# خلق — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%84%D9%82/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: خلق

خَلْقٌ
1 خَلْقٌ خلق خلقة signifies The act of measuring; or determining the measure, proportion, or the like, of a thing; and the making a thing by measure, or according to the measure of another thing; or proportioning a thing to another thing; syn. تَقْدِيرٌ: (S, Msb, K, TA, and Bd in ii. 19:) this is the primary meaning. (Msb, TA, and Bd ubi suprà.) You say, خَلَقَ الأَدِيمِ, (S, Msb, K,) aor. خَلُقَ , (S, TA,) inf. n. خَلْقٌ (JK, S, Msb, K) and خَلْقَةٌ, (K,) He measured, or proportioned, (قَدَّرَ,) the hide, and sewed it: (K:) or he measured, or proportioned, (قدّر,) the hide, (JK, S, Msb, K,) لِمَا يُرِيدُ [for, or to, that which he desired to make of it], (JK, * TA,) or لِلسِّقَآءِ [for, or to, the skin for water or milk that he desired to make], (Msb,) before cutting it; (S, K, TA;) he measured it (قَاسَهُ) to cut from it a water-bag, or a water-skin, or a boot: (TA:) and in like manner, خَلَقَ النِّطَعَ he measured, &c., the نطع [q. v.]: when one cuts it, one says, فَرَاهُ. (K.) And خَلَقَ النَّعْلَ He determined the measure of the sandal, or proportioned it; (قَدَّرَهَا;) and made it by measure. (Ksh and Bd in ii. 19.) Hence the saying of Zuheyr, (S,) praising Herim Ibn-Sinلn, (TA,)

وَلَأَنْتَ تَفْرِى مَا خَلَقْتَ وَبَعْ)??(
)??(ضُ القَوْمِ يَخْلُقُ ثُمَّ لَا يَفْرِى
[(assumed tropical:) And thou indeed cuttest what thou hast measured; but some of the people measure, then will not cut]: (S, TA:) i. e., when thou determinest upon a thing thou executest it; but others determine upon that which they do not execute. (TA.) And El-Hajjلj said, مَا خَلَقْتُ اـِلَّا قَرَيْتُ وَعَدْتُ اـِلَّا وَفَيْتُ [(assumed tropical:) I have not measured unless I have afterwards cut, and I have not promised unless I have afterwards performed]. (S.) أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ, in the Kur iii. 43, means I will form for you, (Jel,) or I will make according to its proper measure (أُقَدِّرُ) for you, (Ksh, Bd,) and will form, (Bd,) of clay, a thing like the form of the bird, or of birds. (Ksh, Bd, Jel.) ― -b2- [Hence,] it signifies also The bringing a thing into existence according to a certain measure, or proportion, and so as to make it equal [to another thing], or uniform [therewith]: (Ksh and Bd in ii. 19:) or the originating, or producing, [a thing] after a pattern, or model, which one has devised, not after the similitude of anything preexisting: this is another meaning which it has in the [classical] language of the Arabs. (TA.) As the act of God, it signifies The originating, or bringing into being or existence, anything, not after the similitude of anything pre-existing: (TA:) [and the creating a thing; and thus it is generally best rendered; as meaning the bringing into existence from a state of non-existence: for] خَلَقَ اللّٰهُ الشَّىْءَ, inf. n. خَلْقٌ, means God brought the thing into existence (Mgh, * TA) after it had not been: (TA:) [or خَلْقٌ, as the act of God, signifies the creating out of nothing: for it is said that] أُعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِى خَلَقَكُمْ, in the Kur ii. 19, means [Serve ye your Lord] who brought you into existence when ye were nothing. (Jel. [But in other passages of the Kur (vi. 2 &c.) it is said that God created (خَلَقَ) mankind of clay.]) Accord. to the A, خَلَقَ اللّٰهُ الخَلْقَ is a tropical phrase, meaning (tropical:) God brought into existence the creation, or created beings, or mankind, according to a predetermination (تَقْدِير) required by wisdom. (TA.) You say, هٰذِهِ خَلِيقَتُهُ الَّتِى خُلِقَ عَلَيْهَا and خُلِقَهَا and الَّتِى خُلِقَ: see خُلُقٌ. (Lh.) ― -b3- [Hence, also,] خَلَقَ, (S, Msb, K, TA,) inf. n. خَلْقٌ, (TA,) (tropical:) He fabricated speech, or a saying or sentence, &c.: (K, * TA:) (tropical:) he forged (S, Msb, K, TA) a saying, (Msb,) or a lie, or a falsehood; (S, K, TA;) as also ↓ اختلق (S, Msb, K) and ↓ تخلّق. (S, K.) The Arabs say, حَدَّثَنَا فُلَانٌ بِأَحَادِيثِ الخَلْقِ (tropical:) Such a one related to us fictitious tales or stories, such as are deemed pretty, or such as are told by night [for entertainment]. (TA.) And it is said in the Kur [xxvi. 137], accord. to one reading, اـِنْ هٰذَا اـِلَّا خَلْقُ الأَوَّلِينَ, meaning (tropical:) This is nought but the lying, and forging, of the ancients. (TA.) And in the same [xxxviii. 6], ↓ اـِنْ هٰذَا اـِلَّا اخْتِلَاقٌ (tropical:) This is nought but forging, and lying. (TA.) ― -b4- خَلَقَهُ, (K,) inf. n. خَلْقٌ, (TA,) also signifies He made it smooth; (K;) and so ↓ خلّقهُ; namely, an arrow, (S,) [and any other thing; for] of anything that has been made smooth one says, خُلِّقَ: (TA:) he made it equable, or even; namely, wood, or a stick; and so ↓ خلّقهُ, (K,) inf. n. تَخْلِيقٌ. (TA.) -A2- خَلُقَتْ, inf. n. خَلَاقَةٌ, said of a woman, (JK, K,) She had [a goodly] body and make: (JK:) or she was, or became, goodly in make, or well made. (K. [In the CK, instead of حَسُنَ خَلْقُهَا, is put حَسُنَ خُلُقُها, meaning She was, or became, good in nature, &c.]) ― -b2- And خَلِقَ, aor. خَلَقَ , (JK, K,) inf. n. خَلَقٌ; (JK, S; *) and خَلُقَ, aor. خَلُقَ , (K,) inf. n. خُلُوقَةٌ (TA) [and خَلَاقَةٌ, and perhaps خُلْقَةٌ q. v. infrà]; It (a thing) was, or became, smooth, (JK, K, TA,) and equable, or even. (TA.) [See also 12. And it seems that one says, خَلِقَتِ الصَّخْرَةُ, inf. n. خَلَقٌ, q. v. infrà, meaning The rock was free from crack or fracture.] ― -b3- And خَلُقَ, (JK, S, Msb, K,) aor. خَلُقَ ; (K;) and خَلِقَ, aor. خَلَقَ ; and خَلَقَ, aor. خَلُقَ ; (K;) inf. n. (of the first, JK, S) خُلُوقَةٌ (JK, S, K) and خَلَاقَةٌ (JK, TA) and [of the second] خَلَقٌ (K) and [of the third] خُلُوقٌ; (JK, TA;) It (a garment) was, or became, old, and worn out; as also ↓ اخلق, (JK, S, Msb,) inf. n. اـِخْلَاقٌ; (JK, TA;) and ↓ اخلولق. (TA.) [Hence,] دِيبَاجُهُ ↓ اخلق [lit.] His face became worn out; meaning (tropical:) it became used for mean service [so that it lost its grace, or was disgraced,] by his begging. (Har p. 476. [See also 4 below.]) [Hence also,] شَبَابَهُ ↓ اخلق (assumed tropical:) His youth declined, or departed. (TA.) ― -b4- And خَلُقَ, (S, K,) aor. خَلُقَ , (K,) inf. n. خَلاقَةٌ, (Ham p. 522,) He was, or became, خَلِيق, i. e. جَدِير [meaning adapted or disposed by nature, apt, meet, &c.: see خَلِيقٌ, below]. (S, K.) You say, خَلُقَ لذٰلِكَ [and بِذٰلِكَ (see خَلِيقٌ) He was, or became, adapted, disposed, &c., for that]; as though he were one of those in whom that was reckoned to be, and in whom the symptoms, signs, or tokens, thereof were seen. (S.) [And خَلُقَ أَنْ يَفْعَلَ ذٰلِكَ and بِأَنْ يفعل ذلك and لِأَنْ يفعل ذلك and مَنْ أَنْ يفعل ذلك He was, or became, adapted, &c., to do that: see خَلِيقٌ. And خَلُقَ may signify also It was, or became, probable; or likely to happen or be, or to have happened or been: see, again, خَلِيقٌ.]

خلّقهُ
2 خلّقهُ خلق خلقه خلقة : see 1, latter half, in two places. -A2- Also, (S, K,) inf. n. تَخْلِيقٌ, (K,) He rubbed him over with خَلُوق [q. v.]: (S:) or he perfumed him: (K:) or خلّقهُ بِخَلُوقٍ he perfumed him with خلوق (TA.) And خَلَّقْتُ المَرْأَةَ بِالخَلُوقِ [I perfumed the woman, or rubbed her over, with the خلوق]. (Msb.) And خَلَّقَتْ جِسْمَهَا She (a woman) rubbed her body and limbs over with خلوق. (TA.)

خَالَقَهُمْ
3 خَالَقَهُمْ خالق خالقهم , (K,) inf. n. مُخَالَقَةٌ, (TA,) He consorted [or comported himself] with them (K, TA) according to their natures, or moral characters or qualities; (TA;) or with good nature, or moral character or qualities: (K:) or خالقهم بِخُلُقٍ حَسَنٍ has this latter meaning. (TA.) One says, خَالِصِ المُؤْمِنَ وَخَالِقِ الفَاجِرَ, (S,) or وخالق الكَافِرَ, (TA,) [Act thou with reciprocal sincerity towards the believer, and comport thyself with the vitious, or the unbeliever, according to his nature, &c. See also 3 in art. خلص, where a similar saying is mentioned.]

اخلق
4 اخلق أخلق اخلق خلق : see 1, latter part, in three places. ― -b2- Also He had old and worn-out garments. (TA.) -A2- اخلقهُ He wore it out; namely, a garment; the verb being trans. as well as intrans. (S, Msb, K.) [Hence,] اخلق الدَّهْرُ الشَّىْءَ (assumed tropical:) Time wore out, or wasted, the thing. (TA.) [Hence also,] one says to the beggar, أَخْلَقْتَ وَجْهَكَ (tropical:) (TA) [lit. Thou hast worn out thy face;] meaning (tropical:) thou hast used thy face for mean service [so that it has lost its grace, or has become disgraced]: and in like manner one says, أُخْلِقُ لَهُ دِيَبَاجَتِى, i. e. وَجْهِى: and يُخْلِقُ دِيبَاجَتَيْهِ (tropical:) He uses his face for mean service by begging. (Har pp. 15 and 476.) ― -b2- Also, (K,) or اخلقهُ ثَوْبًا, (S,) He clad him with an old and worn-out garment. (S, K.) And اخلقِنى ثَوْبَهُ He gave me his old and worn-out garment. (JK.) And some say, اخلقهُ خَلَقًا He gave him an old and worn-out garment. (TA.) ― -b3- And اـِخْلَاقٌ الثَّوْبِ also signifies The cutting out of the garment: whence the saying, to UmmKhلlid, أَبْلِى وَأَخْلِقِى [Wear out, and cut out new]; or, as some relate it, وَأَخْلِفِى, i. e., “ and replace, ” which is the more likely. (TA.) -A3- مَا أَخْلَقَهُ and أَخْلِقْ بِهِ [have both of the following significations; though it is said that] the former signifies How likely is he, or it! (JK, TA;) and the latter, How well adapted or disposed, or how apt, meet, suited, suitable, fitted, fit, competent, or proper, or how worthy, is he, or it! i. q. أَجْدِرْ بِهِ and أَحْرِ بِهِ. (TA. [See 4 in arts. جدر and حرى.])

