# خنث (خ-ن-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ن - ث
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والثاء والنون معهما
ث خ ن، خ ن ث يستعملان فقط ثخن: ثَخُنَ الشيء ثَخانةً والرجل الحليم الرزين: ثَخينٌ.
والثوبُ المكتنزُ اللحمة والسدَى من جودة نسجه : ثَخين. وقد أَثْخَنْتُهُ أي: أَثْقَلْتُه.
وأَثْخَنَ الرجلُ إذا اتخذ شيئاً ثخيناً، أما ما به ثَخانةٌ وثِخَنٌ.
خنث: الخُنْثَى: وهو الذي ليس بذكر ولا أُنْثَى، ومنه أُخِذَ المُخَنَّثُ.
ويقال: بل سمي لتكسره كما يَخْنَثُ السقاء والجوالق إذا عطفته.
وخَنَثْتُ فم القربة فانخَنَثَتْ هي.
ويقال للمُخَنَّثِ: يا خُناثةُ ويا خُنَيْثَةُ.
ويقال للرجل: يا خُنَثُ، وللمرأة: يا خَنَاثِ، على بناء: لكع ولكاع.
وتَخنَّثَ: فعل فعلهم.
والخِنْثُ: باطن الشدق عند الأضراس من فوق وأسفل.
ونهي عن اختِناثِ الأسقية، وهو كسر أفواهها.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الثاء** ve **النون** onlarla birlikte

ث خ ن، **خ ن ث** yalnızca iki kullanım: **ثخن**: **ثَخُنَ** şey **ثَخانةً** (kalınlıkça kalınlaştı); ve ağırbaşlı, vakur adam: **ثَخينٌ**.

Ve dokumasının iyiliğinden dolayı atkısı ve çözgüsü etli, sıkı olan elbise: **ثَخين**. Ve ben onu **أَثْخَنْتُهُ**; yani: onu **أَثْقَلْتُه** (ağırlaştırdım).

Ve adam **أَثْخَنَ**; bir kalın şey edindiği zaman; ama onda **ثَخانةٌ** ve **ثِخَنٌ** (kalınlık) olan şey.

**خنث**: **الخُنْثَى**: o, ne erkek ne de dişi olandır; ve ondan **المُخَنَّثُ** alınmıştır.

Ve denilir: bilakis, kırılıp bükülmesinden dolayı adlandırıldı; nitekim kırbayı ve çuvalı, onu büktüğün zaman **يَخْنَثُ** (büker/kırar).

Ve ben kırbanın ağzunu **خَنَثْتُ**; böylece o **انخَنَثَتْ**.

Ve **المُخَنَّثِ** için denilir: ey **خُناثةُ** ve ey **خُنَيْثَةُ**.

Ve erkeğe denilir: ey **خُنَثُ**; ve kadına: ey **خَنَاثِ**; **لكع** ve **لكاع** yapısı üzere.

Ve **تَخنَّثَ**: onların fiilini yaptı.

Ve **الخِنْثُ**: azı dişlerinin yanında, üstten ve alttan, yanak içinin iç tarafı.

Ve kırbaların **اختِناثِ**’ından nehyedildi; o, onların ağızlarını kırmaktır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الانخِناثُ: التثنِّي والتكسُّر؛ والاسم الخُنْثُ. قال جرير:
أتوعِدُني وأنتَ مُـجـاشِـمـيٌّ		أرى في خُنْثِ لِحْيَتِكَ اضطرابا
 وخَنَّثْتُ الشيءَ فَتَخَنَّثَ، أي عطَفته فتَعَطَّف ومنه سمِّي المُخَنَّثُ. وتَخَنَّثَ في كلامه. والخَنِثُ بكسر النون: المسترخي المُتَثَنِّي. وفي المثل: أَخْنَثُ من دَلالٍ. والخُنْثَى: الذي له ما للرجال والنساء جميعاً، والجمع الخَناثى. وخَنثْتُ السِقاءَ واخْتَنَثْتُهُ، إذا ثَنَّيْتَهُ إلى خارجٍ فشربتَ منه، فإن كسرتَه إلى داخلٍ فقد قَبَعْتَهُ.

##### Türkçe

**الانخِناثُ**: bükülme ve kırılıp kıvrılma; isim **الخُنْثُ**tur. Cerîr dedi ki:
Beni mi tehdit ediyorsun, hâlbuki sen Mücâşimî’sin;		sakalının **خُنْثِ**’inde bir çalkantı görüyorum.
Ve “**خَنَّثْتُ** şeyi, böylece **فَتَخَنَّثَ**”, yani onu büktüm de büküldü; bundan dolayı **المُخَنَّثُ** adlandırıldı. Ve sözünde **تَخَنَّثَ**. **الخَنِثُ** (nûn’un kesresiyle): gevşek, bükülüp kıvrılan. Ve meselde: “**أَخْنَثُ** min **دَلالٍ**.” Ve **الخُنْثَى**: erkeklerin ve kadınların her ikisinin de sahip olduğu şeye sahip olan; çoğulu **الخَناثى**. Ve “**خَنثْتُ** kırbayı ve **اخْتَنَثْتُهُ**”, onu dışa doğru ikiye katladığında da ondan içtiğinde; eğer onu içe doğru kırarsan, artık onu **قَبَعْتَهُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ث ن
خنث ، ثخن
استعمل من وجوهه : خنث ، ثخن .
ثخن : قال الليث : ثَخُنَ الشيءُ . . يَثْخُنُ ثخَانةً
والرّجلُ الحليمُ الرَّزِينُ : ثخِينٌ .
والثوبُ المكتَنِزُ اللُّحْمَة والسَّدَى _ من
جَوْدَةِ نَسْجِه _ : ثَخِينٌ .
وقد أَثْخَنْتُه _ أي : أَثْقَلْتُه .
وقال الله جلّ وعزّ : ( حتى إذا أثخنتموهم فشدوا الوثاق ( [ محَمَّد : 4 ] .
قال أبو العباس : معناه : حتى إذا
غلبتموهم وقهَرْتموهم وكثُرَ فيهم الجِراحُ ،
فأَعْطَوْ بأَيديهم .
قال : وقال ابن الأعرابي : أثْخَنَ _ إذا
غَلَبَ وقَهَر .
وقال أبو زيد : يقال : أَثْخَنْتُ فلاناً مَعْرِفَةً _
أي : قتَلتُه مَعْرِفَةً .
ورَصَّنْتُهُ مَعْرِفةً : نحوُ الإثْخَانِ
خنث : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ) ( أَنَّهُ نَهى عَنِ
اخْتِنَاثِ الأسَاقِي ) ( .
قال أبو عُبيد : قال الأصمعيُّ : الاخْتِنَاث
أَنْ تُثْنَى أَفْوَاهُها ثمَّ يُشْرَبَ منها .
وأصل الاختناثِ : التَّكَسُّرُ والتثَنِّي ومن
هذا سُمِّي المُخَنَّثُ . . لِتَكَسُّرِه .
ومنه سمِّيَت المرأة خُنثَى .
يقول : إنها ليِّنةٌ تَتَثَنَّى .
ومنه : ) ( الْخُنْثَى ) ( الذي لَهُ ما للرِّجَالُ
وما للنِّساء .
قال : وتأويلُ الحديث _ في نهيهِ عن
اختِنَاثِ الأَسَاقِي _ : أنَّ الشُّرْبَ مِنْ
أَفْوَاهِها رُبَّمَا يُنْتِنُهَا .
وقيل : إنَّهُ لا يُؤْمَنُ أن تكون فيها حيَّةٌ ، أو
شيءٌ من الحشرات .
وقال الليث : يقال : خَنَثْتُ فمَ القِرْبَةِ
فانْخَنَث .
قال : ويقال للمُخَنَّثِ : خُنَيْثَةُ وخُنَاثةُ .
قال : ويقال للرجل : يَا خُنَثُ ، وللمرأة :
يا حَنَاثِ _ مثل : لُكَعُ ولَكَاعٍ .
قال : وتَخَنَّثَ الرجل _ إذا فَعل فِعْلَ
المخنَّث .
والخِنْثُ : باطنُ الشِّدْقِ . . عند الأضراس
من فوْقُ وَأَسفلُ .
ثعلب _ عن ابن الأعرابي _ : اطْوِ الثوبَ
على خِنَاثِهِ وراحته وغَرِّه .
وقال شمر : اطْوِ الثوبَ على أَخْنَاثِهِ _ أي :
على مَطَاوِيه . . والواحدُ خِنْثٌ .
قال : وَأَخْنَاثُ الدَّلْوِ فُرُوغُها . . الواحدُ
خِنْثٌ .
قال : وقال ابن شميل : خَنَثَ فَمَ السِّقاء :
قَلبَهُ ، داخلاً أو خارجاً .
والإخْتِنَاثُ : التَّكَسُّرُ .
وقال الليث : خَنَثْتُ السقاءَ والْجُوَالِقَ _ إذا
عطَفْتَه .
وفي حديث عائشةَ رضي الله عنها ) ( أَنَّها ذَكَرَتْ مَرَضَ
رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وَوَفَاتَهُ . . قالت : فانْخَنَثَ
في حِجْرِي ، فمَا شَعَرْتُ حَتَّى قُبِضَ ) ( _ أي :
فانثنَى في حِجْرِها .
ويقال : ألْقَى الليلُ أَخْنَاثَهُ على الأرض .
أَخْنَاثُهُ : أي : أثناءُ ظَلاَمِه .
قال شمِر : وقال المُفَضَّلُ الضَّبِّيُّ : خَنَثَ
الرجل سقَاءَهُ يخْنِثُه خَنْثاً وخُنُوثَةً _ إذا ثَنى
فمَه ، فأخرجَ أَدَمَتهُ ، وهي الدَّاخلةُ . .
والبشَرَةُ ، وما يلي الشعْر : الخارِجةُ .
ورُوِي عن ابن عُمَرَ : أنه كان يَشْرَبُ من
الإدَاوَةِ ولا يَخْتَنِثُها ، ويسمِّيها نِفْعَةً .
أبو زيد : رجلٌ خُنْثَى ، ورِجالٌ خَنَاثَى
وخِنَاثٌ . . وأنشد قولَه :
لَعَمْرُكَ مَا الْخِنَاثُ بَنُو قُشَيْرٍ
بِنِسْوَانٍ يَلِدْنَ وَلاَ رِجَالِ

##### Türkçe

خ ث ن
**خنث** , **ثخن**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **خنث** , **ثخن** .

