُه** eder ve onu **يُلْطِفُه** eder. Eğer deve bunu kendiliğinden yaparsa: “O, **اسْتَخْلَطَ** oldu ve **اسْتَلْطَفَ** oldu” denir. İbn Şümeyl: **جمل مُختلِط** ve **ناقة مختلطة**, semirdikleri zaman, yağ etle karışıncaya kadar (olan)dır. İbnü’l-A‘râbî: **الخُلُط** mevlâlardır; **الخُلَطاء** ortaklardır; **الخُلُطُ** **الصَّفا** komşularıdır; **الخَلِيط** arkadaştır; **الخَلِيطُ** komşudur; tekil ve çoğul olur; bunun örneği Cerîr’in sözü:
بانَ الخَلِيطُ ولو طُووِعتُ ما بانا

Bu tekildir; çoğul için daha önce onunla istişhâd geçti. Ve **الأَخْلاطُ**: insanlardan bir topluluktur. Ve okların **الخِلْطُ** ve **الخِلِطُ**’u: sapı eğrilik üzere biten, doğrultulsa da eğrilmeye devam eden oktur; yay da böyledir. **المتنخل الهذلي** dedi ki:
وصفراءُ البُرايةِ غَيْر خِلْطٍ،
كوَقْفِ العاجِ عاتِكة اللياطِ

Ve İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu beyit bununla tefsir edilmiştir:
وأَنتَ امرؤٌ خِلْطٌ إِذا هي أَرسلت

Dedi ki: “Sen bir **خِلْط** kişisin”; yani, sen asla doğrulmazsın; ancak sen, doğrultulsa da eğrilmeye devam eden **القِدْح** gibisin; birincisi daha iyidir. Ve **الخِلْط**: ahmaktır; çoğulu **أَخْلاط**tır. Ve Se‘leb’in okuduğu sözü:
فلمّا دخَلْنا أَمْكَنَتْ من عِنانِها،
وأَمْسَكْتُ من بعض الخِلاطِ عِناني

Onu tefsir etti; dedi ki: **الرفَثِ** ile konuştum ve ondan nefsimi tuttum; sanki **الخِلاط** ile **الرفَثِ**’i kastetmiş oldu. **الأَصمعي**: **المِلْطُ**, nesebi ve babası bilinmeyen kimsedir. Ve **الخِلْطُ**: “Falanca **خِلْطٌ**” denir; onda iki söz vardır: birincisi, nesebi karışık olan; ve **الأَعْشَى**’nın şu sözünde “zina babasıdır” denir:
أَتاني ما يقولُ ليَ ابنُ بَظْرا،
أَقَيْسٌ، يا ابنَ ثَعْلبة الصَّباحِ،
لِعَبْدانَ ابنُ عاهِرَةٍ، وخِلْطٌ
رَجوفُ الأَصلِ مَدْخولُ النَّواحي؟

“**أَقَيْسٌ**: **لِعَبْدانَ** (o), bir **عاهِرَةٍ**’nin oğludur” demek istedi; bununla **عَبْدانَ** oğullarından **جِهنّاماً** adlı birini hicvetti. Ve kılıcı kınından **اهْتَلَبَ** etti, onu **امْتَرَقه** etti, onu **اعْتَقَّه** etti ve onu **اخْتَلَطَه** etti; yani, onu çekip çıkardı. **الجرجاني** dedi ki: asıl olan **اخْتَرَطَه**’dır; sanki **اللامَ** ondan bedel kılınmıştır; dedi ki: bunda bir bakış (itiraz) vardır.

مقاييس اللغة:
(**خلط**)  **الخاء** ve **اللام** ve **الطاء** bir tek asıldır; kendisinden önceki bâba muhaliftir; bilakis ona zıttır. Dersin ki: **خلَطْت** **الشَّيءَ** onu başkasıyla karıştırdım; böylece **فاختلط** karıştı. Ve **رجل مِخْلَطٌ**: yani işlere güzelce içli dışlı olan. Bunun zıddı **المِزْيل**’dir. Evs dedi:
وإن قالَ لي ماذا تَرَى يستشيرُني *** يَجدُني ابنُ عَمِّي مِخْلَطَ الأمر مِزْيَلاَ([12])
Ve **الخليط**: komşu. Ve denir ki: **الخِلْط** (ok) o oktur ki sapı bir eğrilik üzere biter; doğrultulsa bile eğrilmeye devam eder. Bu da bâbdandır; çünkü doğrulukta onunla karışılmaz. Ve denir: **استَخْلَط** **البعيرُ**; bu, devenin dişi deve üzerinde **القَعْو** ile yorulması([13]) ve buna yol bulamaması; böylece onun için karıştırma yapılması ve ona yumuşak davranılmasıdır.