5 تَخَلَّقَ see 1, a little after the middle of the paragraph. ― -b2- تخلّق بِغَيْرِ خُلُقِهِ means He affected a خُلُق [or nature, &c.,] that was not his own. (S, K.) And تخلّق بِكَذَا He feigned such a thing, it not being in his nature, or not being created in him. (TA.) And تخلّق لِلنَّاسِ بِمَا لَيْسَ مِنْ نَفْسِهِ, occurring in a trad., [He affected, to men, a nature, &c., that did not belong to him; or] he pretended [to men] that there was in his nature فِى خُلُقِهِ) that which was contrary to his real intention; (Mbr, TA;) or that which was contrary to what he had in his heart: the verb is similar to تَصَنَّعَ and تَجَمَّلَ. (TA.) -A2- تخلّق بِهِ; (S, K;) and تخلّقت به; (Msb;) He was, or became, rubbed over, (S,) or perfumed; (K;) and she was, or became, so; (Msb;) [or he rubbed himself over, or perfumed himself; and she did so;] with it; (S, Msb, K;) namely, with خَلُوق. (S, Msb.)

8 اـِخْتَلَقَ see 1, latter half, in two places.

اخلولق
12 اخلولق اخلولق , said of the back (مَتْن) of a horse, It was, or became, smooth; (K;) [like خَلِقَ and خَلُقَ; or very smooth; for] the verb is of a form intensive in signification. (TA. [See its part. n., مَخْلَوْلِقٌ, below.]) ― -b2- Said of a رَسْم [i. e. a trace, or a remain or relic marking the place of a house or the like and cleaving to the ground,] It was, or became, even with the ground. (S, K.) ― -b3- اخلولق السَّحَابُ The clouds became equable, or uniform, (JK, S, K, TA,) their sides becoming conjoined; or, as some say, they became smooth; (TA;) and, (K,) or as some say, (S, TA,) they became adapted, or disposed, to rain; (S, K, TA;) as though they were rendered smooth: or they became collected together after separation, and prepared to rain. (TA.) And اخلولقت السَّمَآءُأَنْ تَمْطُرَ The sky was near, and likely, to rain. (TA.) ― -b4- See also 1, latter part.

خَلْقٌ
خَلْقٌ خلق خلقة inf. n. of خَلَقَ. (JK, S, Msb, K, &c.) You say رَجُلٌ تَامُّ الخَلْقِ [A man complete, or perfect, in respect of make, or proportion, &c.]. (S, K. * [See also خِلْقَةٌ.]) [In this and similar instances,] الخَلْق signifies The fashion of the outer man, and its [peculiar] qualities and attributes; like as الخُلُقُ signifies “ the fashion of the inner man, ” &c. (TA.) ― -b2- الخَلْقُ is also used in the sense of ↓ المَخْلُوقُ [meaning What is created; the creature]: (TA, and Bd in xxiii. 17, &c.:) [and, collectively, the creation; as meaning the beings, or things, that are created;] all created things: (Bd ubi suprà, &c.:) and [particularly] mankind; as also ↓ الخلِيقَةُ: (S, * K:) and mankind and the jinn, or genii, and others: (Jel in lv. 9, &c.:) and ↓ الخلِيقَةُ and [its pl.] خَلَائِقُ signify the same: you say, هُمْ خَلِيقَةُ اللّٰهِ and also هُمْ خَلقُ اللّٰهِ [They are the creatures of God]: الخَلْقُ being originally an inf. n.: (S, TA:) and Lh mentions [an instance of its having a pl., in] the saying, لَا وَالَّذِى خَلَقَ الخُلُوقَ مَا فَعَلْتُ كَذَا, meaning [No, by Him who created] all creatures, [I did not such a thing.] (TA.) In the saying, فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللّٰهِ, in the Kur [iv. 118, lit. And they shall alter the creature of God], some say that castration is meant: (TA: [and Bd includes, with this, other unnatural actions:]) or the meaning is, the religion of God; (Bd, Jel, TA;) accord. to El-Hasan and Mujلhid. (TA.) And لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللّٰهِ, in the Kur [xxx. 29], means, accord. to Katلdeh, [There shall be no changing, or altering,] of the religion of God. (TA.) ― -b3- خَلْقٌ also signifies Anything made smooth. (TA.) [See also مُخَلَّقٌ.]

خُلْقٌ
خُلْقٌ خلق خلقة : see خُلُقٌ, in four places.

خَلَقُ
خَلَقُ خلق خلقة inf. n. of خَلِقَ: as such, signifying The being smooth [&c.]. (JK, S. *) [As such also,] in a rock, Freedom from crack or fracture. (S, K.) ― -b2- [And, as such,] The being old, and worn out. (K.) ― -b3- [Hence, used as an epithet,] Old, and worn out: (S, Msb, K:) [and as an epithet in which the quality of a subst. is predominant; meaning an old and worn-out garment or piece of cloth:] pl. خُلْقَانٌ (S, K) and أَخْلَاقٌ. (S, * K, * TA.) And [as an epithet] it is masc. and fem.; (S, K;) because it is originally an inf. n., the inf. n. of أَخْلَقُ meaning “ smooth, ” (S,) [or rather of خَلِقَ meaning “ it was, or became, old, and worn out; ” although it has pls.; and] IB mentions an instance of its dual, خَلَقَانِ: (TA:) Ks says, We have not heard them say, خَلَقَةٌ in any instance: (Lh, TA:) Fr says that it is without ة [as a fem. epithet] because it was originally used as a prefixed noun; for one said, أَعْطِنِى خَلَقَ جُبَّتِكَ and خَلَقَ عِمَامَتِكَ [lit. meaning Give thou to me what is old, and worn out, of thy جبّة and of thy turban]; but Ez-Zejjلjee says that this is nought. (TA.) You say ثَوْبٌ خَلَقٌ [An old and worn-out garment or piece of cloth], and مِلْحَفَةٌ خَلَقٌ [an old and worn-out outer wrapping garment]: (S:) also رُمَّةٌ خَلَقٌ [an old and worn-out piece of rope]: and دَارٌ خَلَقٌ [an old and decayed house]: and جِسْمٌ خَلَقٌ [an old and wasted body]. (TA.) One says also ثَوْبٌ أَخْلَاقٌ, meaning A garment, or piece of cloth, altogether, or wholly, old and worn out; (Fr, S, K;) every portion of it being خَلَق; (Fr;) like as they said بُرْمَةٌ أَعْشَارٌ &c.: (S:) and in like manner, مُلَآءَةٌ أَخْلَاقٌ. (IAar.) And Ks mentions the saying, أَصْبَحَتْ ثِيَابُهُمْ خُلْقَانًا وَ خَلَقُهُمْ جُدُدًا [Their garments became old, and worn out; and their old and worn-out garments became replaced by new]; with the sing. [in the latter clause] in the place of the pl. خُلْقَان: (TA:) or جُدُدًا may be here put for جَدِيدًا. (L in art. جد.) In the phrase ↓ مِلْحَفَةٌ خُلَيْقٌ [An outer wrapping garment that is a little, or somewhat, old, and worn out], the dim. is without ة because it is [the dim. of] an epithet [applied without ة to a fem. n.], and ة is not affixed to the dims. of epithets [of this kind]: it is like نُصَيُفٌ dim. of نَصَفٌ an epithet applied to a woman. (S, K. * [See Lumsden's Arab. Gram. p. 623: but some of the grammarians consider these instances as anomalous.]) ― -b4- بَاعَهُ بِيعَةَ الخَلَقِ, and بَيْعَ ذِى الخَلَقِ, the latter as used by a poet, [lit. He bought it, or sold it, (app. the former,) as one buys, or sells, the old and worn-out garment, like as we say “ dogcheap, ” and “ cheap as dirt ”], are phrases mentioned, but not explained, by IAar, who cites the following saying:
أَبْلِغْ فَزَارَةَ أَنِّى قَدْ شَرَيْتُ لَهَا
مَجْدَ الحَيَاةِ بِسَيْفِى بَيْعَ ذِى الخَلَقِ
[app. meaning Tell thou Fezلrah that I have purchased for them life-long glory (lit. the glory of life), with my sword, as cheaply, i. e as easily, as one purchases the old and worn-out garment]. (TA.) ― -b5- سَحَابَةٌ خَلَقَةٌ: see the next paragraph.

خَلِقٌ
خَلِقٌ خلق خلقة [part. n. of خَلِقَ]. ― -b2- [Hence,] سحَابَةٌ خَلِقَةٌ A cloud in which is a sign, or trace, of rain; as also ↓ خَلِيقَةٌ: (S, K:) or a cloud giving hope of rain; as also ↓ خَلْقَآءُ; (JK;) both are said by IAar to signify the same: (TA:) and ↓ خَلَقَةٌ [alone, as a subst., or probably سَحَابَةٌ خَلَقَةٌ,] a cloud that is equable, or uniform, giving hope of rain. (Aboo-Sa'eed, K.)

خُلُقٌ
خُلُقٌ خلق خلقة (S, Msb, K) and ↓ خُلْقٌ (S, K) A nature; or a natural, a native, or an innate, disposition or temper or the like; syn. سَجِيَّةٌ, (S, Msb, K, TA,) and طَبْعٌ; (K, TA;) of which one is created: (TA:) and ↓ خِلْقَةٌ signifies [the same; i. e.] the فِطْرَةٌ [or nature, &c.,] (S, Msb, K, TA) of which a man is created; (TA;) like [خُلُقٌ and] ↓ خُلْقٌ: (K, TA: [in the CK, erroneously, خَلْق:]) and ↓ خَلِيقَةٌ [also] signifies [the same; i. e.] the طَبِيعَة [or nature, &c.,] (S, K, TA) with which a man is created: (TA:) the proper signification of خُلُقٌ is [the moral character; or] the fashion of the inner man; i. e. his mind, or soul, and its peculiar qualities and attributes; like as خَلْقٌ signifies the “ fashion of the outer man, and its [peculiar] qualities and attributes: ” it signifies also custom or habit [as being a second nature]: (TA:) and, as also ↓ خُلْقٌ, [which is merely a contraction thereof, and therefore identical with it in all its senses,] manliness; syn. مُرُوْءَةٌ: and religion: (IAar, K:) the pl. is أَخْلَاقٌ only: (TA:) [this is often used as signifying morals: and ethics:] and the pl. of ↓ خَلِيقَةٌ in the sense explained above [said in Har p. 193 to be that of خُلُقٌ] is خَلَائِقٌ. (S.) It is said in a trad., لَيْسَ شَىْءٌ فِى المِيزَانِ أَثْقَلَ مِنْ حُسْنِ الخُلُقِ [Nothing is heavier in the balance in which good and evil will be weighed than goodness of the moral character, &c.] (TA.) And one says, عَلَيْهَا ↓ الَّتِى خُلِقَ ↓ هٰذِهِ خَلِيقَتُهُ and ↓ خُلِقَهَا and ↓ الَّتِى خُلِقَ This is his nature, &c., of which he was created. (Lh.) And ↓ اـِنَّهُ لَكَرِيمُ الخَلِيقَةِ Verily he is generous in respect of nature, &c. (AZ.) And صَارَ ذٰلِكَ لَهُ خُلُقًا That became to him [a second nature, a habit, or] a thing to which he was habituated. (TA.) It is said in the Kur [xxvi. 137], اـِنْ هٰذَا اـِلَّا خُلُقُ الأَوَّلِينَ This is nought but a custom of the ancients. (TA.) And in the same [lxviii. 4], وَ اـِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ And verily thou art of a great religion. (Jel, TA.) And in a trad. of 'ءïsheh, كَانَ خُلُقُهُ القَرْآنَ, meaning That whereto he clung was the Kur-لn, with its rules of discipline and its command and its prohibitions, and the excellences and beauties and gracious things comprised in it. (TA.) ― -b2- نَوْمَةُ الخُلقِ [i. e. الخُلُقِ or ↓ الخُلْقِ] The sleep of midday, which was prescribed by the Prophet. (Har p. 223. [See also حُمْقٌ and خُرْقٌ.])

