# خلط — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%84%D8%B7/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: خلط

خ ط ل
خطل ، خلط ، لطخ ، لخط ، طلخ : مستعملات .
طلخ : قال اللَّيث : اطْلَخَّ دمعُ عينه _ أي :
تفرق وأنشد :
لاَ خَيْرَ في الشَّيخ إذا ما اجْلَخَّا
وَسَالَ غَرْبُ عَينِهِ فاطلخَّا
وقال أبو الهيثم : اطْلَخَّ دَمعُ عينِه _ إذا
سال .
ورُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّه كانَ في جِنَازَةٍ
فقَالَ : ) ( أَيُّكُمْ يَأْتِي المَدِينَةَ فَلاَ يَدَعْ فيها
وَثَناً إلا كسَرَهُ ولا صُورَةً إلاّ طلَّخها ،
ولا قَبْراً إلا سَوَّاهُ ) ( .
قال شمرُ : أَحْسب قوله : ) ( طَلَّخَهَا ) ( _ أي :
لَطَّخها بالطِّين حتى يَطْمسها ، وكأنَّه
مَقْلوبٌ .
قال شمِرٌ : ويكون ) ( طَلَّخْتُهُ ) ( _ أي : سوَّدْتُهُ ،
ومنه الليلَةُ الْمُطْلَخِمَّة ، والميم زائدةٌ .
وامرأةٌ طَلْخَاءُ _ إذا كانت حَمْقَاءَ .
ومنه قول الشاعر :
فلَمْ أَرَ مِثْلِي زَوْجَ طَلْخَاءَ خِرْمِلٍ
أَقَلَّ عِتَاباً في السَّدادِ وَأَشْكَعَا
قال : ويُرْوَى : زوجَ طَلخَاءَ لُطْخَةٍ
وَيقال : أَغْنُوا عَنَّا لُطَخَتَكُمْ .
لطخ : وقال الليث : الطَّلْخُ : اللَّطْخُ بالْقَذَرِ
وإفسادُ الكِتاب ونحوِه ، واللّطْخُ أَعَمُّ .
قال : ورجلٌ لَطِخ _ أي : قَذِرُ الأكل ،
ولَطَخْتُ فلاناً بأمرٍ قبيح .
أبو زيد : رجلٌ لُطَخَةٌ . . من رجالٍ لُطَخَاتٍ
وطَيْخَة من رجالٍ طَيْخَاتٍ . وهما الأحمق
الذي لا خير فيه .
ويقال : تَلَطَّخَ فلانٌ بأمرٍ قبيحٍ _ أي : تدنَّس
به .
قال شمر : وقال ابنُ شُمَيل : اللُّطَخَةُ :
الرجُلُ الفاسِدُ .
لخط : وأمَّا ) ( لَخَط ) ( : فإن الليث أهمله .
قال أبو الهيثم : قال ابن بُزُرْج _ في
) ( نوادره ) ( : قال خَيْشَنَة : يقالُ : قد الْتَخَطَ
الرجل من ذلك الأمر _ يريدُ : اخْتَلَطَ .
قال : وما اخْتلَط . . . إنما هو الْتَخَطَ .
خطل : قال الليث : الْخَطَلُ خِفَّةٌ وسرعة .
يقال للأحْمَق العَجِل : خطِلٌ ، وللمقاتل
السَّريع الطّعْن : خَطِلٌ ، وأنشد :
أَحْوَسُ فِي الظّلمَاء بالرُّمْح الْخَطِلْ
ويقال للجَوَادِ من الرجال _ : خَطِلُ اليدين
خَضِلٌ بالمعروف _ أي : عَجِلٌ عند
الإعطاء .
قال : والخَطِلُ : ما غَلُظَ من الثياب وخَشُن
وجَفَا ، وأنشد :
أَعَدَّ أَخْطَالاً له ونَرْمَقاً
يَعْني الصَّيَّادَ .