القاموس المحيط:
**خَلَطَهُ** **يَخْلِطُهُ** ve **خَلَّطَهُ**: onu karıştırdı; böylece **فاخْتَلَطَ** karıştı. Ve **خالَطَهُ** **مُخالَطَةً** ve **خِلاطاً**: onunla karıştı. Ve **الخِلْطُ** (kesre ile): eğri ok ve yay; ikisinde de **اللام** kesrelenir; ve ahmak; ve şeyle karışan her şey; çeşitli türlerden karışık hurma; çoğulu **أخْلاطٌ**. Ve **رجُلٌ خِلْطٌ مِلْطٌ**: nesebi karışık. Ve **امرأةٌ خِلْطَةٌ**: insanlarla karışık. Ve **أخلاطُ الإِنسانِ**: onun dört mizacı. Ve **الخَلِيطُ**: ortak; ve mülkiyet haklarında (su payı ve yol gibi) ortak olan; bundan hadis: " **الشَّريكُ** **أوْلَى** من **الخَلِيطِ**، و**الخَلِيطُ** **أوْلَى** من **الجار** ". Ve **الشَّريك** ile şüyûda ortak olanı, ve kocayı, ve amcaoğlunu, ve işi bir olan kavmi, ve **المُخَالِط**’ı kastetti.
Çoğulu: **خُلُطٌ** ve **خُلَطاء**. Ve samanla yahut **قَتّ** ile karışık çamur; ve **حازِر** ile karışık tatlı süt; ve içinde içyağı ve et bulunan sadeyağ; ve **بهاء**: dişi devenin koyun sütü üzerine sağılması; yahut koyunun keçi üzerine sağılması; ve bunun tersi. Ve **الخِلاطُ** (kesre ile): develerin, insanların ve davarların karışması; ve erkeğin dişi deveyle karışması; ve adamın aklında karıştırılması; nitekim **خُولِطَ**; ve iki **الخَليط** arasında yüz yirmi koyun bulunması: ikisinden birinin sekseni vardır; **المُصَدِّق** geldiğinde ondan iki koyun alırsa, seksen sahibinin kırk sahibine bir koyunun üçte birini geri vermesi; böylece onun üzerine bir koyun ve üçte bir, ötekinin üzerine koyunun üçte ikisi olur. Ve eğer **المُصَدِّق** yüz yirmiden bir koyun alırsa, seksen sahibi kırk sahibine koyunun üçte ikisini geri verir; böylece onun üzerine koyunun üçte ikisi, ötekinin üzerine koyunun üçte biri olur. Yahut **الخِلاطُ** (kesre ile) sadakada: dağınık olanı bir araya toplaman; mesela üç kişi olur, her birinin kırk koyunu vardır ve her birine bir koyun vacip olur; **المُصَدِّق** onları gölgelendiğinde (geldiğinde) onları bir araya toplarlar ki üzerlerinde ancak bir koyun olsun. Ve hadiste: " **وما كان من خلِيطَيْنِ، فإنهما يتراجعانِ بينهما بالسَّوِيَّةِ** ". **الخَلِيطانِ**: davarı paylaşmamış iki ortak. İkisinin **تَراجُعُهما**’sı: develerde **خَليطَيْنِ** olmalarıdır; onda koyun vacip olur; develer ikisinden birinin elinde bulunur; onun sadakası ondan alınır; sonra ortağına eşitlikle rücu eder. Ve " **نَهَى عن الخَلِيطَيْنِ أن يُنَبَّذَا** ": yani birlikte nebiz yapılan **البُسْر** ve hurmadan; yahut üzüm ve kuru üzümden; yahut ondan ve hurmadan ve bunun benzeri, karışık olarak nebiz yapılan şeylerden; çünkü ona değişme ve sarhoş etme çabuk gelir. Ve insanlardan **أخلاطٌ**; ve **خَليطٌ** ve **خُلَّيْطَى** ( **سُمَّيْهَى** gibi) ve hafifletilir: karışık ayaktakımı; bunların tekili yoktur. Ve **خُلَّيْطَى** içine düştüler; ve hafifletilir; yani: karışıklığa.
Ve malları **خِلِّيطَى** ( **خِلِّيفَى** gibi): karışıktır. Ve **المِخْلَطُ** ( **مِنْبَر** ve **مِحْرَاب** vezninde): işlere karışan kimse. Ve o **مِخْلَطٌ مِزْيَلٌ**’dir; nitekim denir: **راتِقٌ فاتِقٌ**. Ve **الخَلْطُ** (fetha ile) ve **كتِف** ve **عُنُق** gibi: insanlarla karışan, onlara dalkavukluk eden; ve kadınlarını ve eşyasını insanlar arasına atan. Ve **رجلٌ خَلْطٌ**: **الخلاطَةِ** (fetha ile) açık olan; ahmak. Ve **خالَطَهُ** hastalık: ona musallat oldu; kurt koyuna: içine düştü; kadına: onunla cinsel birleşti. Ve **أخْلَطَ** at: koşusunda kısalttı; **كاخْتَلَطَ**. **الفَحْلُ**: dişiyle karıştı. Ve **أخْلَطَهُ** deveci, ve **أخْلَطَ له**: içeri sokmada hata etti; böylece kamışını doğrulttu. Ve **اسْتَخْلَطَ** o: kendi tarafından yaptı. Ve **اخْتَلَطَ**: aklı bozuldu; deve: semirdi. Ve " **اخْتَلَطَ الليلُ بالتُّرابِ، الحابِلُ بالنابِلِ، المَرْعِيُّ بالهَمَلِ، الخاثِرُ** **الزُّبَّادِ** ": işin kapalılığı ve karışıklığı hakkında darb-ı mesel olarak söylenen misallerdir. Ve **خِلاطٌ** ( **كتاب** gibi): Ermeniyye’de bir köy; **أخْلاطٌ** deme. Ve **جملٌ مُخْتَلِطٌ** ve **ناقَةٌ مُخْتَلِطَةٌ**: içyağı etle karışıncaya kadar semirdiler.