خُلْقَةٌ
خُلْقَةٌ خلق خلقه خلقة Smoothness; (K, TA;) as also ↓ خُلُوقَةٌ and ↓ خَلَاقَةٌ: (K:) but the second of these three, correctly speaking, [as also the third, accord. to analogy, and perhaps the first also,] is an inf. n. of خَلُقَ. (TA.)

خِلْقَةٌ
خِلْقَةٌ خلق خلقه خلقة [primarily signifies A mode, or manner, of خَلْق, generally as meaning creation; a particular make: and hence,] constitution; syn. تَرْكِيبٌ: (Mgh:) [and particularly the natural constitution of an animated being, as created in the womb of the mother; also termed فِطْرَةٌ:] see also خُلُقٌ. You say رَجُلٌ حَسَنُ الخِلْقَةِ [A man goodly, or beautiful, in respect of make]. (A, TA.) فِى مَسْلَكٍ هُوَ خِلْقَةٌ means فِى طَرِيقٍ أَصْلِىٍّ ↓ خِلْقِىٍّ [In a way, or road, that is natural, and original]. (Mgh.)

خَلَقَةٌ
خَلَقَةٌ خلق خلقه خلقة : see خَلِقٌ.

خِلْقِىٌّ
خِلْقِىٌّ خلق خلقى خلقة خلقي خلقيي Natural; not accidental: [constitutional: of, or relating to, or belonging to, the natural constitution of an animated being, as created in the womb of the mother:] rel. n. of خِلْقَةٌ. (Msb.) You say عَيْبٌ خِلْقِىٌّ A natural fault or imperfection &c. (Msb.) And صِفَةٌ خِلْقِيَّةٌ [A natural quality]; opposed to اخْتِيَارِيَّةٌ. (Msb in art. مدح.) See also خِلْقَةٌ.

خَلَقِىٌّ
خَلَقِىٌّ خلق خلقى خلقة خلقي خلقيي One who wears old and worn-out clothes. (TA.)

خُلْقَانِىٌّ
خُلْقَانِىٌّ خلق خلقان خلقانى خلقاني A seller of old and worn-out clothes. (TA.)

خَلَاقٌ
خَلَاقٌ خلاق A share, or portion: (JK, S, Msb:) and a good, just, or righteous, share or portion: (JK:) or a full, a complete, or an abundant, share or portion of good, (K, TA,) and of goodness, or righteousness: (TA:) and religion: or a share, or portion, thereof. (TA.) One says, لَا خَلَاقَ لَهُ فِى الآخِرَةِ There is no share, or portion, [of good] for him in the final state of existence. (S. [See the Kur iii. 71, &c.]) And لَا خَلَاقَ لَهُ He has no desire for good, nor righteousness in religion. (TA.)

خِلَاقٌ
خِلَاقٌ خلاق : see the next paragraph.

خَلُوقٌ
خَلُوقٌ خلوق A certain species of perfume; (JK, S, Mgh, Msb, K;) also termed ↓ خِلَاقٌ; (Lh, Msb, K;) accord. to some of the lawyers, (Msb,) fluid, (Mgh, Msb,) but of thick consistence; (L, voce نَضْخٌ;) and in which is a yellowness: (Mgh, Msb:) it is composed of saffron and other things; and redness and yellowness are predominant in it: it is forbidden [to men], because it is of the perfumes of women, who use it more than do men. (TA.)

خَلِيقٌ
خَلِيقٌ خليق , applied to a man, (S, TA,) Perfect, or complete, in make; (TA;) as also ↓ مُخْتَلَقٌ: (Ham p. 561:) or perfect, or complete, in make, and just in proportion; (S, TA;) and so ↓ the latter; (S, K, TA; [in the CK, erroneously, مُخْتَلِق; in the TA expressly said to be of the pass. form;]) fem. of the former with ة: (TA:) or ↓ both signify goodly, or beautiful, in make: or the former is not applied to a man; but ↓ each, with ة, signifies a woman having [a goodly] body and make: (TA, in which this signification is said to be tropical:) and خَلِيقٌ and خَلِيقَةٌ are alike, (JK, TA,) accord. to Lh, (TA,) in this last sense: (JK:) or the former of these two may be pl. [or coll. gen. n.] of the latter, like as شَعِيرٌ is of شَعِيرَةٌ: (TA:) and ↓ مُخْتَلَقٌ signifies anything just in proportion: (IF, TA:) ↓ مُخَلَّقٌ, also, signifies perfect, or complete, in make; applied to a camel (جمل): (TA:) [or جمل, here may be a mistranscription for حَمْل; for] ↓ مُضْغَةٌ مُخَلَّقَةٌ signifies [a fœtus when it has become like a lump of flesh] perfect, or complete, in make; (Fr, S, K;) so in the Kur xxii. 5; (Fr, TA;) or of which the make has become apparent. (IAar, TA.) ― -b2- Also Adapted or disposed [by nature], apt, meet, suited, suitable, fitted, fit, proper, competent, or worthy; (KL, PS;) syn. جَدِيرٌ (S, K) and حَرِىٌّ (TA) [and حَقِيقٌ &c.: pl. خُلَقَآءُ, and Freytag adds خُلُقٌ]. You say, فُلَانٌ خَلِيقٌ لِكَذَا, i. e. جَدِيرٌ بِهِ [Such a one is adapted or disposed by nature, &c., for such a thing]; as though he were one of those in whom that was reckoned to be, and in whom the symptoms, signs, or tokens, thereof were seen. (S.) [And هُوَ خَلِيقٌ لِلْخَيْرِ He is adapted or disposed by nature to good; i. e., to be, or to do, or to effect, or to produce, what is good.] And اـِنَّهُ لَخَلِيقٌ أَنْ يَفْعَلَ ذٰلِكَ and بِأَنْ يفعل ذلك and لِأَنْ يفعل ذلك and منْ أَنْ يفعل ذلك [Verily he is adapted or disposed &c. for doing that; or worthy to do it]: so says Lh: and he adds that the Arabs say, يَا خَلِيقُ بِذٰلِكَ, using the nom. case; and يَا خَلِيقًا بِذٰلِكَ, using the accus. case; [the latter being the usual form; both meaning O thou who art adapted or disposed &c. for that;] but ISd says, I know not the reason of this. (TA.) And لِذَاكَ ↓ هٰذَا مَخْلَقَةٌ, i. e. مَجْدَرَةٌ لَهُ [This is one that is adapted or disposed &c. for that]: (S, K: *) and لَكَ ↓ هٰذَا الأَمْرُ مَخْلَقَةٌ [This affair, or thing, is one that is adapted &c. for thee]: and مِنْ ذٰلِكَ ↓ اـِنَّهُ مَخْلَقَةٌ [Verily it is adapted &c. for that]: like مَجْدَرَةٌ and مَحْرَاةٌ and مَقْمَنَةٌ: and in like manner one says of two, and of more than two, and of a feminine: so says Lh. (TA.) [↓ مَخْلَقَةٌ properly signifies A place, and hence a thing, an affair, and a person, adapted or disposed &c.: it is of the same class as مَعْسَاةٌ and مَظِنَّةٌ and مَئِنَّةٌ.] خَلِيقٌ also signifies Habituated, or accustomed. (PS, TA. *) And one says, اـِنَّهُ لَخَلِيقٌ, i. e. لَحَرِىٌّ, meaning Verily it is probable; or likely to happen or be, or to have happened or been. (TA.) And هُوَ خَلِيقٌ لَهُ He, or it, is like to him, or it. (JK, TA.) ― -b3- سَحَابَةٌ خَلِيقَةٌ: see خَلِقٌ. ― -b4- [See also خَلِيقَةٌ, which, in several senses, is a fem. epithet used as a subst.]

خُلَيْقٌ
خُلَيْقٌ خليق : see خَلَقٌ (of which it is the dim.), in the latter half of the paragraph.

خَلَاقَةٌ
خَلَاقَةٌ خلاق خلاقه خلاقة : see خُلْقَةٌ.

خُلُوقَةٌ
خُلُوقَةٌ خلوق خلوقه خلوقة : see خُلْقَةٌ.

خَلِيقَةٌ
خَلِيقَةٌ خليق خليقه خليقة : see خَلْقٌ, in two places. ― -b2- Also The beasts, or brutes. (En-Nadr, K.) The saying, respecting the خَوَارِج [a sect of heretics, or schismatics], هُمْ شَرُّ الخَلْقِ وَ الخَلِيقَةٌ is explained by En-Nadr as meaning [They are the worst of mankind and] of the beasts, or brutes. (TA.) ― -b3- And A well (بِئْرٌ) just dug: (AA, K:) or a well in which is no water: or a hollow, cavity, pit, or hole, formed by nature in the ground: or a small hollow or cavity, in a mountain, in which water remains and stagnates: accord. to IAar, خلق [app. خُلُقٌ, pl. of خَلِيقَةٌ, like as مُدُنٌ and صُحُفٌ are pls. of مَدِينَةٌ and صَحِيفَةٌ,] signifies wells recently dug. (TA.) ― -b4- And Land (أَرْضٌ) that is dug. (TA.) ― -b5- See also خُلُقٌ, in four places.

خُلَيْقَآءُ
خُلَيْقَآءُ خليقآء [dim. of خَلْقَآءُ fem. of أَخْلَقُ]: see أَخْلَقُ, in three places.

خَلَائِقُ
خَلَائِقُ ذ [pl. of خَلِيقَةٌ]. -A2- الخَلَائِقُ i. q. حَمَائِرُ المَآءِ, i. e. Four large and smooth masses of stone at the head of the well, upon which the drawer of the water stands. (TA.) Accord. to Ibn-'Abbلd, حَوْضٌ بَادِى الخَلَائِقِ means [A watering-trough of which] the [stones termed] نَصَائِب [appear]. (JK, TA. [See نَصِيبَةٌ.])

خُلَّقٌ
خُلَّقٌ خلق خلقة : see أَخْلَقُ.

خَلَّاقٌ
خَلَّاقٌ خلاق : see the next paragraph.

خَالِقٌ
خَالِقٌ خالق [act. part. n. of خَلَقَ:] A worker in leather and the like; (K, TA;) because he measures first, and then cuts. (TA.) To خَالِقَات, meaning Women working in leather, as engaged in dividing a hide (أَدِيم), El-Kumeyt likens genealogists. (TA.) ― -b2- الخَالِقُ, as an epithet applied to God, (K, Msb, TA,) properly, He who brings into existence according to the proper measure, or proportion, or adaptation; (TA;) [and hence, the Creator; or] the Originator, not after the similitude of anything pre-existing: (K:) or He who hath brought into existence all things after they had not been in existence: (Az, TA:) and ↓ الخَلَّاقُ signifies the same; (Msb, * TA;) [i. e. the Creator of all things; or, as an intensive epithet, the Great Creator;] or the Creator of many creatures: (Ksh and Bd and Jel, in xxxvi. 81:) Az says that this epithet, with the article ال, may not be applied to any but God. (Msb.) Accord. to IAmb, تَبَارَكَ اللّٰهُ أَحْسَنُ الخَالِقِينَ means احسن المُقَدَّرِينَ [i. e. Blessed be God, the Best of those who make things according to their proper measures, or proportions, or adaptations]. (TA.)

خَوَالِقُ
خَوَالِقُ خوالق [a pl. of which the sing. is not mentioned] Smooth mountains: so in the saying of Lebeed,
وَ الأَرْضُ تَحْتَهُمْ مِهَادًا رَاسِيًا
ثَبَتَتْ خَوَالِقُهَا بِصُمِّ الجَنْدَلَ
[And the earth beneath them a firm expanse; its smooth mountains being rendered fast by hard and solid stones]. (K, TA. [In the CK, بضَمِّ is erroneously put for بِصُمِّ.])

