# خلط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%84%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خلط

خلطه، أي الشيء، بغيره يخلطه، بالكسر، خلطا، وخلطه تخليطا: مزجه، أعم من أن يكون في المائعات أو غيرها، وقد يمكن التمييز بعد الخلط في مثل الحيوانات والحبوب. وقال المرزوقي: أصل الخلط: تداخل أجزاء الشيء بعضها في بعض وإن توسع فقيل: خلط لمن يختلط كثيرا بالناس، فاختلط الشيء: امتزج. وخالطه مخالطة وخلاطا: مازجه. والخلط، بالكسر: السهم والقوس المعوجان، أي السهم الذي ينبت عوده على عوج، فلا يزال يتعوج وإن قوم. وكذلك القوم، وشاهده قول ابن الأعرابي:
  وأنت امرؤ خلط إذا هي أرسلت                      يمينك شيئا أمسكته شمـالـكـا أي إنك لا تستقيم أبدا، وإنما أنت كالقدح الذي لا يزال يتعوج وإن قوم، وشاهد القوس قول المتنخل الهذلي:
  وصفراء البراية غير خلط                      كوقف العاج عاتكة اللياط هكذا في اللسان، والذي قرأته في شعر المتنخل في الديوان:
  وصفراء البراية عود نبع ويكسر اللام فيهما. وعن ابن الأعرابي: الخلط: الأحمق، والجمع: أخلاط، والاسم: الخلاطة، بالفتح، كما سيأتي. وكل ما خالط الشيء فهو خلط، وفي حديث أبي سعيد:  كنا نرزق تمر الجمع على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم  وهو الخلط من التمر، أي المختلط من أنواع شتى، والجمع: أخلاط. ويقال: رجل خلط ملط، بالكسر فيهما: مختلط النسب، وفي العباب: موصوم النسب، وقال الأصمعي: الملط: الذي لا يعرف له نسب ولا أب، وأما خلط ففيه قولان: أحدهما أنه المختلط النسب، والثاني: أنه ولد الزنا، وبالأخير فسر قول الأعشى يهجو جهناما، أحد بني عبدان:
  أتاني ما يقول لي ابن بـظـرا                      أقيس يا ابن ثعلبة الـصـبـاح
  لعبدان ابن عـاهـرة وخـلـط                      رجوف الأصل مدخول النواحي وامرأة خلطة، بالكسر: مختلطة بالناس متحجبة، وكذلك رجل خلط. وأخلاط الإنسان: أمزجته الأربعة التي عليها بنيته. والخليط، كأمير: الشريك، ومنه الحديث:  ما كان من خليطين فإنهما يتراجعان بينهما بالسوية  كما سيأتي. والخليط: المشارك في حقوق الملك كالشرب والطريق ونحو ذلك، ومنه الحديث، أي حديث الشفعة:  الشريك أولى من الخليط، والخليط أولى من الجار  ، فالخليط تقدم معناه وأراد بالشريك: المشارك في الشيوع. والخليط: الزوج. والخليط: ابن العم. والخليط: القوم الذين أمرهم واحد. قال الجوهري: وهو واحد وجمع، وأنشد:
  إن الخليط أجدوا البين فانصرمواوأخلفوك عد الأمر الذي وعدوا قال ابن بري: صوابه:
  إن الخليط أجدوا البين فانجردوا ويروى: فانفردوا، ثم أنشد هذا المعنى لجماعة من شعراء العرب، قال بشامة بن الغدير:
  إن الخليط أجدوا البين فابتكروالنية ثم ما عادوا ولا انتظروا وقال ابن ميادة:
  إن الخليط أجدوا البين فاندفعواوما ربوا قدر الأمر الذي صنعوا وقال نهشل بن حري:
  إن الخليط أجدوا البين فابتكرواواهتاج شوقك أحداج لها زمر

  وأنشد مثل ذلك للحسين بن مطير، ولابن الرقاع، ولعمر بن أبي ربيعة، وجرير، ونصيب، وأنشد الصاغاني ما أنشد الجوهري على الصواب لأبي أمية الفضل بن عباس اللهبي، وقال فيه: فانجردوا، كما ذكره ابن بري، وأنشد لجرير، وبشر بن أبي خازم، والطرماح في معنى ذلك، والطرماح في معنى ذلك، ولو أردنا بيان ذلك كله لطال بنا المجال، فاخترنا اختصار المقال. وخليط القوم: المخالط، كالنديم للمنادم، والجليس للمجالس، كما في الصحاح، وقيل: لا يكون إلا في الشركة، والجمع: خلط، بضمتين، قال وعلة الجرمي:
  سائل مجاور جرم هل جنيت لهم                      حربا تفرق بين الجيرة الخلـط ويجمع أيضا على خلطاء، ومنه قوله تعالى:  وإن كثيرا من الخلطاء ليبغي بعضهم على بعض  . وقال ابن عرفة: الخليط: من خالطك في متجر أو دين أو معاملة أو جوار. وقال الجوهري: وإنما كثر ذكر الخليط في أشعارهم لأنهم كانوا ينتجعون أيام الكلإ فتجتمع منهم قبائل شتى في مكان واحد، فتقع بينهم ألفة، فإذا تفرقوا ورجعوا إلى أوطانهم ساءهم ذلك. والخليط من العلف: طين مختلط بتبن، أو: تبن مختلط بقت. ولبن خليط: حلو مختلط بحازر. وسمن خليط: فيه شحم ولحم. والخليطة، بهاء: أن تحلب الناقة على لبن الغنم، أو تحلب الضأن على المعزى، وعكسه، أي المعزى على الضأن. والخلاط، بالكسر: اختلاط الإبل والناس والمواشي، أنشد ثعلب:
  يخرجن من بعكوكة الخلاط