تاج العروس:
خ ل ط
**خَلَطَهُ** yani **الشَّيْءَ** başkasıyla; **يَخْلِطُه** kesre ile; **خَلْطاً** ve **خَلَّطَهُ** **تَخْليطاً**: onu karıştırdı; sıvılarda yahut başkasında olmasından daha geneldir; ve karıştırmadan sonra hayvanlar ve taneler gibi şeylerde ayırt etmek mümkün olabilir. Ve **المَرْزوقِيّ** dedi: **الخَلْطِ**’ın aslı: şeyin parçalarının bazısının bazısına girmesidir; eğer genişletirsen, insanlarla çokça karışan kimseye **خَلِطٌ** denildi. Böylece **فاخْتَلَطَ الشَّيءُ**: karıştı. Ve **خالَطَهُ** **مُخالَطَةً** ve **خِلاطاً**: onunla karıştı. Ve **الخِلْطُ** (kesre ile): eğri ok ve yay; yani sapı bir eğrilik üzere biten ok; doğrultulsa bile eğrilmeye devam eder. Ve kavim de böyledir; şahidi İbnü’l-A‘râbî’nin sözü:
وأَنْتَ امْرُؤٌ خِلْطٌ إِذا هي أَرْسَلَتْ ... يَمينُك شَيْئاً أَمْسَكَتْه شِمالُكا
yani sen asla doğrulmazsın; ancak doğrultulsa bile eğrilmeye devam eden **القِدْح** gibisin. Ve yayın şahidi **المُتَنَخِّلِ الهُذَليِّ**’nin sözü:
وصَفْراءِ البُرايَةِ غَيْرِ خِلْطٍ ... كوَقْفِ العاجِ عاتِكَةِ اللِّياطِ
**اللّسَان**’da böyledir; ve benim **المُتَنَخِّل**’in şiirinde divanda okuduğum:
" وصَفْراءِ البُرَايَةِ عُودِ نَبْعٍ
Ve ikisinde de **اللام** kesrelenir. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: **الخِلْطُ**: ahmak; çoğulu: **أَخْلاط**; isim: **الخَلاَطَة** (fetha ile), ileride geleceği üzere. Ve şeyle karışan her şey **خَلِطٌ**’tir. Ve Ebû Saîd hadîsinde: " **كُنَّا نُرْزَقُ تَمْرَ الجَمْعِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ الله صَلّى اللهُ عليه وسَلّم** " ve o, hurmadan **الخِلْطُ**tur; yani çeşitli türlerden karışık olan; çoğulu: **أَخْلاطٌ**. Ve denir: **رَجُلٌ خِلْطٌ مِلْطٌ** (ikisinde de kesre ile): nesebi karışık. Ve **العُبَاب**’da: nesebi ayıplı. Ve **الأَصْمَعِيّ** dedi: **المِلْطُ**: kendisine nesep, baba ve anne bilinmeyen. Ama **خِلْط** hakkında iki söz vardır: birincisi onun nesebi karışık olmasıdır; ikincisi onun zina çocuğu olmasıdır. Ve sonuncuya göre **الأَعْشَى**’nın **جُهُنَّاماً**’ı, **بَني عَبْدان**’dan birini hicvederek söylediği şu söz tefsir edilmiştir:
أَتَانِي مَا يَقُولُ لِيَ ابنُ بَظْرا ... أَقَيْسٌ يا ابنَ ثَعْلَبَةِ الصَّباحِ

**لِعَبْدانَ ابنِ عاهِرَةٍ وخِلْطٍ** ... kökü sarsak, çevreleri bozuk.

Ve bir kadın **خِلْطَةٌ** (kesre ile): insanlarla karışık; örtünen. Aynı şekilde bir erkek **خِلْطٌ**.

Ve insanın **أَخْلاطُ**’ı: yapısının üzerine bina edildiği dört mizacı.

Ve **الخَلِيطُ** (emîr vezninde): ortak. Ondan hadis: “İki **خَلِيط**’ten olan şeyde, ikisi aralarında eşitlikle birbirlerine rücû ederler” — geleceği üzere.

Ve **الخَلِيطُ**: içme hakkı, yol ve bunun benzeri gibi mülkiyet haklarında ortak olan. Ondan hadis, yani şüf‘a hadisi: “**الشَّريكُ** **الخَلِيط**’ten daha evlâdır; **الخَلِيطُ** da komşudan daha evlâdır.” Böylece **الخَلِيطُ**’in manası geçti; **الشَّريكُ** ile muradı: şüyû‘da ortak olan.

Ve **الخَلِيطُ**: koca.

Ve **الخَلِيطُ**: amcaoğlu.

Ve **الخَلِيطُ**: işleri bir olan kavim.

Cevherî dedi: O, tekil ve çoğuldur. Ve şu beyti okudu:
“Şüphesiz **الخَلِيطَ** ayrılığı ciddiye aldılar da kopup gittiler;
Sana, vaat ettikleri işin vaadini boşa çıkardılar.”

İbn Berrî dedi: Doğrusu:
“Şüphesiz **الخَلِيطَ** ayrılığı ciddiye aldılar da soyunup çıktılar.”
Ve “yalnız kaldılar” diye de rivayet olunur.

Sonra bu manayı Arap şairlerinden bir cemaat için okudu. Beşâme b. el-Ğadîr dedi:
“Şüphesiz **الخَلِيطَ** ayrılığı ciddiye aldılar da erkenden çıktılar;
Bir niyet için; sonra ne döndüler ne de beklediler.”

İbn Meyyâde dedi:
“Şüphesiz **الخَلِيطَ** ayrılığı ciddiye aldılar da atıldılar;
Yaptıkları işin miktarını artırmadılar.”

Nehşel b. Harrî dedi:
“Şüphesiz **الخَلِيطَ** ayrılığı ciddiye aldılar da erkenden çıktılar;
Senin özlemini, kümeleri olan mahfeler coşturdu.”

