# خلو — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%88/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%84%D9%88/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%88.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: خلو

خ ل و
خلا المكان خلاءً وخلا من أهله وعن أهله وخلوت بفلان وإليه ومعه خلوة وخلا بنفسـه‏:‏ انفرد‏.‏
واستخليت الملك فأخلاني أي خلا معي وأخلي لي مجلسه‏.‏
وخلا لك الجوّ‏.‏
ومكان خلاء وبات في البلد الخلاء والـأرض الفضـاء وهـو خلـوٌ مـن هـذا الأمـر وهـي خلـوة وهـم أخلاء وهو خليٌّ من الهم وهي خليّة منه وهم خليّون وهن خليات‏.‏
وخلـوت علـى اللبـن وعلى اللحم إذا أكلته وحده ليس معه غيره من تمر أو خبز‏.‏
وخليته وخلّيت عنه‏:‏ أرسلته‏.‏
وخليت فلاناً وصاحبه‏.‏
وخلّيت بينهما‏.‏
وخاليته مخالاة‏:‏ وادعته‏.‏
وتخلّى من الدنيا وخالاها مخالاة وما أحسن مخالاتك الدنيا‏!‏ وخلا شبابك‏:‏ مضى‏.‏
وهو من القرون الخالية‏.‏
وتقول‏:‏ كان ذلك في القرون الأوالى والأمم الخوالى وافعل ذلك وخلاك ذمّ‏.‏
وما أردت مساءتك خلا أني وعظتـك‏.‏
والعسـل فـي الخلية وفي الخلايا‏.‏
وعلفته الخلى وهو الحشيش‏.‏
واختليته‏:‏ اجتززته‏.‏
وخليـت دابتـي‏:‏ حششـت لـه وملـأت لـه المخلاة وعلقوا على دوابهم المخالي‏.‏
والمخلاء في المخلاة وهو ما يقطع به الخلى‏:‏ وأخليت الدابة‏:‏ علفته الخَلَى‏.‏
ومن المجاز‏:‏ خَلّى فلان مكانه‏:‏ مات‏.‏
ولا أخلى الله مكانك‏:‏ دعاء بالبقاء‏.‏
وخلّـى سبيلـه‏:‏ تركـه‏.‏
وخـلا به‏:‏ سخر منه وخدعه لأن الساحر والخادع يخلوان به يريانه النصح والخصوصية‏.‏
وأخلى الفرس اللجام‏:‏ ألقمه إياه إلقام الخلى‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ تمّطيـت أخليـه اللجام وبذّني وشخصي يسامى شخصه وهو طائله وفلان حلو الخلى إذا كان حسن الكلام‏.‏
قال كثير‏:‏ ومحتـرش ضـب العـداوة منهم بحلو الخلى حرش الضباب الخوادع وأخلى القدر‏:‏ أوقد تحتها بالبعر كأنه جعله خلًى لها‏.‏
قال الراعي‏:‏ إذا أخليت عود الهشيمة أرزمت حناجرها حتى نبيت نذودها وما كنت خلاةً لموعد‏.‏
قال الأعشى‏:‏ وحوليَ بكر وأشياعها فلست خلـاة لمـن أوعـدن وهذا سيف يختلي الأيدي والأرجل‏.‏
قال‏:‏ كأن اختلاء المشرفيّ رءوسهـم هويّ جنوب فـي يبيـس محـرق