أبو عبيد : الْهُرَاء : المنطق الفاسد ويقال :
الكثير . . والْخَطَلُ مثله .
وقال ابن الأعرابي _ في قول رؤبة _ :
وَدَغْيَةٍ منْ خَطِلٍ مُغْدَوْدِنِ
الخَطِلُ : المضطرب .
وقال الليث : الْخَطْلاءُ _ من الشاءِ _ :
العريضة الأُذُنينِ جدّاً .
أُذُناهُ خَطْلاَوَانِ . . كأنهما نَعْلان .
ويقال للمرأة الجافية الخُلُقِ : خَطْلاءُ .
ونسوةٌ خُطْلٌ ، وثوب خَطِل : يَنْجَرُّ على
الأرض مِنْ طُوله . . ورجل أخْطلُ اللسان
_ إذا كان مضطربَ اللسانِ مُفَوَّهاً .
أبو عبيد _ عن أبي عمرو _ خَطِلَ الرجل
في كلامه ، وأَخْطَلَ في كلامه : بمعنًى
واحدٍ .
ثعلبٌ _ عن ابن الأعرابي _ : هي الْهِرُّ
والخَيْطلُ ، والْخَازَبَازِ .
وقال الليث : الخيطلُ : السِّنَّوْر .
خلط : قال الليث : خَلطْتُ الشّيءَ بالشّيْء
خلْطاً فاخْتلَطَ ، والخِلْط كل نوع من
الأَخْلاَط كأخلاَط الدَّواء ونحوِه .
قال : والْخَلِيطُ _ من السِّمَنِ _ : الذي فيه
شَحْمٌ ولَحْمٌ .
والْخَلِيطُ : تبْنٌ وقَتٌ مُخْتلِطَان . وخَليطُ
الرَّجُل : مُخَالِطُه .
والخليطُ : القومُ الذين أَمْرُهم واحِدٌ
_ وأنشد :
بَانَ الْخَلِيطُ بِسُحْرَةٍ فتبدَّدُوا
والْخُلَّيْطَى : تخليطُ الأمر _ إنه لفي خُلَّيْطَى
مِن أَمْره .
قلتُ : وقد تُخَفَّفُ اللام فيقال : خُلَيْطَى .
ويقال للقوم _ إذا خَلَطُوا مالَهُم بعضَه
ببعضٍ _ : خُلَيْطَى .
وأنشدني بعضُهم :
وَكُنَّا خُلَيْطَى في الْجِمَال فَأَصْبَحتْ
جِمَالي تُوَالي وُلَّهاً مِنْ جِمَالِكَ
ورُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّه قال :
) ( لاَ خِلاَطَ وَلاَ شِنَاقَ في الصَّدَقَةِ ) ( .
وفي حديث آخر : ) ( وَمَا كَانَ مِنْ خَلِيطَيْن
فإنَّهُمَا يَتَرَاجعانِ بَيْنهُمَا بِالسَّوِيَّةِ ) ( .
وكان أبو عُبَيْدٍ فَسَّرَ هذا الحديثَ في كتا ب
) ( غَرِيب الحديث ) ( فثَبجَّه ولم يحصِّل تفسيراً
يُبْنَى عليه ، ثم ألَّفَ كتابَ ) ( الأمْوَال ) ( وقرأهُ
عَلَيَّ أبو الحُسَيْن الْمُزَنِيُّ رِوَايَةً عن عَليِّ بنِ
عبد العزيز _ عن أبي عبيد وفَسَّرَه فيه عَلَى
نحو ما فَسَّرَه الشَّافِعِيُّ .
أخبرنا عبدُ الملك _ عن الرَّبيعِ . . عن
الشَّافِعي _ أنه قال :
الذي لا أَشُكُّ فيه أن ) ( الْخَلِيطَيْن ) ( :
الشَّرِيكَانِ لَمْ يقتَسِمَا المَاشِيةَ ، وتراجُعُهُما
_ بالسَّوِيَّةِ : _ أن يكونا خَلِيطَيْن في الإبل
يَجِبُ فيها الْغَنَمُ ، فَتُوجَدُ الإبل في يد