Bunun benzerini Hüseyin b. Mutayr için, İbn er-Rikâ‘ için, Ömer b. Ebî Rebî‘a için, Cerîr için ve Nusayb için okudu. Ve Sâğânî, Cevherî’nin okuduğunu doğru üzere Ebû Umeyye el-Fadl b. Abbâs el-Lehebî için okudu; onda “soyundular” dedi; İbn Berrî’nin zikrettiği gibi. Ve Cerîr için, Bişr b. Ebî Hâzim için ve Tırimmâh için bunun manasında okudu; ve Tırimmâh için bunun manasında. Eğer bunun hepsini beyan etmek isteseydik, alan bize uzardı; bu yüzden sözü kısaltmayı seçtik.

Ve kavmin **خَليطُ**’u: karışan kimse; tıpkı nedîmin münâdim için, celîsin mücâlis için olması gibi; Sıhâh’ta olduğu üzere. Ve denildi: Ancak ortaklıkta olur. Çoğulu: iki damme ile **خُلُطٌ**. Va‘le el-Cermî dedi:
“Cerm’in komşusuna sor: Onlar için bir savaş mı işledin,
Komşuluklar arasındaki **الخُلُطِ**’u ayıran?”

Ayrıca **خُلَطاء** üzerine de cem‘ olunur. Ondan Yüce’nin sözü: “Ve şüphesiz **الخُلَطاء**’dan birçoğu, bazısı bazısına mutlaka azgınlık eder.”

İbn Arafe dedi: **الخَلِيطُ**: ticarette yahut borçta yahut muamelede yahut komşulukta seninle karışan kimsedir.

Cevherî dedi: Onların şiirlerinde **الخَلِيط**’in zikri ancak şu sebeple çok oldu: Onlar ot günlerinde otlak ararlardı; böylece onlardan türlü kabileler bir yerde toplanırdı; aralarında ülfet meydana gelirdi. Ayrılıp da yurtlarına döndüklerinde bu onlara kötü gelirdi.

Ve yemden **الخَلِيطُ**: samanla karışık çamur; yahut: **قَتٍّ** ile karışık saman.

Ve **لَبَنٌ خَليطٌ**: **حَازِرٍ** ile karışık tatlı.

Ve **سَمْنٌ خَليطٌ**: içinde iç yağ ve et bulunan.

Ve **الخَلِيطَةُ** (هاء ile): devenin, koyun sütü üzerine sağılması; yahut koyunun keçi üzerine sağılması; ve bunun tersi, yani keçinin koyun üzerine.

Ve **الخِلاطُ** (kesre ile): develerin, insanların ve davarların karışması. Sa‘leb okudu:
“**الخِلاَطِ**’ın **بُعْكُوكَةِ**’sinden çıkarlar.”

Ve mecazdandır: **الخِلاَطُ**: erkeğin dişiye karışması; **الفَحْل**’in **النَّاقَةَ**’yı, **ثِيلُه**’u onun **حَيَاهَا**’sına karıştığı zaman karıştırması. Bunu **اللَّيْثُ** söylemiştir. Ve mecazdandır: **الخِلاَطُ**: erkeğin aklında kendisine karışılması; ve gerçekten **خُولِطَ** **خِلاطاً**; artık o **مُخالَطٌ**’tır. Ve hadiste: “**لا خِلاطَ ولا شِناقَ في الصَّدَقَةِ**” Ve bir rivayette: “**لا خِلاطَ ولا وِراطَ**”. Ve onu **ابن سِيدَه** açıklamıştır; şöyle dedi: O, iki **الخَلِيطَيْن** yani iki **الشَّريكَيْن** arasında yüz yirmi koyun bulunmasıdır; ikisinden birinin sekseni, ötekinin kırkı vardır; sonra **المُصَدِّقُ** geldiğinde ve ondan alırsa — ve eğer “sonra **المُصَدِّقُ** ondan aldığında” deseydi daha kısa olurdu; bu, **المُحْكَمِ**’in de nassıdır — iki koyun (alır); seksenin sahibi kırkın sahibine bir koyunun üçte birini geri verir; böylece onun üzerine bir koyun ve üçte bir olur; ötekinin üzerine ise koyunun üçte ikisi olur. Ve eğer **المُصَدِّقُ** yirmi ile yüz (yirmiden) bir koyun alırsa, seksenin sahibi kırkın sahibine koyunun üçte ikisini geri verir; nüshalarda böyledir; **المُحْكَمِ**’in nassı ise “koyunun üçte biri”dir; böylece onun üzerine koyunun üçte ikisi olur, ötekinin üzerine ise koyunun üçte biri olur. Dedi: **الوِراطُ**: aldatma ve hiledir. Yahut sadakada kesre ile **الخِلاطُ**. Ve gizli değildir ki onun sözü: “yahut **الخِلاطُ**”, sonra onu kesre ile ضبط etmesi ve “**في الصَّدَقَةِ**” kaydını artırması; bütün bunlar ona muhtaç değildir; ancak yerinde olmayan bir uzatmadır. Ve “yahut o, dağınık olanı bir araya getirmen(iz)dir” dediğinde yeterli olurdu; sanki bununla **الجَوْهَرِيّ**’nin sözüne işaret etti; zira o şöyle dedi: Hadis ise: “**لا خِلاَطَ ولا وِرَاطَ**”; denilir ki o, şu sözü gibidir: “**لا يُجْمِعُ بَيْنَ مُتَفَرِّقٍ ولا يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ خَشْيَةَ الصَّدَقَة**”. **الأّزْهَرِيّ** dedi: Bunun tefsiri şudur: Nebî sallallahu aleyhi ve sellem, kırk koyuna sahip olup üzerinden yıl geçen kimseye bir koyun vacip kıldı; yine, ondan daha fazlasına sahip olduğunda yüz yirminin tamamına kadar onda bir koyun vardır; sonra yüz yirminin üzerine bir koyun arttığında onda iki koyun vardır. Dağınık olanı bir araya getirmenin sureti, mesela üç kişinin yüz yirmiye sahip olmasıdır; onların her birinin kırk koyunu vardır; tam bir yıl **خُلَطَاءَ** olmamışlardır; hâlbuki onların her birinin üzerine bir koyun vacip olmuştur; sonra **خُلَطَاءَ** olduklarında ve onu bir çoban üzerinde topladıklarında, onların üzerine bir koyun olur; çünkü karıştıklarında sadaka alınır. Ve **ابنُ الأَثيرِ** dedi: Dağınık olanı bir araya getirmeye gelince, o **الخِلاَطُ**’tır; bu da, üç kişinin olmasıdır; her birinin kırk koyunu vardır; artık onların her birinin üzerine bir koyun vacip olmuştur; sonra **المُصَدِّقُ** onları gölgelediğinde, onda kendilerinin üzerine ancak bir koyun olmasın diye onu bir çoban üzerinde toplarlar. Dedi: Toplu olanı ayırmaya gelince: iki kişinin ortak olmasıdır; onların her birinin yüz koyunu ve bir koyunu vardır; böylece onların iki malında koyunlar olur; sonra **المُصَدِّقُ** ikisini gölgelediğinde, koyunlarını ayırırlar; böylece her birinin üzerine ancak bir koyun olur. **الشَّافعيّ** dedi: Bu husustaki hitap **المُصَدِّقِ**’e ve mal sahibinedir. Dedi: **الخَشْيَةُ** iki korkudur: **السَّاعي**’nin sadakanın azalmasından korkması ve mal sahibinin malının azalmasından korkması; böylece onların her birine, malda toplama ve ayırmadan bir şey ihdas etmemesi emredildi. Dedi: Bu, **الشَّافِعِيِّ** mezhebi üzerinedir; çünkü **الخُلْطَةُ** onun yanında etkileyicidir; ve hadisin manası, etkiyi nefy için **الخِلاط**’ın nefyi olur; sanki o şöyle der: zekâtı azaltmada ve çoğaltmada **الخُلْطَةِ**’nin etkisi yoktur. Ve hadiste ayrıca: “**وما كانَ من خَلِيطَيْنِ فإِنَّهما يَتَرَاجَعَانِ بَيْنَهُما بالسَّوِيَّةِ**”. **الأّزْهَرِيّ** dedi: Onu **أَبُو عُبَيْدٍ** hadisin garibinde zikretti ve onu vechi üzere tefsir etmedi; sonra **الأَمْوالِ** kitabında tefsirini güzelleştirdi; ve onu, **الشَّافِعِيُّ**’nin tefsir ettiği gibi tefsir etti. **الشَّافِعِيّ** dedi: **الخَليطَانِ**: hayvanı bölüşmemiş iki ortaktır; ve onların **بالسَّوِيَّةِ** ile birbirlerine rücu etmeleri: develerde iki **خَليطَيْنِ** olmalarıdır; onda koyun vacip olur; sonra develer onların birinin elinde bulunur.