  ومن المجاز: الخلاط: مخالطة الفحل الناقة إذا خالط ثيله حياها. قاله الليث. ومن المجاز: الخلاط: أن يخالط الرجل في عقله، وقد خولط خلاطا، فهو مخالط. وفي الحديث:  لا خلاط ولا شناق في الصدقة  وفي رواية:  لا خلاط ولا وراط  . وقد فسره ابن سيده فقال: هو أن يكون بين الخليطين، أي الشريكين، مائة وعشرون شاة، لأحدهما ثمانون، وللآخر أربعون، فإذا جاء المصدق وأخذ منها - ولو قال: فإذا أخذ المصدق منها، كان أخصر، وهو نص المحكم أيضا - شاتين رد صاحب الثمانين على صاحب الأربعين ثلث شاة فيكون عليه شاة وثلث، وعلى الآخر ثلثا شاة. وإن أخذ المصدق من العشرين والمائة شاة واحدة رد صاحب الثمانين على صاحب الأربعين ثلثي شاة، هكذا في النسخ، ونص المحكم ثلث شاة، فيكون عليه ثلثا شاة، وعلى الآخر ثلث شاة، قال: والوراط: الخديعة والغش. أو الخلاط، بالكسر، في الصدقة، ولا يخفى أن قوله: أو الخلاط، ثم ضبطه بالكسر، وزيادة قيد في الصدقة كل ذلك غير محتاج إليه، وإنما هو تطويل في غير محله، وكان يكفي إذا قال: أو هو أن تجمع بين متفرق، كأنه أشار به إلى قول الجوهري، حيث قال: وأما الحديث:  لا خلاط ولا وراط  فيقال: هو كقوله:  لا يجمع بين متفرق، ولا يفرق، بين مجتمع خشية الصدقة  قال الأزهري: وتفسير ذلك أن النبي صلى الله عليه وسلم أوجب على من ملك أربعين شاة، فحال عليها الحول، شاة، وكذلك إذا ملك أكثر منها إلى تمام مائة وعشرين ففيها شاة واحدة، فإذا زادت شاة واحدة على مائة وعشرين ففيها شاتان. وصورة الجمع بين المتفرق بأن يكون ثلاثة نفر مثلا ملكوا مائة وعشرين لكل واحد منهم أربعون شاة، ولم يكونوا خلطاء سنة كاملة، وقد وجب على كل واحد منهم شاة، فإذا صاروا خلطاء وجمعوها على راع واحد، فعليهم شاة واحدة؛ لأنهم يصدقون إذا اختلطوا، وقال ابن الأثير: أما الجمع بين المتفرق فهو الخلاط، وذلك أن يكون ثلاثة نفر لكل واحد أربعون شاة، فقد وجب على كل واحد منهم شاة، فإذا أظلهم المصدق جمعوها على راع واحد لكيلا يكون عليهم فيها إلا شاة واحدة. قال: وأما تفريق المجتمع: فأن يكون اثنان شريكان، ولكل واحد منهما مائة شاة وشاة، فيكون عليهما في ماليهما شياه، فإذا أظلهما المصدق فرقا غنمهما، فلم يكن على كل واحد إلا شاة واحدة. قال الشافعي: الخطاب في هذا للمصدق، ولرب المال، قال: والخشية خشيتان: خشية الساعي أن تقل الصدقة، وخشية رب المال أن يقل ماله، فأمر كل واحد منهما أن لا يحدث في المال شيئا من الجمع والتفريق. قال: هذا على مذهب الشافعي، إذ الخلطة مؤثرة عنده، ويكون معنى الحديث نفي الخلاط لنفي الأثر، كأنه يقول: لا أثر للخلطة في تقليل الزكاة وتكثيرها. وفي الحديث أيضا:  وما كان من خليطين فإنهما يتراجعان بينهما بالسوية  قال الأزهري: ذكره أبو عبيد في غريب الحديث، ولم يفسره على وجهه، ثم جود تفسيره في كتاب الأموال، وفسره على نحو ما فسره الشافعي، قال الشافعي: الخليطان: الشريكان لم يقتسما الماشية، وتراجعهما بالسوية: أن يكونا خليطين في الإبل تجب فيها الغنم، فتوجد الإبل في يد أحدهما

  فتؤخذ منه صدقتها، فيرجع على شريكه بالسوية، قال الشافعي: وقد يكون الخليطان: الرجلين يتخالطان بماشيتهما، وإن عرف كل واحد ماشيته، قال: ولا يكونان خليطين حتى يريحا ويسرحا ويسقيا معا، وتكون فحولهما مختلطة، فإذا كانا هكذا صدقا صدقة الواحد بكل حال. قال: وإن تفرقا في مراح أو سقي أو فحول فليسا خليطين، ويصدقان صدقة الاثنين. قال: ولا يكونان خليطين حتى يحول عليهما حول من يوم اختلطا، فإذا حال عليهما حول من يوم اختلطا زكيا زكاة الواحد. وقال ابن الأثير في تفسير هذا الحديث: الخليط: المخالط، ويريد به الشريك الذي يخلط ماله بمال شريكه. والتراجع بينهما هو أن يكون لأحدهما مثلا أربعون بقرة وللآخر ثلاثون بقرة، ومالهما مختلط، فيأخذ الساعي عن الأربعين مسنة، وعن الثلاثين تبيعا، فيرجع باذل المسنة بثلاثة أسباعها على شريكه، وباذل التبيع بأربعة أسباعه على الشريك، لأن كل واحد من السنين واجب على الشيوع، كأن المال ملك واحد. وفي قوله: بالسوية، دليل على أن الساعي إذا ظلم أحدهما فأخذ منه زيادة على فرضه، فإنه لا يرجع بها على شريكه، وإنما يضمن له قيمة ما يخصه من الواجب دون الزيادة. وفي التراجع دليل على أن الخلطة تصح مع تمييز أعيان الأموال عند من يقول به. وفي حديث النبيذ:  نهى عن الخليطين أن ينبذا  . أي نهى أن يجمع بين صنفين: تمر وزبيب، أو عنب ورطب. قال الأزهري: وأما تفسير الخليطين الذي جاء في الأشربة، وما جاء في النهي عن شربه فهو شراب يتخذ من التمر والبسر، أو العنب والزبيب، يريد: ما ينبذ من البسر والتمرش معا، أو من العنب والزبيب معا، ونحو ذلك مما ينبذ مختلطا، وإنما نهى عن ذلك لأنه يسرع إليه حينئذ التغير والإسكار للشدة والتخمير.خذ منه صدقتها، فيرجع على شريكه بالسوية، قال الشافعي: وقد يكون الخليطان: الرجلين يتخالطان بماشيتهما، وإن عرف كل واحد ماشيته، قال: ولا يكونان خليطين حتى يريحا ويسرحا ويسقيا معا، وتكون فحولهما مختلطة، فإذا كانا هكذا صدقا صدقة الواحد بكل حال. قال: وإن تفرقا في مراح أو سقي أو فحول فليسا خليطين، ويصدقان صدقة الاثنين. قال: ولا يكونان خليطين حتى يحول عليهما حول من يوم اختلطا، فإذا حال عليهما حول من يوم اختلطا زكيا زكاة الواحد. وقال ابن الأثير في تفسير هذا الحديث: الخليط: المخالط، ويريد به الشريك الذي يخلط ماله بمال شريكه. والتراجع بينهما هو أن يكون لأحدهما مثلا أربعون بقرة وللآخر ثلاثون بقرة، ومالهما مختلط، فيأخذ الساعي عن الأربعين مسنة، وعن الثلاثين تبيعا، فيرجع باذل المسنة بثلاثة أسباعها على شريكه، وباذل التبيع بأربعة أسباعه على الشريك، لأن كل واحد من السنين واجب على الشيوع، كأن المال ملك واحد. وفي قوله: بالسوية، دليل على أن الساعي إذا ظلم أحدهما فأخذ منه زيادة على فرضه، فإنه لا يرجع بها على شريكه، وإنما يضمن له قيمة ما يخصه من الواجب دون الزيادة. وفي التراجع دليل على أن الخلطة تصح مع تمييز أعيان الأموال عند من يقول به. وفي حديث النبيذ:  نهى عن الخليطين أن ينبذا  . أي نهى أن يجمع بين صنفين: تمر وزبيب، أو عنب ورطب. قال الأزهري: وأما تفسير الخليطين الذي جاء في الأشربة، وما جاء في النهي عن شربه فهو شراب يتخذ من التمر والبسر، أو العنب والزبيب، يريد: ما ينبذ من البسر والتمرش معا، أو من العنب والزبيب معا، ونحو ذلك مما ينبذ مختلطا، وإنما نهى عن ذلك لأنه يسرع إليه حينئذ التغير والإسكار للشدة والتخمير.