أحدهما فَتُؤْخَذُ منه صدقتُهُمَا فيرجعُ على
شريكه بالسَّوِيَّة .
قال الشافعيُّ : وقد يكونُ الْخَلِيطانِ :
الرجلَيْنِ يَتَخَالَطانِ بِمَاشِيَتهِما ، وإن عَرَفَ
كلُّ واحد منهما ماشِيَتَهُ .
قال : ولا يكونان ) ( خَلِيطَيْنِ ) ( حتى يُرِيحَا
ويَسْرَحَا ويَسْقِيَا معاً . وتَكُونَ فحولُهُما
) ( مُخْتَلِطَةً ) ( ، فإذا كانا هكذا صَدَّقَا صَدَقَةَ
الواحد ، بكلِّ حال .
قال : وإن تفرَّقَا في مُرَاحٍ أو سَقْي أو
فَحُولٍ ، فليسا ) ( خَلِيطَينِ ) ( ، ويُصَدَّقَانِ صَدَقَةَ
الاثنين .
قال ولا يكونان : ) ( خَلِيطَيْنِ ) ( حتَّى يَحُولَ
عليهما الْحَوْلُ ، من يوم ) ( اخْتَلَطَا ) ( فإذا
حال عليهما حَوْلٌ من يومِ ) ( اخْتَلَطَا ) ( زُكِّيَا
زكاةَ الواحِدِ .
قُلْتُ _ وشَرْحُ ذلك أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) : أوجب
على مَنْ مَلَكَ أربعين شاةً فحال عليها
الْحَوْلُ _ من يوم ملَكهَا _ شاةً .
وكذلك : إذا مَلَكَ أَكْثَرَ منها إلى تمام مائة
وعشرينَ _ ففيها شاةٌ واحدةٌ ، فإذا زادتْ
شاةٌ واحدة على مائة وعشرين ففيها
شَاتَانِ .
ولو أنَّ ثَلاَثَةَ نَفَرٍ مَلَكُوا مائةً وعشرين
شاةً . لكُلِّ واحدٍ منهم أربعُونَ شاةً ، ولم
يكونوا ) ( خُلَطَاءَ ) سنةً كاملةً فعلى كلِّ واحدٍ
منهم شاةٌ _ فإن صاروا ) ( خُلَطَاءَ ) ( وجَمَعُوها
على راعٍ واحدٍ سنةً كاملةً وجَبَتْ عليهم
جميعا شاةٌ واحدةٌ لأنهم يُصَدِّقُون صَدَقَة
الواحد إذا اخْتَلطُوا .
وكذلك إذا كانوا ثلاثة بينهم أربعُون شاةً
_ وهم ) ( خُلَطَاءُ ) ( _ فإنَّ عليهم شاةً ، كأنهُ
مَلَكَهَا رجلٌ واحد .
فهذا تفسير ) ( الْخُلَطَاءِ ) ( في المواشي من
الإبل والغَنَم ، والبقر .
وأما تفسيرُ ) ( الْخَلِيطَيْنِ ) ( الذي جاء في باب
) ( الأشْرِبَةِ ) ( وما جاء فيهما من النَّهي عن
شُرْبِهِمَا ، فهو شَرَابٌ يُتَّخَذُ من التمْرِ
والبُسْرِ ، أو مِنَ العنبِ والزبيب ، أو من
التمْر والعنبِ .
وقَوْلُ الله جلّ وعزّ : ( وَإِنَّ كَثِيراً مِنَ الْخُلَطَاءِ
لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلاَّ الذِّينَ ءَامَنُوا وَعَمِلُوا
الصَّالِحتِ ( [ ص : 24 ] .
فالْخُلَطَاءُ _ ههنا _ : الشُّرَكاءُ ، الذين
لا يتميَّز مِلْكُ كلِّ واحدٍ مِنْ مِلْكِ أَصْحابه
إلا بالقسمة .
وقد يكون ) ( الْخُلَطَاءُ ) ( _ أيضاً _ أن يَخْلِطوا
العَيْنَ الُتمَيِّزِ بالعَيْنِ المُتَمَيِّزِ _ كما فسَّر