أَخْلَقُ
أَخْلَقُ ذ Smooth: (JK, K:) smooth and solid; (S, K, TA;) applied in this sense to anything: (TA:) smooth and firm: (JK:) fem. خَلْقَآءُ. (JK, S, K.) You say حَجَرٌ أَخْلَقُ Stone that is smooth (K, TA) and solid, upon which nothing makes an impression. (TA.) And صَخْرَةٌ خَلْقَآءُ A rock, or great mass of stone, smooth (K, TA) and solid: (TA:) or free from crack and fracture. (S, K, TA.) And فِرْسِنٌ خَلْقَآءُ A camel's foot in which is no crack. (Ibn-'Abbلd, K.) And هَضْبَةٌ خَلْقَآءُ [A hill, or the like,] destitute of herbage or vegetation. (TA.) ― -b2- [Hence,] (assumed tropical:) Poor; syn. فَقِيرٌ. (K.) You say رَجُلٌ أَخْلَقُ مِنَ المَالِ (assumed tropical:) A man destitute of property. (TA.) And it is said in a trad., لَيْسَ الفَقِيرَ فَقِيرُ المَالِ اـِنَّمَا الفَقِيرُ الأَخْلَقُ الكَسْبِ, i. e. (assumed tropical:) [The poor in respect of property is not the poor the poor is only] he who has no good deeds for which he will be rewarded in the world to come. (TA, in two places.) ― -b3- الأَخْلَقُ also signifies The exterior of a horse's hoof. (JK.) ― -b4- And خَلْقَآءُ, (JK, S, K,) applied to a woman, (JK, S,) Impervia coëunti; (S, K, TA;) as also ↓ خُلَّقٌ. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b5- See also خَلِقٌ. ― -b6- And الخَلْقَآءُ [used as a subst.] The sky; because of its smoothness and evenness. (TA.) ― -b7- And The side of a camel &c. (K.) One says also, ضَرَبْتُ خَلْقَآءَ جَنْبِهِ (K, TA [in the CK على خَلْقَاءَ جَنْبِهِ]) I struck the outer part of his side. (TA.) ― -b8- And The interior (Lth, K, TA) and smooth part (Lth, TA,) of the غَار, (K,) i. e., of [the upper part of the interior of the mouth, or] what is termed الغَارُ الأَعْلَى; (Lth, TA;) as also ↓ الخُلَيْقَآءُ [the dim. of الخَلْقَآءُ]: (Lth, K, TA:) or both signify what appears of the غار: and the dim. form is that which is predominant in this case. (TA.) ― -b9- And The part of the forehead that is even (JK, K, TA) and smooth; (TA;) as also ↓ الخُلَيْقَآءُ. (JK, K, TA.) One says, سُحِبُوا عَلَى خَلْقَاوَاتِ جِبَاهِهِمْ [They were dragged along upon the even and smooth parts of their foreheads]. (TA [in which this is said to be tropical]) ― -b10- الفَرَسِ ↓ خُلَيْقَآءُ That [part] of the horse which is like the عِرْنِين [or upper part of the nose] of man; (S, K;) the part where the forehead of the horse meets the narrow portion of the bone of the nose: AO says that the خُلَيْقَاوَانِ in the face of the horse are [the two parts] where his forehead meets the bone of his nose, on the right and left of the خُلَيْقَآء, sloping towards the eye; and the خُلَيْقَآء is [the part] between the eyes; and some call it the خَلْقَآء. (TA.) -A2- اـِنَّ أَخْلَقَ بِكَ أَنْ تَفْعَلَ كَذَا is a phrase mentioned by Ks, as meaning Verily the most apt, meet, suitable, fit, or proper, thing for thee to do is such a thing. (TA.)

مَخْلَقَةٌ
مَخْلَقَةٌ مخلقه مخلقة : see خَلِيقٌ, in four places, in the latter half of the paragraph.

مُخَلَّقٌ
مُخَلَّقٌ مخلق : see خَلِيقٌ, in two places, in the former half of the paragraph. ― -b2- Also, applied to an arrow, Made smooth (S, K, TA) and even. (TA.) [See also خَلْقٌ, last signification; and مُخْتَلَقٌ.]

مَخْلُوقٌ
مَخْلُوقٌ مخلوق [pass. part. n. of خَلَقَ. When used as a subst., signifying A creature, or created thing, its pl. is مَخْلُوقَاتٌ]. See خَلْقٌ. ― -b2- قَصِيدَةٌ مَخْلُوقَةٌ (tropical:) [An ode that is forged; or] ascribed to a person not its author. (S, K, * TA.)

مُخْتَلَقٌ
مُخْتَلَقٌ مختلق : see خَلِيقٌ, first sentence, in five places. ― -b2- Also Made smooth. (TA.) [See also مُخَلَّقٌ.] ― -b3- And Generous in [nature, or] natural dispositions. (Ham p. 561.) ― -b4- مُخْتَلَقٌ لِلْمُلْكِ, in a verse of Dhu-r-Rummeh, means Created of a nature fitting for dominion: (S, TA:) and so لِلْأَصْحَابِ [for companions]; as in a verse of Ibn-Ahmar. (TA.)

مُخْلَوْلِقٌ
مُخْلَوْلِقٌ مخلولق Very smooth; its measure being one of those that denote intensiveness. (Ham p. 358.)

### Türkçe

**خَلْقٌ**

1 **خَلْقٌ** **خلق** **خلقة** şu mânaya gelir: Bir şeyin ölçüsünü; yahut ölçüsünü, oranını veya benzerini tayin etme fiili; ve bir şeyi ölçü ile, yahut başka bir şeyin ölçüsüne göre yapma; yahut bir şeyi başka bir şeye oranlama; eş anlamlısı **تَقْدِيرٌ**: (S, Msb, K, TA, ve Bd ii. 19’da:) bu, aslî mânadır. (Msb, TA, ve Bd, yukarıda anılan yerde.) Sen dersin ki, **خَلَقَ الأَدِيمِ**, (S, Msb, K,) muzârîsi **خَلُقَ**, (S, TA,) mastarı **خَلْقٌ** (JK, S, Msb, K) ve **خَلْقَةٌ**, (K,) O, deriyi ölçtü yahut oranladı, (**قَدَّرَ,**) ve onu dikti: (K:) yahut o, deriyi ölçtü yahut oranladı, (**قدّر,**) (JK, S, Msb, K,) **لِمَا يُرِيدُ** [ondan yapmayı istediği şey için], (JK, * TA,) yahut **لِلسِّقَآءِ** [yapmayı istediği su yahut süt tulumu için], (Msb,) onu kesmeden önce; (S, K, TA;) onu, ondan bir su tulumu yahut su kırbası yahut bir mest kesmek için ölçtü (**قَاسَهُ**): (TA:) ve aynı şekilde, **خَلَقَ النِّطَعَ** o, **نطع**’ı [bk. o] ölçtü, vb.: onu kesince, **فَرَاهُ** dersin. (K.) Ve **خَلَقَ النَّعْلَ** O, nalının ölçüsünü tayin etti yahut onu oranladı; (**قَدَّرَهَا;**) ve onu ölçü ile yaptı. (Ksh ve Bd ii. 19’da.) Bundan dolayı Zuheyr’in sözü, (S,) Herim İbn-Sinān’ı övmede, (TA,) şöyledir:
وَلَأَنْتَ تَفْرِى مَا خَلَقْتَ وَبَعْ)??(
)??(ضُ القَوْمِ يَخْلُقُ ثُمَّ لَا يَفْرِى
[(mecazî farz edilen:) Ve sen gerçekten ölçtüğünü kesersin; fakat kavmin bir kısmı ölçer, sonra kesmez]: (S, TA:) yani, sen bir şeye karar verdiğinde onu icra edersin; fakat başkaları, icra etmedikleri şeye karar verirler. (TA.) Ve El-Hajjāj dedi ki, **مَا خَلَقْتُ اـِلَّا قَرَيْتُ وَعَدْتُ اـِلَّا وَفَيْتُ** [(mecazî farz edilen:) Ölçmedim ki sonra kesmiş olmayayım; ve söz vermedim ki sonra yerine getirmiş olmayayım]. (S.) Kur’ân iii. 43’teki **أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ**, şu mânaya gelir: Sizin için şekil vereceğim, (Jel,) yahut sizin için onun uygun ölçüsüne göre yapacağım (**أُقَدِّرُ**), (Ksh, Bd,) ve şekil vereceğim, (Bd,) çamurdan, kuşun yahut kuşların şekline benzer bir şeyi. (Ksh, Bd, Jel.) ― -b2- [Bundan dolayı,] şu mânaya da gelir: Bir şeyi belirli bir ölçüye yahut orana göre varlığa getirme; ve böylece onu [başka bir şeye] eşit kılma yahut [onunla] yeknesak kılma: (Ksh ve Bd ii. 19’da:) yahut, kişinin tasarladığı bir örnek yahut modele göre, önceden mevcut herhangi bir şeyin benzerliği üzere olmaksızın, [bir şeyi] icat etme yahut meydana getirme: bu, Arapların [klasik] dilinde onun başka bir mânasıdır. (TA.) Allah’ın fiili olarak, şu mânaya gelir: Önceden mevcut herhangi bir şeyin benzerliği üzere olmaksızın, herhangi bir şeyi icat etme yahut varlığa yahut mevcudiyete getirme: (TA:) [ve bir şeyi yaratma; ve böylece genellikle en iyi böyle tercüme edilir; yokluk hâlinden varlığa getirme mânasında: zira] **خَلَقَ اللّٰهُ الشَّىْءَ**, mastarı **خَلْقٌ**, şu mânaya gelir: Allah, şey’i, o yok iken, varlığa getirdi (Mgh, * TA): (TA:) [yahut **خَلْقٌ**, Allah’ın fiili olarak, yoktan yaratma mânasına gelir: zira denilmiştir ki] Kur’ân ii. 19’daki **أُعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِى خَلَقَكُمْ**, şu mânaya gelir: [Rabbinize kulluk edin] ki sizi, siz hiçbir şey değilken, varlığa getirdi. (Jel. [Fakat Kur’ân’ın başka yerlerinde (vi. 2 vb.) Allah’ın insanı çamurdan yarattığı (**خَلَقَ**) söylenir.]) A’ya göre, **خَلَقَ اللّٰهُ الخَلْقَ** mecazî bir ibaredir; şu mânaya gelir: (mecaz:) Allah, hikmetin gerektirdiği bir ön-takdire (**تَقْدِير**) göre yaratılmışları yahut yaratılmış varlıkları yahut insanları varlığa getirdi. (TA.) Sen dersin ki, **هٰذِهِ خَلِيقَتُهُ الَّتِى خُلِقَ عَلَيْهَا** ve **خُلِقَهَا** ve **الَّتِى خُلِقَ**: bk. **خُلُقٌ**. (Lh.) ― -b3- [Bundan dolayı, ayrıca,] **خَلَقَ**, (S, Msb, K, TA,) mastarı **خَلْقٌ**, (TA,) (mecaz:) söz, yahut bir sözce yahut cümle, vb. uydurdu: (K, * TA:) (mecaz:) bir sözü, (Msb,) yahut bir yalanı yahut bir iftirayı uydurdu; (S, K, TA;) bunun gibi ↓ **اختلق** (S, Msb, K) ve ↓ **تخلّق**. (S, K.) Araplar der ki, **حَدَّثَنَا فُلَانٌ بِأَحَادِيثِ الخَلْقِ** (mecaz:) Falanca bize, güzel sayılan, yahut geceleyin [eğlence için] anlatılan türden, uydurma hikâyeler yahut kıssalar anlattı. (TA.) Ve Kur’ân [xxvi. 137]’de bir kıraate göre **اـِنْ هٰذَا اـِلَّا خَلْقُ الأَوَّلِينَ** denilmiştir; şu mânaya gelir: (mecaz:) Bu, eskilerin yalanı ve uydurmasından başka bir şey değildir. (TA.) Ve aynı [xxxviii. 6]’da ↓ **اـِنْ هٰذَا اـِلَّا اخْتِلَاقٌ** (mecaz:) Bu, uydurma ve yalandan başka bir şey değildir. (TA.) ― -b4- **خَلَقَهُ**, (K,) mastarı **خَلْقٌ**, (TA,) şu mânaya da gelir: Onu pürüzsüz yaptı; (K;) ve bunun gibi ↓ **خلّقهُ**; yani bir ok’u, (S,) [ve başka her şeyi; zira] pürüzsüz yapılmış her şey için **خُلِّقَ** denir: (TA:) onu düzgün yahut eşit yaptı; yani odunu yahut değneği; ve bunun gibi ↓ **خلّقهُ**, (K,) mastarı **تَخْلِيقٌ**. (TA.)