  والنبيذ المعمول من خليطين ذهب قوم إلى تحريمه وإن لم يسكر، أخذا بظاهر الحديث، وبه قال مالك وأحمد وعامة المحدثين، قالوا: من شربه قبل حدوث الشدة فيه فهو آثم من جهة واحدة، ومن شربه بعد حدوثها فيه فهو آثم من جهتين: شرب الخليطين، وشرب المسكر. وغيرهم رخص فيه، وعللوا التحريم بالإسكار. وبها أخلاط من الناس وخليط، كأمير، وخليطى، كسميهى ويخفف، وهذه عن ابن عباد، أي أوباش مجتمعون مختلطون، لا واحد لهن. وتقدم أن الخليط واحد وجمع، فإن كان واحدا فإنه يجمع على خلط وخلطاء، وإن كان جمعا فإنه لا واحد له. وفي بعض النسخ: أي ناس مختلطون، والأولى الصواب. ويقال: وقعوا في خليطى، بتشديد اللام المفتوحة، نقله الجوهري، ويخفف، نقله الأزهري، أي اختلاط، وفي الصحاح أي اختلط عليهم أمرهم، وأنشد الأزهري لأعرابي:
  وكنا خليطى في الجمال فراعني                      جمالي توالى ولها من جمالـك ويقال: مالهم بينهم خليطى، كخليفى، أي مختلط، وذلك إذا خلطوا مال بعضهم ببعض. والمخلط، كمنبر، ومحراب، من يخالط الأمور ويزايلها. وفي الصحاح والمحكم والعباب: هو مخلط مزيل: كما يقال: راتق فاتق. وأنشد ثعلب:
  يلحن من ذي دأب شـرواط                      صات الحداء شظف مخلاط كما في المحكم. وأنشد الصاغاني لأوس بن حجر:
  وإن قال لي ماذا ترى يستشيرنـي                      يجدني ابن عم مخلط الأمر مزيلا قال: وأما المخلاط: فالكثير المخالطة للناس، وأنشد رؤبة:
  فبئس عض الخرف المخلاط
  والوغل ذي النميمة المغلاط ومن المجاز: الخلط، بالفتح وككتف، وعنق، الثانية عن الليث، والأخيرة عن سيبويه وفسره السيرافي، وأما بالفتح فهو مصدر بمعنى الخالط، والذي حكاه ابن الأعرابي بالكسر وهو المختلط بالناس يكون المتحبب المتملق إليهم، ويكون من يلقي نساءه ومتاعه بين الناس، والأنثى من الثانية: خلطة، كفرحة. وحكى ابن الأعرابي: رجل خلط في معنى خلط، وأنشد:
  وأنت امرؤ خلط إذا هي أرسلت وقد تقدم، يقول: أنت امرؤ متملق بالمقال، ضنين بالنوال، ويمينك: بدل من قوله: هي. وإن شئت جعلت هي كناية عن القصة، وهذا أجود من تفسير الخلط بالقدح، كما قدمناه، وفي كلام المصنف نظر، فتأمل. ورجل خلط. سياقه يقتضي أنه بالفتح، والصواب كما نقله الصاغاني عن ابن الأعرابي: رجل خلط، ككتف، بين الخلاطة، بالفتح: أحمق قد خولط عقله، عن أبي العميثل الأعرابي، وهو مجاز، وقد تقدم في أول المادة الخلط بمعنى الأحمق، فإعادته ثانيا تكرار. ومن المجاز: خالطه الداء خلاطا: خامره. ومن المجاز: خالط الذئب الغنم خلاطا، إذا وقع فيها، وأنشد الليث:
  يضيم أهل الشاء في الخلاط

  ومن المجاز: خالط المرأة خلاطا: جامعها. وفي الحديث، وسئل، ما يوجب الغسل، قال:  الخفق والخلاط  أي الجماع. من المخالطة. وفي خطبة الحجاج: ليس أوان يكثر الخلاط. يعني: السفاد. وأخلط الفرس إخلاطا: قصر في جريه، كاختلط، عن ابن دريد. ومن المجاز: أخلط الفحل إخلاطا: خالط الأنثى، أي خالط ثيله حياءها. ومن المجاز: أخلطه الجمال وأخلط له، الأخيرة عن ابن الأعرابي، إذا أخطأ في الإدخال، فسدد قضيبه وأدخله في الحياء. واستخلط هو: فعل ذلك من تلقاء نفسه. وقال أبو زيد: إذا قعا الفحل على الناقة فلم يسترشد لحيائها حتى يدخله الراعي أو غيره، قيل: قد أخلطه إخلاطا، وألطفه إلطافا، فهو يخلطه ويلطفه. فإن فعل الجمل ذلك من تلقاء نفسه قيل: قد استخلط هو، واستلطف. وجعل ابن فارس الاستخلاط كالإخلاط. واختلط فلان: فسد عقله. واختلط عقله، إذا تغير، فهو مختلط. ومن المجاز: اختلط الجمل، إذا سمن حتى اختلط شحمه بلحمه، عن ابن شميل. ويقال: اختلط الليل بالتراب، وكذا اختلط الحابل بالنابل، أي ناصب الحبالة بالرامي بالنبل، وقيل: السدى باللحمة، وكذا: اختلط المرعي بالهمل، وكذا: اختلط الخاثر بالزباد، وهو كغراب: الزبد إذا ارتجن، أي فسد عند المخض، وقيل: هو اللبن الرقيق. ويروى كرمان، وهو عشب إذا وقع في الرائب تعسر تخليصه منه، وأمثال أربعة تضرب في استبهام الأمر وارتباكه، وفي العباب في اشتباك الأمر. قلت: الأول عن أبي زيد، وكذلك الثالث، وقال: يقال ذلك إذا اختلط على القوم أمرهم، ويقال: الأخير يضرب في اختلاط الحق بالباطل. والأخير يضرب لقوم يشكل عليهم أمرهم فلا يعتزمون فيه على رأي، والأول في استبهام الأمر، والثاني في اشتباكه. وكأن المصنف جعل مآل الكل إلى معنى واحد، وهو محل تأمل. وخلاط، ككتاب: د، بأرمينية مشهور، ولا تقل أخلاط بالألف، كما هو على لسان العامة. وقال ابن شميل: جمل مختلط وناقة مختلطة، إذا سمنا حتى اختلط الشحم باللحم، وهو مع قوله أولا: والجمل سم،، تكرار وتفريق في اللفظ الواحد في محلين. وهو غريب. ومما يستدرك عليه: الخلط، بالكسر: واحد أخلاط الطيب، كما في الصحاح، واسم كل نوع من الأخلاط، كأخلاط الدواء ونحوه. ونجو خلط: مختلط بعضه ببعضه. والمخلط، كمنبر: الذي يخلط الأشياء فيلبسها على السامعين والناظرين. والتخليط في الأمر: الإفساد فيه، نقله الجوهري، وكذلك: الخليطى كخصيصى. وخلط القوم خلطا. وخلطهم: داخلهم. وقال ابن الأعرابي: خلط الثلاثة رجل، كفرح: خالطهم. والخلطة، بالضم: الشركة، كما في الصحاح. وقال أبو حنيفة: يلقى الرجل الرجل الذي قد أورد إبله فأعجل الرطب ولو شاء لأخره، فيقول: لقد فارقت خليطا لا تلقى مثله أبدا، يعنى الجز. وتقول العرب: أخلط من الحمى، يريدون أنها متحببة إليه متملقة بورودها إياه واعتيادها له، كما يفعل المحب الملق، وهو مجاز. وفي الصحاح: قال أبو عبيدة: تنازع العجاج وحميد الأرقط في أرجوزتين على الطاء، فقال حميد: الخلاط يا أبا الشعثاء. فقال العجاج: الفجاج أوسع من ذلك يا ابن أخي، أي لا تخلط أرجوزتي