Böylece ondan zekâtı alınır; sonra ortağa eşitlikle rücû eder. **الشَّافِعِيّ** dedi ki: İki **الخَليطانِ** (iki karışık ortak) bazen şu olur: iki adam, hayvanlarıyla birbirine karışır; her birinin hayvanı bilinse bile. Dedi ki: Birlikte ağıla döndürmedikçe, birlikte otlağa salmadıkça, birlikte sulamadıkça ve erkekleri birbirine karışık olmadıkça iki **خَليطَيْنِ** olmazlar. Böyle olurlarsa her hâlde bir kişinin zekâtı gibi zekâtlandırılırlar. Dedi ki: Eğer ağılda yahut sulamada yahut erkeklerde ayrılırlarsa, iki **خَليطَيْنِ** değildirler; iki kişinin zekâtı gibi zekâtlandırılırlar. Dedi ki: Karıştıkları günden itibaren üzerlerinden bir yıl geçmedikçe iki **خَليطَيْنِ** olmazlar; karıştıkları günden itibaren üzerlerinden bir yıl geçince bir kişinin zekâtı gibi zekât verirler.

**ابنُ الأَثيرِ** bu hadisin tefsirinde dedi ki: **الخَلِيطُ**: karışan (muhâlit) demektir; bununla, malını ortağının malıyla karıştıran ortağı kasteder. İkisi arasındaki **التَّراجُعُ** şudur: Meselâ ikisinden birinin kırk sığırı, ötekinin otuz sığırı olur ve malları karışık olur; böylece zekât memuru kırktan bir **مُسِنَّةً**, otuzdan bir **تَبيعاً** alır; sonra **المُسِنَّةِ**yi veren, onun üç yedisiyle ortağına rücû eder; **التَّبيعِ**i veren de onun dört yedisiyle ortağa rücû eder; çünkü iki yaştan her biri, şüyû‘ üzere (ortaklık halinde) vâciptir; sanki mal bir kişinin mülküdür. Onun “**بالسَّوِيَّةِ**” sözünde, zekât memurunun ikisinden birine zulmedip ondan farzının üstünde bir fazlalık alması hâlinde, onunla ortağına rücû etmeyeceğine delil vardır; ancak fazlalık olmaksızın, vâcipten kendisine düşenin değerini ona tazmin eder. **التَّراجُعِ**da, bunu söyleyen kimse katında, malların aynlarını ayırt etmekle birlikte **الخُلْطَةَ**nın sahih olduğuna delil vardır.

