# خمر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%85%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خمر

خامَرَ الشيءَ: قاربه وخالطه؛ قال ذو الرمة:
هامَ الفُؤادُ بِذِكْراها وخامَرَهُ
منها، على عُدَواءٍ الدَّارِ. تَسْتقِيمُ
ورجل خَمِرٌ: خالطه داء؛ قال ابن سيده: وأُراه على النسب؛ قال امرؤ القيس:
أَحارِ بْنَ عَمْرٍو كأَنِّي خَمِرْ،
ويَعْدُو على المَرْءِ ما يأْتَمِرْ
ويقال: هو الذي خامره الداء. ابن الأَعرابي: رجل خَمِرٌ أَي مُخامَرٌ؛ وأَنشد أَيضاً:
أَحار بن عمرو كأَني خمر
أَي مُخامَرٌ؛ قال: هكذا قيده شمر بخطه، قال:
وأَما المُخامِرُ فهو المُخالِطُ، مِن خامَرَهُ الداءُ إِذا خالطه؛ وأَنشد:
وإِذا تُباشِرْكَ الهُمُو
مُ، فإِنها داءٌ مُخامِرْ
قال: ونحو ذلك قال الليث في خامَرَهُ الداءُ إِذا خالط جوفه. والخَمْرُ: ما أَسْكَرَ من عصير العنب لأَنها خامرت العقل. والتَّخْمِيرُ: التغطية، يقال: خَمَّرَ وجْهَهُ وخَمِّرْ إِناءك. والمُخامَرَةُ: المخالطة؛ وقال أَبو حنيفة: قد تكون الخَمْرُ من الحبوب فجعل الخمر من الحبوب؛ قال ابن سيده: وأَظنه تَسَمُّحاً منه لأَن حقيقة الخمر إِنما هي العنب دون سائر الأَشياء، والأَعْرَفُ في الخَمْرِ التأْنيث؛ يقال: خَمْرَةٌ صِرْفٌ، وقد يذكَّر، والعرب تسمي العنب خمراً؛ قال: وأَظن ذلك لكونها منه؛ حكاها أَبو حنيفة قال: وهي لغة يمانية. وقال في قوله تعالى: إِني أَراني أَعْصِرُ خَمْراً؛ إِن الخمر هنا العنب؛ قال: وأُراه سماها باسم ما في الإِمكان أَن تؤول إِليه، فكأَنه قال: إِني أَعصر عنباً؛ قال الراعي: يُنازِعُنِي بها نُدْمانُ صِدْقٍ
شِواءَ الطَّيرِ، والعِنَبَ الحَقِينا
يريد الخمر. وقال ابن عرفة: أَعصر خمراً أَي أَستخرج الخمر، وإِذا عصر العنب فإِنما يستخرج به الخمر، فلذلك قال: أَعصر خمراً. قال أَبو حنيفة: وزعم بعض الرواة أَنه رأَى يمانيّاً قد حمل عنباً فقال له: ما تحمل؟ فقال: خمراً، فسمى العنب خمراً، والجمع خُمور، وهي الخَمْرَةُ. قال ابن الأَعرابي: وسميت الخمر خمراً لأَنها تُرِكَتْ فاخْتَمَرَتْ، واخُتِمارُها تَغَيُّرُ ريحها؛ ويقال: سميت بذلك لمخامرتها العقل. وروى الأَصمعي عن معمر بن سليمان قال: لقيت أَعرابياً فقلت: ما معك؟ قال: خمر. والخَمْرُ: ما خَمَر العَقْلَ، وهو المسكر من الشراب، وهي خَمْرَةٌ وخَمْرٌ وخُمُورٌ مثل تمرة وتمر وتمور. وفي حديث سَمُرَةَ: أَنه باع خمراً فقال عمر: قاتَلَ اللهُ سَمُرَةَ قال الخطابي: إِنما باع عصيراً ممن يتخذه خمراً فسماه باسم ما يؤول إِليه مجازاً، كما قال عز وجل: إِني أَراني أَعصر خمراً، فلهذا نَقَمَ عمر، رضي الله عنه، عليه لأَنه مكروه؛ وأَما أَن يكون سمرة باع خمراً فلا لأَنه لا يجهل تحريمه مع اشتهاره. وخَمَر الرجلَ والدابةَ يَخْمُره خَمْراً: سقاه الخمر، والمُخَمِّرُ: متخذ الخمر، والخَمَّارُ: بائعها. وعنبٌ خَمْرِيٌّ: يصلح للخمر. ولَوْنٌ خَمْرِيٌّ: يشبه لون الخَمر. واخْتِمارُ الخَمْرِ: إِدْراكُها وغليانها. وخُمْرَتُها وخُمارُها: ما خالط من سكرها، وقيل: خْمْرَتُها وخُمارُها ما أَصابك من أَلمها وصداعها وأَذاها؛ قال الشاعر:
لَذٌّ أَصابَتْ حُمَيَّاها مَقاتِلَهُ،
فلم تَكَدْ تَنْجَلِي عن قلبِهِ الخُمَرُ
وقيل: الخُمارُ بقية السُّكْرِ، تقول منه: رجل خَمِرٌ أَي في عَقِبِ خُمارٍ؛ وينشد قول امرئ القيس:
أَحار بن عمرو فؤادي خمر
ورجل مَخْمُورٌ: به خُمارٌ، وقد خُمِرَ خَمْراً وخَمِرَ. ورجل مُخَمَّرٌ: كمَخْمُور. وتَخَمَّرَ بالخَمْرِ: تَسَكَّرَ به، ومُسْتَخْمِرٌ وخِميِّرٌ: شِرِّيبٌ للخمر دائماً. وما فلانٌ بِخَلٍّ ولا خَمْرٍ أَي لا خير فيه ولا شر عنده. ويقال أَيضاً: ما عند فلان خل ولا خمر أَي لا خير ولا شر. والخُمْرَةُ والخَمَرَةُ: ما خامَرَك من الريح، وقد خَمَرَتْهُ؛ وقيل: الخُمْرَةُ والخَمَرَةُ الرائحة الطيبة؛ يقال: وجدت خَمَرَة الطيب أَي ريحه، وامرأَة طيبة الخِمْرَةِ بالطِّيبِ؛ عن كراع.
والخَمِيرُ والخَمِيرَةُ: التي تجعل في الطين. وخَمَرَ العجينَ والطِّيبَ ونحوهما يَخْمُره ويَخْمِرُه خَمْراً، فهو خَمِيرٌ، وخَمَّرَه: ترك استعماله حتى يَجُودَ، وقيل: جعل فيه الخمير. وخُمْرَةُ العجين: ما يجعل فيه من الخميرة. الكسائي: يقال خَمَرْتُ العجين ونَظَرْتُه، وهي الخُمْرَةُ التي تجعل في العجين تسميها الناس الخَمِيرَ، وكذلك خُمْرَةُ النبيذ والطيب. وخُبْزٌ خَمِيرٌ وخبزة خمير؛ عن اللحياني، كلاهما بغير هاء، وقد اخْتَمَر الطيبُ والعجين. واسم ما خُمِرَ به: الخُمْرَةُ، يقال: عندي خُبْزٌ خَمِير وحَبسٌ فَطِير أَي خبز بائت. وخُمْرةُ اللَّبَنِ: رَوْبَتُه التي تُصَبُّ عليه لِيَرُوبَ سريعاً؛ وقال شمر: الخَمِيرُ الخُبْزُ في قوله: ولا حِنْطَة الشَّامِ الهَرِيت خَمِيرُها
أَي خبزها الذي خُمِّرَ عجينُه فذهبت فُطُورَتُه؛ وطعام خَمِيرٌ ومَخْمورٌ في أَطعمة خَمْرَى. والخَمُيرُ والخَمِيرَةُ: الخُمْرَةُ. وخُمْرَةُ النبيذ والطيب: ما يجعل فيه من الخَمْرِ والدُّرْدِيِّ. وخُمْرَةُ النبيذ: عَكَرُه، ووجدتُ منه خُمْرَةً طيبة
(* قوله: «خمرة طيبة» خاؤها مثلثة