  بأرجوزتك. قلت: أرجوزة العجاج هي قوله:بأرجوزتك. قلت: أرجوزة العجاج هي قوله:
  وبلدة بعيدة النياط
  مجهولة تغتال خطو الخاطي وأرجوزة حميد الأرقط هي قوله:
  هاجت عليك الدار بالمطاط
  بين اللياحين فذي أراط واختلط عقله: فسد. وخالط قلبه هم عظيم. وهو مجاز. وفي حديث الوسوسة:  ورجع الشيطان يلتمس الخلاط  أي يخالط قلب المصلي بالوسوسة. وفسر ابن الأعرابي خلاط الإبل بمعنى آخر فقال: هو أن يأتي الرجل إلى مراح آخر، فيأخذ منه جملا، فينزيه على ناقته سرا من صاحبه. وقال أيضا: الخلط بضمتين: الموالي، وأيضا: جيران الصفاء. والخليط: الجار، قال جرير:
  بان الخليط ولو طووعت ما بانا والخلاط: الرفث، قاله ثعلب، وأنشد:
  فلما دخلنا أمكنت من عنـانـهـا                      وأمسكت من بعض الخلاط عناني قال: تكلمت بالرفث وأمسكت نفسي عنها. والخلط، بالكسر: ولد الزنا. والأخلاط: الحمقى من الناس. وكذلك الخلط، بضمتين. واهتلب السيف من غمده، وامترقه، واعتقه، واختلطه، إذا استله. قال الجرجاني: الأصل اخترطه، وكأن اللام مبدلة منه. وفيه نظر. والخلط، ككتف: الحسن الخلق. وجاءنا خليط من الناس، كقبيط، أي أخلاط، عن ابن عباد. وأخلط الرجل: اختلط، قال رؤبة:
  والحافر الشر متى يستنبط
  ينزع ذميما وجلا أو يخلط ومن المجاز: اختلطوا في الحرب، وتخالطوا، إذا تشابكوا. وهو في تخليط من أمره. وجمع ماله من تخاليط. ويقال: خالطه السهم. وخالطهم وخالقهم بمعنى واحد. وابن المخلطة، كمحدثة: من المحدثين.

### Türkçe

**خلطه**’u, yani bir şeyi, başkasıyla **يخلطه**; kesre ile; **خلطا**; ve **خلطه تخليطا**: onu karıştırdı; sıvılarda veya başkalarında olmasından daha genel; ve karıştırmadan sonra, hayvanlar ve taneler gibi şeylerde ayırt etme mümkün olabilir. el-Merzûkî dedi: Karıştırmanın aslı: şeyin parçalarının bazısının bazısına iç içe girmesidir; ve genişletilerek, insanlarla çokça karışan kimse için: **خلط** denildi; böylece şey **اختلط** etti: karıştı. Ve **خالطه مخالطة وخلاطا**: onunla karıştı. Ve **الخلط**, kesre ile: eğri ok ve eğri yaydır; yani gövdesi eğrilik üzere biten ok; doğrultulsa bile eğrilmeye devam eder. Kavim de böyledir; ve bunun şahidi İbnü’l-A‘râbî’nin sözü:

  Ve sen, o salıverdiği zaman **خلط** bir adamsın;                      sağ elin bir şeyi gönderse solun onu tutar
yani sen asla doğrulmazsın; ancak sen, doğrultulsa bile eğrilmeye devam eden ok gövdesi gibisin. Ve yayın şahidi el-Mütenahhil el-Hüzelî’nin sözü:

  Ve sarı yontma (ağacı), **غير خلط**                      fildişi gibi, sert kayışlı
Böylece Lisân’da (geçer); ve el-Mütenahhil’in şiirinde divanda okuduğum:

  Ve sarı yontma (ağacı), **عود نبع**
ve ikisinde de **اللام** kesrelenir. İbnü’l-A‘râbî’den: **الخلط**: ahmaktır; çoğulu: **أخلاط**; adı: **الخلاطة**, fetha ile; geleceği üzere. Ve her ne şeyle karışırsa o, **خلط**tur. Ebû Sa‘îd hadîsinde:  رسول الله صلى الله عليه وسلم عهدinde bize **تمر الجمع** verilirdi  ; o, hurmadan **الخلط**tır; yani çeşitli türlerden karışık olan; çoğulu: **أخلاط**. Ve denir: **رجل خلط ملط**, ikisinde de kesre ile: nesebi karışık; ve el-‘Ubâb’da: nesebi damgalı. el-Asma‘î dedi: **الملط**: kendisine nesep ve baba bilinmeyen kimsedir. **خلط** ise onda iki söz vardır: birincisi, nesebi karışık olmasıdır; ikincisi, zinâ çocuğu olmasıdır. Ve sonuncu ile, el-A‘şâ’nın Cehennâm’ı (Abdân oğullarından birini) hicvettiği sözü tefsir edildi:

  Bana, **ابن بـظـرا**’nın bana söylediği geldi;                      ey **أقيس**! ey **ابن ثعلبة الـصـبـاح**!
  Abdân’a: bir fâhişenin oğlu ve **خلط**;                      aslı titrek, çevreleri bozuk
Ve **امرأة خلطة**, kesre ile: insanlarla karışık, örtülü (mahcûbe); ve aynı şekilde **رجل خلط**. Ve insanın **أخلاط**’ı: bünyesinin üzerine kurulduğu dört mizacıdır. Ve **الخليط**, **كأمير**: ortaktır; ondan hadîs:  **خليطين**’den olan her ne ise, ikisi aralarında eşitlikle birbirlerine rücû ederler  ; geleceği üzere. Ve **الخليط**: içme hakkı, yol ve benzeri gibi mülkiyet haklarında ortak olandır; ondan hadîs, yani şuf‘a hadîsi:  **الشريك** **الخليط**’ten daha evlâdır; **الخليط** da komşudan daha evlâdır  ; böylece **الخليط**’in mânası geçti; **الشريك** ile muradı: şüyû‘da ortak olandır. Ve **الخليط**: kocadır. Ve **الخليط**: amcaoğludur. Ve **الخليط**: işleri bir olan kavimdir. el-Cevherî dedi: o, tekil ve çoğuldur; ve şu beyti okudu:

