# خمط — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B7/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%85%D8%B7/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خمط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B7.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خمط

باب الخاء والطاء والميم معهما
ط خ م، خ ط م، م ط خ، خ م ط، م خ ط مستعملات طخم: الطُّخْمةُ: سواد في مقدم الأنف ومقدم الخَطْم، قال:
وما أنتم إلا ظرابـيُّ قـصةٍ		تَفاسَى وتَستَنْشي بآنُفِها الطُّخْمِ
أي: لَطْخٌمن قذر.
والظَّرِبانُ: شيء على خلقة الكلب صغير، والقصة: ناحية من الأرض، وهي أيضا وطن للجرذان.
وكبشٌ أطخمُ: رأسه أسود وسائره أكدر.
والأَطخَمُ: مقدم الخُرْطُوم في الإنسان والدابة.
خطم: الخَطْمُ: منقار كل طائر، ومن كل دابةٍ مقدم أنفه وفمه نحو الكلب والبعير.
والخِطامُ: حبل يجعل في شفار من حديد، ليس في خشاش ولا برة ولا عران، وربما كان الشفار من حبل، وليس بمثقوب في الأنف.
والأَخْطَمُ: الأسود.
والخِطْميُّ: نبات يتخذ منه غسل.
والمِخْطَم: الأنف.
وخَطْمَةُ: حي من الأنصار.
مطخ: المَطْخُ: الباطل، ويقال للرجل الكذاب مَطْخَ مَطْخُ أي باطلٌ باطلٌ.
خمط: الخَمْطُ: ضرب من الأراك يؤكل، وفي القرآن يريد بالخَمْط هذا المعنى.
والخَمْط: سلخك الحمل الخَميط، تشويه، ويقال للحمَل خاصة إذا نُزِعَ جلده: خَمْطٌ، فإذا نزع شعره فهو سميط، ويقال: الخَمْط والسِّمْطُ واحد.
والخَمْطة: ريحُ نَوْر الكَرْم وما أَشْبَهَهُ مِمّا له ريحٌ طيِّبةٌ وليست بالشديدة الذكاء طيبا.
ولبن خَمْطٌ يجعل في سقاء ثم يوضع على حشيش حتى يأخذ من ريحه فيكون خَمْطا طيب الريح والطعم.
ورجل مُتَخمِّطٌ وخَمِطٌ: شديد الغضب له فورة وجلبة من شدة غضبه، قال:
إذا تَخَمَّطَ جبـار ثـنـوه إلـى		ما يشتهون ولا يثنون إن خَمِطوا
ويقال للبحر إذا التطمت أمواجه: إنه لَخَمِطُ الأمواج، قال: خَمِطُ التيار يرمي بالقلع كأن وجهه القلاع فقصره، يعني الصخرة العظيمة.
مخط: امتَخَط الصبي ومَخَطْتُه، وهو المُخاطُ.
ورجل مَخِطُ: سيد كريم، قال رؤبة:
وإن أدواء الرجال المُخَّطِ
مكانها من شامت وغبط
أي: حد.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **الطاء** ve **الميم** onlarla birlikte

**ط خ م**، **خ ط م**، **م ط خ**، **خ م ط**، **م خ ط** kullanımdadırlar. **طخم**: **الطُّخْمةُ**: burnun ön kısmında ve **الخَطْم**’un ön kısmında bir siyahlık. Dedi ki:
وما أنتم إلا ظرابـيُّ قـصةٍ		تَفاسَى وتَستَنْشي بآنُفِها الطُّخْمِ
Yani: pislikten bir bulaşma.
**والظَّرِبانُ**: köpek yaratılışı üzere küçük bir şeydir; **القصة**: yerin bir tarafıdır; o, ayrıca sıçanlar için de bir yurttur.
Ve **كبشٌ أطخمُ**: başı siyah, geri kalanı daha bulanıktır.
Ve **الأَطخَمُ**: insanda ve binek hayvanda **الخُرْطُوم**’un ön kısmıdır.

**خطم**: **الخَطْمُ**: her kuşun gagası; ve her hayvandan burnunun ve ağzının ön kısmı; köpek ve deve gibi.
Ve **الخِطامُ**: demirden bir **شفار** içine yapılan bir ip; ne **خشاش**tadır ne **برة**dedir ne de **عران**dadır; bazen **الشفار** ipten olur; ve burunda delinmiş değildir.
Ve **الأَخْطَمُ**: siyah.
Ve **الخِطْميُّ**: ondan yıkama yapılan bir bitki.
Ve **المِخْطَم**: burun.
Ve **خَطْمَةُ**: Ensar’dan bir kabiledir.

**مطخ**: **المَطْخُ**: bâtıl; ve yalancı adama **مَطْخَ مَطْخُ** denir; yani bâtıl, bâtıl.

**خمط**: **الخَمْطُ**: yenilen **الأراك**’tan bir tür; Kur’an’da **الخَمْط** ile bu anlamı ister.
Ve **الخَمْط**: senin **الحمل الخَميط**’i yüzmendir; onu çirkinleştirmedir; ve özellikle kuzuya, derisi çıkarıldığı zaman: **خَمْطٌ** denir; eğer kılı çıkarılırsa o **سميط**’tir; ve denir ki: **الخَمْط** ve **السِّمْطُ** birdir.
Ve **الخَمْطة**: asma çiçeğinin kokusu ve ona benzer, güzel kokusu olan fakat keskin güzel koku bakımından şiddetli olmayan şeylerdendir.
Ve **لبن خَمْطٌ**: bir kırbaya konur, sonra bir otun üzerine konur; ta ki onun kokusundan alsın; böylece güzel koku ve tat bakımından **خَمْطا** olur.
Ve **رجل مُتَخمِّطٌ** ve **خَمِطٌ**: şiddetli öfkeli; öfkesinin şiddetinden bir taşkınlığı ve gürültüsü vardır. Dedi ki:
إذا تَخَمَّطَ جبـار ثـنـوه إلـى		ما يشتهون ولا يثنون إن خَمِطوا
Ve denir ki: denize, dalgaları çarpışıp kabardığı zaman: o, dalgaları bakımından elbette **لَخَمِطُ**tur. Dedi ki: **خَمِطُ** akıntı yelkenliyi fırlatır; sanki onun yüzü yelkenlerdir; onu kısalttı; yani büyük kaya.

**مخط**: çocuk **امتَخَط** etti ve ben onu **مَخَطْتُه**; o da **المُخاطُ**tur.
Ve **رجل مَخِطُ**: efendi, cömert. Rü’be dedi ki:
وإن أدواء الرجال المُخَّطِ
مكانها من شامت وغبط
Yani: keskinlik.