**ثخن** : Leys dedi: **ثَخُنَ** şey . . **يَثْخُنُ** **ثخَانةً**
Ve yumuşak huylu, ağırbaşlı adam: **ثخِينٌ** .
Ve atkısı ve çözgüsü etli, sıkı dokunmuş elbise _
dokumasının kalitesinden dolayı _ : **ثَخِينٌ** .
Ve onu **أَثْخَنْتُه** _ yani: onu **أَثْقَلْتُه** .
Ve Allah celîl ve azîz dedi: ( **حتى إذا أثخنتموهم فشدوا الوثاق** ( [ Muhammed: 4 ] .
Ebu’l-Abbas dedi: manası: ne zaman ki
onlara galip geldiniz ve onları kahrettiniz ve onlarda yaralar çoğaldı,
o hâlde elleriyle teslim oldular.
Dedi: Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **أثْخَنَ** _ ne zaman ki
galip geldi ve kahretti.
Ve Ebu Zeyd dedi: denir: **أَثْخَنْتُ فلاناً مَعْرِفَةً** _
yani: onu bilerek öldürdüm.
Ve **رَصَّنْتُهُ مَعْرِفةً** : **الإثْخَانِ** gibidir.

**خنث** : Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olundu: ) ( onun,
**اخْتِنَاثِ الأسَاقِي** ’den nehyettiği ) ( .
Ebu Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: **الاخْتِنَاث**
ağızlarının bükülmesi, sonra ondan içilmesidir.
Ve **الاختناثِ** ’ın aslı: kırılma ve bükülmedir; ve
bundan **المُخَنَّثُ** isimlendirildi . . kırılmasından dolayı.
Ve ondan kadın **خُنثَى** diye isimlendirildi.
Der ki: o yumuşaktır, bükülür.
Ve ondan: ) ( **الْخُنْثَى** ) ( ki onun için erkeklerin olan vardır
ve kadınların olan vardır.
Dedi: hadisin te’vili _ onun,
**اختِنَاثِ الأَسَاقِي** ’den nehyinde _ : şudur ki, içmek
ağızlarından olunca, belki onları kokutur.
Ve denildi: onun içinde yılan bulunması, yahut
haşerelerden bir şey bulunması emniyette değildir.
Ve Leys dedi: denir: **خَنَثْتُ** kırbanın ağzını,
böylece **فانْخَنَث** .
Dedi: ve **المُخَنَّثِ** için denir: **خُنَيْثَةُ** ve **خُنَاثةُ** .
Dedi: ve erkeğe denir: **يَا خُنَثُ** , ve kadına:
**يا حَنَاثِ** _ misal: **لُكَعُ** ve **لَكَاعٍ** .
Dedi: ve adam **تَخَنَّثَ** _ ne zaman ki
muhannesin fiilini yaptı.
Ve **الخِنْثُ** : azı dişlerinin yanında . . üstten ve alttan
ağız kenarının iç tarafıdır.
Sa‘leb _ İbnü’l-A‘râbî’den _ : elbiseyi
**خِنَاثِهِ** ve avucu ve kıvrımı üzerine katla.
Ve Şemmer dedi: elbiseyi **أَخْنَاثِهِ** üzerine katla _ yani:
kıvrımları üzerine . . ve tekili **خِنْثٌ** ’tür.
Dedi: ve **أَخْنَاثُ الدَّلْوِ** onun ağız kenarlarıdır . . tekili
**خِنْثٌ** ’tür.
Dedi: ve İbn Şümeyl dedi: **خَنَثَ** su tulumunun ağzını:
onu çevirdi, içeriye yahut dışarıya.
Ve **الإخْتِنَاثُ** : kırılmadır.
Ve Leys dedi: **خَنَثْتُ** tulumu ve çuvalı _ ne zaman ki
onu büktüm.

Âişe’nin (Allah ondan razı olsun) hadîsinde ) ( onun, Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) hastalığını
ve vefatını zikrettiği . . dedi: **فانْخَنَثَ**
kucağımda, ben fark etmedim ta ki kabzedilinceye kadar ) ( _ yani:
onun kucağında büküldü.
Ve denir: gece, yere **أَخْنَاثَهُ** ’ını attı.
**أَخْنَاثُهُ** : yani: karanlığının katları.
Şemmer dedi: ve Müfaddal ed-Dabbî dedi: **خَنَثَ**
adam tulumunu, **يخْنِثُه** **خَنْثاً** ve **خُنُوثَةً** _ ne zaman ki bükse
ağzını; böylece onun **أَدَمَتهُ** ’sini çıkardı; o içte olanıdır . .
ve deri, ve saçın bitişiği: dışta olanıdır.
Ve İbn Ömer’den rivayet olundu: onun,
ibrikten içerdi ve onu **يَخْتَنِثُها** etmezdi; ve ona **نِفْعَةً** adını verirdi.
Ebu Zeyd: **رجلٌ خُنْثَى** , ve erkekler: **خَنَاثَى**
ve **خِنَاثٌ** . . ve onun sözünü inşad etti:
لَعَمْرُكَ مَا الْخِنَاثُ بَنُو قُشَيْرٍ
بِنِسْوَانٍ يَلِدْنَ وَلاَ رِجَالِ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والنون وما يثلثهما)
  (خنب)  الخاء والنون والباء أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على لِينٍ ورَخاوةٍ. ويقال جاريةٌ خَنِبةٌ: رخِيمَةٌ غَنِجة. ورجل خِنّاب، أي ضَخْمٌ في عَبَالَةٍ. وحكى بعضُهم عن الخليل أنّه قال: هو خِنَّأْبٌ مكسور الخاء شديدةُ النّون مهموزة. وهذا إنْ صح عن الخليل فالخليلُ ثقةٌ، وإلا فهو على ما ذكرناه من غير همز. ويقال الخِنَّاب من الرجال: الأحمق المتصرِّف، يختلج هكذا مرَّةً وهكذا مَرَّةً. وقال الخليل: الخنَّاب الضَّخم المَنْخَر. والخِنَّابَة: الأرنبةُ الضخمة. وقال:
أَكوِي ذَوِي* الأضغانِ كَيّاً مُنْضِجا *** منهمْ وذَا الخِنَّابةِ العَفَنْجَجَا([1])  ومما لم يذكره الخليلُ، وهو قياسٌ صحيح، قولهم خَنَبَتْ رِجْلُه، أي وَهَنَتْ، وأَخْنَبْتُها أنا أوهنْتُها. قال:
أبِي الذي أخْنَبَ رِجْلَ ابن الصَّعِقْ *** إذْ صارت الخيلُ كعِلْبَاءِ العُنُقْ([2])  (خنا)  الخاء والنون وما بعدها معتلٌّ، يدلُّ على فَسادٍ وهَلاك. يقال لآفات الدهر خَنىً. قال لبيد:
  * وقَدَرْنا إنْ خَنَى الدَّهْرِ غَفَلْ([3]) *
  وأخنَى عليه الدّهر: أهلكَه. قال:
  * أخنَى عليها الذي أخْنَى على لُبَدِ([4]) *
والخَنَا من الكلام: أفحشُه. يقال خنا يخنو خَناً، مقصور. ويقال أخْنَى فلانٌ في كلامِه.
  (خنث)  الخاء والنون والثاء أصلٌ واحد يدلُّ على تكسُّرٍ وتثَنٍّ. فالخَنِث: المسترخِي المتكسِّر. ويقال خَنَثْتُ السِّقاءَ، إذا كسَرْتَ فمه إلى خارج فشرِبْتَ منه. فإن كسَرْتها إلى داخل فقد قَبَعْتَه. وامرأةٌ خُنُثٌ: مُتَثَنِّيةٌ.
  (خنز)  الخاء والنون والزاء كلمةٌ واحدةٌ من باب المقلوب، ليست أصلاً. يقال خَنِزَ اللحم خَنَزاً، إذا تغيَّرَتْ رائحتُه وخَزِن. وقد مَضَى.
  (خنس)  الخاء والنون والسين أصلٌ واحد يدلُّ على استخفاءٍ وتستُّر. قالوا: الخَنْس الذهاب في خِفْية. يقال خَنسْتُ عنه. وأخْنَسْتُ عنه حقَّه. والخُنَّس: النُّجوم تَخْنِس في المَغيب. وقال قوم: سُمِّيت بذلك لأنّها تَخفَى نهاراً وتطلُع ليلاً. والخنّاس في صِفة الشَّيطان؛ لأنّه يَخْنِسُ إذا ذُكر الله تعالى. ومن هذا الباب الخَنَسُ في الأنف. انحِطاط القصَبة. والبقرُ كلُّها خُنْسٌ.
  (خنط)  الخاء والنون والطاء كلمةٌ ليست أصلاً، وهي من باب الإبدال. يقال خَنَطَهُ: إذا كَرَبَه، مثلُ غَنَطه، وليس بشيء.
  (خنع)  الخاء والنون والعين أصلٌ واحد يدلُّ على ذُلٍّ وخضوع وضَعَةٍ، فيقال: خضع لـه وخَنَع. وفي الحديث: "إنّ أخْنَعَ الأسماء([5])" أي أذَلَّها. ويقال أخنَعْتني إليه الحاجة، إذا ألجأتْه إليه وأذلّتْه لـه. ومن الباب الخانع: الفاجر. يقال: اطَّلَعْتُ منه على خَنْعَةٍ، أي فَجْرة. وهو قوله:
  * ولا يُرَوْنَ إلى جاراتِهمْ خُنُعا([6]) *
ومنه قول الآخر:
لَعَلَّكَ يوماً أن تُلاقَى بِخَنْعةٍ *** فَتَنْعَبَ مِن وادٍ عليك أشائمُه([7])  وخُنَاعة: قبيلة.
  (خنف)  الخاء والنون والفاء أصلٌ واحد يدلُّ على مَيَلٍ ولِين. فالخَنُوفُ: النّاقةُ الليِّنة اليدينِ في السَّير. والمصدر الخِناف. قال الأعشى:
وأذْرَتْ برِجْلَيْها النَّفِيَّ وراجَعَتْ *** يداها خِنافاً ليِّناً غيرَ أجرَدَا([8])  قالوا: والخِناف أيضاً في العُنق: أن تُمِيلَه إذا مُدّ بزِمامها. والخَنيف: جنسٌ من الكَتّان أردأ ما يكونُ منه. وفي الحديث: "تَخَرَّقَتْ عَنَّا الخُنُف، وأحرَقَ بطونَنا التَّمر". وقال:
عَلى كالخَنِيفِ السَّحْقِ يَدعُو به الصَّدَى *** له قُلُبٌ عُفَّى الحِياضِ أُجُونُ([9])  (خنق)  الخاء والنون والقاف أصلٌ واحد يدلُّ على ضيقٍ. فالخانق: الشِّعْب الضَّيِّق. وقال بعضُ أهل العلم: إنَّ أهل اليَمن يسمُّون الزُّقاق خانقاً. والخَنِق مصدر خَنَقَه يخنِقُه خَنِقاً([10]). قال بعض أهل العلم: لا يقال خَنْقاً. والمِخْنَقَةُ: القِلادة.
---------------------------------------------------------------
([1]) البيتان في اللسان (خنب، عفج).
([2]) الرجز لتميم بن العمود بن عامر بن عبد شمس، وكان العمود طعن يزيد بن الصعق فأعرجه. قال ابن بري: وقد وجدته أيضاً في شعر ابن أحمر الباهلي. اللسان (خنب).
([3]) صدره كما في ديوانه 13 طبع 1881 واللسان (خنا):
* قال هجدنا فقال طال السرى *
([4]) البيت للنابغة في ديوانه 17 واللسان (خنا). وصدره:
* أمست خلاء وأمسى أهلها احتملوا *
([5]) في اللسان "إن أخنع الأسماء إلى الله تبارك وتعالى من تسمى باسم ملك الأملاك".
([6]) صدره كما في ديوان الأعشى 85 واللسان (خنع):
* هم الخضارم إن غابوا وإن شهدوا *
([7]) أنشده في المجمل.
([8]) ديوان الأعشى 102 واللسان (خنف) برواية "أجدت برجليها نجاء" في الديوان، و"النجاء" في اللسان.
([9]) عفى: جمع عاف، كغاز وغزى. والأجون، بالضم: جمع أجين. وفي اللسان (خنف): "له قلب عادية وصحون".
([10]) كذا ضبط في الأصل بكسر النون من "الخنق" و"خنقا" على اللغة الصحيحة، وهي التي ذكرها صاحب القاموس، قال "خنقه خنقاً ككتف". وأما صاحب اللسان فذكر اللغتين، قال: "الخنق، بكسر النون مصدر قولك: خنقه يخنقه خَنْقاً وخَنِقاً".  ـ