كالخمرة محركة كما في القاموس). إِذا اخْتَمَرَ الطيِّبُ أَي وجدتُ ريحه. ووصف أَبو ثَرْوَانَ مأْدُبَةً وبَخُورَ مِجْمَرها قال: فَتَخَمَّرَتْ أَطْنابُنا أَي طابت روائح أَبداننا بالبَخُور. أَبو زيد: وجدت منه خَمَرَةَ الطِّيبِ، بفتح الميم، يعني ريحه.
وخامَرَ الرجلُ بيتَه وخَمَّرَهُ: لزمه فلم يَبْرَحْهُ، وكذلك خامَرَ المكانَ؛ أَنشد ثعلب:
وشاعِرٍ يُقالُ خَمِّرْ في دَعَهْ
ويقال للضَّبُعِ: خامِرِي أُمَّ عامِرٍ أَي اسْتَتِري. أَبو عمرو: خَمَرْتُ الرجلَ أَخْمُرُه إِذا استحيت منه. ابن الأَعرابي: الخِمْرَةُ الاستخفاء
(* قوله: «الخمرة الاستخفاء» ومثلها الخمر محركاً خمر خمراً كفرح توارى واستخفى كما في القاموس). قال ابن أَحمر:
مِنْ طارِقٍ أَتى على خِمْرَةِ،
أَو حِسْبَةٍ تَنْفَعُ مَنْ يَعْتَبِرْ
قال ابن الأَعرابي: على غفلة منك. وخَمَرَ الشيءَ يَخْمُرُه خَمْراً وأَخْمَرَهُ: سَتَرَهُ. وفي الحديث: لا تَجِدُ المؤمنَ إِلاَّ في إِحدى ثلاثٍ: في مسجد يَعْمُرُه، أَو بيت يَخْمُرُه، أَو معيشة يُدَبِّرُها؛ يَخْمُره أَي يستره ويصلح من شأْنه. وخَمَرَ فلانٌ شهادته وأَخْمَرَها: كتمها. وأَخْرَجَ من سِرِّ خَمِيرِهِ سِرّاً أَي باح به. واجْعَلْهُ في سرِّ خَمِيرِك أَي اكتمه. وأَخْمَرْتُ الشيء: أَضمرته؛ قال لبيد: أَلِفْتُكِ حتى أَخْمَرَ القومُ ظِنَّةً
عَليَّ، بَنُو أُمِّ البَنِينَ الأَكابِرُ
الأَزهري: وأَخْمَرَ فلانٌ عَليَّ ظِنَّةً أَي أَضمرها، وأَنشد بيت لبيد.والخَمَرُ، بالتحريك: ما واراك من الشجر والجبال ونحوها. يقال: توارى الصيدُ عني في خَمَرِ الوادي، وخَمَرُه: ما واراه من جُرُفٍ أَو حَبْلٍ من حبال الرمل أَو غيره؛ ومنه قولهم: دخل فلان في خُمارِ الناسِ أَي فيما يواريه ويستره منهم. وفي حديث سهل بن حُنَيْفٍ: انطلقت أَنا وفلان نلتمس الخَمَر، هو بالتحريك: كل ما سترك من شجر أَو بناءِ أَو غيره؛ ومنه حديث أَبي قتادة: فابْغِنَا مَكاناً خَمَراً أَي ساتراً بتكاثف شجره؛ ومنه حديث الدجال: حتى تَنْتَهُوا إِلى جبل الخَمَرِ؛ قال ابن الأَثير: هكذا يروى بالفتح، يعني الشجر الملتف، وفسر في الحديث أَنه جبل بيت المقدس لكثرة شجرة؛ ومنه حديث سلمان: أَنه كتب إِلى أَبي الدرداء: يا أَخي، إِن بَعُدَتِ الدار من الدار فإِن الرُّوح من الرُّوح قَريبٌ، وطَيْرُ السماءٍ على أَرْفَهِ خَمَرِ الأَرض يقع الأَرْفَهُ الأَخصبُ؛ يريد أَن وطنه أَرفق به وأَرفه له فلا يفارقه، وكان أَبو الدرداء كتب إِليه يدعوه إِلى الأَرض المقدسة. زوفي حديث أَبي إِدريس الخَوْلانِيِّ قال: دخلت المسجد والناس أَخْمَرُ ما كانوا أَي أَوْفَرُ. ويقال: دخل في خَمَار الناس (* قوله: «في
خمار الناس» بضم الخاء وفتحها كما في القاموس). أَي في دهمائهم؛ قال ابن الأَثير: ويروى بالجيم، ومنه حديث أُوَيْسٍ القَرَنِيِّ: أَكون في خَمَارِ الناس أَي في زحمتهم حيث أَخْفَى ولا أُعْرَفُ. وقد خَمِرَ عني يَخْمَرُ خَمَراً أَي خفي وتوارى، فهو خَمِرٌ. وأَخْمَرَتْه الأَرضُ عني مني وعَلَيَّ: وارته. وأَخْمَرَ القومُ: تَوارَوْا بالخَمَرِ. ويقال للرجل إِذا خَتَلَ صاحبه: هو يَدِبُّ
(* قوله: «يدب إلخ» ذكره الميداني في مجمع
الأَمثال وفسر الضراء بالشجر الملتف وبما انخفض من الأَرض، عن ابن الأَعرابي؛ والخمر بما واراك من جرف أو حبل رمل؛ ثم قال: يضرب للرجل يختل صاحبه. وذكر هذا المثل أَيضاً اللسان والصحاح وغيرهما في ض ر ي وضبطوه بوزن سماء). له الضَّراءَ ويَمْشِي له الخَمَرَ. ومكان خَمِرٌ: كثير الخَمَرِ، على النسب؛ حكاه ابن الأَعرابي، وأَنشد لضباب بن واقد الطُّهَوِيِّ: وجَرَّ المَخاضُ عَثَانِينَها
إِذا بَرَكَتْ بالمكانِ الخَمِرْ
وأَخْمَرَتِ الأَرضُ: كثر خَمَرُها. ومكان خَمِرٌ إِذا كان كثير الخَمَرِ. والخَمَرُ: وَهْدَةٌ يختفي فيها الذئب؛ وأَنشد: فقد جاوَزْتُما خَمَرَ الطَّرِيقِ
وقول طرفة:
سَأَحْلُبُ عَنْساً صَحْنَ سَمٍّ فَأَبْتَغِي
به جِيرَتي، إِن لم يُجَلُّوا لِيَ الخَمَرْ
قال ابن سيده: معناه إِن لم يُبَيِّنُوا لِيَ الخبرَ، ويروى يُخَلُّوا، فإِذا كان كذلك كان الخَمَرُ ههنا الشجر بعينه. يقول: إِن لم يخلوا لي الشجر أَرعاها بإِبلي هجوتهم فكان هجائي لم سمّاً، ويروى: سأَحلب عَيْساً، وهو ماء الفحل، ويزعمون أَنه سم؛ ومنه الحديث: مَلِّكْهُ على عُرْبِهِمْ وخُمُورِهِمْ؛ قال ابن الأَثير: أَي أَهل القرى لأَنهم مغلوبون مغمورون بما عليهم من الخراج والكُلَفِ والأَثقال، وقال: كذا شرحه أَبو موسى. وخَمَرُ الناس وخَمَرَتُهُمْ وخَمَارُهم وخُمَارُهم: جماعتهم وكثرتهم، لغةٌ في غَمار الناس وغُمارهم أَي في زَحْمتهم؛ يقال: دخلت في خَمْرتهم وغَمْرتهم أَي في جماعتهم وكثرتهم.
والخِمَارُ للمرأَة، وهو النَّصِيفُ، وقيل: الخمار ما تغطي به المرأَة رَأْسها، وجمعه أَخْمِرَةٌ وخُمْرٌ وخُمُرٌ. والخِمِرُّ، بكسر الخاء والميم وتشديد الراء: لغة في الخمار؛ عن ثعلب، وأَنشد:
ثم أَمالَتْ جانِبَ الخِمِرِّ