الشَّافِعيُّ _ ويكونُونَ مجتمعين كالْحِلَّةِ
تشْتَمِل على عَشْرة أَبيات . . لِصَاحبِ كلِّ
بيتٍ ماشيةٌ على حِدَةٍ فَيجْمعونَ مواشِيَهُم
كلَّها على راعٍ واحدٍ ، يرعاها معاً ،
ويُورِدُها الماءَ معاً وكلُّ واحدٍ منهم يعرفُ
مَالَه بسمتِهِ ونِجَارهِ .
ورَوَى أبو العباس _ عن ابن الأعرابي _
قال : الْخِلاَطُ أن يأتيَ الرجلُ إلى مُرَاح
آخَرَ فيأخذَ منه جَمَلاً فَيُنْزِيَهُ على ناقَتِهِ سرّاً
من صاحبِه .
قال : والْخِلاَطُ _ أَيضاً : أَنْ لاَ يُحسنَ
الجملُ الْقُعُوَّ على طَرُوقتهِ فَيأخذَ الراعي
قضيبَه ويهْدِيهُ لِلْمَأْتَى حتى يُولِجَهُ .
والْخَلِيطُ : الصاحب . . والْخَلِيط : الجارُ .
ويكون واحداً وجمْعاً ، ومنه قول جَرِيرٍ :
بانَ الخليطُ ولو طُووِعْتُ ما بَانَا
فهذا واحدٌ .
وقال زُهَيْرٌ في الْجَمْعِ :
بانَ الخَليطُ وَلَمْ يَأْوُوا لِمَنْ تَرَكُوا
فهؤلاء جمْعٌ .
ويقال : ) ( خُولِط ) ( الرجل . . فهو ) ( مخَالَطٌ ) ( ،
و ) ( اخْتَلَطَ ) ( عقله . . فهو ) ( مُخْتَلِطٌ ) ( _ إذا تغيَّر
عقلُهُ .
وقال الليث : الْخِلاَطُ : مُخَالَطَةُ الذئْبِ
الغنمَ ، وأنشد :
يَضْمَنُ أَهْلُ الشَّاءِ في الْخِلاَطِ
قال : والخِلاَطُ : مَخَالَطَةُ الداء الجوْفَ .
قلت : والْخِلاَطُ : مخالطة الرجلِ أَهْلَه _ إذا
جامعها ، وكذلك مُخَالَطَةُ الجملِ الناقَةَ _ إذا
خَالَطَ ثَيْلُه حَيَاءَها .
أبو عبيد _ عن أبي زيد _ قال : إذا قَعَا
الفَحْلُ عَلَى الناقة فلم يسترشد لحيائها
حتى يُدْخِلَهُ الراعي ، أو غيرهُ . قيل : قد
أَخْلَطَهُ إِخْلاَطاً ، وأَلْطَفَه إلطافاً ، فهو
يُخْلِطُه ويُلْطِفُهُ ، فإن فعَلَ الجملُ ذلك من
تلقاء نفسه قيل : قد اسْتَخْلَط واستلْطَفَ .
وقال الليث : رجلٌ خَلِطٌ : مُخْتَلِطٌ بالناس
متحبِّبٌ ، وامرأةٌ خَلِطةٌ كذلك .
وقال الأصمعي : الْخِلْطُ من السهام : الذي
يَنْبتُ عُودُه على عِوَجٍ ؛ فلا يزالُ يَعْوَجُّ
_ وإن قُوِّم .
وقال ابن شُميل : جَملٌ مُخْتَلِطٌ ، وناقة
مُخْتَلِطَةٌ _ إذا سَمنا ، حتى اخْتَلَطَ الشَّحْمُ
باللَّحْم .
أبو العباس _ عن ابن الأعرابي قال _ :
الْخُلُطُ : الْمَوَالِي ، والْخُلُطُ : الشركاء ،
والْخُلط : جِيرَان الصَّفاء .
وقال أبو زيد : يقال : ) ( اختَلَطَ اللَّيْلُ
بالتُّرَابِ ) ( _ إذا اخْتَلَطَ عَلَى القوم أمْرُهم
) ( واخْتَلَطَ الْمَرْعِيُّ بالْهَمَلِ ) ( .