##### Türkçe

(باب **الخاء** ve **النون** ve onların üçüncüsü olanlar)

  (**خنب**)  **الخاء** ve **النون** ve **الباء** tek bir asıldır; o da bir yumuşaklığa ve gevşekliğe delâlet eder. Ve denir: bir câriye **خَنِبةٌ**: yumuşak sesli, nazlı. Ve bir adam **خِنّاب**; yani irilik içinde kaba. Bazıları **الخليل**’den hikâye etti ki o şöyle dedi: o, **خِنَّأْبٌ**’dur; **الخاء**’ı kesreli, **النّون**’u şeddeli, hemzeli. Bu, **الخليل**’den sahih olursa, **الخليل** güvenilirdir; yoksa, hemzesiz olarak zikrettiğimiz üzeredir. Ve denir: erkeklerden **الخِنَّاب**: hareketli ahmak; şöyle bir kere, şöyle bir kere çırpınır. **الخليل** dedi: **الخنَّاب** büyük burun delikli iridir. Ve **الخِنَّابَة**: iri burun ucu. Ve dedi:
أَكوِي ذَوِي* الأضغانِ كَيّاً مُنْضِجا *** منهمْ وذَا **الخِنَّابةِ** العَفَنْجَجَا([1])
Ve **الخليل**’in zikretmediği şeylerden, ki o sahih bir kıyastır, onların “**خَنَبَتْ** onun ayağı” sözüdür; yani zayıfladı. Ve “ben onu **أَخْنَبْتُ**”: onu ben zayıflattım. Dedi:
أبِي الذي **أخْنَبَ** رِجْلَ ابن الصَّعِقْ *** إذْ صارت الخيلُ كعِلْبَاءِ العُنُقْ([2])

  (**خنا**)  **الخاء** ve **النون** ve ondan sonrası illetli (harfli)dir; bir bozulmaya ve helâke delâlet eder. Zamanın âfetlerine **خَنىً** denir. **لبيد** dedi:
  * وقَدَرْنا إنْ **خَنَى** الدَّهْرِ غَفَلْ([3]) *
Ve zaman ona **أخنَى** etti: onu helâk etti. Dedi:
  * **أخنَى** عليها الذي **أخْنَى** على لُبَدِ([4]) *
Ve sözden **الخَنَا**: onun en çirkini. Denir: **خنا** **يخنو** **خَناً**; maksûr. Ve denir: falan, sözünde **أخْنَى** etti.

  (**خنث**)  **الخاء** ve **النون** ve **الثاء** tek bir asıldır; bir kırılmaya ve bükülmeye delâlet eder. Artık **الخَنِث**: gevşek, kırılıp bükülen kimsedir. Ve denir: **خَنَثْتُ** tulumu; ağzını dışa doğru kırdığın zaman, ondan içtin. Eğer onu içe doğru kırarsan, onu **قَبَعْتَه** etmiş olursun. Ve bir kadın **خُنُثٌ**: bükümlü (salınarak yürüyen).

  (**خنز**)  **الخاء** ve **النون** ve **الزاء** tek bir kelimedir; kalb (harflerin yer değiştirmesi) babındandır, asıl değildir. Denir: et **خَنِزَ** **خَنَزاً**; kokusu değiştiği ve **خَزِن** olduğu zaman. Ve geçmiştir.

  (**خنس**)  **الخاء** ve **النون** ve **السين** tek bir asıldır; gizlenmeye ve örtünmeye delâlet eder. Dediler: **الخَنْس** gizlice gitmektir. Denir: ondan **خَنسْتُ**. Ve onun hakkını ondan **أخْنَسْتُ**. Ve **الخُنَّس**: yıldızlar, batışta **تَخْنِس** eder. Bir kavim dedi: gündüz gizlenip gece doğduğu için bununla adlandırıldı. Ve şeytanın sıfatında **الخنّاس**; çünkü Allah Teâlâ anıldığı zaman **يَخْنِسُ** eder. Bu babdandır: burunda **الخَنَسُ**; kıkırdak kemiğinin alçalması. Ve sığırların hepsi **خُنْسٌ**dür.

  (**خنط**)  **الخاء** ve **النون** ve **الطاء** bir kelimedir; asıl değildir ve ibdâl babındandır. Denir: onu **خَنَطَهُ**; onu kederlendirdiği zaman; **غَنَطه** gibidir; ve bir şey değildir.

  (**خنع**)  **الخاء** ve **النون** ve **العين** tek bir asıldır; zillete, boyun eğmeye ve aşağılığa delâlet eder. Denir: ona boyun eğdi ve **خَنَع** etti. Hadiste: “**إنّ أخْنَعَ الأسماء**([5])”; yani onların en zelili. Ve denir: ihtiyaç beni ona **أخنَعْتني** etti; yani onu ona mecbur etti ve onu ona zelil etti. Babdandır: **الخانع**; fâcirdir. Denir: ondan bir **خَنْعَةٍ** üzerine muttali oldum; yani bir fucûr. Ve o, onun sözüdür:
  * ولا يُرَوْنَ إلى جاراتِهمْ **خُنُعا**([6]) *
Ve ondan, diğerinin sözü:
لَعَلَّكَ يوماً أن تُلاقَى بِ**خَنْعةٍ** *** فَتَنْعَبَ مِن وادٍ عليك أشائمُه([7])
Ve **خُنَاعة**: bir kabiledir.

  (**خنف**)  **الخاء** ve **النون** ve **الفاء** tek bir asıldır; bir meyle ve yumuşaklığa delâlet eder. Artık **الخَنُوفُ**: yürüyüşte elleri (ön ayakları) yumuşak olan dişi devedir. Masdar **الخِناف**’tır. **الأعشى** dedi:
وأذْرَتْ برِجْلَيْها النَّفِيَّ وراجَعَتْ *** يداها **خِنافاً** ليِّناً غيرَ أجرَدَا([8])
Dediler: boyunda da **الخِناف**: yularıyla çekildiği zaman onu eğmendir. Ve **الخَنيف**: ketenden bir cinstir; ondan olanın en kötüsü. Hadiste: “**تَخَرَّقَتْ عَنَّا الخُنُف**، وأحرَقَ بطونَنا التَّمر”. Ve dedi:
عَلى كال**خَنِيفِ** السَّحْقِ يَدعُو به الصَّدَى *** له قُلُبٌ عُفَّى الحِياضِ أُجُونُ([9])

  (**خنق**)  **الخاء** ve **النون** ve **القاف** tek bir asıldır; bir darlığa delâlet eder. Artık **الخانق**: dar geçittir. Bazı ilim ehli dedi: Yemen ehli sokağa **خانقاً** derler. Ve **الخَنِق**; **خَنَقَه** onu boğdu, **يخنِقُه** onu boğar, **خَنِقاً**([10])’ın masdarıdır. Bazı ilim ehli dedi: **خَنْقاً** denmez. Ve **المِخْنَقَةُ**: gerdanlıktır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ن ث
رجل مخنث وفيه تخنيث وانخناث وخنث‏:‏ تكسر وتثن وقد خنث وتخنث‏.‏
وتقول‏:‏ وثقت به فتخبث وتخنث وما تخنث والخناثي خباثي وخنّث كلامه‏:‏ لينه‏.‏
وخنث فم السقاء وفم الجوالـق وقمعـه‏:‏ ثنـاه إلـى خـارج وقبعـه‏:‏ ثنـاه إلـى داخـل‏.‏
واختنـث القربـة فشـرب ‏"‏ ونهـى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن اختناث الأسقية ‏"‏‏.‏
وخنث له بأنفه‏:‏ كأنه يهزأ به‏.‏

