# خلو — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%88/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%84%D9%88/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%88.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: خلو

* خ ل و * * خَلا * الشيء من باب سما و * خَلَوْتُ * به * خَلْوةً * و * خَلاَءً * و * خَلاَ * إليه اجتمع معه في * خَلْوةٍ * قال الله تعالى ﴿وإذا خلوْا إلى شياطينهم﴾ وقيل إلى بمعنى مع كما في قوله تعالى ﴿من أنصاري إلى الله﴾ وقوله تعالى ﴿وإن من أمة إلا خلا فيها نذير﴾ أي مضى وأُرسل وتقول أنا منك * خَلاَءٌ * أي براء لا يثنى ولا يُجمع لأنه مصدر وأنا منك * خَلِيٌّ * أي بريء فيُثنى ويُجمع لأنه اسم و * الخَلاَءُ * بالمد المُتوضأُ والخلاء أيضا المكان الذي لا شيء به و * الخَلِيَّةُ * الناقة تُطلق من عقالها ويُخلى عنها ويقال للمرأة أنت خلية كناية عن الطلاق والخلية أيضا السفينة العظيمة وهي أيضا بيت النحل الذي تُعسل فيه و * خَلاَ * كلمة يُستثنى بها وتنصب ما بعدها وتجر تقول جاءوني خلا زيداً تنصب إذا جعلتها فعلا وتُضمر فيها الفاعل كأنك قلت خلا من جاءني من زيد وإذا قلت خلا زيد فجررت فهي عند بعض النحويين حرف جر بمنزلة حاشى وعند بعضهم مصدر مضاف وأما ما خلا فلا يكون فيما بعدها إلا النصب تقول جاءوني ما خلا زيداً وقولهم افعل كذا و * خَلاَكَ * ذم أي أعذرت وسقط عنك الذم و * الخَلِيُّ * الخالي من الهم وهو ضد الشجي والقرون * الخَالِيَةُ * هم المواضي و * الخَلَى * مقصور الرطب من الحشيش الواحدة * خَلاَةٌ * و * خَلَيْتُ * الخلى قطعته وبابه رمى و * اخْتَلَيْتُهُ * أيضا و * المِخْلَى * ما يُقطع به الخلى و * المِخْلاةُ * ما يُجعل فيه الخلى و * أخْلَتِ * الأرض كثُر خلاها و * خَلاَ * له الشيء و * أخْلَى * بمعنى و * أخْلَيْتُ * المكان صادفته خاليا و * أخْلَى * الرجل أي خلا وأخلا غيره يتعدى ويلزم وأخلى عن الطعام خلا عنه و * خَالَيْتُ * الرجل تاركته و * تَخَلَّى * تفرغ و * خَلَّى * عنه و * خَلَّى * سبيله * تَخْلِيَةً * فيهما فهو * مُخَلَّى * ورأيته مُخليا قلت وهذا نادر أن يكون الاسم المقصور في حالة النصب بخلافه في حالة الرفع والجر كالمنقوص

### Türkçe

* خ ل و * **خَلا** şey “سما” babındandır ve **خَلَوْتُ** onunla **خَلْوةً** ve **خَلاَءً** (yaptım); ve **خَلاَ** ona: onunla **خَلْوةٍ** içinde toplandı. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وإذا خلوْا إلى شياطينهم﴾; ve denildi ki: **إلى** “مع” mânâsınadır; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: ﴿من أنصاري إلى الله﴾ ve O’nun sözü: ﴿وإن من أمة إلا خلا فيها نذير﴾; yani: geçti ve gönderildi. Ve dersin: ben senden **خَلاَءٌ**um; yani: beri(’yim); ikilenmez ve çoğullanmaz; çünkü o bir mastardır. Ve ben senden **خَلِيٌّ**yim; yani: beri(’yim); böylece ikilenir ve çoğullanır; çünkü o bir isimdir. Ve **الخَلاَءُ** (med ile): abdest bozulan yer; ve **الخلاء** ayrıca içinde hiçbir şey olmayan yer. Ve **الخَلِيَّةُ**: yuları/bağı çözülüp salıverilen ve ondan uzak durulan dişi deve; ve kadına “sen **خلية**sin” denir; boşamaya kinaye olarak. Ve **الخلية** ayrıca büyük gemidir; ve o ayrıca içinde bal yapılan arı evidir. Ve **خَلاَ**: kendisiyle istisna yapılan bir kelimedir; kendisinden sonrakini nasb eder ve cer eder; dersin: “bana geldiler, **خلا** Zeyd’i”; onu fiil yaptığında nasb edersin ve onda faili gizlersin; sanki sen “bana gelenlerden Zeyd hariç kaldı” demişsin gibi. Ve “**خلا** Zeyd” deyip cer yaptığında, bazı nahivcilere göre o, “حاشى” menzilesinde bir cer harfidir; ve bazılarına göre izafetli bir mastardır. أما **ما خلا** ise, kendisinden sonra ancak nasb olmaz; dersin: “bana geldiler, **ما خلا** Zeyd’i”. Ve onların sözü: “şunu yap ve **خَلاَكَ** zem”; yani: özür beyan ettin ve zem senden düştü. Ve **الخَلِيُّ**: kederden boş olan; ve o, “şجي”nin zıddıdır. Ve **القرون الخَالِيَةُ**: geçmişlerdir. Ve **الخَلَى** (maksur): otlardan yaş olan; bir tanesi **خَلاَةٌ**dur. Ve **خَلَيْتُ** **الخلى**yı: onu kestim; ve babı “رمى”dır. Ve **اخْتَلَيْتُهُ** da (böyledir). Ve **المِخْلَى**: **الخلى**nın kesildiği şey. Ve **المِخْلاةُ**: **الخلى**nın içine konulduğu şey. Ve **أخْلَتِ** yer: **خلا**sı çoğaldı. Ve **خَلاَ** ona şey; ve **أخْلَى** aynı mânâdadır. Ve **أخْلَيْتُ** yeri: onu boş buldum. Ve **أخْلَى** adam; yani: boş kaldı; ve başkasını boşalttı; geçişli ve geçişsiz olur. Ve yemekten **أخْلَى**: ondan boş kaldı/ondan uzak durdu. Ve **خَالَيْتُ** adamı: onu terk ettim. Ve **تَخَلَّى**: boşaldı/ferahladı. Ve **خَلَّى** ondan; ve **خَلَّى** yolunu; ikisinde de **تَخْلِيَةً** (vardır); böylece o **مُخَلَّى**dır. Ve onu **مُخْليا** olarak gördüm. Dedim ki: bu, maksûr ismin nasb hâlinde (böyle) olması nadirdir; merfû ve mecrûr hâlinde bunun aksine; “منقوص” gibi.
