# خمت — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%AA/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%85%D8%AA/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%AA.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خمت

باب الخاء والتاء والميم معهما
خ ت م، ت خ م، خ م ت مستعملات ختم: خَتَم يختِمُ خَتْماً أي: طَبَع فهو خاتِمِ.
والخاتَمُ: ما يوضع على الطينة، أسم مثل العالم، والخِتام: الطين الذي يُخْتَمَ به على كتابٍ. ويقال: هو الخَتْم يعني: الطين الذي يختم به.
وخِتامُ الوادي: أقصاه.
ويقرأ: "خاتمِهُ مِسْكٌ" أي خِتامه، يعني عاقبته ريحُ المسك، ويقال: بل أراد به خاتَمَه يعني خِتامَه المختُوم، ويقال: بل الخِتام والخاتم هاهنا ما خُتِمَ عليه.
وخاتِمة السورة: آخرها. وخاتِمُ العمل وكل شيء: آخرهُ.
وخَتَمتُ زرعي إذا سقيته أول سقيةٍ، فهو الخَتْم، والخِتامُ اسم لأنه إذا سقي فقد خُتِمَ بالرجاء. وخَتَموا على زرعهم خَتُماً أي سقوه وهو كراب بعدُ.
تخم: تُخُومُ الأرض اسم على فعول، وبعض يقول: تَخُوم الأرض، كأنه جميع ولا يفرد منه واحد. هو مفصل ما بين الكورتين أو القريتين.
ومنتهى أرض كل قريةٍ وكورةٍ تُخَومُها.
وقال الضرير: التُّخُومُ واحدها تَخْمٌ والتُّخَمَةُ فاوها واو في أصل التأسيس ولكنها استعملت فقيل: اتَّخَمَ واتْخَمَه كذا، ويُخَفَّفُ فيقال: تَخَمَ ويَتْخَمُ، بحذف التثقيل من التاء.
وبعض يقول: تَخَمَ متروك على ما كان عليه في قولك: اتَّخَمَ، وكذلك قياس التهمى والتؤدة والتُّكَأة كأنهم حملوه على تقي يتقي مخفَفاً.
وهذا أمر مُتَوَخمَّ ومُسْتَوخَم إذا كان دميماً.
خمت: الخَميتُ: اسم السمين بالحميرية.

### Türkçe

باب **الخاء** ve**التاء** ve**الميم** onlarla birlikte

**خ ت م**، **ت خ م**، **خ م ت** kullanımdadır. **ختم**: **خَتَم** **يختِمُ** **خَتْماً** yani: bastı; o hâlde o **خاتِمِ**’dir.
Ve **الخاتَمُ**: çamurun üzerine konulan şey; **العالم** gibi bir isimdir. Ve **الخِتام**: bir kitabın üzerine onunla mühür vurulan çamurdur. Ve denilir: o **الخَتْم**’dür; yani: onunla mühür vurulan çamur.
Ve **خِتامُ الوادي**: onun en uzak ucudur.
Ve okunur: "**خاتمِهُ مِسْكٌ**" yani **خِتامه**; yani onun âkıbeti misk kokusudur. Ve denilir: bilakis onunla **خاتَمَه**’i murat etti; yani mühürlenmiş **خِتامَه**’i. Ve denilir: bilakis burada **الخِتام** ve **الخاتم** üzerine mühür vurulan şeydir.
Ve **خاتِمة السورة**: onun sonudur. Ve **خاتِمُ العمل** ve her şey: onun sonudur.
Ve **خَتَمتُ** ekinimi, onu ilk sulamayla suladığım zaman; o hâlde o **الخَتْم**’dür. Ve **الخِتامُ** bir isimdir; çünkü sulandığı zaman ümit ile mühürlenmiş olur. Ve ekinlerinin üzerine **خَتُماً** ile **خَتَموا**; yani onu suladılar; hâlbuki o daha sonra **كراب**’dır.
**تخم**: **تُخُومُ الأرض** “فعول” üzere bir isimdir. Bazısı der ki: **تَخُوم الأرض**; sanki o bir bütündür ve ondan bir tekil ayrılmaz. O, iki **كورة** yahut iki köy arasındaki sınırdır.
Ve her köyün ve **كورة**’nın toprağının sonu: onun **تُخَومُها**’sıdır.
Ve **الضرير** dedi: **التُّخُومُ**’un tekili **تَخْمٌ**’dür. Ve **التُّخَمَةُ**’nin **فاء**’sı aslî kuruluşta **واو**’dur; fakat kullanıldı da şöyle denildi: **اتَّخَمَ** ve **اتْخَمَه** şöyle. Ve hafifletilir de şöyle denilir: **تَخَمَ** ve **يَتْخَمُ**; **التاء**’daki ağırlaştırmayı atmakla.
Ve bazısı der ki: **تَخَمَ** senin “**اتَّخَمَ**” sözündeki hâli üzere bırakılmıştır. Ve **التهمى** ve **التؤدة** ve **التُّكَأة**’nin kıyası da böyledir; sanki onu, hafifletilmiş olarak “**تقي** **يتقي**” üzerine hamletmişlerdir.
Ve bu, çirkin olduğu zaman **مُتَوَخمَّ** ve **مُسْتَوخَم** bir iştir.
**خمت**: **الخَميتُ**: Himyerîce’de şişman kimsenin adıdır.