##### Türkçe

خ ن ث
**رجل مخنث**: kadınsılaştırılmış erkek; onda **تخنيث** ve **انخناث** ve **خنث** vardır: kırılır ve ikiye katlanır; ve **خنث** etti ve **تخنث** etti.
Ve dersin: Ona güvendim de **فتخبث** ve **تخنث** etti; ve **ما تخنث**; ve **الخناثي** **خباثي**dir; ve **خنّث كلامه**: onu yumuşattı.
Ve **خنث** kırbanın ağzunu ve çuvalın ağzını ve hunisini: onu dışa doğru büktü; ve **قبعه**: onu içe doğru büktü.
Ve **اختنـث القربـة فشـرب**: “içti”; ve Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem **اختناث الأسقية**den nehyetti.
Ve **خنث له بأنفه**: sanki onunla alay eder.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخُنْثَى: الذي لا يَخْلُصُ لِذَكَرٍ ولا أُنثى، وجعله كُراعٌ وَصْفاً، فقال: رجلٌ خُنْثَى: له ما للذَّكر والأُنثى. والخُنْثَى: الذي له ما للرجال والنساء جميعاً، ولجمع: خَنَاثى، مثلُ الحَبالى، وخِناثٌ؛ قال:لَعَمْرُكَ، ما الخِناثُ بنو قُشَيْرٍ
بنِسْوانٍ يَلِدْنَ، ولا رِجالِ
والانْخِناثُ: التَثَنِّي والتَّكَسُّر.
وخَنِثَ الرجلُ خَنَثاً، فهو خَنِثٌ، وتَخَنَّثَ، وانْخَنَثَ: تَثَنَّى وتَكَسَّرَ، والأُنثى خَنِثَةٌ. وخَنَّثْتُ الشيءَ فتَخَنَّثَ أَي عَطَّفْتُه فتَعَطُّفَ؛ والمُخَنَّثُ من ذلك للِينهِ وتَكَسُّره، وهو الانْخِناثُ؛ والاسم الخُنْثُ؛ قال جرير:
أَتُوْعِدُني، وأَنتَ مُجاشِعيٌّ،
أَرَى في خُنْثِ لِحْيَتِك اضْطِرابا؟
وتَخَنَّثَ في كلامه. ويقال للمُخَنَّثِ: خُناثَةُ، وخُنَيْثةُ. وتَخَنَّثَ الرّجُلُ إِذا فَعَل فِعْلَ المُخَنَّثِ؛ وقيل: المُخَنَّثُ الذي يَفْعَلُ فِعْلَ الخَناثى، وامرأَة خُنُثٌ ومِخْناثٌ. ويقال للذَّكر: يا خُنَثُ وللأُنثى: يا خَنَاثِ مثل لُكَعَ ولَكَاعِ.
وانْخَنَثَتِ القِرْبةُ: تَثَنَّتْ؛ وخَنَثَها يَخْنِثُها خَنْثاً فانْخَنَثَتْ، وخَنَّثَها، واخْتَنَثَها: ثَنى فاها إِلى خارج فشَرِبَ منه، وإن كَسَرْتَه إِلى داخل، فقد قَبَعْتَه. وفي الحديث: أَنه، صلى الله عليه وسلم، نهى عن اخْتِناثِ الأَسْقِيةٍ؛ وتأْويلُ الحديث: أَنَّ الشُّرْب من أَفواهها ربما يُنَتِّنُها، فإِنّ إِدامةَ الشُّرْبِ هكذا، مما يُغَيِّر رِيحَها؛ وقيل: إنه لا يُؤْمَنُ أَن يكون فيها حية أَو شيءٌ من الحَشرات، وقيل: لئلا يَتَرَشَّشَ الماءُ على الشارب، لِسَعَة فَم السِّقاء. قال ابن الأَثير: وقد جاء في حديث آخر اباحتهُ؛ قال: ويحتمل أَن يكون النهيُ خاصّاً بالسقاء الكبير دون الإِداوة. الليث: خَنَثْتُ السِّقاء والجُوالِقَ إِذا عَطَفْتَه. وفي حديث عائشة: أَنها ذَكَرَتْ رسولَ الله، صلى الله عليه وسلم، ووفاتَه قالت: فانْخَنَثَ في حِجْري، فما شَعَرْتُ حتى قُبِضَ، أَي فانْثَنى وانكسر لاسترخاء أَعضائه، صلى الله عليه وسلم، عند الموت. وانْخَنَثَتْ عُنُقُه: مالَتْ، وخَنَثَ سِقاءَه: ثَنى فاه فأَخْرَجَ أَدَمَتَه، وهي الداخلة، والبَشَرَةُ وما يَلي الشعرَ: الخارجةُ. وروي عن ابن عمر: أَنه كان يَشْرَبُ من الإِداوةِ، ولا يَخْتَنِثُها، ويُسَمِّيها نَفْعَةَ؛ سماها بالمَرَّة من النَّفْع، ولم يصرفها للعلمية والتأْنيث؛ وقيل: خَنَثَ فَمَ السِّقاءِ إِذا قَلَبَ فَمه، داخلاً كان أَو خارجاً. وكلُّ قَلْبٍ يقال له: خَنْثٌ. وأَصلُ الاخْتِناثِ: التَّكَسُّرُ والتَّثَنِّي، ومنه سميت المرأَة: خُنْثَى. تقول: إِنها لَيِّنة تَتَثَنَّى.ويقال: أَلْقَى الليلُ أَخْناثَهُ على الأَرض أَي أَثْناءَ ظَلامه؛ وكَوَى الثَّوْبَ على أَخْناثهِ وخِناثهِ أَي على مَطاوِيهِ وكُسُوره، الواحد: خِنْثٌ. وأَخْناثُ الدَّلْو فُرُوغُها، الواحدُ خِنْثٌ؛ والخِنْثُ: باطِنُ الشِّدْق عند الأَضراس، من فوقُ وأَسفلُ. وتَخَنَّثَ الرجلُ وغيره: سَقَطَ من الضَّعْفِ.
وخُنْثُ: اسم امرأَة، لا يُجْرَى.
والخَنِثُ، بكسر النون: المُسْتَرْخي المُتَثَنِّي. وفي المثل: أَخْنَثُ من دَلالٍ.

##### Türkçe

**الخُنْثَى**: **ذَكَرٍ**e de **أُنثى**ya da hâlis olmayan (kimse); ve bunu **كُراعٌ** bir vasıf kıldı; şöyle dedi: **رجلٌ خُنْثَى**: onda **الذَّكر** ve **الأُنثى**ya ait olan vardır. Ve **الخُنْثَى**: onda erkeklerin ve kadınların hepsine ait olan bulunan (kimsedir); ve çoğulu: **خَنَاثى**, **الحَبالى** gibi, ve **خِناثٌ**; dedi ki:
“Senin ömrüne yemin olsun, **الخِناثُ** (olanlar) **بنو قُشَيْرٍ** değildir,
kadınlar olarak doğuranlar da değil, erkekler de değil.”

Ve **الانْخِناثُ**: bükülme ve kırılıp yumuşama.

Ve adam **خَنِثَ** **خَنَثاً**; artık o **خَنِثٌ**tir; ve **تَخَنَّثَ**, ve **انْخَنَثَ**: büküldü ve kırılıp yumuşadı; ve dişisi **خَنِثَةٌ**dir. Ve ben şeyi **خَنَّثْتُ** de o **تَخَنَّثَ**; yani onu büktüm de o büküldü; ve **المُخَنَّثُ** bundan, yumuşaklığı ve kırılıp yumuşaması sebebiyledir; ve o **الانْخِناثُ**tır; ve isim **الخُنْثُ**tur; **جرير** dedi:
“Beni mi tehdit ediyorsun, hâlbuki sen **مُجاشِعيٌّ**sin,
Sakalının **خُنْثِ**inde bir çalkantı görüyorum?”

Ve konuşmasında **تَخَنَّثَ**. Ve **المُخَنَّثِ** için denir: **خُناثَةُ**, ve **خُنَيْثةُ**.

Ve adam **تَخَنَّثَ**; **المُخَنَّثِ**in fiilini yaptığı zaman; ve denildi ki: **المُخَنَّثُ** **الخَناثى**nın fiilini yapan kimsedir; ve bir kadın **خُنُثٌ** ve **مِخْناثٌ**. Ve erkeğe denir: **يا خُنَثُ**; ve dişiye: **يا خَنَاثِ**; **لُكَعَ** ve **لَكَاعِ** gibi.

Ve kırba **انْخَنَثَتِ**: büküldü; ve onu **خَنَثَها يَخْنِثُها خَنْثاً** da o **فانْخَنَثَتْ**; ve onu **خَنَّثَها**, ve onu **اخْتَنَثَها**: ağzını dışa doğru büktü de ondan içti; eğer onu içe doğru kırarsan, artık onu **قَبَعْتَه** olursun. Ve hadiste: onun, sallallahu aleyhi ve sellem, **اخْتِناثِ الأَسْقِيةٍ**den nehyettiği (gelmiştir); hadisin te’vili: ağızlarından içmenin belki onları kokutmasıdır; çünkü içmenin böyle sürdürülmesi, kokusunu değiştiren şeylerdendir; ve denildi ki: içinde yılan yahut haşerelerden bir şey bulunması emniyette değildir; ve denildi ki: su, içenin üzerine sıçramasın diye; kırbanın ağzının genişliği sebebiyle. **ابن الأَثير** dedi: başka bir hadiste onun ibahası gelmiştir; dedi: ve nehyin, **السقاء** büyük olana mahsus olup **الإِداوة**ya değil olması muhtemeldir. **الليث**: **خَنَثْتُ السِّقاء** ve **الجُوالِقَ**; onu büktüğüm zaman.

Ve **عائشة** hadîsinde: onun, sallallahu aleyhi ve sellem, Resûlullah’ı ve vefatını zikrettiği; dedi ki: **فانْخَنَثَ في حِجْري**; ben fark etmedim, ta ki kabzedilinceye kadar; yani ölüm anında, sallallahu aleyhi ve sellem, uzuvlarının gevşemesi sebebiyle büküldü ve kırılıp yumuşadı. Ve boynu **انْخَنَثَتْ**: eğildi; ve kırbasını **خَنَثَ**: ağzını büktü de onun **أَدَمَتَه**sini çıkardı; o içte olanıdır; ve **البَشَرَةُ** ve saça bitişik olan: dışta olanıdır. Ve **ابن عمر**’dan rivayet edildi: onun **الإِداوةِ**den içtiği, onu **يَخْتَنِثُها** etmediği, ve ona **نَفْعَةَ** adını verdiği; onu **النَّفْع**dan bir kere (kullanım) ile isimlendirdi, ve onu ilmîlik ve müenneslik sebebiyle gayr-i munsarif kılmadı; ve denildi ki: kırbanın ağzını **خَنَثَ**; ağzını çevirdiği zaman; içe olsun yahut dışa. Ve her çevirme için **خَنْثٌ** denir. Ve **الاخْتِناثِ**ın aslı: kırılıp yumuşama ve bükülmedir; bundan dolayı kadına **خُنْثَى** adı verildi. Dersin ki: o yumuşaktır, bükülür. Ve denilir: gece, yeryüzüne **أَخْناثَهُ**nu attı; yani karanlığının kıvrımlarını. Ve elbiseyi **أَخْناثهِ** ve **خِناثهِ** üzerine ütüledi; yani kıvrımları ve kırışıkları üzerine; teki: **خِنْثٌ**. Ve kovadaki **أَخْناثُ الدَّلْو** onun oluklarıdır; teki **خِنْثٌ**; ve **الخِنْثُ**: azı dişleri yanında, üstten ve alttan, yanağın iç tarafıdır. Ve adam ve başkası **تَخَنَّثَ**: zayıflıktan düştü.