### Türkçe

خ ط ل
**خطل** , **خلط** , **لطخ** , **لخط** , **طلخ** : kullanılagelenlerdir.

**طلخ** : **اللَّيث** dedi: **اطْلَخَّ** gözünün yaşı; yani: dağıldı. Ve şu beyti okudu:
Şeyhte hayır yoktur, ne zaman ki **اجْلَخَّا**
Ve gözünün yaşı aktı da **فاطلخَّا**

**أبو الهيثم** dedi: **اطْلَخَّ** gözünün yaşı, eğer aktıysa.

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki o bir cenazede idi; dedi ki: “Sizden hanginiz Medine’ye gelir de orada bir put bırakmaz, mutlaka onu kırar; bir suret bırakmaz, mutlaka onu **طلَّخها**; bir kabir bırakmaz, mutlaka onu düzler.”

**شمر** dedi: Sanırım onun sözü: “**طَلَّخَهَا**”; yani: onu çamurla **لَطَّخها** ki onu silsin; ve sanki o ters çevrilmiştir.

**شمِرٌ** dedi: Ve “**طَلَّخْتُهُ**” olur; yani: onu kararttım. Ondandır: **الليلَةُ الْمُطْلَخِمَّة**; ve **الميم** ziyadedir.

Ve bir kadın **طَلْخَاءُ**: eğer ahmak ise.

Ondandır şairin sözü:
Benim gibisini görmedim: **طَلْخَاءَ** bir **خِرْمِلٍ**’in kocası,
Düzgünlükte daha az azarlayan ve daha **أَشْكَعَا**.

Dedi: Ve şöyle rivayet olunur: **زوجَ طَلخَاءَ لُطْخَةٍ**.
Ve denir: Bizden sizin **لُطَخَتَكُمْ**’ünüzü uzak tutun.

**لطخ** : **الليث** dedi: **الطَّلْخُ**: pislikle **اللَّطْخُ** ve kitabı ve benzerini bozmak; **اللّطْخُ** daha geneldir.

Dedi: Ve bir adam **لَطِخ**; yani: yemeği pis.
Ve falanı çirkin bir işle **لَطَخْتُ**.

**أبو زيد**: Bir adam **لُطَخَةٌ**… **لُطَخَاتٍ** adamlardan; ve **طَيْخَة** **طَيْخَاتٍ** adamlardan. İkisi de: içinde hayır olmayan ahmaktır.

Ve denir: Falan çirkin bir işle **تَلَطَّخَ**; yani: onunla kirlendi.

**شمر** dedi: **ابنُ شُمَيل** dedi: **اللُّطَخَةُ**: bozuk adamdır.

**لخط** : Ama “**لَخَط**”a gelince: **الليث** onu ihmal etti.

**أبو الهيثم** dedi: **ابن بُزُرْج** — **نوادره**’sinde — dedi: **خَيْشَنَة** dedi: Denir ki: adam o işten **الْتَخَطَ**; istiyor ki: **اخْتَلَطَ**.

Dedi: Ve **اخْتلَط** değil… ancak o **الْتَخَطَ**’dır.