  Şüphesiz **الخليط** ayrılığı ciddiye aldılar da kopup gittiler; ve sana, vaat ettikleri işi yerine getirmeyerek muhalefet ettiler
İbn Berrî dedi: doğrusu:

  Şüphesiz **الخليط** ayrılığı ciddiye aldılar da sıyrılıp çıktılar
ve rivayet edilir: **فانفردوا**. Sonra bu mânayı Arap şairlerinden bir cemaat için okudu. Bişâme b. el-Gadîr dedi:

  Şüphesiz **الخليط** ayrılığı ciddiye aldılar da erkenden yola koyuldular; niyeti (kesinleştirdiler); sonra ne döndüler ne de beklediler
İbn Miyâde dedi:

  Şüphesiz **الخليط** ayrılığı ciddiye aldılar da atıldılar; ve yaptıkları işin değerini büyütmediler
Nehşel b. Harî dedi:

  Şüphesiz **الخليط** ayrılığı ciddiye aldılar da erkenden yola koyuldular; ve senin özlemini, ona kümeler (halinde) mahmiller olan hevedeceler coşturdu

Ve bunun benzerini el-Hüseyn b. Mutayr için, İbnü’r-Rikâ‘ için, ‘Umer b. Ebî Rebî‘a için, Cerîr için, Nusayb için okudu. es-Sağânî, el-Cevherî’nin okuduğunu, doğru üzere, Ebû Umeyye el-Fadl b. ‘Abbâs el-Lehebî için okudu; ve onda: **فانجردوا** dedi; İbn Berrî’nin zikrettiği gibi. Ve Cerîr’e, Bişr b. Ebî Hâzim’e ve et-Tırimmâh’a bunun mânasında okudu; ve et-Tırimmâh’a bunun mânasında (da). Ve eğer bunların hepsini beyan etmek isteseydik, alan bize uzardı; bu yüzden sözü kısaltmayı seçtik. Ve kavmin **خليط**’i: karışan kimsedir; içki arkadaşına **نديم** gibi, meclis arkadaşına **جليس** gibi; Sıhâh’ta olduğu üzere. Ve denildi: ancak ortaklıkta olur. Çoğulu: **خلط**, iki damme ile. Ve ‘Allete el-Cermî dedi:

  Cerem’in komşusuna sor: onlara, komşuluk **الخلـط**’ı arasını ayıran bir savaş mı işledim?
Ve ayrıca **خلطاء** üzerine de cem‘ olunur; ondan Yüce Allah’ın sözü:  **الخلطاء**’dan çoğu, bazısı bazısına azgınlık eder  . İbn ‘Arefe dedi: **الخليط**: ticarette, dinde, muamelede veya komşulukta seninle karışan kimsedir. el-Cevherî dedi: **الخليط**’in onların şiirlerinde zikri ancak çok oldu; çünkü onlar ot günlerinde otlak ararlardı; böylece onlardan çeşitli kabileler bir yerde toplanırdı; aralarında ülfet meydana gelirdi; ayrılıp yurtlarına döndüklerinde bu onlara kötü gelirdi. Ve yemden **الخليط**: samanla karışık çamur; veya: **قت** ile karışık saman. Ve **لبن خليط**: **حازر** ile karışık tatlı (süt). Ve **سمن خليط**: içinde içyağı ve et olan. Ve **الخليطة**, **بهاء** ile: devenin, koyun sütü üzerine sağılması; veya koyunun, keçi üzerine sağılması; ve bunun tersi; yani keçinin koyun üzerine (sağılması). Ve **الخلاط**, kesre ile: develerin, insanların ve davarların karışmasıdır. Sa‘leb şu beyti okudu:

  **بعكوكة الخلاط**’tan çıkarlar

Ve mecazdan: **الخلاط**: aygırın, devenin dişisiyle karışması; aygırın **ثيل**’i onun **حيا**’sına karıştığı zaman. Bunu el-Leys söyledi. Ve mecazdan: **الخلاط**: erkeğin aklında karışıklık bulunmasıdır; ve **خولط خلاطا**; o hâlde o, **مخالط**tır. Hadîste:  sadakada ne **خلاط** vardır ne de **شناق**  ; ve bir rivayette:  ne **خلاط** vardır ne de **وراط**  . İbn Sîde onu tefsir etti ve dedi: o, iki **خليط** arasında, yani iki ortak arasında, yüz yirmi koyun bulunmasıdır; birinin sekseni, ötekinin kırkı. **المصدق** geldiği ve ondan iki koyun aldığı zaman — ve eğer “ondan **المصدق** aldığı zaman” deseydi daha kısa olurdu; bu, el-Muhkem’in de nassıdır — seksen sahibi, kırk sahibine bir koyunun üçte birini geri verir; böylece onun üzerine bir koyun ve üçte bir olur; ötekinin üzerine koyunun üçte ikisi olur. Ve **المصدق**, yüz yirmiden bir koyun aldığı takdirde, seksen sahibi kırk sahibine bir koyunun üçte ikisini geri verir; nüshalarda böyle; el-Muhkem’in nassı: bir koyunun üçte biri; böylece onun üzerine koyunun üçte ikisi olur; ötekinin üzerine koyunun üçte biri olur. Dedi: ve **الوراط**: aldatma ve hiledir. Veya **الخلاط**, kesre ile, sadakada; ve gizli değildir ki onun sözü: “veya **الخلاط**”, sonra onu kesre ile ضبط etmesi ve sadakada kaydını artırması; bunların hepsi ihtiyaç duyulan şey değildir; ancak yerinde olmayan bir uzatmadır; ve “veya o, dağınık olanı bir araya getirmen” demesi yeterliydi; sanki bununla el-Cevherî’nin sözüne işaret etti; zira o dedi: hadîse gelince:  ne **خلاط** vardır ne de **وراط**  ; denir ki: o, şu sözü gibidir:  sadaka korkusuyla dağınık olan bir araya getirilmez ve toplanmış olan ayrılmaz  . el-Ezherî dedi: bunun tefsiri: Peygamber صلى الله عليه وسلم, kırk koyuna sahip olana, üzerinden yıl geçtiğinde, bir koyun (zekât) vacip kıldı; ve aynı şekilde, yüz yirmiye tamamlanıncaya kadar ondan fazla olana da onda bir koyun vardır. Yüz yirminin üzerine bir koyun daha arttığı zaman onda iki koyun vardır. Dağınık olanı bir araya getirmenin sûreti: mesela üç kişinin yüz yirmiye sahip olması; her birinin kırk koyunu vardır; ve tam bir yıl **خلطاء** olmamışlardır; her birine bir koyun vacip olmuştur; sonra **خلطاء** oldukları ve onu bir çoban üzerinde topladıkları zaman, üzerlerine bir koyun (düşer); çünkü karıştıkları zaman onlardan sadaka alınır. İbnü’l-Esîr dedi: dağınık olanı bir araya getirmeye gelince, o **الخلاط**tır; ve bu, üç kişinin olmasıdır; her birinin kırk koyunu vardır; her birine bir koyun vacip olmuştur; sonra **المصدق** onları gölgelediği (yaklaştığı) zaman, üzerlerine onda ancak bir koyun olmasın diye onu bir çoban üzerinde toplarlar. Dedi: toplanmış olanı ayırmaya gelince: iki kişinin ortak olmasıdır; her birinin yüz bir koyunu vardır; böylece ikisinin mallarında koyunlar (zekât) olur; sonra **المصدق** onları gölgelediği zaman, koyunlarını ayırırlar; böylece her birinin üzerine ancak bir koyun olur. eş-Şâfi‘î dedi: hitap bunda **المصدق**’a ve mal sahibinedir. Dedi: korku iki korkudur: **الساعي**’nin sadakanın azalmasından korkması; ve mal sahibinin malının azalmasından korkması; böylece her birine, malda toplama ve ayırmadan bir şey ihdas etmemesini emretti. Dedi: bu, eş-Şâfi‘î’nin mezhebi üzeredir; zira **الخلطة** onun yanında etkileyicidir; ve hadîsin mânası, etkiyi nefyetmek için **الخلاط**’ı nefyetmek olur; sanki o diyor ki: zekâtı azaltmada ve çoğaltmada **الخلطة**’nın etkisi yoktur. Ve hadîste ayrıca:  **خليطين**’den olan her ne ise, ikisi aralarında eşitlikle birbirlerine rücû ederler  . el-Ezherî dedi: Ebû ‘Ubeyd onu Garîbü’l-Hadîs’te zikretti ve onu vechi üzere tefsir etmedi; sonra Emvâl kitabında tefsirini güzelleştirdi; ve onu, eş-Şâfi‘î’nin tefsir ettiği gibi tefsir etti. eş-Şâfi‘î dedi: **الخليطان**: davarı taksim etmemiş iki ortaktır. Ve onların eşitlikle birbirlerine rücû etmeleri: develerde **خليطين** olmalarıdır; onda koyun (zekâtı) vacip olur; böylece develer, ikisinden birinin elinde bulunur.