-A2- **خَلُقَتْ**, mastarı **خَلَاقَةٌ**, bir kadın hakkında söylenir, (JK, K,) Onun [güzel] bir bedeni ve yapısı vardı: (JK:) yahut yapıda güzel oldu yahut iyi yapılmış oldu. (K. [CK’de **حَسُنَ خَلْقُهَا** yerine **حَسُنَ خُلُقُها** konmuştur; mânası: O, tabiatça vb. iyi oldu yahut iyi hâle geldi.]) ― -b2- Ve **خَلِقَ**, muzârîsi **خَلَقَ**, (JK, K,) mastarı **خَلَقٌ**; (JK, S; *) ve **خَلُقَ**, muzârîsi **خَلُقَ**, (K,) mastarı **خُلُوقَةٌ** (TA) [ve **خَلَاقَةٌ**, ve belki **خُلْقَةٌ**; aşağıda bk.]; O (bir şey) pürüzsüz oldu yahut pürüzsüz hâle geldi, (JK, K, TA,) ve düzgün yahut eşit oldu. (TA.) [Bk. ayrıca 12. Ve görünüşe göre kişi **خَلِقَتِ الصَّخْرَةُ**, mastarı **خَلَقٌ**, aşağıda bk., der; mânası: Kaya çatlak yahut kırık olmaktan beri idi.] ― -b3- Ve **خَلُقَ**, (JK, S, Msb, K,) muzârîsi **خَلُقَ**; (K;) ve **خَلِقَ**, muzârîsi **خَلَقَ**; ve **خَلَقَ**, muzârîsi **خَلُقَ**; (K;) mastarı (birincinin, JK, S) **خُلُوقَةٌ** (JK, S, K) ve **خَلَاقَةٌ** (JK, TA) ve [ikincinin] **خَلَقٌ** (K) ve [üçüncünün] **خُلُوقٌ**; (JK, TA;) O (bir elbise) eski oldu ve yıprandı; bunun gibi ↓ **اخلق**, (JK, S, Msb,) mastarı **اـِخْلَاقٌ**; (JK, TA;) ve ↓ **اخلولق**. (TA.) [Bundan dolayı,] **دِيبَاجُهُ** ↓ **اخلق** [lafzen:] Onun yüzü yıprandı; mânası (mecaz:) dilenciliği sebebiyle aşağı hizmette kullanılır oldu [öyle ki zarafetini yitirdi yahut itibarı kırıldı]. (Har s. 476. [Aşağıda 4’e de bk.]) [Bundan dolayı ayrıca,] **شَبَابَهُ** ↓ **اخلق** (mecazî farz edilen:) Onun gençliği geriledi yahut gitti. (TA.) ― -b4- Ve **خَلُقَ**, (S, K,) muzârîsi **خَلُقَ**, (K,) mastarı **خَلاقَةٌ**, (Ham s. 522,) O, **خَلِيق** oldu yahut **خَلِيق** hâle geldi; yani **جَدِير** [mânası: tabiatça uygun yahut meyyal, yatkın, lâyık, vb.: aşağıda **خَلِيقٌ**’e bk.]. (S, K.) Sen dersin ki, **خَلُقَ لذٰلِكَ** [ve **بِذٰلِكَ** (bk. **خَلِيقٌ**) O, buna uygun oldu, meyyal oldu, vb., bunun için]; sanki o, bunun kendisinde sayıldığı ve bunun alâmetlerinin, işaretlerinin yahut emarelerinin kendisinde görüldüğü kimselerdenmiş gibi. (S.) [Ve **خَلُقَ أَنْ يَفْعَلَ ذٰلِكَ** ve **بِأَنْ يفعل ذلك** ve **لِأَنْ يفعل ذلك** ve **مَنْ أَنْ يفعل ذلك** O, bunu yapmaya uygun oldu, vb.: bk. **خَلِيقٌ**. Ve **خَلُقَ** şu mânaya da gelebilir: Muhtemel oldu; yahut vuku bulması yahut olması, yahut vuku bulmuş yahut olmuş olması muhtemel oldu: yine bk. **خَلِيقٌ**.]

**خلّقهُ**
2 **خلّقهُ** خلق خلقه خلقة : bkz. 1, son yarısı, iki yerde. -A2- Ayrıca, (S, K,) mastar **تَخْلِيقٌ**, (K,) onu **خَلُوق** ile [bkz.] ovarak sürdü: (S:) yahut onu kokulandırdı: (K:) yahut **خلّقهُ بِخَلُوقٍ** onu **خلوق** ile kokulandırdı. (TA.) Ve **خَلَّقْتُ المَرْأَةَ بِالخَلُوقِ** [kadını **خلوق** ile kokulandırdım, yahut onun üzerine **خلوق** sürdüm]. (Msb.) Ve **خَلَّقَتْ جِسْمَهَا** O (bir kadın) bedenini ve uzuvlarını **خلوق** ile ovarak sürdü. (TA.)

**خَالَقَهُمْ**
3 **خَالَقَهُمْ** خالق خالقهم , (K,) mastar **مُخَالَقَةٌ**, (TA,) onlarla, tabiatlarına yahut ahlâklarına yahut vasıflarına göre düşüp kalktı [yahut muamele etti]; (TA;) yahut iyi tabiatla, yahut ahlâkla yahut vasıflarla: (K:) yahut **خالقهم بِخُلُقٍ حَسَنٍ** bunun son anlamına gelir. (TA.) Şöyle denir: **خَالِصِ المُؤْمِنَ وَخَالِقِ الفَاجِرَ**, (S,) yahut **وخالق الكَافِرَ**, (TA,) [mümine karşı karşılıklı ihlâsla davran; fâsıkla yahut kâfirle ise onun tabiatına vb. göre muamele et. Ayrıca خلص maddesinde 3’e de bkz.; orada benzeri bir söz zikredilmiştir.]

**اخلق**
4 **اخلق** أخلق اخلق خلق : bkz. 1, son kısmı, üç yerde. ― -b2- Ayrıca eski ve yıpranmış elbiseleri vardı. (TA.) -A2- **اخلقهُ** Onu eskitti; yani bir elbiseyi; fiil hem müteaddî hem lâzım olur. (S, Msb, K.) [Bundan dolayı,] **اخلق الدَّهْرُ الشَّىْءَ** (mecaz kabul edilerek:) Zaman o şeyi eskitti, yahut tüketti. (TA.) [Bundan dolayı da,] dilenciye şöyle denir: **أَخْلَقْتَ وَجْهَكَ** (mecaz:) (TA) [lafzen: yüzünü eskittin;] anlamı (mecaz:) yüzünü aşağı hizmette kullanmışsın [öyle ki letafetini yitirmiş, yahut rezil olmuş]: ve bunun gibi şöyle denir: **أُخْلِقُ لَهُ دِيَبَاجَتِى**, yani **وَجْهِى**: ve **يُخْلِقُ دِيبَاجَتَيْهِ** (mecaz:) O, dilenmek suretiyle yüzünü aşağı hizmette kullanır. (Har s. 15 ve 476.) ― -b2- Ayrıca, (K,) yahut **اخلقهُ ثَوْبًا**, (S,) onu eski ve yıpranmış bir elbiseyle giydirdi. (S, K.) Ve **اخلقِنى ثَوْبَهُ** Bana onun eski ve yıpranmış elbisesini verdi. (JK.) Ve bazıları der ki: **اخلقهُ خَلَقًا** Ona eski ve yıpranmış bir elbise verdi. (TA.) ― -b3- Ve **اـِخْلَاقٌ الثَّوْبِ** ayrıca elbisenin kesilip çıkarılması anlamına gelir: buradan Ümm Hâlid’e söylenen söz: **أَبْلِى وَأَخْلِقِى** [Eskit ve kesip çıkar (yenisini yap)]; yahut bazılarınca rivayet edildiği üzere **وَأَخْلِفِى**, yani “ve değiştir,” ki bu daha muhtemeldir. (TA.) -A3- **مَا أَخْلَقَهُ** ve **أَخْلِقْ بِهِ** [ikisi de aşağıdaki iki anlamı ifade eder; gerçi denilmiştir ki] birincisi “O, yahut o şey, ne kadar da muhtemeldir!” demektir. (JK, TA;) ikincisi ise “O, yahut o şey, ne kadar da uygun/istidatlı, ne kadar da elverişli, ne kadar da münasip, ne kadar da layık, ne kadar da ehil, ne kadar da yerinde, ne kadar da değerli!” demektir; **أَجْدِرْ بِهِ** ve **أَحْرِ بِهِ** ile eş anlamlıdır. (TA. [جدر ve حرى maddelerinde 4’e bkz.])

5 **تَخَلَّقَ** bkz. 1, paragrafın ortasından biraz sonra. ― -b2- **تخلّق بِغَيْرِ خُلُقِهِ** şu demektir: Kendisine ait olmayan bir **خُلُق** [yahut tabiat vb.] takındı. (S, K.) Ve **تخلّق بِكَذَا** Şöyle bir şeyi, tabiatında olmadığı hâlde yahut kendisinde yaratılmış olmadığı hâlde, uydurdu/öyleymiş gibi yaptı. (TA.) Ve bir hadiste geçen **تخلّق لِلنَّاسِ بِمَا لَيْسَ مِنْ نَفْسِهِ**, [insanlara, kendisine ait olmayan bir tabiat vb. takındı; yahut] [insanlara] tabiatında (**فِى خُلُقِهِ**) gerçek niyetine aykırı olan bir şey bulunduğunu iddia etti; (Mbr, TA;) yahut kalbinde olan şeye aykırı olanı: fiil **تَصَنَّعَ** ve **تَجَمَّلَ** gibidir. (TA.) -A2- **تخلّق بِهِ**; (S, K;) ve **تخلّقت به**; (Msb;) O, (S,) yahut kokulandırılmış olarak; (K;) oldu yahut hâline geldi; ve o (kadın) da oldu yahut hâline geldi; (Msb;) [yahut kendisini onunla ovdu yahut kokulandırdı; ve o (kadın) da böyle yaptı;] onunla; (S, Msb, K;) yani **خَلُوق** ile. (S, Msb.)

8 **اـِخْتَلَقَ** bkz. 1, son yarısı, iki yerde.

**اخلولق**
12 **اخلولق** اخلولق , atın sırtı (**مَتْن**) hakkında söylenir: Düz oldu yahut düzleşti; (K;) [**خَلِقَ** ve **خَلُقَ** gibi; yahut pek düz; çünkü] fiil, anlamca mübalağa ifade eden bir vezindendir. (TA. [Aşağıda, onun ism-i fâili **مَخْلَوْلِقٌ**’a bkz.]) ― -b2- Bir **رَسْم** hakkında [yani bir evin yeri vb. için yerle bitişik kalan iz, yahut kalıntı] söylenir: Yerle bir oldu yahut yerle bir hâle geldi. (S, K.) ― -b3- **اخلولق السَّحَابُ** Bulutlar dengeli yahut yeknesak oldu, (JK, S, K, TA,) yanları birleşerek; yahut bazılarınca, düz oldu; (TA;) ve, (K,) yahut bazılarınca, (S, TA,) yağmura elverişli yahut meyilli oldu; (S, K, TA;) sanki düzleştirilmiş gibi: yahut ayrılıktan sonra bir araya toplandı ve yağmura hazırlandı. (TA.) Ve **اخلولقت السَّمَآءُأَنْ تَمْطُرَ** Gök, yağmur yağdırmaya yakın ve muhtemel oldu. (TA.) ― -b4- Ayrıca bkz. 1, son kısmı.

