# خنبش — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%A8%D8%B4/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%A8%D8%B4/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خنبش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%A8%D8%B4.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خنبش

الخاء والشين
شمخر: الشُّمَّخْرُ والشَّمِّخْرُ، والضُّمَّخْرُ والضِّمَّخْرُ: الجسيم من الفحول، قال روبة:
أَبناءُ كل مصعبٍ شِمَّخُرِ
سامٍ على رغم العدى ضِمَّخُرِ
ويقال: الشِّمَّخُر: العزيز النَّفسُ، والضِّمِّخُرُ: المُشَدِّخُ الضَّخْم، يَشْدَخُ كل شيء.
شندخ: الشُّنْدُخُ من الخيل: الوقاد المستقبل.
خشرم: الخَشْرَمُ: مأوى الزنابير والنحل، وبيتها ذو النخاريب.
وفي الحديث: لَتَرْكَبُنَّ سَنَنَ من كان قَبْلكم ذِراعاً بِذراعٍ وبَاعاً بِباعٍ حتى لو سلَكُوا خَشْرَم دَبْرٍ لَسَلَكْتُموهُ".
وقد جاء في الشعر الخَشْرَمُ اسماً لجماعة الزنابير، قال:
وكأنها خَلْفَ الطري?دَةِ خَشْرَمٌ متبددُ
يصف الكلاب.
والخَشْرمةُ: قُفٌّ حِجارتُها رَضْراضٌ حُمْرٌ مَنُثورةٌ، فِيها وُعورةٌ، غَيرُ جِدِّ غليظةٍ، وتحتها طين، وربما كانت بظهور الجبال. وحيثما كانت فإنها لا تطولُ ولا تعرضُ، وهي مركومٌ بعضها على بعضٍ.
فإن كانت الخَشْرمةُ مستويةً مع الأرض فهي من القفافِ، غير أن الإسم لها لازمٌ لما خالطها من اللبن والطين.
والإسم اللازم القف إذا كانت حجارةً مترادفةً، بعضها إلى بعض، ذاهبةٌ في الأرض، وبعضها منقلع عظامق. وحجارة الخَشْرَمَة أصغر منها، وأعظم حجارتها مثل قامة الرجل.
وغذا علا الرجل ظهر القف كانت فيه رايض وقيعان، إنما يعرف أنه قف للحجارة العظام المنقلعة فيه، وإنما قففته كثرة حجارته.
فإما الخَشْرمةُ، إذا كانت تحت التراب، فقد سقط عنها هذا الإسم، وهي في ذلك قف، وكل ذلك من الجبل.
خرشم: الخُرشُومُ: أنف الجبل المُشْرِفُ على وادٍ أو قاعٍ.
خرفش: والمُخرْنَفِش والمُخْرَنْشِمُ هو كالمغتاظ.
خرمش: الخَرْمَشَةُ: إفساد الكتاب والعَمَل ونحوه.
شمرخ: الشِّمْراخُ من الجبل مُستَدِقٌّ، طويل في أعلاه.
والشِّمْراخُ: عسقبة من عذق أو عنقود.
والشِّمْراخُ من الغُرَّة: ما سال على الأنْفِ.
والشُّمْرُوخُ: غصن دقيق في أعلى الغصن الغليظ، خرج من سنته دقيقا رخصا.
خنبش: والخُنابِشةُ من الأسود التي قد استبان حملها، والجميع الخُنابِشاتُ.
خنشل: ورجل خَنْشَلٌ وخَنْشَليلٌ أي: مُسِنٌّ قوي، وكذلك من الجمال والنوق، قال:
قد عَلِمَتْ جارية عطبـولُ		أني بنصل السيف خَنْشَليلُ
شخلب: مُشَخْلَبةٌ كلمة عرافية، ليس على بنائها شيء من العربية. وهو الذي يتخذ من الليف والخرز أمثال الحلي. وبدء هذا الاسم أن جارية كانت تتحلى به.
ومُشَخْلَبةُ اسم الجارية، رآها رجل، وعليها ذلك الحلي، وكانت ذات جمال، واسم الرجل حرملة، فقال لها: هل تباعين? فقالت: نعم، أنا وحدي بعشرة آلاف، ومعي مولاتي بألفين، فتزوج حرملة بمولاتها، فذهب حديثا في الناس، فقالوا: يا مُشَخْلَبَة ماذا الجَلَبَة، تزوج حَرْمَلَة بعجوز أرْمَلة. فتسمى الجارية مُشَخْلَبةً بما عليها من الحلي والخرز.
شمخر: الشَمَخْتَر: معرب، قال:
والأزذ أمسى نحبهم شَمَخْتَرا
شنخب: الشُّنْخُوبُ: رأس دهق من الجبل، وجمعه: شَناخيبُ، قال:
وأبْصَرَتْ شَخْصَه من رأس مرقبة		ودون موضعها منه شَنـاخـيبُ
أي عظيم الجسم والصدر.