والخِمْرَةُ: من الخِمار كاللِّحْفَةِ من اللِّحَافِ. يقال: إِنها لحسنة الخِمْرَةِ. وفي المثل: إِنَّ الْعَوَانَ لا تُعَلَّمُ الخِمْرَةَ أَي إِن المرأَة المجرّبة لا تُعَلَّمُ كيف تفعل. وتَخَمَّرَتْ بالخِمار واخْتَمَرَتْ: لَبِسَتْه، وخَمَّرَتْ به رأْسَها: غَطَّتْه. وفي حديث أُم سلمة: أَنه كان يمسح على الخُفِّ والخِمار؛ أَرادت بالخمار العمامة لأَن الرجل يغطي بها رأْسه كما أَن المرأَة تغطيه بخمارها، وذلك إِذا كان قد اعْتَمَّ عِمَّةَ العرب فأَرادها تحت الحنك فلا يستطيع نزعها في كل وقت فتصير كالخفين،، غير أَنه يحتاج إِلى مسح القليل من الرأْس ثم يمسح على العمامة بدل الاستيعاب؛ ومنه قول عمر، رضي الله عنه، لمعاوية: ما أَشبه عَيْنَك بِخِمْرَةِ هِنْدٍ؛ الخمرةُ: هيئة الاختمار؛ وكل مغطًّى: مُخَمَّرٌ. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: خَمِّرُوا آنِيَتَكُمْ؛ قال أَبو عمرو: التخمير التغطية، وفي رواية: خَمِّرُوا الإِناء وأَوْكُوا السِّقَاءَ؛ ومنه الحديث: أَنه أُتِيَ بإِناءِ من لَبَنِ فقال: هلاَّ خَمَّرْتَه ولو بعود تَعْرِضُه عليه.
والمُخَمَّرَةُ من الشياه: البيضاءُ الرأْسِ، وقيل: هي النعجة السوداء ورأْسها أَبيض مثل الرَّخْماءِ، مشتق من خِمار المرأَة؛ قال أَبو زيد: إِذا ابيض رأْس النعجة من بين جسدها، فهيمُخَمَّرة ورَخْماءُ؛ وقال الليث: هي المختمرة من الضأْن والمِعْزَى. وفرس مُخَمَّرٌ: أَبيضٌ الرأْس وسائر لونه ما كان. ويقال: ما شَمَّ خِمارَكَ أَي ما أَصابَكَ، يقال ذلك للرجل إِذا تغير عما كان عليه.
وخَمِرَ عليه خَمَراً وأَخْمَرَ: حَقَدَ. وخَمَرَ الرجلَ يَخْمِرُهُ: استحيا منه. والخَمَرُ: أَن تُخْرَزَ ناحيتا أَديم المَزَادَة ثم تُعَلَّى بِخَرْزٍ آخَر. والخُمْرَةُ: حصيرة أَو سَجَّادَةٌ صغيرة تنسج من سَعَفِ النخل وتُرَمَّلُ بالخيوط، وقيل: حصيرة أَصغر من المُصَلَّى، وقيل: الخُمْرَة الحصير الصغير الذي يسجد عليه. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، كان يسجد على الخُمْرَةِ؛ وهو حصير صغير قدر ما يسجد عليه ينسج من السَّعَفِ؛ قال الزجاج: سميت خُمْرة لأَنها تستر الوجه من الأَرض. وفي حديث أُم سلمة قال لها وهي حائض: ناوليني الخُمْرَةَ؛ وهي مقدار ما يضع الرجل عليه وجهه في سجوده من حصير أَو نسيجة خوص ونحوه من النبات؛ قال: ولا تكون خمرة إِلاَّ في هذا المقدار، وسميت خمرة لأَن خيوطها مستورة بسعفها؛ قال ابن الأَثير: وقد تكررت في الحديث وهكذا فسرت. وقد جاء في سنن أَبي داود عن ابن عباس قال: جاءت فأْرة فأَخذت تَجُرُّ الفَتِيلَة فجاءتْ بها فأَلقتها بين يدي رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، على الخُمْرَةِ التي كان قاعداً عليها فأَحرقت منها مثل موضع درهم، قال: وهذا صريح في إِطلاق الخُمْرَةِ على الكبير من نوعها.
قال: وقيل العجين اختمر لأَن فطورته قد غطاها الخَمَرُ، وهو الاختمار. ويقال: قد خَمَرْتُ العجين وأَخْمَرْته وفَطَرْتُه وأَفْطَرْتُه، قال: وسمي الخَمْرُ خَمْراً لأَنه يغطي العقل، ويقال لكل ما يستر من شجر أَو غيره: خَمَرٌ، وما ستره من شجر خاصة، فهو الضَّرَاءُ.
والخُمْرَةُ: الوَرْسُ وأَشياء من الطيب تَطْلي به المرأَة وجهها ليحسن لونها، وقد تَخَمَّرَتْ، وهي لغة في الغُمْرَةِ. والخُمْرَةُ: بِزْزُ العَكَابِرِ
(* قوله: «العكابر» كذا بالأَصل ولعله الكعابر). التي تكون في عيدان الشجر.
واسْتَخْمَر الرجلَ: استعبده؛ ومنه حديث معاذ: من اسْتَخْمَرَ قوماً أَوَّلُهُمْ أَحْرارٌ وجِيرانٌ مستضعفون فله ما قَصَرَ في بيته. قال أَبو عبيد: كان ابن المبارك يقول في قوله من استخمر قوماً أَي استعبدهم، بلغة أَهل اليمن، يقول: أَخذهم قهراً وتملك عليهم، يقول: فما وَهَبَ المَلِكُ من هؤلاء لرجل فَقَصَرَهُ الرجل في بيته أَي احتبسه واختاره واستجراه في خدمته حتى جاء الإِسلام وهو عنده عبد فهو له. ابن الأَعرابي: المُخامَرَةُ أَن يبيع الرجل غلاماً حُرّاً على أَنه عبده؛ قال أَبو منصور: وقول معاذ من هذا أُخذ، أَراد من استعبد قوماً في الجاهلية ثم جاء الإِسلام، فله ما حازه في بيته لا يخرج من يده، وقوله: وجيران مستضعفون أَراد ربما استجار به قوم أَو جاوروه فاستضعفهم واستعبدهم، فلذلك لا يخرجون من يده، وهذا مبني على إِقرار الناس على ما في أَيديهم.
وأَخْمَرَهُ الشيءَ: أَعطاه إِياه أَو مَلَّكَهُ؛ قال محمد بن كثير: هذا كلام عندنا معروف باليمن لا يكاد يُتكلم بغيره؛ يقول الرجل: أَخْمِرني كذا وكذا أَي أَعطنيه هبة لي، ملكني إِياه، ونحو هذا.
وأَخْمَر الشيءَ: أَغفله؛ عن ابن الأَعرابي.
واليَخْمُورُ: الأَجْوَفُ المضطرب من كل شيء.
واليَخْمُورُ أَيضاً: الودع، واحدته يَخْمُورَةٌ.
ومِخْمَرٌ وخُمَيْرٌ: اسمان. وذو الخِمَار: اسم فرس الزبير بن العوّام شهد عليه يوم الجمل.
وباخَمْرَى: موضع بالبادية، وبها قبر إِبراهيم
(* قوله: «وبها قبر
إِبراهيم إلخ» عبارة القاموس وشرحه: بها قبر إِبراهيم بن عبدالله المحض بن الحسن المثني بن الحسن السبط الشهيد ابن علي إلخ. ثم قال: خرج أي بالبصرة سنة ؟؟ وبايعه وجوه الناس، وتلقب بأمير المؤمنين فقلق لذلك أَبو جعفر المنصور فأرسل إليه عيسى بن موسى لقتاله فاستشهد السيد إبراهيم وحمل رأسه إلى مصر اهـ. باختصار). بن عبدالله بن الحسن بن علي بن أَبي طالب، عليهم السلام.