Böylece ondan sadakası alınır; sonra eşit olarak ortağına rücû eder. **الشافعي** dedi: İki **الخليطان** da olabilir: iki adam, hayvanlarıyla birbirine karışırlar; her biri kendi hayvanını bilse bile. Dedi: Birlikte ağıla döndürmedikçe, birlikte otlatmadıkça ve birlikte sulamadıkça **خليطين** olmazlar; ve boğaları da karışık olur. Böyle olduklarında, her hâlükârda tek kişinin sadakasıyla sadaka verirler. Dedi: Eğer ağılda yahut sulamada yahut boğalarda ayrılırlarsa, **خليطين** değildirler; iki kişinin sadakasıyla sadaka verirler. Dedi: Birbirine karıştıkları günden itibaren üzerlerinden bir yıl geçmedikçe **خليطين** olmazlar; birbirine karıştıkları günden itibaren üzerlerinden bir yıl geçince, tek kişinin zekâtı gibi zekât verirler. **ابن الأثير** bu hadisin tefsirinde dedi: **الخليط**: karışan (muhâlit)tir; bununla, malını ortağının malıyla karıştıran ortağı kasteder. İkisi arasındaki **التراجع** şudur: Meselâ birinde kırk sığır, ötekinde otuz sığır bulunur; malları da karışıktır; zekât toplayan, kırktan bir **مسنة** (iki yaşını doldurmuş dişi sığır), otuzdan bir **تبيعا** (bir yaşını doldurmuş erkek/dana) alır; sonra **مسنة**yi veren, onun üç yedisiyle ortağına rücû eder; **تبيع**i veren de onun dört yedisiyle ortağa rücû eder; çünkü iki yaştan her biri, şüyû‘ üzere vaciptir; sanki mal tek mülktür. Onun “**بالسوية**” sözünde, zekât toplayanın ikisinden birine zulmedip farzının üstünde fazlalık alırsa, onunla ortağına rücû etmeyeceğine delil vardır; ancak fazlalık olmaksızın, vacipten ona düşen kısmın kıymetini ona tazmin eder. **التراجع**da, bunu söyleyen kimse katında, malların aynlarını ayırt etmekle birlikte **الخلطة**nın sahih olduğuna delil vardır. **النبيذ** hadîsinde: “**نهى عن الخليطين أن ينبذا**.” Yani iki cinsin bir araya getirilmesini yasakladı: hurma ve kuru üzüm; yahut üzüm ve yaş hurma. **الأزهري** dedi: İçeceklerde gelen ve içilmesinin nehyinde gelen **الخليطين**in tefsiri ise, hurma ile **البسر**den (olgunlaşmamış hurma) yapılan; yahut üzüm ile kuru üzümden yapılan bir içkidir; yani **البسر** ile **التمرش**in birlikte nebzedilmesi; yahut üzüm ile kuru üzümün birlikte nebzedilmesi ve bunun gibi karışık nebzedilen şeylerdir. Bunu ancak şu sebeple yasakladı: o vakit değişme ve sarhoş etme, şiddet ve mayalanma sebebiyle ona çabuk gelir.

Ondan sadakası alınır; sonra eşit olarak ortağına rücû eder. **الشافعي** dedi: İki **الخليطان** da olabilir: iki adam, hayvanlarıyla birbirine karışırlar; her biri kendi hayvanını bilse bile. Dedi: Birlikte ağıla döndürmedikçe, birlikte otlatmadıkça ve birlikte sulamadıkça **خليطين** olmazlar; ve boğaları da karışık olur. Böyle olduklarında, her hâlükârda tek kişinin sadakasıyla sadaka verirler. Dedi: Eğer ağılda yahut sulamada yahut boğalarda ayrılırlarsa, **خليطين** değildirler; iki kişinin sadakasıyla sadaka verirler. Dedi: Birbirine karıştıkları günden itibaren üzerlerinden bir yıl geçmedikçe **خليطين** olmazlar; birbirine karıştıkları günden itibaren üzerlerinden bir yıl geçince, tek kişinin zekâtı gibi zekât verirler. **ابن الأثير** bu hadisin tefsirinde dedi: **الخليط**: karışan (muhâlit)tir; bununla, malını ortağının malıyla karıştıran ortağı kasteder. İkisi arasındaki **التراجع** şudur: Meselâ birinde kırk sığır, ötekinde otuz sığır bulunur; malları da karışıktır; zekât toplayan, kırktan bir **مسنة**, otuzdan bir **تبيعا** alır; sonra **مسنة**yi veren, onun üç yedisiyle ortağına rücû eder; **تبيع**i veren de onun dört yedisiyle ortağa rücû eder; çünkü iki yaştan her biri, şüyû‘ üzere vaciptir; sanki mal tek mülktür. Onun “**بالسوية**” sözünde, zekât toplayanın ikisinden birine zulmedip farzının üstünde fazlalık alırsa, onunla ortağına rücû etmeyeceğine delil vardır; ancak fazlalık olmaksızın, vacipten ona düşen kısmın kıymetini ona tazmin eder. **التراجع**da, bunu söyleyen kimse katında, malların aynlarını ayırt etmekle birlikte **الخلطة**nın sahih olduğuna delil vardır. **النبيذ** hadîsinde: “**نهى عن الخليطين أن ينبذا**.” Yani iki cinsin bir araya getirilmesini yasakladı: hurma ve kuru üzüm; yahut üzüm ve yaş hurma. **الأزهري** dedi: İçeceklerde gelen ve içilmesinin nehyinde gelen **الخليطين**in tefsiri ise, hurma ile **البسر**den; yahut üzüm ile kuru üzümden yapılan bir içkidir; yani **البسر** ile **التمرش**in birlikte nebzedilmesi; yahut üzüm ile kuru üzümün birlikte nebzedilmesi ve bunun gibi karışık nebzedilen şeylerdir. Bunu ancak şu sebeple yasakladı: o vakit değişme ve sarhoş etme, şiddet ve mayalanma sebebiyle ona çabuk gelir.