Ve **خُنْثُ**: bir kadının adıdır; i‘rab almaz.

Ve **الخَنِثُ**, **النون**un kesresiyle: gevşek, bükülen. Ve meselde: **أَخْنَثُ** **من دَلالٍ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AB/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ن ث * * خَنَّثَهُ تَخْنيثا فَتَخَنَّثَ * أي عطفه فتعطف

##### Türkçe

* خ ن ث * * **خَنَّثَهُ** **تَخْنيثا** فَ**تَخَنَّثَ** * yani onu eğdi de eğildi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخنث، ككتف: من فيه انخناث وتثن  ، وهو المسترخي، المتثنى. والانحناث: التثني والتكسر، والاسم منه الخنث، قال جرير:
  أتوعدني وأنت مـجـاشـعـي                      أرى في خنث لحيتك اضطرابا

   وقد خنث  الرجل  كفرح  خنثا، فهو خنث.  وتخنث  في كلامه. وتخنث الرجل: فعل فعل المخنث. وتخنث الرجل وغيره: سقط من الضعف.  وانخنث:  تثنى وتكسر، والأنثى خنثة. وفي حديث عائشة أنها ذكرت رسول الله صلى الله عليه وسلم، ووفاته، قالت:  فانخنث في حجري، فما شعرت حتى قبض  أي فانثنى وانكسر؛ لاسترخاء أعضائه، صلى الله عليه وسلم، عند الموت. وانخنثت عنقه: مالت. الخنث  بالكسر: الجماعة المتفرقة  ، يقال: رأيت خنثا من الناس.  وباطن الشدق عند الأضراس  من فوق وأسفل، نقله الصاغاني.  وخنثه تخنيثا: عطفه، فتخنث  تعطف،  ومنه المخنث  ، ضبط بصيغة اسم الفاعل واسم المفعول معا؛ للينه وتكسره. وفي المصباح: واسم الفاعل مخنث بالكسر، واسم المفعول مخنث، أي على القياس. وقال بعض الأئمة: خنث الرجل كلامه- بالتثقيل- إذا شبهه بكلام النساء لينا ورخامة، فالرجل مخنث بالكسر. قال شيخنا: ورأيت في بعض شروح البخاري أن المخنث إذا كان المراد منه المتكسر الأعضاء المتشبه بالنساء في الانثناء والتكسر والكلام فهو بفتح النون وكسرها، وأما إذا أريد الذي يفعل الفاحشة، فإنما هو بالفتح فقط، ثم قال: والظاهر أنه تفقه وأخذ من مثل هذا الكلام الذي نقله في المصباح، وإلا فالتخنيث الذي هو فعل الفاحشة لا تعرفه العرب، وليس في شيء من كلامهم، ولا هو المقصود من الحديث، انتهى.  ويقال له:  أي للمخنث  خناثة  بالضم على الصواب، كما ضبطه الصاغاني. وفهم شيخنا من تقرير المصباح أنه بالكسر، كأنها من الحرف والصنائع، وليس كما فهمه،  وخنيثة  بالضم مصغرا.  وخنثه يخنثه  بالكسر  :هزىء به  وفي الأساس: خنث له بأنفه، كأنه يهزأ به. خنث فم  السقاء  : ثنى فاه و  كسره إلى خارج، فشرب منه، كاختنثه  ، وإن كسره إلى داخل فقد قبعه. وانخنثت القربة: تثنت. وخنثها يخنثها خنثا، فانخنثت، وخنثها واختنثها، وفي الحديث  أنه، صلى الله عليه وسلم، نهى عن اختناث الأسقية  . وقال الليث: خنثت السقاء والجوالق، إذا عطفته. وقال غيره: يقال: خنث سقاءه: ثنى فاه فأخرج أدمته، وهي الداخلة، وروى عن ابن عمر  أنه كان يشرب من الإداوة ولا يختنثها، ويسميها نفعة  سماها بالمرة من النفع، ولم يصرفها للعلمية والتأنيث. وقيل: خنث فم السقاء، إذا قلب فمه داخلا كان أو خارجا، وكل قلب يقال له: خنث. وأصل الاختناث التكسر والتثنى. منه  الخنثى  سميت المرأة، لكونها لينة تتثنى، وهو الذي لا يخلص لذكر ولا أنثى، وجعله كراع وصفا، فقال: رجل خنثى: له ما للذكر والأنثى. وقيل: الخنثى:  من له ما للرجال والنساء جميعا  . وفي المصباح: هو الذي خلق له فرج الرجل وفرج المرأة. قال شيخنا: وعند الفقهاء: هو من له ما لهمان أو من عدم الفرجين معا، فإنهم قالوا: إنه خنثى، وبعضهم قال الخنثى حقيقة من له فرجان، ومن لا فرج له بالكلية ألحق بالخنثى في أحكامه، فهو خنثى مجازا، فتأمل. خناثي  كحبالي، و  خناث مثل  إناث  ، قال:
  لعمرك ما الخناث بنو قشير                      بنسوان يلـدن ولا رجـال الخنثي  :فرس عمرو بن عمرو بن عدس، كزفر، طلبه عليها مرداس بن أبي عامر السلمي يوم جبلة، ففات، فقال مرداس:

  تمطت كميت كالهراوة صـلـدم                      بعمرو بن عمرو بعد ما مس باليد
  فلولا مدي الخنثي وطول جرائهـا                      لرحت بطيء المشي غير مقـيد يقال: ألقي الليل أخناثه على الأرض، أي أثناء ظلامه. وطوي الثوب على أخناثه وخناثه،  أخناث الثوب وخناثه  بالكسر  :مطاويه  وكسوره، الواحد خنث، بالكسر. الأخناث  من الدلو: فروغه  ، هكذا في سائر النسخ، والصواب فروغها؛ لأن الدلو مؤمنة في الأفصح، أشار له شيخنا ومثله في لسان العرب والتكملة.  وذو خناثي  ، بالفتح مقصورا  :ع  قال الشاعر يصف ضأنا:
  شد لها الذئب بذي خناثـي                      مسحنكك الظلماء والأملاثا  وخنث بالضم ممنوعة  من الصرف للعلمية والتأنيث  :اسم امرأة  . وفي المثل: أخنث من دلال، وهو من مخانيث المدينة، واسمه ناقد وأخنث من هيت، واخنث من طويس.  وامرأة  خنث، بضمتين، و  مخناث  كمحراب، أي لينة  متكسرة، ويقال لها  أي للمرأة  :يا خناث  كقطام  ، وله: يا خنث  ، كلكع ولكاع.
 ومما يستدرك عليه: الأخناث- بالفتح-: موضع في شعر بعض الأزد، نقله ياقوت

##### Türkçe

**الخنث**، **ككتف**: içinde **انخناث** ve bükülme bulunan (şey); o, gevşek olan, bükülen (şey)dir. **الانحناث**: bükülme ve kırılıp büzülme; bunun adı **الخنث**’tir. Cerîr dedi ki:
  Bana tehdit savuruyorsun, hâlbuki sen **مـجـاشـعـي**’sin;                      **لحية**’nin **خنث**’inde bir çalkantı görüyorum.

Ve adam **خنث** etti, **كفرح** (vezninde), **خنثا** (olarak); o hâlde o **خنث**’tir. Ve sözünde **تخنث** etti. **تخنث الرجل**: **المخنث**’in fiilini yaptı. Ve **تخنث الرجل وغيره**: zayıflıktan düştü. Ve **انخنث**: büküldü ve kırılıp büzüldü; dişi (için) **خنثة**. Âişe’nin hadîsinde: Resûlullah’ı صلى الله عليه وسلم ve vefatını andı; dedi ki: “Hemen kucağımda **فانخنث** etti; ben fark etmedim, tâ ki kabzedildi”; yani büküldü ve kırılıp büzüldü; ölüm anında, صلى الله عليه وسلم, uzuvlarının gevşemesinden. Ve **انخنثت عنقه**: eğildi. **الخنث** (kesre ile): dağınık topluluk; denir ki: “İnsanlardan bir **خنثا** gördüm.” Ve azı dişleri yanında, üstten ve alttan, yanağın iç tarafı; bunu Sâğânî nakletti. Ve **خنثه تخنيثا**: onu büktü; böylece **تخنث**: büküldü. Bundan **المخنث** (gelir); yumuşaklığı ve kırılıp büzülmesi sebebiyle, hem ism-i fâil hem ism-i mef‘ûl sigasıyla ضبط edilmiştir. **المصباح**’ta: ism-i fâil **مخنث** (kesre ile), ism-i mef‘ûl **مخنث**; yani kıyasa göre. Bazı imamlar dedi ki: “Adam sözünü **خنث** etti—teşkîl ile—onu kadınların sözüne yumuşaklık ve incelikle benzettiği zaman”; o hâlde adam **مخنث** (kesre ile)dir. Şeyhimiz dedi ki: “Buhârî şerhlerinin bazısında gördüm ki **المخنث**’ten murad, uzuvları kırılıp büzülen, bükülme ve kırılıp büzülmede ve sözde kadınlara benzeyen ise, o **النون**’un fethi ve kesriyle olur; ama murad, fuhşu yapan ise, ancak fetih iledir.” Sonra dedi ki: “Görünen o ki, **المصباح**’ta naklettiği bu tür sözden fıkıh çıkarmış ve almıştır; yoksa fuhş fiili olan **التخنيث**’i Araplar bilmez; onların sözlerinin hiçbirinde yoktur; hadîsten kastedilen de değildir.” Bitti. Ve ona denir: yani **للمخنث**’e, doğru olan üzere, **خناثة** (damme ile); Sâğânî onu böyle ضبط etti. Şeyhimiz, **المصباح**’ın takririnden onun kesre ile olduğunu anladı; sanki harfler ve sanatlar (babından) imiş gibi; onun anladığı gibi değildir. Ve **خنيثة** (damme ile), küçültme olarak. Ve **خنثه يخنثه** (kesre ile): onunla alay etti. **الأساس**’ta: “Ona burnuyla **خنث** etti”; sanki onunla alay eder. **خنث فم السقاء**: kırbanın ağzını büktü ve dışa doğru kırdı; böylece ondan içti; **كاختنثه** gibi. Eğer onu içe doğru kırarsa, artık onu **قبعه** etmiştir. Ve **انخنثت القربة**: büküldü. Ve **خنثها يخنثها خنثا**; böylece **فانخنثت**. Ve **خنثها** ve **اختنثها**. Hadîste: o, صلى الله عليه وسلم, **اختناث الأسقية**’yi yasakladı. Leys dedi ki: “**خنثت السقاء والجوالق**: onu büktüğün zaman.” Başkası dedi ki: “Denir ki: **خنث سقاءه**: ağzını büktü de derisini çıkardı; o, içte olanıdır.” İbn Ömer’den rivayet edildi ki: o, **الإداوة**’den içerdi ve onu **يختنثها** etmezdi; ona **نفعة** adını verirdi; onu, faydadan bir kere (anlamındaki) isimle adlandırdı; ilmiyye ve te’nîs sebebiyle onu sarf etmedi. Ve denildi ki: **خنث فم السقاء**: ağzını, içe olsun dışa olsun, çevirdiği zaman; her çevirme için **خنث** denir. **الاختناث**’ın aslı kırılıp büzülme ve bükülmedir. Bundan **الخنثى**: kadına ad verilmiştir; yumuşak olup büküldüğü için. Ve o, ne erkeğe ne dişiye tam olarak bağlanmayan kimsedir. Kurâ‘ onu sıfat yaptı; dedi ki: “**رجل خنثى**: onda erkek ve dişinin (özellikleri) vardır.” Ve denildi ki: **الخنثى**: erkeklerin ve kadınların her ikisinin (organları) bulunan kimsedir. **المصباح**’ta: o, kendisi için erkeğin ferci ve kadının ferci yaratılmış olandır. Şeyhimiz dedi ki: “Fukahâ nezdinde: iki ferci olan yahut iki ferci de bulunmayan kimsedir; çünkü onlar dediler ki: o **خنثى**’dır. Bazıları dedi ki: **الخنثى** hakikaten iki ferci olandır; bütünüyle ferci olmayan ise hükümlerinde **الخنثى**’ya ilhak edilir; o, mecazen **خنثى**’dır; düşün.” **خناثي** **كحبالي**; ve **خناث** tıpkı **إناث** gibi. Dedi ki:
  Ömrüne yemin olsun, **الخناث** (olanlar) **بنو قشير** değildir;                      doğuran kadınlarla da değildirler, **الخنثي** erkekleri de değildir.