### Türkçe

خ ل و
**خلا** mekân **خلاءً** (boşluk olarak) boşaldı; ve (mekân) ehlinden **خلا** (boşaldı) ve ehlinden (uzak olarak) **خلا**; ve falanla, ona ve onunla **خلوة** (halvet/yalnız kalma) olarak **خلوت** (yalnız kaldım); ve kendi nefsiyle **خلا بنفسـه**: tek başına kaldı.
Ve hükümdarı **استخليت** de o da beni **فأخلاني**; yani benimle boş kaldı ve meclisini benim için boşalttı.
Ve **خلا لك الجوّ**: hava sana boşaldı (ortam sana kaldı).
Ve **خلاء** (boş) bir yer; ve beldede **الخلاء** (boşluk/tenha yer)de geceledi; ve yer **الفضـاء** (açık alan)dır; ve o, bu işten **خلـوٌ** (boştur); ve o (dişil) **خلـوة** (boştur); ve onlar **أخلاء** (boş/tenha kimseler)dir; ve o **خليٌّ** (kederden boştur); ve o (dişil) ondan **خليّة** (boştur); ve onlar **خليّون** ve onlar (dişil) **خليات**.
Ve süt üzerine ve et üzerine **خلـوت**: onu tek başına yediğin zaman; onunla beraber hurmadan veya ekmekten başka bir şey yokken.
Ve onu **خليته** ve ondan **خلّيت عنه**: onu salıverdim.
Ve falanı ve arkadaşını **خليت** (bıraktım).
Ve ikisinin arasını **خلّيت** (boş bıraktım).
Ve onu **خاليته مخالاة**: onunla barış yaptım.
Ve dünyadan **تخلّى** (çekildi) ve onunla **خالاها مخالاة** (barıştı); ve dünyayı barışman ne güzeldir! Ve **خلا شبابك**: geçti.
Ve o, **القرون الخالية** (geçmiş asırlar)dandır.
Ve dersin ki: bu, **القرون الأوالى** (ilk asırlar)da ve **الأمم الخوالى** (geçmiş ümmetler)de idi; ve bunu yap, ve **خلاك ذمّ** (kınama senden uzak olsun).
Ve ben senin kötülüğünü istemedim; ancak şu ki seni öğütledim: **خلا أني وعظتـك**.
Ve bal, **الخلية**de ve **الخلايا**dadır.
Ve ona **الخلى** (ot) yedirdim; ve o, ottur.
Ve onu **اختليته**: onu biçtim (kestirdim).
Ve binek hayvanımı **خليـت**: onun için ot biçtim ve onun için **المخلاة**yı doldurdum; ve bineklerinin üzerine **المخالي** (yem torbaları) astılar.
Ve **المخلاء** **المخلاة**dadır; ve o, **الخلى**yı kestiği şeydir: ve binek hayvanını **أخليت**: ona **الخَلَى** yedirdim.
Mecazdan: falan yerini **خَلّى**: öldü.
Ve Allah yerini boş bırakmasın: **ولا أخلى الله مكانك**; kalıcılıkla dua.
Ve onun yolunu **خلّـى سبيلـه**: onu bıraktı.
Ve onunla baş başa **خـلا به**: onunla alay etti ve onu aldattı; çünkü sihirbaz ve aldatan onunla baş başa kalırlar; ona öğüt ve hususiyet gösterirler.
Ve atın gemini **أخلى**: ona onu, **الخلى**yı yedirme gibi yedirdi (ağzına verdi).
İbn Mukbil dedi ki:
تمّطيـت أخليـه اللجام وبذّني وشخصي يسامى شخصه وهو طائله
Ve falan, söz güzel olduğu zaman **حلو الخلى**dır.
Kesîr dedi ki:
ومحتـرش ضـب العـداوة منهم بحلو الخلى حرش الضباب الخوادع
Ve tencereyi **أخلى القدر**: onun altında tezekle ateş yaktı; sanki ona **خلًى** (ot) yapmış gibidir.
Er-Râʿî dedi ki:
إذا أخليت عود الهشيمة أرزمت حناجرها حتى نبيت نذودها
Ve ben bir vaade **خلاةً** (boş/serbest) olmadım.
El-Aʿşâ dedi ki:
وحوليَ بكر وأشياعها فلست خلـاة لمـن أوعـدن
Ve bu, elleri ve ayakları **يختلي** (koparıp biçen) bir kılıçtır.
Dedi ki:
كأن اختلاء المشرفيّ رءوسهـم هويّ جنوب فـي يبيـس محـرق