### Türkçe

**خامَرَ** şeyi: ona yaklaştı ve onunla karıştı; Zû’r-Rumme dedi ki:

Kalp, onun anılmasıyla tutkun oldu ve onu **خامَرَهُ**
ondan, yurdun uzaklığı üzerine. Doğru olur.

Ve **رجل خَمِرٌ**: ona bir hastalık karışmıştır; İbn Sîde dedi ki: Ve onu nisbet üzere görüyorum; İmruü’l-Kays dedi ki:

Ey Hâris b. Amr, sanki ben **خَمِرْ**’im,
ve kişinin üzerine, emrettiği şey koşar.

Ve denilir: O, hastalığın onu **خامَرَهُ** ettiği kimsedir. İbnü’l-A‘râbî: **رجل خَمِرٌ** yani **مُخامَرٌ**;
ve ayrıca inşad etti:

Ey Hâris b. Amr, sanki ben **خمر**
yani **مُخامَرٌ**; dedi: Şemmer bunu kendi hattıyla böyle kaydetti, dedi:

**المُخامِرُ** ise **المُخالِطُ**tur; hastalık onu **خامَرَهُ** ettiği zaman, yani ona karıştığı zaman;
ve inşad etti:

Ve eğer sana dertler dokunursa,
şüphesiz o, karışan bir hastalıktır.