**خطل** : **الليث** dedi: **الْخَطَلُ** hafiflik ve sürattir.

Aceleci ahmağa denir: **خطِلٌ**; ve hızlı saplayan savaşçıya: **خَطِلٌ**. Ve şu beyti okudu:
Karanlıkta mızrakla **الْخَطِلْ** olan **أَحْوَسُ**

Ve erkeklerden cömert olana denir: **خَطِلُ اليدين**; **خَضِلٌ** iyilikle; yani: vermede acelecidir.

Dedi: Ve **الخَطِلُ**: elbiselerden kalınlaşan, sertleşen ve kabalaşandır. Ve şu beyti okudu:
Ona **أَخْطَالاً** ve **نَرْمَقاً** hazırladı
Avcıyı kastediyor.

**أبو عبيد**: **الْهُرَاء**: bozuk söz; ve denir: çok… ve **الْخَطَلُ** onun gibidir.

**ابن الأعرابي** dedi — **رؤبة**’nin sözü hakkında —:
Ve **وَدَغْيَةٍ**’den, **خَطِلٍ** **مُغْدَوْدِنِ**’den
**الخَطِلُ**: çalkantılı olandır.

**الليث** dedi: **الْخَطْلاءُ** — koyundan —: iki kulağı pek geniş olandır.

Onun iki kulağı **خَطْلاَوَانِ**… sanki ikisi iki nal.

Ve huysuz tabiatlı kadına denir: **خَطْلاءُ**.
Ve kadınlar: **خُطْلٌ**.
Ve bir elbise **خَطِل**: uzunluğundan yere sürünür…
Ve bir adam **أخْطلُ اللسان**: eğer dili çalkantılı, çok konuşan ise.

**أبو عبيد** — **أبي عمرو**’dan —: Adam sözünde **خَطِلَ**; ve sözünde **أَخْطَلَ**: tek bir manadadır.

**ثعلبٌ** — **ابن الأعرابي**’den —: O, **الْهِرُّ** ve **الخَيْطلُ** ve **الْخَازَبَازِ**’dir.

**الليث** dedi: **الخيطلُ**: kedi.

**خلط** : **الليث** dedi: Bir şeyi bir şeyle **خَلطْتُ**; **خلْطاً**; sonra **اخْتلَطَ**. Ve **الخِلْط**: her türden karışım; ilacın karışımları ve benzeri gibi.

Dedi: Ve **الْخَلِيطُ** — yağdan —: içinde iç yağı ve et olan.

Ve **الْخَلِيطُ**: karışık iki şey: saman ve **قَتٌ**.
Ve adamın **خَليطُ**’u: onunla karışıp görüşenidir.

Ve **الخليطُ**: işi bir olan topluluk. Şu beyti okudu:
**الْخَلِيطُ** seher vaktinde ayrıldı da dağıldılar

Ve **الْخُلَّيْطَى**: işin karıştırılması; o, işinde bir **خُلَّيْطَى** içindedir.

Dedim: Ve **اللام** hafifletilebilir de **خُلَيْطَى** denir.

Ve kavme denir — mallarını birbirine karıştırdıklarında —: **خُلَيْطَى**.

Bana bazısı şu beyti okudu:
Develerde biz **خُلَيْطَى** idik; sonra sabahladı da
Benim develerim, senin develerinden bir şaşkınlıkla ardı ardına gider

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki dedi: “Sadakada ne **خِلاَطَ** vardır ne **شِنَاقَ**.”

Başka bir hadiste: “İki **خَلِيطَيْن**’den olan şeyde, ikisi aralarında eşitlikle birbirlerine rücu ederler.”

**أبو عُبَيْدٍ** bu hadisi **غَرِيب الحديث** kitabında açıklamıştı; fakat onu karıştırdı ve üzerine bina edilecek bir açıklama elde etmedi. Sonra **الأمْوَال** kitabını telif etti; onu bana **أبو الحُسَيْن الْمُزَنِيُّ** rivayet olarak **عَليِّ بنِ عبد العزيز**’den, o da **أبي عبيد**’den okudu; ve onu, **الشَّافِعِيُّ**’nin açıkladığına benzer şekilde onda açıkladı.