**خَلْقٌ**

**خَلْقٌ** **خلق خلقة**: **خَلَقَ**’ın mastar ismidir. (JK, S, Msb, K, vb.) **رَجُلٌ تَامُّ الخَلْقِ** dersin: [yapılış, oran vb. bakımından tam, yahut mükemmel bir adam]. (S, K. * [Ayrıca **خِلْقَةٌ**’ya da bak.]) [Bu ve benzeri örneklerde] **الخَلْق** dış insanın sureti ve onun [kendine özgü] nitelikleri ve sıfatları mânâsınadır; tıpkı **الخُلُقُ**’un “iç insanın sureti” mânâsına olması gibi, vb. (TA.) ― -b2- **الخَلْقُ**, ↓ **المَخْلُوقُ** mânâsında da kullanılır [yani yaratılan şey; mahlûk]: (TA, ve Bd xxiii. 17’de, vb.:) [ve topluca, yaratılış; yani yaratılmış varlıklar yahut şeyler mânâsında;] bütün yaratılmış şeyler: (Bd mezkûr yerde, vb.:) ve [özellikle] insanlar; ayrıca ↓ **الخلِيقَةُ**: (S, * K:) ve insanlar ile cinler ve başkaları: (Jel lv. 9’da, vb.:) ve ↓ **الخلِيقَةُ** ve [onun çoğulu] **خَلَائِقُ** da aynı mânâyı ifade eder: **هُمْ خَلِيقَةُ اللّٰهِ** ve ayrıca **هُمْ خَلقُ اللّٰهِ** dersin [Onlar Allah’ın mahlûklarıdır]: **الخَلْقُ** aslında bir mastar isim olmak üzere: (S, TA:) ve Lh, [onun bir çoğulunun bulunmasına dair bir örnek olarak] şu sözü zikreder: **لَا وَالَّذِى خَلَقَ الخُلُوقَ مَا فَعَلْتُ كَذَا**, mânâsı: [Hayır; bütün mahlûkları yaratan Zât’a yemin olsun ki, ben böyle bir şey yapmadım.] (TA.) Kur’ân’daki **فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللّٰهِ** sözünde [iv. 118, lafzen: Ve Allah’ın mahlûkunu değiştirecekler], bazıları hadım etmenin kastedildiğini söyler: (TA: [ve Bd buna, bununla birlikte, diğer tabiata aykırı fiilleri de dâhil eder:]) yahut mânâ, Allah’ın dini’dir; (Bd, Jel, TA;) El-Hasan ve Mujلhid’e göre. (TA.) Ve Kur’ân’daki **لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللّٰهِ** [xxx. 29], Katلdeh’e göre, mânâsı: [Allah’ın dininde değişme yahut değiştirme yoktur]. (TA.) ― -b3- **خَلْقٌ** ayrıca, dümdüz yapılmış herhangi bir şey mânâsınadır. (TA.) [Ayrıca **مُخَلَّقٌ**’a da bak.]
**خُلْقٌ**
**خُلْقٌ خلق خلقة**: dört yerde **خُلُقٌ**’a bak.
**خَلَقُ**
**خَلَقُ خلق خلقة**: **خَلِقَ**’ın mastar ismidir: bu hâliyle, pürüzsüz olma [&c.] mânâsına gelir. (JK, S. *) [Bu hâliyle ayrıca,] kayada, çatlak yahut kırık bulunmaması. (S, K.) ― -b2- [Ve bu hâliyle,] eski olmak ve yıpranmış olmak. (K.) ― -b3- [Bundan dolayı, bir sıfat olarak kullanılarak,] eski ve yıpranmış: (S, Msb, K:) [ve bir isim niteliğinin baskın olduğu bir sıfat olarak; eski ve yıpranmış bir elbise yahut kumaş parçası mânâsında:] çoğulu **خُلْقَانٌ** (S, K) ve **أَخْلَاقٌ**. (S, * K, * TA.) Ve [sıfat olarak] müzekker ve müennestir; (S, K;) çünkü aslında bir mastar isimdir; “pürüzsüz” mânâsındaki **أَخْلَاقُ**’un mastar ismidir; (S,) [yahut daha doğrusu “eski ve yıpranmış oldu” mânâsındaki **خَلِقَ**’ın; her ne kadar çoğulları bulunsa da; ve] IB, onun tesniyesine dair bir örnek olarak **خَلَقَانِ**’ı zikreder: (TA:) Ks der ki: onların hiçbir örnekte **خَلَقَةٌ** dediklerini işitmedik: (Lh, TA:) Fr der ki, [müennes sıfat olarak] ة’sizdir; çünkü aslında izafetli bir isim olarak kullanılmıştı; zira biri şöyle dedi: **أَعْطِنِى خَلَقَ جُبَّتِكَ** ve **خَلَقَ عِمَامَتِكَ** [lafzen: Bana senin **جُبّة**’nin ve sarığının eski ve yıpranmış olanını ver]; fakat Ez-Zejjلjee bunun bir şey olmadığını söyler. (TA.) **ثَوْبٌ خَلَقٌ** dersin [eski ve yıpranmış bir elbise yahut kumaş parçası], ve **مِلْحَفَةٌ خَلَقٌ** [eski ve yıpranmış bir dış örtü elbisesi]: (S:) ayrıca **رُمَّةٌ خَلَقٌ** [eski ve yıpranmış bir ip parçası]: ve **دَارٌ خَلَقٌ** [eski ve harap bir ev]: ve **جِسْمٌ خَلَقٌ** [eski ve zayıflamış bir beden]. (TA.) Ayrıca **ثَوْبٌ أَخْلَاقٌ** denir; mânâsı: bütünüyle, yahut tamamen, eski ve yıpranmış bir elbise yahut kumaş parçası; (Fr, S, K;) onun her parçası **خَلَق** olmak üzere; (Fr;) tıpkı **بُرْمَةٌ أَعْشَارٌ** vb. dedikleri gibi: (S:) ve aynı şekilde, **مُلَآءَةٌ أَخْلَاقٌ**. (IAar.) Ve Ks şu sözü zikreder: **أَصْبَحَتْ ثِيَابُهُمْ خُلْقَانًا وَ خَلَقُهُمْ جُدُدًا** [Onların elbiseleri eski ve yıpranmış oldu; ve onların eski ve yıpranmış elbiseleri yeni ile değiştirildi]; [ikinci cümlede] çoğul **خُلْقَان** yerine tekil [kullanılarak]: (TA:) yahut burada **جُدُدًا**, **جَدِيدًا** yerine konmuş olabilir. (L, madde **جد**.) İbarede ↓ **مِلْحَفَةٌ خُلَيْقٌ** [biraz, yahut bir miktar, eski ve yıpranmış bir dış örtü elbisesi], küçültme ة’sizdir; çünkü o, [müennes bir isme ة’siz uygulanan] bir sıfatın küçültmesidir ve bu tür sıfatların küçültmelerine ة eklenmez: bu, bir kadına uygulanan bir sıfat olan **نَصَفٌ**’ın küçültmesi **نُصَيُفٌ** gibidir. (S, K. * [Lumsden’in Arab. Gram. s. 623’üne bak: fakat nahivcilerin bazısı bu örnekleri şâz sayar.]) ― -b4- **بَاعَهُ بِيعَةَ الخَلَقِ**, ve **بَيْعَ ذِى الخَلَقِ**, ikincisi bir şair tarafından kullanılmış olarak, [lafzen: onu, eski ve yıpranmış elbisenin alınıp satıldığı gibi satın aldı yahut sattı (görünüşe göre birincisi)], IAar tarafından zikredilmiş, fakat açıklanmamış ifadelerdir; o, şu sözü delil getirir:
أَبْلِغْ فَزَارَةَ أَنِّى قَدْ شَرَيْتُ لَهَا
مَجْدَ الحَيَاةِ بِسَيْفِى بَيْعَ ذِى الخَلَقِ
[görünüşe göre mânâ: Fezلrah’a bildir ki ben onlar için, kılıcımla, hayat boyu şerefi (lafzen: hayatın şerefini), eski ve yıpranmış elbisenin satın alındığı kadar ucuza, yani o kadar kolay, satın aldım]. (TA.) ― -b5- **سَحَابَةٌ خَلَقَةٌ**: bir sonraki paragrafa bak.
**خَلِقٌ**
**خَلِقٌ خلق خلقة**: **خَلِقَ**’ın ism-i fâilidir. ― -b2- [Bundan dolayı,] **سحَابَةٌ خَلِقَةٌ**: içinde yağmurun bir alâmeti yahut izi bulunan bulut; ayrıca ↓ **خَلِيقَةٌ**: (S, K:) yahut yağmur umudu veren bir bulut; ayrıca ↓ **خَلْقَآءُ**; (JK;) her ikisinin de aynı mânâya geldiğini IAar söyler: (TA:) ve ↓ **خَلَقَةٌ** [tek başına, bir isim olarak; yahut muhtemelen **سَحَابَةٌ خَلَقَةٌ**,] eşit, yahut yeknesak olup yağmur umudu veren bulut. (Aboo-Sa'eed, K.)
**خُلُقٌ**

**خُلُقٌ** خلق خلقة (S, Msb, K) ve ↓ **خُلْقٌ** (S, K): Bir tabiat; yahut tabiî, yerli (fıtrî) veya doğuştan (innate) bir meyil yahut huy veya benzeri; eşanlamlısı **سَجِيَّةٌ**, (S, Msb, K, TA,) ve **طَبْعٌ**; (K, TA;) onunla yaratılmış olunan şey: (TA:) ve ↓ **خِلْقَةٌ** [aynısını; yani] insanın onunla yaratıldığı **فِطْرَةٌ**’yı [yahut tabiatı, vb.] ifade eder; (S, Msb, K, TA) (TA;) [**خُلُقٌ** ve] ↓ **خُلْقٌ** gibi: (K, TA: [CK’de hatalı olarak **خَلْق**:]) ve ↓ **خَلِيقَةٌ** [dahi] [aynısını; yani] insanın onunla yaratıldığı **طَبِيعَة**’yı [yahut tabiatı, vb.] ifade eder: (S, K, TA) (TA:) **خُلُقٌ**’un asıl anlamı [ahlâkî karakter; yahut] iç insanın sûreti/biçimidir; yani onun zihni, yahut nefsi, ve onun kendine mahsus nitelikleri ve sıfatları; tıpkı **خَلْقٌ**’un “dış insanın sûreti/biçimi ve onun [kendine mahsus] nitelikleri ve sıfatları”nı ifade etmesi gibi: ayrıca âdet veya alışkanlık [ikinci tabiat olmak bakımından] anlamına da gelir: (TA:) ve, yine ↓ **خُلْقٌ** gibi, [ki bu onun sadece bir kısaltmasıdır ve bu sebeple bütün anlamlarında onunla aynıdır,] mertlik; eşanlamlısı **مُرُوْءَةٌ**: ve din: (IAar, K:) çoğulu yalnız **أَخْلَاقٌ**’tır: (TA:) [bu, çoğu kez “ahlâk” mânasında kullanılır: ve “etik”:] ve yukarıda açıklanan mânada ↓ **خَلِيقَةٌ**’nin çoğulu [Har s. 193’te **خُلُقٌ**’un mânası olduğu söylenen] **خَلَائِقٌ**’tır. (S.)

Bir rivayette şöyle denilmiştir: **لَيْسَ شَىْءٌ فِى المِيزَانِ أَثْقَلَ مِنْ حُسْنِ الخُلُقِ** [iyilik ve kötülüğün tartılacağı mizanda ahlâk güzelliğinden daha ağır hiçbir şey yoktur]. (TA.)

Ve kişi şöyle der: عَلَيْهَا ↓ الَّتِى خُلِقَ ↓ هٰذِهِ خَلِيقَتُهُ ve ↓ **خُلِقَهَا** ve ↓ الَّتِى خُلِقَ: Bu, onun yaratıldığı tabiatıdır, vb. (Lh.)