Dedi: Bunun benzerini Leys, hastalık onu **خامَرَهُ** ettiği zaman, yani onun içini karıştığı zaman, söyledi.
Ve **الخَمْرُ**: üzüm suyundan sarhoş eden şey; çünkü o aklı **خامرت** etti.
Ve **التَّخْمِيرُ**: örtme; denilir: yüzünü **خَمَّرَ** etti ve kabını **خَمِّرْ** et. Ve **المُخامَرَةُ**:
karışma; Ebû Hanîfe dedi ki: **الخَمْرُ** hububattan da olabilir; böylece şarabı hububattan kıldı; İbn Sîde dedi ki: Ve onu, ondan bir müsamaha sanıyorum; çünkü şarabın hakikati ancak üzüm olup diğer şeyler değildir; ve **الخَمْرِ**de daha bilinen dişilliktir; denilir: **خَمْرَةٌ** saf, ve bazen erkek yapılır; Araplar üzüme şarap der; dedi: Ve bunu, onun ondan olması sebebiyle sanıyorum; Ebû Hanîfe onu nakletti, dedi: Bu Yemenî bir dildir. Ve Allah’ın sözü hakkında: “Ben kendimi **خَمْراً** sıkar görüyorum”; şüphesiz burada şarap üzüm demektir; dedi: Ve onu, imkân dâhilinde varacağı şeyin adıyla adlandırmış görüyorum; sanki dedi ki: Ben üzüm sıkıyorum; Râ‘î dedi ki:

Onunla bana, doğru nedimler çekişir:
kuş kızartması ve olgun üzüm.

Şarabı kasteder. İbn ‘Arefe dedi ki: **أَعْصِرُ خَمْراً** yani şarabı çıkarırım; üzümü sıktığında ancak onunla şarap çıkarır; bu yüzden dedi: **أَعْصِرُ خَمْراً**. Ebû Hanîfe dedi ki:
Ve bazı râviler, bir Yemenliyi üzüm yüklenmiş gördüğünü iddia etti; ona dedi: Ne taşıyorsun? Dedi: Şarap; böylece üzüme şarap dedi; çoğulu **خُمور**dur; o da **الخَمْرَةُ**dır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Şarap, şarap diye adlandırıldı; çünkü bırakıldı da **اخْتَمَرَتْ**; onun **اخُتِمارُها**sı kokusunun değişmesidir; ve denilir: Aklı **مخامرتها** ettiği için böyle adlandırıldı. Asma‘î, Ma‘mer b. Süleyman’dan rivayet etti, dedi: Bir bedevîye rastladım, dedim: Yanında ne var? Dedi: Şarap. Ve **الخَمْرُ**: aklı **خَمَر** eden şeydir; o, içkiden sarhoş edendir; o **خَمْرَةٌ** ve **خَمْرٌ** ve **خُمُورٌ**dur; tıpkı **تمرة** ve **تمر** ve **تمور** gibi. Semure hadîsinde: Şarap sattı; Ömer dedi: Allah Semure’yi kahretsin. Hattâbî dedi ki: O ancak, onu şarap yapan kimseye bir şıra sattı; onu, varacağı şeyin adıyla mecazen adlandırdı; Aziz ve Celîl’in dediği gibi: “Ben kendimi şarap sıkar görüyorum”; bu yüzden Ömer, Allah ondan razı olsun, ona kızdı; çünkü o mekruhtur; yoksa Semure’nin şarap satmış olması değil; çünkü onun haramlığını, şöhretiyle birlikte bilmemesi olmaz. Ve adamı ve biniti **خَمَرَ** eder, onu **يَخْمُره** **خَمْراً**: ona şarap içirdi; ve **المُخَمِّرُ**: şarap yapan; ve **الخَمَّارُ**: onun satıcısıdır.
Ve **عنبٌ خَمْرِيٌّ**: şaraba elverişlidir. Ve **لَوْنٌ خَمْرِيٌّ**: şarabın rengine benzer.
Ve **اخْتِمارُ الخَمْرِ**: onun olgunlaşması ve kaynamasıdır. Ve **خُمْرَتُها** ve **خُمارُها**: onun sarhoşluğundan karışan şey; ve denildi: **خْمْرَتُها** ve **خُمارُها** sana onun ağrısından, baş ağrısından ve eziyetinden isabet eden şeydir; şair dedi ki:

Onun öldürücü yerlerine, onun şarabı bir lezzet isabet etti,
böylece kalbinden **الخُمَرُ** neredeyse dağılmadı.

Ve denildi: **الخُمارُ** sarhoşluğun kalıntısıdır; ondan dersin: **رجل خَمِرٌ** yani **خُمارٍ**ın ardından; İmruü’l-Kays’ın sözü inşad edilir:

Ey Hâris b. Amr, kalbim **خمر**

Ve **رجل مَخْمُورٌ**: onda **خُمارٌ** vardır; ve **خُمِرَ** **خَمْراً** ve **خَمِرَ** olmuştur. Ve **رجل مُخَمَّرٌ**: **مَخْمُورٌ** gibi. Ve şarapla **تَخَمَّرَ**: onunla sarhoş oldu; ve **مُسْتَخْمِرٌ** ve **خِميِّرٌ**: daima şarap içen. Ve falan ne **بِخَلٍّ** ne de **خَمْرٍ**dür; yani onda ne hayır vardır ne de onda şer. Ve ayrıca denilir: Falanın yanında ne sirke vardır ne şarap; yani ne hayır ne şer.
Ve **الخُمْرَةُ** ve **الخَمَرَةُ**: rüzgârdan sana **خامَرَك** eden şey; ve onu **خَمَرَتْهُ**; ve denildi: **الخُمْرَةُ** ve **الخَمَرَةُ** güzel kokudur; denilir: **خَمَرَة** kokuyu buldum; yani onun kokusu; ve kadın, koku ile **طيبة الخِمْرَةِ**dir; Kurâ‘dan.
Ve **الخَمِيرُ** ve **الخَمِيرَةُ**: çamura konulan şeydir. Ve hamuru,
kokuyu ve benzerlerini **خَمَرَ** eder; onu **يَخْمُره** ve **يَخْمِرُه** **خَمْراً**; böylece o **خَمِيرٌ**dir; ve onu **خَمَّرَه**: onu, iyileşinceye kadar kullanmayı bıraktı; ve denildi: ona maya koydu. Ve **خُمْرَةُ العجين**: ona konulan mayadan olan şeydir. Kisâî: Denilir: Hamuru **خَمَرْتُ** ve onu **نَظَرْتُ**; o, hamura konulan **الخُمْرَةُ**dır; insanlar ona **الخَمِيرَ** der; ve aynı şekilde nebîzin ve kokunun **خُمْرَةُ**sı. Ve **خُبْزٌ خَمِيرٌ** ve **خبزة خمير**; Lihyânî’den; ikisi de **هاء**sızdır; ve koku ve hamur **اخْتَمَر** etti. Ve onunla **خُمِرَ** edilen şeyin adı: **الخُمْرَةُ**; denilir: Bende **خُبْزٌ خَمِير** ve bayat ekmek yani **حَبسٌ فَطِير** vardır. Ve **خُمْرةُ اللَّبَنِ**: onun, üzerine dökülen, çabuk yoğurtlaşsın diye, ekşimiş sütüdür; Şemmer dedi ki: **الخَمِيرُ** şu sözde ekmektir:

Ve Şam buğdayı, onun **خَمِيرُها**sı.