Bize **عبدُ الملك** haber verdi — **الرَّبيعِ**’den… **الشَّافِعي**’den — ki o dedi:
Şüphe etmediğim şey: **الْخَلِيطَيْن**: hayvan sürüsünü paylaşmamış iki ortaktır. Ve ikisinin rücuu — eşitlikle —: develerde iki **خَلِيطَيْن** olmalarıdır; onda koyun gerekir; develer ikisinden birinin elinde bulunur da ikisinin sadakası ondan alınır; sonra o, ortağına eşitlikle döner.

**الشافعيُّ** dedi: Ve **الْخَلِيطانِ** olabilir: iki adamın, hayvanlarıyla birbirine karışması; her biri kendi hayvanını bilse bile.

Dedi: Birlikte barındırmadıkça, birlikte otlatmadıkça ve birlikte sulamadıkça iki **خَلِيطَيْن** olmazlar. Ve onların erkekleri **مُخْتَلِطَةً** olur. Böyle olduklarında, her hâlükârda bir kişinin sadakasıyla sadaka verirler.

Dedi: Eğer barınakta veya sulamada veya erkeklerde ayrılırlarsa, iki **خَلِيطَينِ** değildirler; ve iki kişinin sadakasıyla sadaka verilirler.

Dedi: Ve iki **خَلِيطَيْنِ** olmazlar; ta ki onlara, **اخْتَلَطَا** gününden itibaren yıl dönsün. Onlara **اخْتَلَطَا** gününden bir yıl dönünce, bir kişinin zekâtıyla zekât verilir.

Dedim: Bunun açıklaması şudur ki Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ), kırk koyuna sahip olana ve üzerine yıl dönene — onu mülk edindiği günden itibaren — bir koyun vacip kıldı.

Aynı şekilde: ondan daha fazlasına, yüz yirmiye tamam oluncaya kadar — onda bir koyun vardır; yüz yirminin üzerine bir koyun daha artarsa onda iki koyun vardır.

Eğer üç kişi yüz yirmi koyuna sahip olsalar; her birinin kırk koyunu olsa; ve bir tam yıl **خُلَطَاءَ** olmasalar; her birinin üzerine bir koyun vardır. Eğer **خُلَطَاءَ** olurlarsa ve onları bir çoban üzerinde bir tam yıl toplarlarsa, hepsinin üzerine bir koyun vacip olur; çünkü **اخْتَلطُوا**’larında bir kişinin sadakasıyla sadaka verirler.

Aynı şekilde, eğer üç kişi arasında kırk koyun olsa — ve onlar **خُلَطَاءُ** olsalar — onların üzerine bir koyun vardır; sanki onu bir adam mülk etmiş gibidir.

İşte bu, develer, koyun ve sığırdan olan hayvanlarda **الْخُلَطَاءِ**’nın tefsiridir.

Ama **الأشْرِبَةِ** babında gelen **الْخَلِيطَيْنِ**’in tefsiri ve ikisini içmekten nehyin geldiği şey: hurmadan ve **البُسْرِ**’den yapılan bir içkidir; yahut üzüm ve kuru üzümden; yahut hurma ve üzümden.

Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( وَإِنَّ كَثِيراً مِنَ الْخُلَطَاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ إِلاَّ الذِّينَ ءَامَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحتِ ( [ ص : 24 ] .

Burada **الْخُلَطَاءُ**: ortaklardır; her birinin mülkü, taksim dışında, arkadaşlarının mülkünden ayrışmaz.