Ve ↓ **اـِنَّهُ لَكَرِيمُ الخَلِيقَةِ**: Şüphesiz o, tabiat bakımından, vb., cömerttir. (AZ.)

Ve **صَارَ ذٰلِكَ لَهُ خُلُقًا**: Bu, ona [ikinci tabiat, bir alışkanlık, yahut] alıştığı bir şey oldu. (TA.)

Kur’ân’da [xxvi. 137] şöyle denilmiştir: **اـِنْ هٰذَا اـِلَّا خُلُقُ الأَوَّلِينَ**: Bu, eskilerin bir âdetinden başka bir şey değildir. (TA.)

Ve aynı yerde [lxviii. 4]: **وَ اـِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ**: Ve şüphesiz sen, büyük bir din üzeresin. (Jel, TA.)

Ve ‘Âişe’nin bir rivayetinde: **كَانَ خُلُقُهُ القَرْآنَ**, yani: Onun tutunduğu şey Kur’ân idi; onun terbiye kaideleriyle, emriyle ve yasaklarıyla, ve onun içinde toplanmış faziletler, güzellikler ve lütufkâr şeylerle. (TA.)

― -b2- **نَوْمَةُ الخُلقِ** [yani **الخُلُقِ** veya ↓ **الخُلْقِ**]: Peygamber’in emrettiği öğle uykusu. (Har s. 223. [Ayrıca **حُمْقٌ** ve **خُرْقٌ**’a da bak.])

**خُلْقَةٌ**

**خُلْقَةٌ** خلق خلقه خلقة: Pürüzsüzlük; (K, TA;) yine ↓ **خُلُوقَةٌ** ve ↓ **خَلَاقَةٌ** da böyledir: (K:) fakat bu üçten ikincisi, doğru söyleyişle, [üçüncüsü de kıyasa göre, ve belki birincisi de,] **خَلُقَ**’ın bir mastarıdır. (TA.)

**خِلْقَةٌ**

**خِلْقَةٌ** خلق خلقه خلقة: [aslen **خَلْق**’ın bir tarzı veya şekli demektir; genellikle “yaratma” mânasında; hususî bir yapılış: ve buradan] bünye; eşanlamlısı **تَرْكِيبٌ**: (Mgh:) [ve özellikle, annenin rahminde yaratıldığı üzere canlı bir varlığın tabiî bünyesi; buna **فِطْرَةٌ** da denir:] ayrıca **خُلُقٌ**’a da bak. Sen **رَجُلٌ حَسَنُ الخِلْقَةِ** dersin: [yapılış bakımından güzel, yahut yakışıklı bir adam]. (A, TA.)

**فِى مَسْلَكٍ هُوَ خِلْقَةٌ** demek, **فِى طَرِيقٍ أَصْلِىٍّ ↓ خِلْقِىٍّ** demektir: [tabiî ve aslî olan bir yol üzerinde]. (Mgh.)

**خَلَقَةٌ**

**خَلَقَةٌ** خلق خلقه خلقة: **خَلِقٌ**’e bak.

**خِلْقِىٌّ**

**خِلْقِىٌّ** خلق خلقى خلقة خلقي خلقيي: Tabiî; arızî olmayan: [bünyevî: annenin rahminde yaratıldığı üzere canlı bir varlığın tabiî bünyesine dair, onunla ilgili, yahut ona ait:] **خِلْقَةٌ**’nin nisbesidir. (Msb.)

Sen **عَيْبٌ خِلْقِىٌّ** dersin: Tabiî bir kusur veya noksanlık, vb. (Msb.)

Ve **صِفَةٌ خِلْقِيَّةٌ**: [tabiî bir sıfat]; **اخْتِيَارِيَّةٌ**’nin karşıtı. (Msb, md. **مدح**.)

Ayrıca **خِلْقَةٌ**’a da bak.

**خَلَقِىٌّ**

**خَلَقِىٌّ** خلق خلقى خلقة خلقي خلقيي: Eski ve yıpranmış elbise giyen kimse. (TA.)

**خُلْقَانِىٌّ**

**خُلْقَانِىٌّ** خلق خلقان خلقانى خلقاني: Eski ve yıpranmış elbise satıcısı. (TA.)

**خَلَاقٌ**

**خَلَاقٌ** خلاق: Bir pay, yahut hisse: (JK, S, Msb:) ve iyi, adil, yahut salih bir pay veya hisse: (JK:) yahut hayırdan (K, TA) ve iyilikten yahut salâhtan bol, tam, kâmil bir pay veya hisse: (TA:) ve din: yahut ondan bir pay veya hisse. (TA.)

Kişi şöyle der: **لَا خَلَاقَ لَهُ فِى الآخِرَةِ**: Âhirette onun için bir pay veya hisse [hayırdan] yoktur. (S. [Kur’ân iii. 71, vb.’ye bak.])

Ve **لَا خَلَاقَ لَهُ**: Onun hayra bir arzusu yoktur; ne de dinde salâha. (TA.)

**خِلَاقٌ**

**خِلَاقٌ** خلاق: Bir sonraki paragrafa bak.

**خَلُوقٌ**

**خَلُوقٌ** خلوق: Belli bir tür koku; (JK, S, Mgh, Msb, K;) ayrıca ↓ **خِلَاقٌ** diye de adlandırılır; (Lh, Msb, K;) fakihlerin bazısına göre (Msb) akıcıdır, (Mgh, Msb,) fakat koyu kıvamlıdır; (L, **نَضْخٌ** maddesinde;) ve onda bir sarılık vardır: (Mgh, Msb:) safran ve başka şeylerden terkib edilmiştir; ve onda kızıllık ve sarılık galiptir: erkeklere haram kılınmıştır; çünkü o, kadınların kokularındandır; kadınlar onu erkeklerden daha çok kullanır. (TA.)

**خَلِيقٌ**

**خَلِيقٌ** **خليق** , bir adama nispetle, (S, TA,) yaratılışta mükemmel yahut tam; (TA;) ve yine ↓ **مُخْتَلَقٌ**: (Ham s. 561:) yahut yaratılışta mükemmel yahut tam ve ölçüde adil; (S, TA;) ve böylece ↓ ikincisi; (S, K, TA; [CK’de yanlışlıkla **مُخْتَلِق**; TA’da bunun meçhul sîga olduğu açıkça söylenmiştir;]) birincinin ة ile müennesi: (TA:) yahut ↓ her ikisi de yaratılışta güzel, yahut güzel endamlı mânasına gelir: yahut birincisi bir adama uygulanmaz; fakat ↓ her biri, ة ile, [güzel] beden ve yaratılışa sahip bir kadın mânasına gelir: (TA, bu mânanın mecaz olduğu söylenmiştir:) ve **خَلِيقٌ** ile **خَلِيقَةٌ** bu son mânada aynıdır, (JK, TA,) Lh’ye göre, (TA,) : (JK:) yahut bu ikisinden birincisi ikincinin çoğulu [yahut cem‘î cins ismi] olabilir; tıpkı **شَعِيرٌ**’in **شَعِيرَةٌ**’nin olması gibi: (TA:) ve ↓ **مُخْتَلَقٌ** ölçüde adil olan her şey mânasına gelir: (IF, TA:) ↓ **مُخَلَّقٌ** da yaratılışta mükemmel yahut tam mânasına gelir; deveye (جمل) uygulanır: (TA:) [yahut burada جمل, حَمْل için bir yanlış yazım olabilir; zira] ↓ **مُضْغَةٌ مُخَلَّقَةٌ** [et parçası gibi olduğunda cenin] yaratılışta mükemmel yahut tam mânasına gelir; (Fr, S, K;) Kur’ân xxii. 5’te de böyledir; (Fr, TA;) yahut yaratılışı belirgin hâle gelmiş olan. (IAar, TA.) ― -b2- Ayrıca tabiatça hazırlanmış yahut meyilli, yatkın, münasip, uygun, elverişli, yerinde, ehil, yahut lâyık; (KL, PS;) **جَدِيرٌ** (S, K) ve **حَرِىٌّ** (TA) [ve **حَقِيقٌ** vb.] ile eşanlamlıdır: çoğulu **خُلَقَآءُ**; ve Freytag **خُلُقٌ**’u ekler]. Şöyle dersin: فُلَانٌ **خَلِيقٌ** لِكَذَا, yani **جَدِيرٌ** بِهِ [Falanca, böyle bir şey için tabiatça hazırlanmış yahut meyillidir, vb.]; sanki o, bunun kendisinde sayıldığı ve bunun alâmetlerinin, işaretlerinin yahut emarelerinin kendisinde görüldüğü kimselerdenmiş gibi. (S.) [Ve هُوَ **خَلِيقٌ** لِلْخَيْرِ: o, hayra tabiatça hazırlanmış yahut meyillidir; yani hayır olanı olmak, yapmak, gerçekleştirmek yahut meydana getirmek için.] Ve اـِنَّهُ لَ**خَلِيقٌ** أَنْ يَفْعَلَ ذٰلِكَ ve بِأَنْ يفعل ذلك ve لِأَنْ يفعل ذلك ve منْ أَنْ يفعل ذلك [Şüphesiz o, bunu yapmak için tabiatça hazırlanmış yahut meyillidir, vb.; yahut onu yapmaya lâyıktır]: Lh böyle der: ve Arapların, merfû‘ hâli kullanarak, يَا **خَلِيقُ** بِذٰلِكَ dediklerini; ve mansûb hâli kullanarak, يَا **خَلِيقًا** بِذٰلِكَ dediklerini ekler; [ikincisi yaygın şekildir; ikisi de “ey buna tabiatça hazırlanmış yahut meyilli olan, vb.” mânasındadır;] fakat ISd der ki: bunun sebebini bilmiyorum. (TA.) Ve لِذَاكَ ↓ هٰذَا **مَخْلَقَةٌ**, yani **مَجْدَرَةٌ** لَهُ [Bu, ona bunun için tabiatça hazırlanmış yahut meyilli olan, vb., bir şeydir]: (S, K: *) ve لَكَ ↓ هٰذَا الأَمْرُ **مَخْلَقَةٌ** [Bu iş yahut şey, senin için tabiatça hazırlanmış, vb., bir şeydir]: ve مِنْ ذٰلِكَ ↓ اـِنَّهُ **مَخْلَقَةٌ** [Şüphesiz o, bunun için tabiatça hazırlanmış, vb., bir şeydir]: **مَجْدَرَةٌ** ve **مَحْرَاةٌ** ve **مَقْمَنَةٌ** gibi: ve aynı şekilde iki kişi hakkında, ikiden fazla hakkında ve müennes hakkında da söylenir: Lh böyle der. (TA.) [↓ **مَخْلَقَةٌ** aslında bir yer mânasına gelir; buradan, tabiatça hazırlanmış yahut meyilli olan, vb., bir şey, bir iş ve bir kişi mânasına gelir: **مَعْسَاةٌ** ve **مَظِنَّةٌ** ve **مَئِنَّةٌ** ile aynı sınıftandır.] **خَلِيقٌ** ayrıca alışmış yahut âdet edinmiş mânasına gelir. (PS, TA. *) Ve şöyle de denir: اـِنَّهُ لَ**خَلِيقٌ**, yani لَ**حَرِىٌّ**, “Şüphesiz muhtemeldir; yahut vuku bulması yahut olması muhtemeldir; yahut vuku bulmuş yahut olmuş olması muhtemeldir” mânasında. (TA.) Ve هُوَ **خَلِيقٌ** لَهُ: o, ona benzer; yahut o, ona benzer. (JK, TA.) ― -b3- **سَحَابَةٌ خَلِيقَةٌ**: **خَلِقٌ** maddesine bak. ― -b4- [Ayrıca, birkaç mânada isim olarak kullanılan müennes bir sıfat olan **خَلِيقَةٌ**’ye de bak.]