İki karışımdan yapılmış **النبيذ** hakkında bir kavim, sarhoş etmese bile haram kılmaya gitti; hadisin zahirini alarak; **مالك** ve **أحمد** ve muhaddislerin çoğu da bunu söyledi. Dediler: İçindeki şiddet meydana gelmeden önce onu içen, tek yönden günahkârdır; içindeki şiddet meydana geldikten sonra onu içen ise iki yönden günahkârdır: **الخليطين**i içmek ve sarhoş ediciyi içmek. Başkaları ise onda ruhsat verdi ve haramlığı sarhoş etmeye bağladılar. Ve insanlardan **أخلاط** vardır ve **خليط**; **أمير** gibi; ve **خليطى**; **سميهى** gibi; ve hafifletilir. Bu, **ابن عباد**’dandır: yani bir araya gelmiş, karışık avam güruhu; bunların tekili yoktur. Daha önce geçti ki **الخليط** tekil de olur, cem‘ de; eğer tekil ise **خلط** ve **خلطاء** üzerine cem‘ edilir; eğer cem‘ ise onun tekili yoktur. Bazı nüshalarda: yani karışık insanlar; birincisi daha doğrudur. Ve denir: “**وقعوا في خليطى**”, açık **اللام**’ı şeddeli; bunu **الجوهري** nakletti; ve hafifletilir; bunu **الأزهري** nakletti; yani karışma. **الصحاح**’ta: yani işleri onlara karıştı. **الأزهري** bir bedevî için şu beyti şâhid getirdi:
  Ve biz develerde **خليطى** idik; derken beni ürküttü                      benim develerim ardı ardına geldi; onun da senin develerinden (payı) vardır

Ve denir: “Onların aralarında **خليطى** yoktur”; **خليفى** gibi; yani karışık; bu, mallarının bir kısmını bir kısmına karıştırdıkları zamandır. Ve **المخلط**; **منبر** ve **محراب** gibi: işleri karıştıran ve onlardan ayrılıp çıkan kimsedir. **الصحاح** ve **المحكم** ve **العباب**’da: o, “**مخلط مزيل**”dir; “**راتق فاتق**” denildiği gibi. **ثعلب** şu beyti şâhid getirdi:
  Bir huy sahibi olandan lahn eder                      şerwât; hüdâ sesi; çetin; **مخلاط**  ( **المحكم**’de olduğu gibi)

**الصاغاني**, **أوس بن حجر**’dan şu beyti şâhid getirdi:
  Ve bana “Ne görüyorsun?” dediğinde bana danışır                      beni, işin **مخلط**ı, **مزيلا**sı olan amcaoğlu bulur

Dedi: **المخلاط** ise: insanlarla çokça karışan kimsedir. **رؤبة** şu beyti şâhid getirdi:
  Ne kötü, bunaklığın ısırığı: **المخلاط**

Ve **الوغل**: nemîme sahibi, **المغلاط**. Mecazdan: **الخلط**; fetha ile; ve **كتف** ve **عنق** gibi; ikincisi **الليث**’ten, sonuncusu **سيبويه**’den; **السيرافي** onu açıkladı. Fetha ile olan ise, **الخالط** mânasında bir masdardır. **ابن الأعرابي**’nin kesra ile hikâye ettiği ise, insanlarla karışık olan kimsedir: onlara sevgi gösteren, onlara yaltaklanan olur; ve kadınlarını ve eşyasını insanların arasına atan kimse olur. İkincinin müennesi: **خلطة**; **فرحة** gibi. **ابن الأعرابي** hikâye etti: “**رجل خلط**”, **خلط** mânasında. Ve şu beyti şâhid getirdi:
  Ve sen, o salıverdiğinde **خلط** olan bir kimsesin

Ve daha önce geçti. Diyor ki: Sen sözle yaltaklanan, bağışta cimri bir kimsesin. Ve “**يمينك**”: onun “**هي**” sözünden bedeldir. İstersen **هي**’yi kıssaya kinaye yaparsın; bu, **الخلط**ı ayıplama (kadehle ayıplama) ile tefsir etmekten daha iyidir; daha önce takdim ettiğimiz gibi. Musannifin sözünde bir nazar vardır; öyleyse düşün. Ve “**رجل خلط**”: siyakı, onun fetha ile olduğunu gerektirir; doğru olan ise, **الصاغاني**’nin **ابن الأعرابي**’den naklettiği üzere: “**رجل خلط**”, **كتف** gibi; **الخلاطة** (fetha ile) arasında: aklı karıştırılmış ahmak; **أبي العميثل الأعرابي**’den; bu mecazdır. Ve maddenin başında **الخلط**ın ahmak mânasında olduğu geçti; onu ikinci defa iade etmek tekrardır. Mecazdan: Hastalık ona **خلاطا** olarak karıştı: onu sardı. Mecazdan: Kurt koyunlara **خلاطا** olarak karıştı; içine düştüğünde. **الليث** şu beyti şâhid getirdi:
  Koyun ehline **الخلاط**ta zulmeder