Yani hamuru mayalanmış ekmeği; böylece onun hamlılığı gitmiştir; ve **طعام خَمِيرٌ** ve **مَخْمورٌ**; **أَطعمة خَمْرَى** içinde. Ve **الخَمُيرُ** ve **الخَمِيرَةُ**: **الخُمْرَةُ**dır. Ve nebîzin ve kokunun **خُمْرَةُ**sı: ona şaraptan ve tortudan konulan şeydir. Ve **خُمْرَةُ النبيذ**: onun bulanıklığıdır; ve ondan güzel bir **خُمْرَةً** buldum
(* “**خمرة طيبة**” sözü: onun **خاء**’sı üçlüdür; **كالخمرة** harekeli, **القاموس**’ta olduğu gibi). koku **اخْتَمَرَ** ettiği zaman; yani kokusunu buldum. Ebû Servân bir ziyafeti ve buhurunu, onun buhur kabını vasfetti, dedi: Böylece çadır iplerimiz **فَتَخَمَّرَتْ**; yani bedenlerimizin kokuları buhurla güzelleşti. Ebû Zeyd: Ondan, **خَمَرَةَ الطِّيبِ** buldum; **الميم**’i fetha ile; yani onun kokusu.
Ve adam evini **خامَرَ** etti ve onu **خَمَّرَهُ**: ona yapıştı da ondan ayrılmadı; ve aynı şekilde mekânı **خامَرَ** etti; Sa‘leb inşad etti:

Ve bir şair, “Rahatlık içinde **خَمِّرْ**” denir.

Ve sırtlana denilir: **خامِرِي أُمَّ عامِرٍ** yani gizlen. Ebû ‘Amr:
Adamı **خَمَرْتُ** ederim, onu **أَخْمُرُه**; ondan utandığım zaman. İbnü’l-A‘râbî: **الخِمْرَةُ** gizlenmedir
(* “**الخمرة الاستخفاء**” ve onun benzeri, **الخمر** harekeli: **خمر خمراً**; **كفرح**; gizlendi ve saklandı, **القاموس**’ta olduğu gibi). İbn Ahmer dedi ki:

Bir geceleyin gelen, bir **خِمْرَةِ** üzerine geldi,
yahut ibret alanın faydalanacağı bir ibret.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: senden bir gaflet üzere. Ve şeyi **خَمَرَ** eder, onu **يَخْمُرُه** **خَمْراً**
ve onu **أَخْمَرَهُ**: onu örttü. Hadîste: Mümini ancak üçten birinde bulursun: onu imar ettiği bir mescitte, yahut onu **يَخْمُرُه** ettiği bir evde, yahut onu idare ettiği bir geçimde;
onu **يَخْمُره** yani onu örter ve işini düzeltir. Ve falan şahitliğini **خَمَرَ** etti ve onu **أَخْمَرَها**: onu gizledi. Ve **سِرِّ خَمِيرِهِ**nden bir sır çıkardı; yani onu açıkladı. Ve onu, **سرِّ خَمِيرِك** içine koy; yani onu gizle. Ve şeyi **أَخْمَرْتُ**: onu içimde sakladım; Lebîd dedi ki:

Sana alıştım; ta ki kavim, bana karşı bir zan **أَخْمَرَ** etti,
büyükler, Ümmü’l-Benîn oğulları.

Ezherî: Ve falan bana karşı bir zan **أَخْمَرَ** etti; yani onu içte sakladı; ve Lebîd’in beytini inşad etti. Ve **الخَمَرُ** (harekeli): ağaçtan, dağlardan ve benzerlerinden seni örten şeydir. Denilir: Av, vadinin **خَمَرِ**inde benden gizlendi; ve onun **خَمَرُه**: onu örten, bir yar, yahut kum iplerinden bir ip, yahut başkasıdır; ve ondan onların sözü: Falan, insanların **خُمارِ**ına girdi; yani onlardan onu örten ve gizleyen şeye. Sehl b. Huneyf hadîsinde: Ben ve falan, **الخَمَر**i aramaya çıktık; o (harekeli) ağaçtan, yahut binadan, yahut başkasından seni örten her şeydir; ve ondan Ebû Katâde hadîsi: Bize, ağaçlarının sıklaşmasıyla örten bir **خَمَراً** yer ara; ve ondan Deccâl hadîsi: **جبل الخَمَرِ**e varıncaya kadar; İbnü’l-Esîr dedi ki: Böyle, fetha ile rivayet edilir; yani birbirine girmiş ağaç; ve hadîste, ağaçlarının çokluğu sebebiyle Beytü’l-Makdis dağı olduğu tefsir edilmiştir; ve ondan Selmân hadîsi: Ebû’d-Derdâ’ya yazdı: Ey kardeşim, ev evden uzak olsa da ruh ruha yakındır; ve göğün kuşu, yerin **خَمَرِ**inin en yumuşağı üzerine konar; en verimli olanı kasteder; yani vatanı ona daha elverişli ve daha yumuşaktır; bu yüzden ondan ayrılmaz; Ebû’d-Derdâ ona, mukaddes toprağa çağırarak yazmıştı. Ebû İdrîs el-Havlânî hadîsinde: Mescide girdim; insanlar, oldukları en **أَخْمَرُ** hâlde idiler; yani en daha bol. Ve denilir: İnsanların **خَمَار**ına girdi
(* “**في خمار الناس**” **الخاء**’ın zammı ve fethasıyla, **القاموس**’ta olduğu gibi). yani onların kalabalığına; İbnü’l-Esîr dedi ki: **الجيم** ile de rivayet edilir; ve ondan Üveys el-Karanî hadîsi: İnsanların **خَمَار**ında olurum; yani onların izdihamında; orada gizlenirim ve tanınmam. Ve benden **خَمِرَ** etti, **يَخْمَرُ** **خَمَراً**: yani gizlendi ve saklandı; böylece o **خَمِرٌ**dür. Ve yer onu benden, benden ve bana karşı **أَخْمَرَتْه**: onu örttü. Ve kavim **أَخْمَرَ** etti: **الخَمَر** ile gizlendiler. Ve denilir, adam arkadaşını aldattığında: O,
(* “**يدب إلخ**” bunu Meydânî **مجمع الأَمثال**’de zikretti ve **الضَّراء**’yı birbirine girmiş ağaç ve yerin alçalanı ile tefsir etti, İbnü’l-A‘râbî’den; ve **الخمر**i, yar yahut kum ipi ile seni örten şey ile; sonra dedi: Arkadaşını aldatan adam için darb-ı meseldir. Bu meseli ayrıca **اللسان** ve **الصحاح** ve başkaları **ض ر ي** maddesinde zikrettiler ve onu **سماء** vezninde ضبط ettiler). onun için **الضَّراءَ**yı sürünür ve onun için **الخَمَرَ** yürür. Ve **مكان خَمِرٌ**: **الخَمَرِ**i çok olan; nisbet üzere; İbnü’l-A‘râbî nakletti; ve Dubâb b. Vâkıd et-Tuhavî’ye ait olarak inşad etti:

