# خلف — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%84%D9%81/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: خلف

* خ ل ف * * خَلْفٌ * ضد قدام والخلف أيضا القرن بعد القرن يقال هؤلاء خلف سوء لناس لاحقين بناس أكثر منهم والخلف أيضا الرديء من القول يقال سكت ألفا ونطق خلفا أي سكت عن ألف كلمة ثم تكلم بخطإ والخلف أيضا الاستقاء والخلف أيضا ساكن اللام ومفتوحها ما جاء من بعد يقال هو خلف سوء من أبيه وخلف صدق من أبيه بالتحريك إذا قام مقامه قال الأخفش هما سواء منهم من يحرك ومنهم من يسكن فيهما جميعا إذا أضاف ومنهم من يقول خلف صدق بالتحريك ويسكن الآخر للفرق بينهما و * الخَلَفُ * بالضم الاسم من * الإخْلافِ * وهو في المستقبل كالكذب في الماضي و * الخِلْفَةُ * اختلاف الليل والنهار ومنه قوله تعالى ﴿وهو الذي جعل الليل والنهار خلفة﴾ والخلفة أيضا نبت ينبت بعد النبات الذي يتهشم و * خِلْفَةُ * الشجر ثمر يخرج بعد الثمر الكثير وقال أبو عبيد الخلفة ما نبت في الصيف و * الخَلِفُ * بوزن الكتف المخاض وهي الحوامل من النوق الواحدة * خَلِفةٌ * بوزن نكرة وقوله تعالى ﴿رضوا بأن يكونوا مع الخوالف﴾ أي مع النساء و * الخِلِّيفَى * بكسر الخاء واللام وتشديد اللام مقصورا الخلافة قال عمر بن الخطاب رضي الله تعالى عنه ﴿لو أطيق الأذان مع الخليفى لأذنت﴾ و * الخَلِيفَةُ * السلطان الأعظم وقد يؤنث وأنشد الفراء أبوك خليفة ولدته أخرى وأنت خليفة ذاك الكمال والجمع * الخَلاَئِف * جاءوا به على الأصل مثل كريمة وكرائم وقالوا أيضا * خُلَفَاءُ * من أجل أن لا يقع إلا على مذكر وفيه الهاء فجمعوه على إسقاط الهاء كظريف وظرفاء لأن فعيلة بالهاء لا يجمع على فعلاء و * خَلَفَ * فلان فلانا إذا كان خليفته يقال خلفه في قومه من باب كتب ومنه قوله تعالى ﴿اخلفني في قومي﴾ و * خَلَفَهُ * أيضا جاء بعده و * خَلَفَ * فم الصائم تغيرت رائحته وكذا اللبن والطعام إذا تغير طعمه أو ريحه وبابه دخل و * أخْلَفَ * فوه لغة في خلف ويقال لمن ذهب له مال أو ولد أو شيء يستعاض أخلف الله عليك أي رد عليك مثل ما ذهب فإن كان قد هلك له والد أو والدة أو نحوهما مما لا يستعاض قيل خلف الله عليك بغير ألف أي كان الله خليفة من فقدته عليك ويقال * أخْلَفَهُ * ما وعده وهو أن يقول شيئا ولا يفعله في المستقبل و * أخْلَفَ * فلان لنفسه إذا كان قد ذهب له شيء فجعل مكانه آخر وأخلف النبا تأخرج الخلفة و * اسْتَخْلَفَهُ * جعله خليفته وجلس * خَلْفَهُ * أي بعده و * الخِلاَفُ * المخالفة وقوله تعالى ﴿فرح المخلفون بمقعدهم خلاف رسول الله﴾ أي مخالفة رسول الله عليه السلام وقيل خلف رسول الله وشجر الخلاف معروف وموضعه * المَخْلَفَةُ * بوزن المتربة و * خَلَّفَهُ * وراءه * فَتَخَلَّفَ * عنه أي تأخر

### Türkçe

* خ ل ف * * **خَلْفٌ** * **قدام**’ın zıddıdır; ve **الخلف** ayrıca nesil nesil (gelen) asırdır. “Bunlar, bize sonradan gelen insanlar için kötü bir **خلف**tır” denir; (yani) onlar (öncekilerden) daha çokturlar. Ve **الخلف** ayrıca sözün kötüsüdür; “Bin (kelime) sustu ve **خلفا** konuştu” denir; yani bin kelimeden sustu, sonra hata ile konuştu. Ve **الخلف** ayrıca kusmadır. Ve **الخلف** ayrıca lâm’ı sâkin olanı ve fethalı olanı: sonra gelen şeydir; “O, babasından kötü bir **خلف**tır” ve “babası yerine geçtiği zaman hareke ile ‘babası için doğru bir **خلف**’tır” denir. **الأخفش** dedi: İkisi eşittir; onlardan (bazısı) harekeler, onlardan (bazısı) ikisinde de sükûn eder, izafet yaptığı zaman; ve onlardan (bazısı) fark olsun diye **خلف صدق**’ı hareke ile söyler ve ötekini sükûn eder.