Ve mecazdan: **خالط المرأة خلاطا**: onunla cima etti. Ve hadiste: soruldu: guslü ne vacip kılar? dedi: **الخفق والخلاط**; yani cima. **المخالطة**’dandır. Ve Haccâc’ın hutbesinde: “**الخلاط**’ın çok olacağı vakit değildir.” yani: çiftleşme. Ve **أخلط الفرس إخلاطا**: koşusunda kısalttı; İbn Düreyd’den; **كاختلط** gibi. Ve mecazdan: **أخلط الفحل إخلاطا**: dişiye karıştı; yani kuyruğunu onun hayâsına karıştırdı. Ve mecazdan: **أخلطه الجمال** ve **أخلط له**; ikincisi İbnü’l-A‘râbî’den; içeri sokmada hata ettiğinde; penisini doğrulttu ve hayâya soktuğunda. Ve **استخلط هو**: bunu kendiliğinden yaptı. Ebû Zeyd dedi: aygır deve dişisinin üzerine çöktüğünde, hayâsına doğru yolu bulmayıp da çoban veya başkası onu içeri sokuncaya kadar (bunu yapamazsa), “ona **قد أخلطه إخلاطا** ve **ألطفه إلطافا** denilmiştir”; artık o onu **يخلطه** ve **يلطفه**. Eğer deve bunu kendiliğinden yaparsa: “**قد استخلط هو** ve **استلطف**” denilir. İbn Fâris **الاستخلاط**’ı **كالإخلاط** kıldı. Ve **اختلط فلان**: aklı bozuldu. Ve **اختلط عقله**: değiştiğinde; o **مختلط**tır. Ve mecazdan: **اختلط الجمل**: semirdi de yağı etiyle karıştığında; İbn Şümeyl’den. Ve denilir: **اختلط الليل بالتراب**; ve yine **اختلط الحابل بالنابل**; yani tuzak kuran, ok atanla (karıştı); ve denildi: çözgü atkıyla; ve yine: **اختلط المرعي بالهمل**; ve yine: **اختلط الخاثر بالزباد**; ve o, **كغراب** gibidir: çalkalandığında köpük; yani yayıkta bozulduğunda; ve denildi: o ince süttür. Ve **كرمان** diye rivayet edilir; o, ekşimiş süte düştüğünde ondan ayıklanması zorlaşan bir ottur. Ve dört atasözü: işin kapalı kalması ve karışması hakkında vurulur; ve **العباب**’da: işin birbirine girmesi hakkında. Dedim: birincisi Ebû Zeyd’dendir; üçüncüsü de böyledir; ve dedi: bu, kavme işleri karıştığında söylenir; ve denilir: sonuncusu, hakkın bâtılla karışması hakkında vurulur. Ve sonuncusu, işleri kendilerine müşkil olup onda bir görüş üzere azmetmeyen bir kavim için vurulur; birincisi işin kapalı kalmasında, ikincisi işin birbirine girmesinde. Sanki musannif hepsinin dönüşünü tek bir manaya kıldı; ve bu, düşünme yeridir. Ve **خلاط** ( **ككتاب** ): Ermeniye’de meşhur bir köy; ve avamın dilinde olduğu üzere elifli **أخلاط** deme. İbn Şümeyl dedi: **جمل مختلط** ve **ناقة مختلطة**: semirdiler de yağ etle karıştıysa; ve onun önceki sözüyle: “ve deve semirdi…” birlikte, tek lafzın iki yerde tekrar edilmesi ve ayrılmasıdır. Ve o gariptir.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الخلط** (kesre ile): güzel kokunun **أخلاط**’ından bir tanesi; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve her karışım türünün adı; ilaç karışımları ve benzeri gibi. Ve **نجو خلط**: bir kısmı bir kısmına karışık. Ve **المخلط** ( **كمنبر** ): şeyleri karıştırıp onları dinleyenlere ve bakanlara karıştıran (şüpheli kılan) kimse. Ve işte **التخليط**: onda ifsat; Cevherî nakletti; ve yine: **الخليطى** ( **كخصيصى** ) gibi. Ve **خلط القوم خلطا**. Ve **خلطهم**: onlara karıştı. İbnü’l-A‘râbî dedi: **خلط الثلاثة رجل** ( **كفرح** ): onlarla karıştı. Ve **الخلطة** (zamme ile): ortaklık; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ebû Hanîfe dedi: adam, develerini suya götürmüş olan adamla karşılaşır; taze otu acele ettirmiştir; istese onu geciktirirdi; der ki: “Ben, asla benzerini bulamayacağın bir **خليطا**dan ayrıldım”; yani kırkım (yün kırkımı). Araplar der: “**أخلط من الحمى**”; onun kendisine sevimli, dalkavuk olduğunu; ona uğraması ve ona alışmasıyla; sevgi dolu âşığın yaptığı gibi; kastederler; ve o mecazdır. **الصحاح**’ta: Ebû Ubeyde dedi: el-‘Accâc ile Humeyd el-Arqat, **الطاء** üzerine iki urcûzede çekiştiler; Humeyd dedi: “**الخلاط** ey Ebû’ş-Şa‘sâ’.” el-‘Accâc dedi: “**الفجاج** bundan daha geniştir ey kardeşimin oğlu”; yani urcûzemi urcûzenle karıştırma.

Dedim: el-‘Accâc’ın urcûzesi onun şu sözüdür:

  **وبلدة بعيدة النياط**
  **مجهولة تغتال خطو الخاطي**

Ve Humeyd el-Arqat’ın urcûzesi onun şu sözüdür:

  **هاجت عليك الدار بالمطاط**
  **بين اللياحين فذي أراط**

Ve **اختلط عقله**: bozuldu. Ve büyük bir keder onun kalbine **خالط** oldu. Ve o mecazdır. Vesvese hadîsinde: “Şeytan geri döndü, **الخلاط**’ı arıyordu”; yani vesvese ile namaz kılanın kalbine karışır. İbnü’l-A‘râbî, **خلاط الإبل**’i başka bir manayla tefsir etti de dedi: o, adamın başka bir ağıla gelmesi, oradan bir deve alması, onu sahibinden gizlice kendi dişi devesine sıçratmasıdır. Yine dedi: **الخلط** (iki zamme ile): mevlâlar; ve ayrıca: safiyet komşuları. Ve **الخليط**: komşu; Cerîr dedi:

  **بان الخليط ولو طووعت ما بانا**

Ve **الخلاط**: müstehcen söz; Sa‘leb söyledi; ve şu beyti okudu:

  **فلما دخلنا أمكنت من عنـانـهـا                      وأمسكت من بعض الخلاط عناني**

Dedi: müstehcen sözle konuştum ve kendimi ondan tuttum. Ve **الخلط** (kesre ile): zina çocuğu. Ve **الأخلاط**: insanlardan ahmaklar. Ve yine **الخلط** (iki zamme ile). Ve “kılıcı kınından **اهتلب** etti, **امترقه** etti, **اعتقه** etti, **اختلطه** etti”: onu çekip çıkardı demektir. Cürcânî dedi: asıl **اخترطه**’dur; sanki **اللام** ondan بدل edilmiştir. Ve bunda nazar vardır. Ve **الخلط** ( **ككتف** ): güzel huy. Ve bize insanlardan bir **خليط** geldi ( **كقبيط** ); yani **أخلاط**; İbn Abbâd’dan. Ve **أخلط الرجل**: **اختلط**; Ru’be dedi:

  **والحافر الشر متى يستنبط**
  **ينزع ذميما وجلا أو يخلط**

Ve mecazdan: **اختلطوا في الحرب** ve **تخالطوا**: birbirine girip boğuştuklarında. Ve o, işinden bir **تخليط** içindedir. Ve malını **تخاليط**’tan topladı. Ve denilir: ok ona **خالطه**. Ve **خالطهم** ve **خالقهم** bir manadadır. Ve **ابن المخلطة** ( **كمحدثة** ): muhaddislerden (bir lakap).