Doğuran deve, onun iki yaşlılarını sürükledi,
**المكانِ الخَمِرْ**de çöktüğü zaman.

Ve yer **أَخْمَرَتْ**: onun **خَمَرُ**u çoğaldı. Ve **مكان خَمِرٌ**: **الخَمَرِ**i çok olduğu zaman. Ve **الخَمَرُ**: kurdun gizlendiği bir çukurluktur; ve inşad etti:

İkiniz, yolun **خَمَرَ**ini geçtiniz.

Ve Tarafe’nin sözü:

Bir dişi deveyi, zehir çanağı gibi sağacağım; sonra arayacağım
onunla komşularımı; eğer bana **الخَمَرْ**i açmazlarsa.

İbn Sîde dedi ki: Manası: Eğer bana haberi açıklamazlarsa; ve **يُخَلُّوا** diye de rivayet edilir; böyle olunca burada **الخَمَرُ** bizzat ağaç olur. Diyor ki: Eğer bana ağaçları açmazlarsa, develerimle onları otlatırım; onları hicvederim; böylece hicvim zehir olur; ve **عَيْساً** diye de rivayet edilir; o, aygırın suyudur; ve onun zehir olduğunu iddia ederler; ve ondan hadîs: Onu, onların Arapları ve **خُمُورِهِمْ** üzerine malik kıl; İbnü’l-Esîr dedi ki: Yani köy halkı; çünkü onlar, üzerlerindeki haraç, külfet ve ağırlıklarla mağlup ve boğulmuşlardır; dedi: Ebû Mûsâ onu böyle şerh etti.
Ve insanların **خَمَرُ**u ve **خَمَرَتُهُمْ**i ve **خَمَارُهم**i ve **خُمَارُهم**i: onların topluluğu ve çokluğudur; insanların **غَمار**ı ve **غُمار**ı içinde, yani izdihamlarında, bir dildir; denilir: Onların **خَمْرتهم**ine ve **غَمْرتهم**ine girdim; yani onların topluluğuna ve çokluğuna.
Ve kadın için **الخِمَارُ**; o **النَّصِيفُ**tir; ve denildi: **الخمار** kadının başını örttüğü şeydir; çoğulu **أَخْمِرَةٌ** ve **خُمْرٌ** ve **خُمُرٌ**dur. Ve **الخِمِرُّ**, **الخاء** ve **الميم** kesriyle ve **الراء** şeddeli: **الخمار**da bir dildir; Sa‘leb’den; ve inşad etti:

Sonra **الخِمِرِّ**in yanını eğdi.