**النَّبيذِ** hadîsinde: “**نَهَى عن الخَلِيطَيْنِ أَنْ يُنَبَّذَا**” (iki karışımın nebîz yapılmasını yasakladı) [vardır]. Yani iki sınıfın bir araya getirilmesini yasakladı: hurma ile kuru üzüm; yahut üzüm ile taze hurma. **الأّزْهَرِيّ** dedi ki: İçeceklerde gelen ve içilmesinin nehyinde gelen **الخَليطَيْنِ**in tefsirine gelince: o, hurma ile **البُسْرِ**den yahut üzüm ile kuru üzümden yapılan bir içkidir; yani **البُسْرِ** ile **التَّمْرش**in birlikte nebîz yapılması yahut üzüm ile kuru üzümün birlikte nebîz yapılması ve bunun benzeri, karışık olarak nebîz yapılan şeylerdir. Bunu ancak şu sebeple yasakladı: çünkü o vakit, şiddet ve mayalanma sebebiyle değişme ve sarhoş etme ona çabuk gelir.

İki **خَليطَيْنِ**den yapılmış **النَّبيذُ** hakkında bir topluluk, sarhoş etmese bile, hadisin zâhirini alarak onu haram kılmaya gitti; bununla **مالكٌ** ve **أَحمدُ** ve muhaddislerin çoğu dedi. Dediler ki: İçindeki şiddet meydana gelmeden önce onu içen, tek yönden âsidir; içindeki şiddet meydana geldikten sonra onu içen ise iki yönden âsidir: **الخَلِيطَيْنِ**i içmek ve sarhoş ediciyi içmek. Başkaları ise onda ruhsat verdi ve haram kılmayı sarhoş etmeye ta‘lîl ettiler.

Ve onda insanlar arasında **أَخْلاطٌ** vardır; ve **خَليطٌ** (vezin olarak) **أميرٍ** gibi; ve **خُلَّيْطَى** (vezin olarak) **سُمَّيْهَى** gibi; ve hafifletilir. Bu, **ابنِ عبَّادٍ**dandır: yani bir araya gelmiş, karışmış ayaktakımıdır; onun için tekil yoktur. Daha önce geçti ki **الخَلِيطَ** hem tekil hem çoğuldur: eğer tekil ise **خُلُطٍ** ve **خُلَطَاءَ** üzerine cem‘ olunur; eğer çoğul ise onun tekili yoktur. Bazı nüshalarda: yani karışık insanlar; birincisi daha doğru olanıdır.

Ve denilir: **خُلَّيْطَى** içinde vâki oldular; açık **الَّلامِ**ın şeddelenmesiyle; bunu **الجَوْهَرِيّ** nakletti; ve hafifletilir; bunu **الأّزْهَرِيّ** nakletti; yani karışma. **الصّحاح**’ta: yani işleri onlara karıştı. **الأّزْهَرِيّ** bir bedevîden şu beyti rivayet etti:

وكُنَّا **خُلَيْطَى** في الجِمَال فرَاعَنِي ... جِمَالِي تُوَالَى وُلَّهاً من جِمَالِكِ

Ve denilir: Malları aralarında **خِلِّيطَى**dır; **خِلِّيفَى** gibi; yani karışıktır; bu, mallarının bir kısmını bir kısmına karıştırdıkları zamandır.

Ve **المِخْلَطُ** (vezin olarak) **منْبَرٍ** ve **مِحْرابٍ** gibidir: işleri karıştıran ve onlardan ayrılan (müzâyil) kimsedir. **الصّحاح**’ta ve **المُحْكَم**’da ve **العُبَاب**’da: o, **مِخْلَطٌ مِزْيَلٌ**dir; denildiği gibi: **رَاتِقٌ فاتِقٌ**. **ثَعْلَبٌ** şu beyti rivayet etti:

يُلِحْنَ من ذِي دَأْبٍ شِرْواطِ ... صاتِ الحُدَاءِ شَظِفٍ **مِخْلاَطِ**

**المُحْكَم**’da olduğu üzere. **الصَّاغَانِيُّ**, **أَوْسِ بنِ حَجَرٍ**’den şu beyti rivayet etti:

وإِنْ قالَ لي ماذا تَرَى يَسْتَشِيرُني ... يَجِدْني ابنَ عمٍّ مَخْلَطَ الأَمْرِ **مِزْيَلاَ**

Dedi ki: **المِخْلاَط**a gelince: insanlarla çok karışan kimsedir. **رُؤْبَةُ** şu beyti rivayet etti:

فبِئْسَ عضُّ الخَرِفِ **المِخْلاَطِ**

ve **الوَغْلِ**; **ذِي النَّميمَةِ المِغْلاَطِ**. Ve mecazdandır: **الخَلْطُ** fetha ile; ve **كَكَتِفٍ** ve **عُنُقٍ** gibi; ikincisi Leys’ten, sonuncusu Sîbeveyh’ten. Sîrâfî onu açıkladı. Fetha ile olana gelince: o, **الخَالِطِ** mânâsında bir mastardır. İbnü’l-A‘râbî’nin kesra ile rivayet ettiği ise—ki o, insanlarla karışan kimsedir—onlara sevgi gösteren, onlara dalkavukluk eden olur; ve kadınlarını ve eşyasını insanların arasına atan kimse olur. İkincinin müennesi: **خَلِطَةٌ** **كفَرِحَةٍ**.

İbnü’l-A‘râbî rivayet etti: **رَجُلٌ خِلْطٌ**; **خَلِط** mânâsında. Ve inşâd etti:

" Ve sen, o salıverdiği vakit **خِلْطٌ** olan bir kimsesin "

Daha önce geçti; şöyle diyor: “Sen, sözle dalkavukluk eden, bağışta cimri bir kimsesin.” Ve **يَمِينُك** onun “**هي**” sözünden bedeldir. İstersen **هي**’yi kıssa hakkında kinaye kılarsın; bu, **الخِلْطِ**’ı **القَدَح** ile tefsir etmekten daha iyidir; daha önce takdim ettiğimiz gibi. Ve musannifin sözünde bir nazar vardır; öyleyse teemmül et.