**الخنثي**: Amr b. Amr b. ‘Ads’ın atı; **كزفر** (vezninde). Cebele günü Mirdâs b. Ebî ‘Âmir es-Sülemî onu onun üzerinde istedi; fakat kaçırdı. Mirdâs dedi ki:

  Kızıl (at) gerindi; kalın bir sopaya benzer, sert;                      Amr b. Amr ile, el değdikten sonra.
  Eğer **الخنثي**’nin uzanışı ve koşuşunun uzunluğu olmasaydı,                      ağır yürüyüşlü, bağlanmamış olarak dönerdim.

Denir ki: “Gece, yere **أخناثه**’ni attı”; yani karanlığının ortaları. Ve elbise **أخناثه** ve **خناثه** üzerine katlandı. **أخناث الثوب وخناثه** (kesre ile): onun kıvrımları ve kırışıkları; tekili **خنث** (kesre ile). **الأخناث** (kova için): onun **فروغه**; bütün nüshalarda böyledir; doğrusu **فروغها**’dır; çünkü kova en fasihte müennestir; Şeyhimiz buna işaret etti; bunun benzeri **لسان العرب** ve **التكملة**’dedir. Ve **ذو خناثي** (fetih ile, maksûr): **ع**. Şair, koyunları vasfederek dedi ki:
  Kurt, **بذي خناثـي** ile ona saldırdı;                      karanlık ve düz yerler onu sürterken.

Ve **خنث** (damme ile), ilmiyye ve te’nîs sebebiyle gayr-i munsarif: bir kadının adıdır. Meselde: “**دلال**’dan daha **أخنث**”; o, Medine’nin **مخانيث**’indendir; adı **ناقد**’dir. Ve “**هيت**’ten daha **أخنث**”; ve “**طويس**’ten daha **اخنث**.” Ve bir kadın: **خنث** (iki damme ile). Ve **مخناث** **كمحراب**: yani yumuşak, kırılıp büzülen. Ve ona denir, yani kadına: “**يا خناث** **كقطام**”; ve ona: “**يا خنث**”, **كلكع** ve **لكاع** gibi.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **الأخناث** (fetih ile): Ezd’den bazısının şiirinde bir yer adı; Yâkût onu nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَنَثَ
1 خَنَثَ خنث , (Lth, L,) aor. خَنِثَ , inf. n. خَنْثٌ, (L,) He folded, or doubled, a skin for water or milk, and a sack. (Lth, L.) And خَنَثَ السِّقَآءَ, (S, A, Mgh, K, TA,) and فَمَ السِّقَآءِ, (A, TA,) and السقآءِ ↓ اختنث, (S, A, * Mgh, K,) He doubled the skin, (S, K,) or the mouth of the skin, (A, Mgh, TA,) outwards, (S, A, Mgh, K,) or inside-out, (TA,) and drank from it; (S, Mgh, K;) the doing of which is forbidden (Mgh, TA) by Mo- hammad: (TA:) when you double it inwards, you say, قَبَعْتُهُ: (S, A, Mgh:) or خَنَثَ فَمَ السِّقَآءِ signifies he turned the mouth of the skin outsidein or inside-out: and خَنْثٌ signifies any kind of inverting, or turning upside-down or inside-out or the like. (TA.) ― -b2- [Hence, app.,] خَنَثَ لَهُ بِأَنْفِهِ [He contracted his nose at him]; as though he mocked at, scoffed at, derided, or ridiculed, him: so in the A: but in the K, خَنَثَهُ, aor. خَنِثَ , he mocked at, scoffed at, derided, or ridiculed, him. (TA.) -A2- خَنَثٌ, aor. خَنَثَ , (L, Msb, K,) inf. n. خَنَثٌ; (A, Msb, TA;) and ↓ انخث, (S, A, L, Msb, K,) and ↓ تخنّث; (A, L, K;) He (a man, L) affected a bending, or an inclining of his body, from side to side, and languor, or languidness; or he became bent and languid; syn. تَثَنَّى وَتَكَسَّرَ: (S, A, L, K:) [or he was, or became, flaccid, or flabby, and affected a bending, or an inclining of his body, from side to side: (see خَنِثٌ:) or he was, or became, effeminate: (see خُنْثٌ:)] or he was, or became, soft, delicate, tender, flabby, lax, or limber, and affected languor, or languidness; expl. by كَانَ فِيهِ لِينٌ وَتَكَسُّرٌ. (Msb.) 'ءïsheh, describing the death of Mohammad, says, ↓ اِنْخَنَثَ فِى حَجْرِى, meaning He became bent and languid (اِنْثَنَى وَتَكَسَّرَ), by reason of the flaccidness of his limbs, in my bosom. (TA.)

خنّثهُ
2 خنّثهُ خنث خنثه خنثة , (S, K,) inf. n. تَخْنِيثٌ, (K,) He bent it; (S, K;) namely, a thing. (S.) Hence the epithet مُخَنَّثٌ. (S, K.) ― -b2- He made him to be, or become, such as is termed خَنِثٌ. (Msb.) ― -b3- خنّث كَلَامَهُ He made his speech like that of women, in softness and gentleness: so some say. (Msb.) -A2- تَخْنِيثٌ also signifies The doing what is excessively foul, or obscene; [i. e. the acting the part of a catamite;] but this meaning was unknown to the Arabs [of the classical ages]. (MF.)

تخنّث
5 تخنّث تخنث خنث It (a thing, S) bent, or became bent. (S, K.) ― -b2- Also i. q. خَنِثَ, q. v. (A, * L, K.) And He (a man) acted in the manner of the مُخِنَّث [or effeminate, &c.]. (TA.) [He became a مُخَنَّث: used in this sense in the S and K in art. طوس.] And تخنّث فِى كَلَامِهِ [He was soft, or effeminate, in his speech]. (S, Mgh.) ― -b3- He (a man &c.) fell down by reason of weakness. (TA.)

انخنثت القِرْبَةُ
7 انخنثت القِرْبَةُ انخنثت القربه انخنثت القربة The water-skin became folded, or doubled. (L.) ― -b2- انخنثت عُنُقُهُ His neck inclined, or bent. (TA.) ― -b3- See also 1, in two places.

8 اـِخْتَنَثَ see 1, second sentence.

خُنْثٌ
خُنْثٌ خنث a subst. from اِنْخَنَثَ [An affectation of a bending, or of an inclining of the body, from side to side, and of languor, or languidness; or a bending and languidness: or flaccidity or flabbiness, and an affectation of a bending, or of an inclining of the body, from side to side: or effeminacy: or softness, delicacy, tenderness, flabbiness, laxness, or limberness, and an affectation of languor, or languidness]: (S, L:) as also ↓ خِنَاثَةٌ. (Msb.) Jereer says,
أَتُوعِدُنِى وَ أَنْتَ مُجَاشِعِىٌّ
أَرَى فِى خُنْثِ لِحْيَتِكَ اضْطِرَابَا
[Dost thou threaten me, thou being a Mujلshi'ee? I see, in the softness and weakness of thy beard, or in the bending and languidness, or the effeminacy, of thy person, (for the beard is sometimes, by a synecdoche, put for the whole person,) an evidence of unsoundness, uncompactness, or weakness]. (S.)

خِنْثٌ
خِنْثٌ خنث , with kesr, sing. of أَخْنَاثٌ and خِنَاثٌ, (TA,) which signify The creases, or places of folding, of a garment, or piece of cloth. (K, TA.) You say, طَوَى الثَّوْبَ عَلَى أَخْنَاثِهِ and خِنَاثِهِ He folded the garment, or piece of cloth, at its creases. (TA.) And [hence,] أَلْقَى اللَّيْلُ أَخْنَاثَةُ عَلَى الأَرْضِ (assumed tropical:) The night cast the folds of its darkness upon the earth. (TA.) ― -b2- Also the former pl., (TA,) and the latter also, (K,) The parts of the دَلْو [or bucket] whence the water pours forth, between the عَرَاقِى. (K, TA.) ― -b3- The sing. also signifies The interior of the part of the cheek by the side of the mouth, next the molar teeth, (K, TA,) above and below. (TA.) ― -b4- And A company in a state of dispersion. (K.)