Ve * **الخَلَفُ** * (damme ile) isimdir; * **الإخْلافِ** *’tan (türetilmiş) isimdir; ve o, gelecekte, geçmişteki yalan gibidir. Ve * **الخِلْفَةُ** * gece ile gündüzün ihtilafıdır; ondan (dolayı) Yüce Allah’ın sözü: { Ve O, geceyi ve gündüzü **خلفة** kıldı }. Ve **الخلفة** ayrıca, kırılıp dökülen bitkiden sonra biten bitkidir. Ve * **خِلْفَةُ** * ağacın: çok meyveden sonra çıkan meyvedir. **أبو عبيد** dedi: **الخلفة** yazın bitendir. Ve * **الخَلِفُ** * (ketif vezninde) doğum sancısıdır; ve o, develerden gebe olanlardır; bir tanesi * **خَلِفةٌ** * (nekira vezninde). Ve Yüce Allah’ın sözü: { **الخوالف** ile beraber olmaya razı oldular } yani kadınlarla beraber.

Ve * **الخِلِّيفَى** * (hâ’nın ve lâm’ın kesresiyle ve lâm’ın şeddeli olmasıyla), maksûr olarak: hilâfettir. **عمر بن الخطاب** (Allah Teâlâ ondan razı olsun) dedi: { **الخليفى** ile beraber ezanı gücüm yetirseydi elbette ezan okurdum }. Ve * **الخَلِيفَةُ** * en büyük sultandır; ve müennes de yapılabilir. **الفراء** şu beyti okudu:
أبوك خليفة ولدته أخرى
وأنت خليفة ذاك الكمال
Ve cem‘i * **الخَلاَئِف** *’tir; onu asıl üzere getirdiler; **كريمة** ve **كرائم** gibi. Ve ayrıca * **خُلَفَاءُ** * dediler; sırf müzekkere vâki olmasın diye; ve onda hâ vardır; onu hâ’yı düşürerek cem‘ ettiler; **ظريف** ve **ظرفاء** gibi; çünkü hâ’lı **فعيلة** **فعلاء** üzerine cem‘ edilmez.

Ve * **خَلَفَ** * falan, falanı, onun halifesi olduğu zaman (böyledir); “Kavminde onun yerine geçti” denir; **كتب** bâbından. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: { Kavmimde benim yerime geç }. Ve * **خَلَفَهُ** * ayrıca ondan sonra geldi. Ve * **خَلَفَ** * oruçlunun ağzı: kokusu değişti; ve süt ve yemek de böyledir; tadı veya kokusu değiştiği zaman; bâbı **دخل**’dir. Ve * **أخْلَفَ** * ağzı: **خلف**’ta bir lugattır.

Ve kendisine mal veya evlat veya yerine konulan bir şey giden kimseye “**أخلف الله عليك**” denir; yani gidenin benzerini sana geri verdi. Eğer kendisine baba veya anne yahut onların benzeri, yerine konulmayan şeylerden biri helâk olmuşsa “**خلف الله عليك**” (elif olmaksızın) denir; yani kaybettiğinin yerine Allah sana halife oldu. Ve “**أخْلَفَهُ** ما وعده” denir; ve o, gelecekte bir şey söyleyip onu yapmamasıdır. Ve * **أخْلَفَ** * falan, kendisi için: kendisine bir şey gitmiş de onun yerine başka bir şey koyduğu zaman (böyledir). Ve **أخلف** nebât: **الخلفة**’yi çıkardı.

Ve * **اسْتَخْلَفَهُ** * onu halifesi yaptı. Ve * **خَلْفَهُ** * oturdu; yani ondan sonra. Ve * **الخِلاَفُ** * muhalefettir. Ve Yüce Allah’ın sözü: { **المخلفون** Resûlullah’a **خلاف** olarak oturup kalmalarıyla sevindiler } yani Resûlullah’a (aleyhisselâm) muhalefet olarak. Ve “Resûlullah’ın arkasında” denildi. Ve **الخلاف** ağacı mâlûmdur; ve onun yeri * **المَخْلَفَةُ** *’dir; **المتربة** vezninde. Ve * **خَلَّفَهُ** * onu arkasında bıraktı; derken * **فَتَخَلَّفَ** * ondan; yani geri kaldı.