Ve **رَجُلٌ خَلْطٌ**. Siyakı, onun fetha ile olduğunu gerektirir; doğru olan ise, Sâgânî’nin İbnü’l-A‘râbî’den naklettiği gibidir: **رَجُلٌ خَلِطٌ ككَتِفٍ**; fetha ile **الخَلاَطَةِ**si açık: aklı karıştırılmış bir ahmak; Ebü’l-Ameysel el-A‘râbî’den. Ve o mecazdır. Ve maddenin başında **الخِلْطُ** “ahmak” mânâsıyla geçti; onu ikinci defa iade etmek tekrar olur.

Ve mecazdandır: **خَالَطَهُ الدَّاءُ خِلاَطاً**: ona musallat oldu.

Ve mecazdandır: **خَالَطَ الذِّئبُ الغنَمَ خِلاَطاً**; içine düştüğü vakit. Leys inşâd etti:

" **الخِلاَطِ**ta koyun ehline zulmeder "

Ve mecazdandır: **خَالَطَ المرأَةَ خِلاَطاً**: onunla cima etti. Hadiste: “Guslü ne vacip kılar?” diye soruldu; dedi ki: " **الخَفْقُ والخِلاطُ** " yani cima; **المُخَالَطَةِ**den.

Haccâc’ın hutbesinde: “**الخِلاَطُ**un çoğalacağı vakit değildir.” yani: çiftleşmeyi.

Ve **أَخْلَطَ الفَرَسُ إِخْلاَطاً**: koşusunda kısalttı; İbn Düreyd’den; **اخْتَلَطَ** gibi.

Ve mecazdandır: **أَخْلَطَ الفَحْلُ إِخْلاَطاً**: dişiye karıştı; yani onun **ثِيلُه**’i onun **حَيَاء**’ına karıştı.

Ve mecazdandır: **أَخْلَطَهُ الجَمَّالُ** ve **أَخْلَطَ له**; sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’den: içeri sokmada hata ettiği vakit; sonra kamışını doğrultup onu **الحَيَاءِ**a soktu. Ve **اسْتَخْلَطَ** o: bunu kendi kendine yaptı.

Ebû Zeyd dedi: **الفَحْلُ** **النَّاقَةِ** üzerine çöktüğü vakit, onun **حَياء**’ına doğru yolu bulmayıp çoban yahut başkası onu içeri sokuncaya kadar; “Onu **إِخْلاَطاً** ile **أَخْلَطَهُ** ve **إِلْطافاً** ile **أَلْطَفَهُ**” denir; o da onu **يُخْلِطُه** ve **يُلْطِفُه**. Eğer deve bunu kendi kendine yaparsa: “O, **اسْتَخْلَطَ** ve **اسْتَلْطَفَ**” denir. İbn Fâris, **الاسْتِخْلاطَ**ı **الإِخْلاَطِ** gibi kıldı.

Ve **اخْتَلَطَ فلانٌ**: aklı bozuldu. Ve **اخْتَلَطَ عَقْلُه**; değiştiği vakit; o da **مُخْتَلِطٌ**dur.

Ve mecazdandır: **اخْتَلَطَ الجَمَلُ**; semirdiği vakit, ta ki yağı etiyle karıştı; İbn Şümeyl’den.

Ve denir: **اخْتَلَطَ اللَّيلُ بالتُّرابِ**. Ve yine: **اخْتَلَطَ الحابِلُ بالنَّابِلِ**; yani tuzak kuran, okla atanla (karıştı). Ve denildi: çözgü atkıyla. Ve yine: **اخْتَلَطَ المَرْعِيُّ بالهَمَلِ**. Ve yine: **اخْتَلَطَ الخاثِرُ بالزُّبادِ**; o da **كغُرابٍ** gibidir: **الزُّبْدُ**; çalkalamada pıhtılaştığı vakit; yani bozulduğu vakit. Ve denildi: o, ince süttür. Ve **كرُمَّانٍ** olarak rivayet edilir; o, bir ottur: ekşimiş süte düştüğü vakit, ondan ayıklanması güçleşir. Ve dört emsal vardır; işin müphem oluşunda ve karışıklığında darb olunur. Ve **العُبَاب**’da: işin iç içe geçmesinde.

Dedim: birincisi Ebû Zeyd’dendir; üçüncüsü de böyledir. Ve dedi ki: bu, kavme işlerinin karıştığı vakit söylenir. Ve denir: sonuncusu, hakkın bâtılla karışmasında darb olunur. Ve sonuncusu, iş kendilerine müşkil olup onda bir görüş üzere azmetmeyen bir kavim için darb olunur. Ve birincisi işin müphemliğinde, ikincisi onun iç içe geçmesindedir. Sanki musannif, hepsinin dönüşünü tek bir mânâya kılmıştır; bu, teemmül yeridir.

Ve **خِلاَطٌ ككِتابٍ**: Ermeniye’de meşhur bir köydür. Ve avamın dilinde olduğu üzere elif ile **أَخلاَطٌ** deme.

