# خمل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%85%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خمل

باب الخاء واللام والميم معهما
خ م ل، ل خ م، خ ل م، م ل خ، ل م خ مستعملات خمل: الخامِلُ: الخَفِيُّ، وخَمَلَ يخمُلُ خُمُولاً، وقَوْلٌ خَامِلٌ: خفيٌّ. ويقال: هو خامِل الذُّكرِ والأَمْر أي: لا يُعْرَف.
وفي الحديث: "اذُكروا الله ذكرا خامِلاً" أي ذكرا بقول خفيض.
والخَميلةُ: مفرج بين الرمل في هبطة وصلابة وهي مكرمة للنبات وجمعها خَمائل، قال لبيد:
باتت وأسبل واكف من ديمة		يروي الخَمائل دائما تساجمها
والخَمْل -مجزوم خَمْلُ الطنفسة ونحوه.
ولريش النعام خَمْلٌ، ويُجْمَعُ على خَميل.
والخْمال: داء يأخُذُ الفَرَس فلا يبرح حتى يُقْطَعَ منه عرق أو يَهْلِك، قال الأعشى:
لم تعطف على حوار ولم يق		طع عبيد عروقها من خُمالِ
وخميلةُ ريش النعام تجمع على خَمْل.
والخَمْلَةُ: ثوب مخمل من صُوفٍ كالكساء له خَمْل.
وربما أخذ الخُمال في قائمة الشاة، ثم يتحول في القوائم يدور بينهن.
يقال: خَمِلَتِ الشاة فهي مَخمُولةٌ.
والخَمْلُ: ضرب من السمك مثل اللُّخْمِ.
لخم: اللُّخْمُ من سمك البحر، قال:
كثيرة حِيتانُه ولُخَمُهْ
خلم: الخِلْمُ: مريض الظبية أو كناسها، تتخذه مألفا وتأوي إليه. وسمي الصديق خِلْماً لألفته، وفلان خلم فلان.
والخِلْم: العظيم.
ملخ:
المَلْخْ: قبضك على عضلة عضا وجذبا.
ويقال: امتَلَخَ الكلب عضلته، وامتَلَخَ فلان يده من يد القابض.
ومَلَخَتِ العُقاب عينه وامتَلَخَتْها أي أخرجَتْها.
وامتَلَخْتُ اللجام من رأس الدابة.
والمَلاّخُ: الملاق.
ويقال: تَمَلَّخَ بالباطل أي: تلهى به.
ومالَخْتُها: مالقيتها ولاعبتها.
والمَليخُ: لحم لا طعم له كلحمِ الحوارِ، قال:
وأنت مَليخٌ كلحـم الـحـوا		رِ، لا أنت حلوٌ ولا أنت مرَ
والفحل المَليخُ، وجمعه أملخه، وهو الذي ينعدل عن الشول قدوراً.
ومَلَخْتُ المرأة مَلْخاً وهو شدة الرطم.
لمخ: اللِّماح: اللِّطامُ، قال:
مأوْرَخَتُه أَيَّما إيراخِ		قبل لِماخٍ أَيِّما لِماخِ

### Türkçe

باب **الخاء** ve **اللام** ve **الميم**’in onlarla birlikte olanı

**خ م ل**، **ل خ م**، **خ ل م**، **م ل خ**، **ل م خ** kullanımdadır. **خمل**: **الخامِلُ**: gizli olan. Ve **خَمَلَ** **يخمُلُ** **خُمُولاً**; ve **قَوْلٌ خَامِلٌ**: gizli (söz). Ve denilir: o, **خامِل الذُّكرِ والأَمْر**’dir; yani: bilinmez.

Ve hadiste: “اذُكروا الله ذكرا **خامِلاً**” yani alçak (kısık) sözle bir zikir.

Ve **الخَميلةُ**: kum arasında bir çöküntü ve sertlikte (bulunan) bir açıklık; ve o, bitki için bir ikramdır; çoğulu **خَمائل**’dir. Lebîd dedi ki:
Geceledi; ve bir sağanak buluttan dökülen (yağmur) saldı,
**الخَمائل**’i daima sular; akışları onu birbirine katar.

Ve **الخَمْل** — cezmedilmiş: **خَمْلُ الطنفسة** ve benzeri.

Ve devekuşu tüyü için **خَمْلٌ** vardır; ve **خَميل** üzere cem‘ olunur.

Ve **الخْمال**: ata musallat olan bir hastalık; ondan bir damar kesilinceye yahut helâk oluncaya kadar ayrılmaz. A‘şâ dedi ki:
Ne bir yavruya şefkat etti ne de
Ubeyd onun damarlarını **خُمالِ**’den kesti.

Ve devekuşu tüyünün **خميلةُ**’si **خَمْل** üzere cem‘ olunur.

Ve **الخَمْلَةُ**: yünden, örtü gibi, tüylü bir kumaş; onun **خَمْل**’i vardır.

Ve bazen **الخُمال** koyunun ön bacağında olur; sonra bacaklarda dolaşarak onların arasında döner.

Denilir: koyun **خَمِلَتِ**; o hâlde o **مَخمُولةٌ**’dur.

Ve **الخَمْلُ**: **اللُّخْمِ** gibi bir tür balık.

**لخم**: **اللُّخْمُ** deniz balığındandır. Dedi ki:
Onun balinaları ve **لُخَمُهْ**’u çoktur.

**خلم**: **الخِلْمُ**: ceylanın hastalığı yahut onun inidir; onu ülfet yeri edinir ve ona sığınır. Ve dost **خِلْماً** diye adlandırıldı; ülfetinden dolayı. Ve falan, falanın **خلم**’idir.

Ve **الخِلْم**: büyük (olan).

**ملخ**:
**المَلْخْ**: bir kası ısırarak ve çekerek tutmandır.

Ve denilir: köpek kasını **امتَلَخَ**; ve falan, tutanın elinden elini **امتَلَخَ** etti.

Ve kartal onun gözünü **مَلَخَتِ** ve onu **امتَلَخَتْها**; yani onu çıkardı.

Ve ben, yuları binitin başından **امتَلَخْتُ** ettim.

Ve **المَلاّخُ**: **الملاق**.

Ve denilir: bâtıl ile **تَمَلَّخَ** etti; yani onunla oyalanıp durdu.

Ve onu **مالَخْتُها**: onunla karşılaşmadım ve oynaşmadım.

Ve **المَليخُ**: tadı olmayan et; deve yavrusunun eti gibi. Dedi ki:
Sen **مَليخٌ**’sin, deve yavrusunun eti gibi;
Ne sen tatlısın ne de sen acısın.

Ve **الفحل المَليخُ**; çoğulu **أملخه**’dir; ve o, **الشول**’den **قدوراً** olarak (sapıp) ayrılan kimsedir.

Ve kadını **مَلَخْتُ** **مَلْخاً**; ve o, şiddetli tokatlamadır.

**لمخ**: **اللِّماح**: **اللِّطامُ**. Dedi ki:
Onu pek çok geciktirdim, her ne geciktirme ise;
Her ne **لِماخٍ** ise, bir **لِماخٍ**’tan önce.