Ve **الخِمْرَةُ**: **الخِمار**dan, **اللِّحْفَةِ**nin **اللِّحَافِ**tan olması gibidir. Denilir: Şüphesiz o, **حسنة الخِمْرَةِ**dir. Ve meselde: “Şüphesiz **الْعَوَانَ**a **الخِمْرَةَ** öğretilmez”; yani tecrübeli kadına nasıl yapacağı öğretilmez. Ve **الخِمار** ile **تَخَمَّرَتْ** ve **اخْتَمَرَتْ**: onu giydi; ve onunla başını **خَمَّرَتْ**: onu örttü. Ümmü Seleme hadîsinde: O, mest ve **الخِمار** üzerine mesh ederdi; **الخِمار** ile sarığı kastetti; çünkü erkek onunla başını örter; kadının kendi **خمار**ıyla örttüğü gibi; bu, Arap sarığını sarıp çene altına almak istediğinde, her vakit çıkaramayacağı için mestler gibi olur; ancak baştan az bir kısmı mesheder, sonra sarık üzerine, tamamını meshetme yerine, mesheder; ve ondan Ömer’in, Allah ondan razı olsun, Muâviye’ye sözü: Gözün, Hind’in **خِمْرَةِ**sine ne kadar benziyor; **الخمرةُ**: **الاختمار**ın heyetidir; ve her örtülü: **مُخَمَّرٌ**dur. Ve Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi: Kaplarınızı **خَمِّرُوا** edin; Ebû ‘Amr dedi ki: **التخمير** örtmedir; ve bir rivayette: Kabı **خَمِّرُوا** edin ve kırbayı bağlayın; ve ondan hadîs: Ona bir süt kabı getirildi; dedi: Onu, üzerine bir çubuk enlemesine koysan bile, niçin **خَمَّرْتَه** etmedin?
Ve koyunlardan **المُخَمَّرَةُ**: başı beyaz olan; ve denildi: O, siyah koyundur; başı, akbaba gibi beyazdır; kadının **خِمار**ından türemiştir; Ebû Zeyd dedi ki: Koyunun başı, bedeninin arasından beyazladığında, o **مُخَمَّرة** ve **رَخْماءُ**dur; Leys dedi ki: O, koyun ve keçiden **المختمرة**dir. Ve **فرس مُخَمَّرٌ**: başı beyaz, geri kalan rengi ne ise odur. Ve denilir: Senin **خِمارَكَ**ı koklamadı; yani sana isabet etmedi; bu, adam, olduğu hâlden değiştiğinde söylenir.
Ve ona karşı **خَمِرَ** etti **خَمَراً** ve **أَخْمَرَ**: kin tuttu. Ve adamı **خَمَرَ** eder, onu **يَخْمِرُهُ**: ondan utandı. Ve **الخَمَرُ**: **المَزَادَة** derisinin iki yanının dikilmesi, sonra başka bir dikişle yükseltilmesidir. Ve **الخُمْرَةُ**: hurma dalından dokunan ve iplerle kumlanan bir hasır yahut küçük bir seccadedir; ve denildi: **المُصَلَّى**dan daha küçük bir hasırdır; ve denildi: Üzerine secde edilen küçük hasırdır. Hadîste: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **الخُمْرَةِ** üzerine secde ederdi; o, üzerine secde edilecek kadar küçük bir hasırdır; **السَّعَفِ**ten dokunur; Zeccâc dedi ki: **خُمْرة** diye adlandırıldı; çünkü yüzü yerden örter. Ümmü Seleme hadîsinde: Ona, hayızlı iken dedi: Bana **الخُمْرَةَ**yı uzat; o, adamın secdesinde yüzünü koyduğu miktardır; hasırdan yahut hurma lifi dokumasından ve benzeri bitkiden; dedi: **خمرة** ancak bu miktarda olur; ve **خمرة** diye adlandırıldı; çünkü ipleri, **سَعَف**ıyla örtülüdür; İbnü’l-Esîr dedi ki: Hadîste tekrarlandı ve böyle tefsir edildi. Ebû Dâvûd’un Sünen’inde İbn Abbâs’tan geldi: Bir fare geldi; fitili sürüklemeye başladı; onunla geldi; onu, Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, üzerinde oturduğu **الخُمْرَةِ** üzerine, önüne attı; ondan, bir dirhem yeri kadar yaktı; dedi: Bu, **الخُمْرَةِ**nin, türünün büyüğüne de إطلاق edilmesinde sarih bir ifadedir.
Dedi: Ve denildi: Hamur **اختمر** etti; çünkü onun hamlığı, **الخَمَرُ** tarafından örtülmüştür; o, **الاختمار**dır. Ve denilir: Hamuru **خَمَرْتُ** ve onu **أَخْمَرْته** ve onu **فَطَرْتُ** ve onu **أَفْطَرْتُ**; dedi: Ve **الخَمْرُ** şarap diye adlandırıldı; çünkü aklı örter; ve ağaçtan yahut başkasından örten her şeye: **خَمَرٌ** denilir; ve özellikle ağaçtan örten şeye ise **الضَّرَاءُ**dur.
Ve **الخُمْرَةُ**: **الوَرْسُ** ve kokudan bazı şeylerdir; kadın onunla yüzünü boyar ki rengi güzel olsun; ve **تَخَمَّرَتْ**; ve o, **الغُمْرَةِ**de bir dildir. Ve **الخُمْرَةُ**: **بِزْزُ العَكَابِرِ**
(* “**العكابر**” asılda böyle; belki **الكعابر**dir). ağaç dallarında olan.
Ve adamı **اسْتَخْمَر** etti: onu köleleştirdi; ve ondan Muâz hadîsi: Kim, bir kavmi **اسْتَخْمَرَ** ederse; onların evveli hürler ve komşular, zayıf düşürülmüşler iken; onun için, evinde kısalttığı şey vardır. Ebû Ubeyd dedi ki: İbnü’l-Mübârek, “Kim bir kavmi **استخمر** ederse” sözünde derdi ki: Yani onları köleleştirdi; Yemen ehlinin diliyle; der ki: Onları zorla aldı ve üzerlerine malik oldu; der ki: Kralın, bunlardan bir adama bağışladığı şeyi, adam evinde **فَقَصَرَهُ** etti; yani onu hapsetti, seçti ve hizmetinde çalıştırdı; ta ki İslâm geldiğinde o, onun yanında köle idi; böylece o onundur. İbnü’l-A‘râbî: **المُخامَرَةُ**, adamın hür bir oğlanı, onun kölesi olduğu üzere satmasıdır; Ebû Mansûr dedi ki: Muâz’ın sözü buradan alınmıştır; cahiliyede bir kavmi köleleştirip sonra İslâm geldiğinde, evinde elde ettiği şey onundur; elinden çıkmaz; ve “zayıf düşürülmüş komşular” sözüyle kastetti: Belki bir kavim ona sığınmış yahut onunla komşu olmuştu; o da onları zayıf görüp köleleştirmişti; bu yüzden elinden çıkmazlar; bu, insanların ellerindekine ikrar edilmesi üzerine kuruludur.
Ve ona şeyi **أَخْمَرَهُ**: onu ona verdi yahut onu ona mülk kıldı; Muhammed b. Kesîr dedi ki: Bu, bizim yanımızda Yemen’de bilinen bir sözdür; neredeyse onun dışında konuşulmaz; adam der ki: Bana şunu şunu **أَخْمِرني**; yani onu bana hibe olarak ver; onu bana mülk kıl; ve bunun benzeri.
Ve şeyi **أَخْمَر** etti: onu ihmal etti; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve **اليَخْمُورُ**: her şeyden içi boş, çalkantılı olan.
Ve **اليَخْمُورُ** ayrıca: deniz kabuğu; tekili **يَخْمُورَةٌ**dur.
Ve **مِخْمَرٌ** ve **خُمَيْرٌ**: iki isimdir. Ve **ذو الخِمَار**: Zübeyr b. el-Avvâm’ın atının adıdır; Cemel günü onun üzerinde bulundu.
Ve **باخَمْرَى**: çölde bir yerdir; ve orada İbrâhim’in kabri vardır
(* “Ve orada İbrâhim’in kabri…”: **القاموس** ve şerhinin ibaresi: Orada, İbrâhim b. Abdullah el-Mahd b. el-Hasen el-Müsennâ b. el-Hasen es-Sıbt eş-Şehîd b. Ali…; sonra dedi: Basra’da … yılında çıktı; insanların ileri gelenleri ona biat etti; “Emîrü’l-mü’minîn” lakabını aldı; bu, Ebû Ca‘fer el-Mansûr’u endişelendirdi; ona karşı savaşması için Îsâ b. Mûsâ’yı gönderdi; seyyid İbrâhim şehid edildi; başı Mısır’a taşındı… kısaltmayla). Abdullah b. el-Hasen b. Ali b. Ebî Tâlib’in, عليهم السلام.