### Türkçe

**الخاء** ve **الشين**

شمخر: **الشُّمَّخْرُ** ve **الشَّمِّخْرُ**, ve **الضُّمَّخْرُ** ve **الضِّمَّخْرُ**: aygırlardan iri olan; Rوبة dedi ki:
Her çetin(in) oğulları **شِمَّخُرِ**
Düşmanlara rağmen yüce, **ضِمَّخُرِ**
Ve denilir: **الشِّمَّخُر**: nefsi aziz olan; **الضِّمِّخُرُ**: çok iri, ezip-parçalayan; her şeyi ezer.

شندخ: Atlardan **الشُّنْدُخُ**: canlı, öne yönelen.

خشرم: **الخَشْرَمُ**: eşekarılarının ve bal arılarının barınağı ve evi; oyukları olan(yer).
Ve hadiste: “Sizden öncekilerin yoluna mutlaka bineceksiniz; arşın arşına ve kulaç kulaça; hatta onlar bir **خَشْرَم دَبْرٍ**’e girseler siz de mutlaka ona gireceksiniz.”
Ve şiirde **الخَشْرَمُ**, eşekarıları topluluğunun adı olarak gelmiştir; dedi ki:
Ve sanki o, avın arkasında dağılmış bir **خَشْرَمٌ** gibidir
Köpekleri vasfeder.
Ve **الخَشْرمةُ**: taşları kırıntı kırıntı, kırmızı, saçılmış bir kayalık; onda sarplık vardır; pek de çok kalın değildir; altında çamur vardır; bazen dağların sırtlarında olur. Nerede olursa olsun uzamaz ve genişlemez; bir kısmı bir kısmı üzerine yığılmıştır.
Eğer **الخَشْرمةُ** yerle aynı düzeyde olursa o, kayalıklardandır; ancak ona karışan süt ve çamur sebebiyle isim ona yapışık kalmıştır.
Ve kayalığa yapışık isim, taşlar ardışık olduğunda; bir kısmı bir kısmına (yakın), yere doğru giden; bir kısmı da büyükçe kopmuş (taşlar) olduğunda (verilir). **الخَشْرَمَة**’nin taşları ondan daha küçüktür; en büyük taşları ise adam boyu gibidir.
Sonra adam kayalığın sırtına çıktığında onda otlaklar ve çukurlar olur; ancak içindeki kopmuş büyük taşlardan onun kayalık olduğu bilinir; onu kayalık yapan, taşlarının çokluğudur.
Ama **الخَشْرمةُ**, eğer toprağın altında olursa, bu isim ondan düşmüştür; o hâlde o bir kayalıktır; bütün bunlar dağdandır.

خرشم: **الخُرشُومُ**: vadiye yahut düzlüğe bakan dağın burnu.

خرفش: Ve **المُخرْنَفِش** ve **المُخْرَنْشِمُ**: öfkelenmiş gibi olandır.

خرمش: **الخَرْمَشَةُ**: yazıyı ve işi ve benzerini bozmak.

شمرخ: Dağdan **الشِّمْراخُ**: ince, üst tarafında uzun.
Ve **الشِّمْراخُ**: bir salkımdan yahut bir üzüm salkımından bir dalcık.
Ve **الشِّمْراخُ** gurradan: burun üzerine akan şey.
Ve **الشُّمْرُوخُ**: kalın dalın üst tarafında ince bir dal; o yılından ince, yumuşak olarak çıkmıştır.

خنبش: Ve **الخُنابِشةُ**, hamileliği belirginleşmiş aslanlardandır; çoğulu **الخُنابِشاتُ**.

خنشل: Ve bir adam **خَنْشَلٌ** ve **خَنْشَليلٌ**, yani: yaşlı, güçlü; develerden ve dişi develerden de böyledir; dedi ki:
Atbûl cariyesi bilmiştir ki		ben kılıcın ucuyla **خَنْشَليلُ**’im

شخلب: **مُشَخْلَبةٌ** bir kâhinî kelimedir; onun yapısı üzere Arapçadan hiçbir şey yoktur. O, liften ve boncuktan takı benzerleri yapılan şeydir. Bu adın başlangıcı, bir cariyenin onunla süsleniyor olmasıdır.
Ve **مُشَخْلَبةُ** cariyenin adıdır; bir adam onu gördü; üzerinde o takı vardı; güzellik sahibiydi; adamın adı Harmele idi; ona dedi ki: “Satar mısın?” O dedi ki: “Evet; ben tek başıma on bin(e), benimle birlikte hanımım iki bin(e).” Harmele hanımıyla evlendi; bu, insanlar arasında bir söz oldu; dediler ki: “Ey **مُشَخْلَبَة** bu gürültü nedir; Harmele yaşlı bir dul ile evlendi.” Böylece cariye, üzerindeki takı ve boncuk sebebiyle **مُشَخْلَبةً** diye adlandırıldı.

شمخر: **الشَمَخْتَر**: Arapçalaştırılmıştır; dedi ki:
Ve Ezd, onların ölüleri **شَمَخْتَرا** olarak akşamladı

شنخب: **الشُّنْخُوبُ**: dağdan bir tepenin başı; çoğulu: **شَناخيبُ**; dedi ki:
Bir gözetleme yerinin başından onun şahsını gördü		ve onun (o yerin) mevkiinden ona kadar **شَنـاخـيبُ** vardır
Yani iri cüsseli ve göğüslü.