خَنِثٌ
خَنِثٌ خنث One in whom is an affectation of a bending, or of an inclining of the body, from side to side, and of languor, or languidness; or in whom is a bending and languidness; expl. by مَنْ فِيهِ تَثَنٍّ وَتَكَسُّرٌ: (A, L, K:) or flaccid, or flabby, and affecting a bending, or an inclining of the body, from side to side: (S:) [or effeminate; like مُخَنَّثٌ]: or one in whom is softness, delicacy, tenderness, flabbiness, laxness, or limberness, and an affectation of languor, or languidness: (Msb:) fem. with ة. (TA.) And ↓ خُنُثٌ (TA) and ↓ مِخْنَاثٌ, (K,) applied to a woman, (K, TA,) Soft, delicate, tender, flabby, lax, or limber, (TA,) and affecting languor, or languid- ness: (K, TA:) pl. of the latter مَخَانِيثُ. (TA.) One says to such a woman, ↓ يَاخَنَاثِ, (K,) [indecl.,] like قَطَامِ; (TA;) and to a man [of the same description], ↓ يَا خُنَثُ. (K.)

يَا خُنَثُ
يَا خُنَثُ يا خنث : see the next preceding paragraph.

خُنُثٌ
خُنُثٌ خنث : see the next preceding paragraph.

خُنْثَى
خُنْثَى خنث خنثى خنثي خنثيي [A hermaphrodite;] one who has what is proper to the male and what is proper to the female: Kr makes it an epithet, and says رَجُلٌ خُنْثَى; (TA;) one who has what is proper to men and what is proper to women, (S, Mgh, K,) together; (S, K;) one who has, by creation, the anterior pudendum of a man and that of a woman: (Msb:) in the language of the lawyers, one who has what are proper to both sexes; or who has neither that of a man nor that of a woman: but some of them say that the former meaning is the proper one; and that he who has no external organ of generation is adjoined to the class of the خنثى as being subject to the same special laws: (MF, TA:) the pl. is خَنَاثَى (S, Mgh, Msb, K) and خِنَاثٌ. (Msb, K.) -A2- Also The plant called بَرْوَاقٌ [i. e. the asphodel]. (K in art. برق.)

يَا خَنَاثِ
يَا خَنَاثِ يا خناث : see خَنِتٌ.

خَنِيثٌ
خَنِيثٌ خنيث A skin of the kind called قِرْبَة folded, or doubled. (L.)

خُنَاثَةُ
خُنَاثَةُ خناثه خناثة خنثى : see مُخَنَّثٌ.

خِنَاثَةٌ
خِنَاثَةٌ خناثه خناثة خنثى : see خُنْثٌ.

حُنَيْثَةُ
حُنَيْثَةُ حنيثه حنيثة : see مُخَنَّتُ.

أَخْنَثُ مِنْ دَلَالِ
أَخْنَثُ مِنْ دَلَالِ ذ [More effeminate, or more incapable of venery, than Delلl]: a prov. (S, TA.) Delلl was a certain man of El-Medeeneh, (TA,) who was made a eunuch, together with several other مُخَنَّثُون. (TA in art. دل. [See Freytag's Arab. Prov. i. 451; where the name is erroneously written دَلَّال.])

مُخَنَّثٌ
مُخَنَّثٌ مخنث , from خَنَّثَ “he bent,” (S, K,) because of his softness, delicacy, tenderness, flabbiness, laxness, or limberness, and affectation of languor, or languidness; (TA;) or from خُنْثَى; (Kh, JK, MS;) An effeminate man; (T in art. انث, and TA;) one who resembles a woman in gentleness, and in softness of speech, and in an affectation of languor of the limbs: (TA voce مُؤَنَّثٌ, q. v.: [see also خَنِثٌ:]) it is written thus and ↓ مُخَنِّثٌ: (TA:) this latter is explained by some as meaning one who makes his speech like that of women, in softness and gentleness: (Msb, TA:) it is also said that both these epithets are used to signify one who affects languor, or languidness, of the limbs; one who makes himself like women in the bending of himself, and in affecting languor, or languidness, and in speech: but that one uses the latter epithet only when he means one who does what is excessively foul, or obscene; [i. e. a catamite; though this is a meaning often borne by the former also;] notwithstanding that تَخْنِيثٌ, as signifying the “committing such an action,” was unknown to the Arabs [of the classical ages], and is not found in their language: (MF, TA:) [often, also,] the former epithet signifies a man incapable of venery: (MA:) it is said in a trad. that they used to reckon the مخنّث as one of those having no need of نِكَاح. (TA in art. ارب.) The مُخَنَّث is also called ↓ خُنَاثَةُ and ↓ خُنَيْثَةُ [each imperfectly decl.]. (K, TA.)

مُخَنِّثٌ
مُخَنِّثٌ مخنث : see what next precedes.

مِخْنَاثٌ
مِخْنَاثٌ مخناث : see خَنِثٌ.

##### Türkçe

خَنَثَ
1 **خَنَثَ** **خنث** , (Lth, L,) muzâri‘ı **خَنِثَ** , mastarı **خَنْثٌ**, (L,) O, su veya süt için bir tulumu ve bir çuvalı katladı yahut ikiye katladı. (Lth, L.) Ve **خَنَثَ السِّقَآءَ**, (S, A, Mgh, K, TA,) ve **فَمَ السِّقَآءِ**, (A, TA,) ve **السقآءِ** ↓ **اختنث**, (S, A, * Mgh, K,) O, tulumu, (S, K,) yahut tulumun ağzını, (A, Mgh, TA,) dışa doğru, (S, A, Mgh, K,) yahut tersyüz ederek, (TA,) ikiye katladı ve ondan içti; (S, Mgh, K;) bunun yapılması Muhammed tarafından yasaklanmıştır; (Mgh, TA) (TA:) onu içe doğru katladığında, **قَبَعْتُهُ** dersin: (S, A, Mgh:) yahut **خَنَثَ فَمَ السِّقَآءِ** tulumun ağzını dıştan içe yahut tersyüz çevirdi demektir: ve **خَنْثٌ** her türlü ters çevirme, yahut başaşağı etme veya tersyüz etme yahut benzeri demektir. (TA.) ― -b2- [Bundan, görünüşe göre,] **خَنَثَ لَهُ بِأَنْفِهِ** [Ona karşı burnunu büktü]; sanki onunla alay etti, istihza etti, küçümsedi yahut onu gülünç etti: A’da böyledir: fakat K’da, **خَنَثَهُ**, muzâri‘ı **خَنِثَ** , o, onunla alay etti, istihza etti, küçümsedi yahut onu gülünç etti. (TA.) -A2- **خَنَثٌ**, muzâri‘ı **خَنَثَ** , (L, Msb, K,) mastarı **خَنَثٌ**; (A, Msb, TA;) ve ↓ **انخث**, (S, A, L, Msb, K,) ve ↓ **تخنّث**; (A, L, K;) O (bir erkek, L) bedenini sağa sola doğru eğip bükmeyi ve gevşekliği yahut gevşeklik hâlini takındı; yahut eğildi ve gevşedi; eşanlamlısı **تَثَنَّى وَتَكَسَّرَ**: (S, A, L, K:) [yahut o, gevşek yahut sarkık idi yahut oldu ve bedenini sağa sola doğru eğip bükmeyi takındı: (bk. **خَنِثٌ**:) yahut o, kadınsı idi yahut oldu: (bk. **خُنْثٌ**:)] yahut o, yumuşak, nazik, ince, sarkık, gevşek yahut esnek idi yahut oldu ve gevşekliği yahut gevşeklik hâlini takındı; **كَانَ فِيهِ لِينٌ وَتَكَسُّرٌ** ile açıklanmıştır. (Msb.) ‘Âişe, Muhammed’in ölümünü tasvir ederken, ↓ **اِنْخَنَثَ فِى حَجْرِى** der; bunun manası, uzuvlarının gevşekliği sebebiyle, benim bağrımda eğildi ve gevşedi (**اِنْثَنَى وَتَكَسَّرَ**) demektir. (TA.)

خنّثهُ
2 **خنّثهُ** **خنث** **خنثه** **خنثة** , (S, K,) mastarı **تَخْنِيثٌ**, (K,) O, onu eğdi; (S, K;) yani bir şeyi. (S.) Buradan sıfat **مُخَنَّثٌ**. (S, K.) ― -b2- O, onu **خَنِثٌ** diye adlandırılan türden yaptı yahut o hâle getirdi. (Msb.) ― -b3- **خنّث كَلَامَهُ** O, sözünü yumuşaklık ve nezakette kadınların sözü gibi yaptı: bazıları böyle der. (Msb.) -A2- **تَخْنِيثٌ** ayrıca, aşırı derecede çirkin yahut müstehcen olanı yapma demektir; [yani oğlancılık rolünü icra etme;] fakat bu mana Araplara [klasik çağlarda] meçhuldü. (MF.)

تخنّث
5 **تخنّث** **تخنث** **خنث** O (bir şey, S) eğildi yahut eğilmiş oldu. (S, K.) ― -b2- Ayrıca **خَنِثَ** ile aynı manadadır, bk. o. (A, * L, K.) Ve O (bir erkek) **مُخِنَّث**’in [yahut kadınsı vb.] tarzında davrandı. (TA.) [O, bir **مُخَنَّثٌ** oldu: bu manada S ve K’da, طوس maddesinde kullanılmıştır.] Ve **تخنّث فِى كَلَامِهِ** [O, konuşmasında yumuşak yahut kadınsı oldu]. (S, Mgh.) ― -b3- O (bir erkek vb.) zayıflık sebebiyle yere düştü. (TA.)

انخنثت القِرْبَةُ
7 **انخنثت القِرْبَةُ** **انخنثت القربه** **انخنثت القربة** Su tulumu katlandı yahut ikiye katlandı. (L.) ― -b2- **انخنثت عُنُقُهُ** Onun boynu yana eğildi yahut büküldü. (TA.) ― -b3- Ayrıca 1’e, iki yerde, bak.

8 **اـِخْتَنَثَ** 1’e bak, ikinci cümle.

خُنْثٌ
**خُنْثٌ** **خنث** **اِنْخَنَثَ**’tan bir isimdir [bedeni sağa sola doğru eğip bükmeyi ve gevşekliği yahut gevşeklik hâlini takınma; yahut eğilme ve gevşeklik: yahut gevşeklik yahut sarkıklık ve bedeni sağa sola doğru eğip bükmeyi takınma: yahut kadınsılık: yahut yumuşaklık, naziklik, incelik, sarkıklık, gevşeklik yahut esneklik ve gevşekliği yahut gevşeklik hâlini takınma]: (S, L:) bunun gibi ↓ **خِنَاثَةٌ**. (Msb.) Cerîr der ki,
أَتُوعِدُنِى وَ أَنْتَ مُجَاشِعِىٌّ
أَرَى فِى خُنْثِ لِحْيَتِكَ اضْطِرَابَا
[Sen beni tehdit mi ediyorsun, sen bir Mücâşi‘î iken? Sakalının yumuşaklığında ve zayıflığında, yahut şahsının eğilip gevşekliğinde, yahut kadınsılığında, (zira sakal bazen mecaz-ı mürsel ile bütün şahıs yerine konur,) sağlam olmamaya, derli toplu olmamaya yahut zayıflığa bir delil görüyorum]. (S.)