İbn Şümeyl dedi: **جَمَلٌ مُخْتَلِطٌ** ve **ناقةٌ مُخْتَلِطةٌ**; semirdikleri vakit, ta ki yağ etle karıştı. Bu, onun evvelce söylediği “ve deve semirdi” sözüyle birlikte, tekrar ve tek lafzın iki mahalde ayrılmasıdır. Ve o gariptir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: kesra ile **الخِلْطُ**: **أَخلاطِ الطِّيبِ**in bir teki; **الصّحاح**’ta olduğu gibi. Ve ilaç karışımları ve benzeri gibi, karışımlardan her türün adı.

Ve **نَجْوٌ خِلْطٌ**: bir kısmı bir kısmına karışmış.

Ve **المِخْلَطُ كمِنْبَرٍ**: şeyleri karıştırıp onları dinleyenlere ve bakanlara karışık gösteren kimse.

Ve işte **التَّخْليطُ**: onda ifsat; Cevherî onu nakletti. Ve yine: **الخِلِّيطَى كخِصِّيصَى**.

Ve **خَلَطَ القومُ خَلْطاً**. Ve **خَلَطَهم**: onlara karıştı.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **خَلِطَ الثَّلاثَةَ رَجُلٌ كفَرِحَ**: onlarla karıştı.

Ve damme ile **الخُلْطَةُ**: ortaklık; **الصّحاح**’ta olduğu gibi.

Ebû Hanîfe dedi: Adam, develerini suya götürmüş olan adamla karşılaşır; o da tazeyi acele ettirmiştir; istese onu geciktirirdi. Der ki: “Gerçekten sen, bir daha asla benzerini bulmayacağın bir **خَليطاً**dan ayrıldın”; yani kırkımı.

Araplar der: “Hummadan daha **أَخْلَطَ**”; onun kendisine sevgi gösteren, ona dalkavukluk eden olduğunu kastederler; ona gelişini ve ona alışmasını, sevgi gösteren dalkavuk âşığın yaptığı gibi; ve o mecazdır.

**الصّحاح**’ta: Ebû Ubeyde dedi: A‘câc ile Humeyd el-Arkat, **الطَّاءِ** üzere iki urcûzede çekiştiler. Humeyd dedi ki: “**الخِلاَطَ** ey Ebâ’ş-Şa‘sâ!” A‘câc dedi ki: “**الفِجَاجُ** bundan daha geniştir ey kardeşimin oğlu”; yani: benim urcûzemi senin urcûzenle karıştırma.

Dedim: A‘câc’ın urcûzesi onun şu sözüdür:

" Ve bağın uzak olduğu bir belde
" Meçhul; hatâ edenin adımını helâk eder "

Ve Humeyd el-Arkat’ın urcûzesi onun şu sözüdür:

" Sana, ev **بالمطَاطِ** ile coştu "

" **بَيْنَ اللّيَاحَيْنِ**: (bu) **فَذِي أُرَاطِ**’tadır. Ve **اخْتَلَطَ عَقْلُه**: bozuldu. Ve **خَالَطَ** kalbini büyük bir keder karıştırdı. Ve bu mecazdır. Ve **الوَسْوَسَة** hadîsinde: "Ve şeytan **الخِلاَطَ**’ı arayarak geri döndü" yani namaz kılanın kalbini vesvese ile karıştırır. İbnü’l-A‘râbî **خِلاَطَ الإِبلِ**’i başka bir mânâ ile tefsir etti de şöyle dedi: O, adamın başka bir ağıla gelmesi, ondan bir deve alması ve onu, sahibinden gizlice, kendi dişi devesinin üzerine sıçratmasıdır. Yine dedi: **الخُلُطُ** (iki damme ile): mevlâlar; yine: safâ komşuları. Ve **الخَليطُ**: komşudur. Cerîr dedi ki:
" **بَانَ الخَليطُ** ولوْ طُووِعْتُ مَا بَانا
Ve **الخِلاَطُ**: müstehcen söz; bunu Sa‘leb söyledi ve şu beyti rivayet etti:
فَلَمَّا دَخَلْنَا أَمْكَنَتْ من عِنَانِهَا ... وأَمْسَكْتُ من بعضِ **الخِلاَطِ** عِنَانِي
Dedi ki: Müstehcen söz söyledi; ben de kendimi ondan tuttum. Ve **الخِلْطُ** (kesre ile): zinâ çocuğu. Ve **الأَخْلاطُ**: insanlardan ahmaklar. Ve bunun gibi **الخُلُط** (iki damme ile) de (böyledir). Ve **اهْتَلَبَ** kılıcı kınından, ve **امْتَرَقَه** ve **اعْتَقَّه** ve **اخْتَلَطَه**: onu çekip çıkardığında. Cürcânî dedi ki: asl olan **اخْتَرَطَه**’dır; sanki **الَّلام** ondan bedel kılınmıştır. Ve bunda bir nazar vardır. Ve **الخِلْطُ** (ketif gibi): güzel huylu (kimse). Ve bize insanlardan **خُلَّيْطٌ** geldi, **قُبَّيْطٍ** gibi; yani karışıklar; İbn Abbâd’dan. Ve **أَخْلَطَ** adam: **اخْتَلَطَ**. Rü’be dedi ki:
" والحافِرُ الشَّرَّ متَى يَسْتَنْبِطِ
" يَنْزِعْ ذَمِيماً وَجِلاً أَو يَخْلِطِ
Ve mecazdan: **اخْتَلَطُوا** savaşta ve **تَخَالَطُوا**: birbirine dolaştuklarında. Ve o, işinde bir **تَخْليطٍ** içindedir. Ve malını **تَخَاليطَ**’tan topladı. Ve denilir: ok ona **خَالَطَه**. Ve **خَالَطَهُم** ve **خالَقَهُم** bir mânâdadır. Ve **ابنُ المُخَلِّطَة** (muhaddise gibi): muhaddislerdendir.