Ve **الْخُلَطَاءُ** — ayrıca — ayırt edilebilir ayn’ı ayırt edilebilir ayn ile karıştırmalarıdır — **الشَّافِعيُّ**’nin açıkladığı gibi — ve bir araya gelmiş olurlar; bir **الْحِلَّةِ** gibi: on ev içerir… her ev sahibinin ayrı ayrı hayvanı vardır; sonra hayvanlarının hepsini bir çoban üzerinde toplarlar; o, onları birlikte güder; onları suya birlikte götürür; ve her biri malını nişanı ve damgasıyla bilir.

**أبو العباس** — **ابن الأعرابي**’den — rivayet etti; dedi: **الْخِلاَطُ**: adamın başka bir ağıla gelmesi, oradan bir deve alması ve onu sahibinden gizlice dişisinin üzerine sıçratmasıdır.

Dedi: Ve **الْخِلاَطُ** — ayrıca — devenin kendi dişisine **الْقُعُوَّ**’u iyi yapmaması; çobanın çubuğunu alıp onu girişe yöneltmesi, ta ki onu içeri sokuncaya kadar.

Ve **الْخَلِيطُ**: arkadaş… ve **الْخَلِيط**: komşu.

Tekil ve çoğul olur. Ondandır **جَرِيرٍ**’in sözü:
**الخليطُ** ayrıldı; eğer boyun eğdirilseydim ayrılmazdı

Bu tekildir.

**زُهَيْرٌ** çoğulda dedi:
**الخَليطُ** ayrıldı ve terk ettikleri kimseye sığınmadılar

Bunlar çoğuldur.

Ve denir: adam **خُولِط**… o da **مخَالَطٌ**’tır.
Ve aklı **اخْتَلَطَ**… o da **مُخْتَلِطٌ**’tır; eğer aklı değiştiyse.

**الليث** dedi: **الْخِلاَطُ**: kurdun koyunla **مُخَالَطَةُ**’sıdır. Ve şu beyti okudu:
Koyun ehli **الْخِلاَطِ**’ta teminat verir

Dedi: Ve **الخِلاَطُ**: hastalığın içe **مَخَالَطَةُ**’sıdır.

Dedim: Ve **الْخِلاَطُ**: adamın ehlini **مخالطة**’sıdır; eğer onunla cima ederse. Ve aynı şekilde devenin dişiyi **مُخَالَطَةُ**’sı; eğer onun **ثَيْلُه**’u onun **حَيَاءَها**’sına karışırsa.

**أبو عبيد** — **أبي زيد**’den — dedi: Eğer erkek deve dişinin üzerine çöker de onun **حيائها**’sına yol bulamaz; ta ki çoban veya başkası onu içeri sokuncaya kadar; denir ki: onu **أَخْلَطَهُ** **إِخْلاَطاً**; ve onu **أَلْطَفَه** **إلطافاً**; o da onu **يُخْلِطُه** ve **يُلْطِفُهُ**. Eğer deve bunu kendi kendine yaparsa denir ki: **اسْتَخْلَط** ve **استلْطَفَ**.

**الليث** dedi: Bir adam **خَلِطٌ**: insanlarla karışan, sevimli olandır; ve bir kadın **خَلِطةٌ** da böyledir.

**الأصمعي** dedi: Oklardan **الْخِلْطُ**: sapı eğrilik üzere biten; bu yüzden — doğrultulsa bile — eğrilmeye devam edendir.

**ابن شُميل** dedi: Bir deve **مُخْتَلِطٌ**, ve bir dişi deve **مُخْتَلِطَةٌ**: eğer semirdilerse; ta ki iç yağı etle **اخْتَلَطَ** edinceye kadar.

**أبو العباس** — **ابن الأعرابي**’den — dedi:
**الْخُلُطُ**: mevalîdir; ve **الْخُلُطُ**: ortaklardır; ve **الْخُلط**: safiyet komşularıdır.

**أبو زيد** dedi: Denir ki: **اختَلَطَ اللَّيْلُ بالتُّرَابِ**; eğer kavme işleri karıştıysa.
Ve: **واخْتَلَطَ الْمَرْعِيُّ بالْهَمَلِ**.