**خُلَيْقٌ**
**خُلَيْقٌ خليق** : paragrafın ikinci yarısında, küçültmesi olduğu **خَلَقٌ**’a bak.

**خَلَاقَةٌ**
**خَلَاقَةٌ خلاق خلاقه خلاقة** : **خُلْقَةٌ**’ya bak.

**خُلُوقَةٌ**
**خُلُوقَةٌ خلوق خلوقه خلوقة** : **خُلْقَةٌ**’ya bak.

**خَلِيقَةٌ**
**خَلِيقَةٌ خليق خليقه خليقة** : iki yerde, **خَلْقٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca hayvanlar, yahut dört ayaklılar. (En-Nadr, K.) **خَوَارِج** [zındıklar yahut ayrılıkçılar fırkası] hakkında olan söz, هُمْ شَرُّ **الخَلْقِ** وَ **الخَلِيقَةٌ**, En-Nadr tarafından [Onlar insanların en şerlisi ve] hayvanların yahut dört ayaklıların (en şerlisi) mânasında açıklanır. (TA.) ― -b3- Ve yeni kazılmış bir kuyu (بِئْرٌ): (AA, K:) yahut içinde su olmayan bir kuyu: yahut yerde tabiatça oluşmuş bir oyuk, kovuk, çukur yahut delik: yahut dağda küçük bir oyuk yahut kovuk; içinde su kalır ve durgunlaşır: IAar’a göre, خلق [görünüşe göre **خُلُقٌ**, **خَلِيقَةٌ**’nin çoğulu; tıpkı **مُدُنٌ** ve **صُحُفٌ**’un **مَدِينَةٌ** ve **صَحِيفَةٌ**’nin çoğulları olması gibi,] yeni kazılmış kuyular mânasına gelir. (TA.) ― -b4- Ve kazılmış arazi (أَرْضٌ). (TA.) ― -b5- Dört yerde, **خُلُقٌ**’a da bak.

**خُلَيْقَآءُ**
**خُلَيْقَآءُ خليقآء** [**خَلْقَآءُ**’un küçültmesi; o da **أَخْلَقُ**’un müennesi]: üç yerde, **أَخْلَقُ**’a bak.

**خَلَائِقُ**
**خَلَائِقُ ذ** [**خَلِيقَةٌ**’nin çoğulu]. -A2- **الخَلَائِقُ**, **حَمَائِرُ المَآءِ** ile aynı mânadadır; yani kuyunun başında, su çekenin üzerine çıktığı dört büyük ve düzgün taş kütlesi. (TA.) İbn-‘Abbلd’e göre, حَوْضٌ بَادِى **الخَلَائِقِ** sözü, [taşlar denilen] **نَصَائِب**’in [göründüğü] bir suluk mânasına gelir. (JK, TA. [**نَصِيبَةٌ**’ye bak.])

**خُلَّقٌ**
**خُلَّقٌ خلق خلقة** : **أَخْلَقُ**’a bak.

**خَلَّاقٌ**
**خَلَّاقٌ خلاق** : sonraki paragrafa bak.

**خَالِقٌ**

**خَالِقٌ** خالق [**خَلَقَ**’ın ism-i fâili:] Deri ve benzeri şeylerde çalışan bir işçi; (K, TA;) çünkü önce ölçer, sonra keser. (TA.) **خَالِقَات**’a gelince, “deride çalışan kadınlar” mânâsında, bir deriyi (**أَدِيم**) bölüştürmekle meşgul olanlar olarak; el-Kumeyt, nesep âlimlerini onlara benzetir. (TA.) ― -b2- **الخَالِقُ**, Allah’a nispet edilen bir sıfat olarak, (K, Msb, TA,) aslında, uygun ölçüye, yahut orana, yahut uyarlamaya göre varlığa çıkaran; (TA;) [ve bundan dolayı, Yaratıcı; yahut] daha önce mevcut olan hiçbir şeyin benzerliği üzere olmaksızın başlatan: (K:) yahut varlıkta değil iken bütün şeyleri varlığa çıkaran: (Az, TA:) ve ↓ **الخَلَّاقُ** da aynı mânâyı ifade eder; (Msb, * TA;) [yani bütün şeylerin yaratıcısı; yahut, mübalağa sıfatı olarak, pek büyük yaratıcı;] yahut birçok mahlûkun yaratıcısı: (Ksh ve Bd ve Jel, xxxvi. 81’de:) Az der ki, bu sıfat, başındaki **ال** ile, Allah’tan başkasına uygulanamaz. (Msb.) IAmb’a göre, **تَبَارَكَ اللّٰهُ أَحْسَنُ الخَالِقِينَ** demek **احسن المُقَدَّرِينَ** demektir [yani: Allah münezzehtir, uygun ölçülerine, oranlarına yahut uyarlamalarına göre şeyleri yapanların en hayırlısıdır]. (TA.)

**خَوَالِقُ**
**خَوَالِقُ** خوالق [tekili zikredilmeyen bir çoğul] Düz dağlar: Lebeed’in şu sözünde olduğu gibi,
وَ الأَرْضُ تَحْتَهُمْ مِهَادًا رَاسِيًا
ثَبَتَتْ خَوَالِقُهَا بِصُمِّ الجَنْدَلَ
[Ve yer, onların altında sağlam bir döşek; onun düz dağları, sert ve katı taşlarla sağlamlaştırılmıştır]. (K, TA. [CK’de, **بِصُمِّ** yerine yanlışlıkla **بضَمِّ** konulmuştur.])

**أَخْلَقُ**
**أَخْلَقُ** ذ Düz: (JK, K:) düz ve katı; (S, K, TA;) bu mânâda her şeye uygulanır: (TA:) düz ve sağlam: (JK:) müennesi **خَلْقَآءُ**. (JK, S, K.) **حَجَرٌ أَخْلَقُ** dersin: Üzerinde hiçbir şeyin iz bırakmadığı, düz (K, TA) ve katı taş. (TA.) Ve **صَخْرَةٌ خَلْقَآءُ**: düz (K, TA) ve katı bir kaya yahut büyük taş kütlesi: (TA:) yahut çatlak ve kırılmadan beri. (S, K, TA.) Ve **فِرْسِنٌ خَلْقَآءُ**: içinde çatlak bulunmayan deve ayağı. (Ibn-’Abbād, K.) Ve **هَضْبَةٌ خَلْقَآءُ**: [bir tepe yahut benzeri,] ottan yahut bitkiden yoksun. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecaz olduğu varsayılan:) Fakir; eş anlamlısı **فَقِيرٌ**. (K.) **رَجُلٌ أَخْلَقُ مِنَ المَالِ** dersin (mecaz olduğu varsayılan:) maldan yoksun bir adam. (TA.) Ve bir hadiste şöyle denilmiştir: **لَيْسَ الفَقِيرَ فَقِيرُ المَالِ اـِنَّمَا الفَقِيرُ الأَخْلَقُ الكَسْبِ**, yani (mecaz olduğu varsayılan:) [mal bakımından fakir olan, fakir değildir; fakir ancak] âhirette kendisiyle mükâfatlandırılacağı iyi amelleri olmayan kimsedir. (TA, iki yerde.) ― -b3- **الأَخْلَقُ** ayrıca atın tırnağının dış yüzü mânâsına gelir. (JK.) ― -b4- Ve **خَلْقَآءُ**, (JK, S, K,) bir kadına uygulandığında, (JK, S,) “birleşene geçit vermeyen”; (S, K, TA;) bunun gibi ↓ **خُلَّقٌ** da. (Ibn-’Abbād, K.) ― -b5- Ayrıca **خَلِقٌ**’e bak. ― -b6- Ve **الخَلْقَآءُ** [isim olarak kullanıldığında] gök; düzlüğü ve düzgünlüğü sebebiyle. (TA.) ― -b7- Ve devenin vb. yan tarafı. (K.) Şöyle de denir: **ضَرَبْتُ خَلْقَآءَ جَنْبِهِ** (K, TA [CK’de **على خَلْقَاءَ جَنْبِهِ**]) Onun yanının dış kısmına vurdum. (TA.) ― -b8- Ve **غَار**’ın, (K,) yani [ağzın içinin üst kısmının, yahut] **الغَارُ الأَعْلَى** denilen şeyin, iç kısmı (Lth, K, TA) ve düz kısmı (Lth, TA,): (Lth, TA;) bunun gibi ↓ **الخُلَيْقَآءُ** da [**الخَلْقَآءُ**’ın tasğîri]: (Lth, K, TA:) yahut ikisi de **غار**’dan görünen şeyi ifade eder: ve bu durumda tasğîr şekli galip olandır. (TA.) ― -b9- Ve alnın düz (JK, K, TA) ve pürüzsüz kısmı; (TA;) bunun gibi ↓ **الخُلَيْقَآءُ** da. (JK, K, TA.) Şöyle denir: **سُحِبُوا عَلَى خَلْقَاوَاتِ جِبَاهِهِمْ** [Alınlarının düz ve pürüzsüz kısımları üzerinde sürüklendiler]. (TA [burada bunun mecaz olduğu söylenir]) ― -b10- **الفَرَسِ** ↓ **خُلَيْقَآءُ**: atın, insanın **عِرْنِين**’ine [yahut burnun üst kısmına] benzeyen [kısmı]; (S, K;) atın alnının, burun kemiğinin dar kısmıyla birleştiği yer: AO der ki, atın yüzündeki **خُلَيْقَاوَانِ**, alnının burun kemiğiyle birleştiği, **خُلَيْقَآء**’ın sağında ve solunda, göze doğru eğimli olan [iki kısım]dır; ve **خُلَيْقَآء** iki göz arasındaki [kısım]dır; ve bazıları ona **خَلْقَآء** der. (TA.) -A2- **اـِنَّ أَخْلَقَ بِكَ أَنْ تَفْعَلَ كَذَا**: Ks’nin zikrettiği bir ibaredir; mânâsı: Şüphesiz senin için yapılması en elverişli, en uygun, en münasip, en yaraşır, en yerinde şey, böyle bir şeyi yapmandır. (TA.)

**مَخْلَقَةٌ**
**مَخْلَقَةٌ** مخلقه مخلقة: paragrafın ikinci yarısında, dört yerde, **خَلِيقٌ**’e bak.

**مُخَلَّقٌ**
**مُخَلَّقٌ** مخلق: paragrafın birinci yarısında, iki yerde, **خَلِيقٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca, oka uygulandığında, düzleştirilmiş (S, K, TA) ve düzgün yapılmış. (TA.) [Ayrıca **خَلْقٌ**’a, son mânâya; ve **مُخْتَلَقٌ**’a bak.]

**مَخْلُوقٌ**
**مَخْلُوقٌ** مخلوق [**خَلَقَ**’ın ism-i mef’ûlü. İsim olarak kullanıldığında, “bir mahlûk, yahut yaratılmış şey” mânâsında, çoğulu **مَخْلُوقَاتٌ**’tır]. **خَلْقٌ**’a bak. ― -b2- **قَصِيدَةٌ مَخْلُوقَةٌ** (mecaz:) [uydurulmuş bir kaside; yahut] müellifi olmayan bir kimseye nispet edilmiş. (S, K, * TA.)

**مُخْتَلَقٌ**
**مُخْتَلَقٌ** مختلق: **خَلِيقٌ**’e, ilk cümleye, beş yerde, bak. ― -b2- Ayrıca düz yapılmış. (TA.) [Ayrıca **مُخَلَّقٌ**’a bak.] ― -b3- Ve [tabiatta yahut] tabiî huy ve seciyelerde cömert. (Ham s. 561.) ― -b4- Dhu-r-Rummeh’in bir beytinde **مُخْتَلَقٌ لِلْمُلْكِ**, “hükümranlığa uygun bir tabiat üzere yaratılmış” demektir: (S, TA:) ve bunun gibi **لِلْأَصْحَابِ** [yoldaşlar için]; İbn-Ahmar’ın bir beytinde olduğu üzere. (TA.)

**مُخْلَوْلِقٌ**
**مُخْلَوْلِقٌ** مخلولق Pek düz; vezni, mübalağayı ifade eden vezinlerdendir. (Ham s. 358.)