خِنْثٌ
**خِنْثٌ** **خنث** , kesre ile, **أَخْنَاثٌ** ve **خِنَاثٌ**’ın tekilidir, (TA,) bunlar bir elbisenin yahut kumaş parçasının kırışıkları, yahut kat yerleri demektir. (K, TA.) Şöyle dersin: **طَوَى الثَّوْبَ عَلَى أَخْنَاثِهِ** ve **خِنَاثِهِ** O, elbiseyi yahut kumaş parçasını kırışıklarının üzerinde katladı. (TA.) Ve [bundan,] **أَلْقَى اللَّيْلُ أَخْنَاثَةُ عَلَى الأَرْضِ** (mecaz kabul edilerek:) Gece, karanlığının kıvrımlarını yer üzerine attı. (TA.) ― -b2- Ayrıca önceki çoğul, (TA,) ve sonraki de, (K,) **دَلْو**’un [yahut kovanın] **عَرَاقِى**’ler arasından suyun döküldüğü kısımlarıdır. (K, TA.) ― -b3- Tekil ayrıca, azı dişlerinin yanında, ağzın yan tarafındaki yanağın kısmının iç tarafı demektir, (K, TA,) üstte ve altta. (TA.) ― -b4- Ve dağınıklık hâlinde bir topluluk. (K.)

خَنِثٌ
**خَنِثٌ** **خنث** Bedeni sağa sola doğru eğip bükmeyi ve gevşekliği yahut gevşeklik hâlini takınma bulunan kimse; yahut kendisinde eğilme ve gevşeklik bulunan kimse; **مَنْ فِيهِ تَثَنٍّ وَتَكَسُّرٌ** ile açıklanmıştır: (A, L, K:) yahut gevşek yahut sarkık olup bedeni sağa sola doğru eğip bükmeyi takınan: (S:) [yahut kadınsı; **مُخَنَّثٌ** gibi]: yahut kendisinde yumuşaklık, naziklik, incelik, sarkıklık, gevşeklik yahut esneklik ve gevşekliği yahut gevşeklik hâlini takınma bulunan kimse: (Msb:) dişili ة ile. (TA.) Ve ↓ **خُنُثٌ** (TA) ve ↓ **مِخْنَاثٌ**, (K,) bir kadına nispetle, (K, TA,) yumuşak, nazik, ince, sarkık, gevşek yahut esnek, (TA,) ve gevşekliği yahut gevşeklik hâlini takınan: (K, TA:) sonuncusunun çoğulu **مَخَانِيثُ**. (TA.) Böyle bir kadına, ↓ **يَاخَنَاثِ**, (K,) [gayr-i munsarif,] **قَطَامِ** gibi; (TA;) ve [aynı vasıfta] bir erkeğe, ↓ **يَا خُنَثُ** dersin. (K.)

يَا خُنَثُ
**يَا خُنَثُ** **يا خنث** : bir önceki paragrafa bak.

خُنُثٌ
**خُنُثٌ** **خنث** : bir önceki paragrafa bak.

خُنْثَى
**خُنْثَى** **خنث** **خنثى** **خنثي** **خنثيي** [Hünsâ;] erkekte olanı ve kadında olanı bulunan kimse: Kr bunu bir sıfat yapar ve **رَجُلٌ خُنْثَى** der; (TA;) erkeklere mahsus olanı ve kadınlara mahsus olanı, (S, Mgh, K,) birlikte, (S, K,) bulunan kimse; yaratılışça bir erkeğin ön avret yeri ile bir kadınınkini bulunan kimse: (Msb:) fakihlerin dilinde, iki cinse de mahsus olanı bulunan; yahut ne erkeğin ne kadının olanı bulunan kimse: fakat onlardan bazıları, önceki mananın asıl olan olduğunu söyler; ve dış üreme organı olmayan kimsenin, aynı özel hükümlere tâbi olması sebebiyle **خنثى** sınıfına ilhak edildiğini söyler: (MF, TA:) çoğulu **خَنَاثَى** (S, Mgh, Msb, K) ve **خِنَاثٌ**’dır. (Msb, K.) -A2- Ayrıca **بَرْوَاقٌ** denilen bitkidir [yani asfodel]. (K, برق maddesinde.)

يَا خَنَاثِ
**يَا خَنَاثِ** **يا خناث** : **خَنِتٌ**’e bak.

خَنِيثٌ
**خَنِيثٌ** **خنيث** **قِرْبَة** denilen türden, katlanmış yahut ikiye katlanmış bir tulum. (L.)

خُنَاثَةُ
**خُنَاثَةُ** **خناثه** **خناثة** **خنثى** : **مُخَنَّثٌ**’e bak.

خِنَاثَةٌ
**خِنَاثَةٌ** **خناثه** **خناثة** **خنثى** : **خُنْثٌ**’e bak.

حُنَيْثَةُ
**حُنَيْثَةُ** **حنيثه** **حنيثة** : **مُخَنَّتُ**’e bak.

أَخْنَثُ مِنْ دَلَالِ
**أَخْنَثُ مِنْ دَلَالِ** **ذ** [Delâl’den daha kadınsı, yahut cinsel birleşmeye daha âciz]: bir darb-ı meseldir. (S, TA.) Delâl, Medine’den bir adam idi, (TA,) birkaç başka **مُخَنَّثُون** ile birlikte hadım edilmişti. (TA, دل maddesinde. [Freytag’ın Arab. Prov. i. 451’ine bak; orada isim yanlışlıkla **دَلَّال** yazılmıştır.])

مُخَنَّثٌ
**مُخَنَّثٌ** **مخنث** , **خَنَّثَ** “o eğdi”den, (S, K,) yumuşaklığı, nazikliği, inceliği, sarkıklığı, gevşekliği yahut esnekliği ve gevşekliği yahut gevşeklik hâlini takınması sebebiyle; (TA;) yahut **خُنْثَى**’dan; (Kh, JK, MS;) Kadınsı bir erkek; (T, انث maddesinde, ve TA;) nezakette, sözün yumuşaklığında ve uzuvlarda gevşekliği yahut gevşeklik hâlini takınmada kadına benzeyen kimse: (TA, **مُؤَنَّثٌ** maddesinde, bk. o: [ayrıca **خَنِثٌ**’e de bak:]) böyle yazılır ve ↓ **مُخَنِّثٌ**: (TA:) bu sonuncusu, bazılarınca, sözünü yumuşaklık ve nezakette kadınların sözü gibi yapan kimse diye açıklanır: (Msb, TA:) ayrıca, bu iki sıfatın da, uzuvlarda gevşekliği yahut gevşeklik hâlini takınan; kendini eğilip bükmede ve gevşekliği yahut gevşeklik hâlini takınmada ve konuşmada kadınlara benzeten kimse manasında kullanıldığı söylenmiştir: fakat aşırı derecede çirkin yahut müstehcen olanı yapan kimseyi kastettiğinde yalnız sonuncu sıfatı kullandığı; [yani oğlancı; gerçi bu mana çoğu kez birincinin de taşıdığı bir manadır;] buna rağmen, “böyle bir fiili işleme” manasında **تَخْنِيثٌ**, Araplara [klasik çağlarda] meçhuldür ve onların dilinde bulunmaz: (MF, TA:) [çoğu kez de,] birinci sıfat, cinsel birleşmeye âciz bir erkek manasına gelir: (MA:) bir rivayette, onların **مخنّث**’i **نِكَاح**’a ihtiyacı olmayanlardan biri saydıkları söylenmiştir. (TA, ارب maddesinde.) **مُخَنَّث** ayrıca ↓ **خُنَاثَةُ** ve ↓ **خُنَيْثَةُ** diye de adlandırılır [her biri gayr-i munsarif]. (K, TA.)

مُخَنِّثٌ
**مُخَنِّثٌ** **مخنث** : bir önce gelene bak.

مِخْنَاثٌ
**مِخْنَاثٌ** **مخناث** : **خَنِثٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَنَثَ
خَنَثَ I ( n. ac. خَنْث 1 ),
a.  Folded, doubled.

خَنِثَ
خَنِثَ A ( n. ac. خَنَث 4 ),
a.  Was bent, doubled up.

b.  Was languid; was effeminate.

خَنَّثَ
خَنَّثَ II ,
a.  Bent, doubled up.

b.  Rendered effeminate.

c.  Spoilt ( child ).

تَخَنَّثَ
تَخَنَّثَ V ,
a.  Was bent, doubled up.

b.  Was languid; was effeminate.

c.  Was spoilt, badly brought up ( child ).

اِخْتَنَثَ
اِخْتَنَثَ VIII ,
a.  Was folded, doubled: was bent.

خِنْث
خِنْث 2 , ( pl. خِنَاْث 23 ,  أَخْنَاْث 38 ),
a.  Fold, crease.

خُنْث
خُنْث 3 ,
a.  Languor, listlessness; effeminacy.

خُنْثَى
خُنْثَى 3ya , ( pl. خَنَاْثَى 22ya ,  خِنَاْث 23 ),
a.  Hermaphrodite.

b.  Asphodel ( plant ).

خَنِث
خَنِث 5 ,
a.  Feeble, languid, listless.

b.  Effeminate.

c.  Spoilt ( child ).

خُِنْثُِر
خُِنْثُِر
a.  Remnants, refuse, rubbish.

##### Türkçe

خَنَثَ
خَنَثَ I ( n. ac. **خَنْث** 1 ),
a. Katladı, ikiye katladı.

خَنِثَ
خَنِثَ A ( n. ac. **خَنَث** 4 ),
a. Eğildi, ikiye katlandı.

b. Bitkin oldu; kadınsı oldu.

خَنَّثَ
خَنَّثَ II ,
a. Eğdi, ikiye katladı.

b. Kadınsı kıldı.

c. Şımarttı ( çocuk ).

تَخَنَّثَ
تَخَنَّثَ V ,
a. Eğildi, ikiye katlandı.

b. Bitkin oldu; kadınsı oldu.

c. Şımartılmış oldu, kötü yetiştirilmiş oldu ( çocuk ).

اِخْتَنَثَ
اِخْتَنَثَ VIII ,
a. Katlandı, ikiye katlandı: eğildi.

خِنْث
**خِنْث** 2 , ( pl. **خِنَاْث** 23 ,  **أَخْنَاْث** 38 ),
a. Kıvrım, kırışık.

خُنْث
**خُنْث** 3 ,
a. Bitkinlik, halsizlik; kadınsılık.

خُنْثَى
**خُنْثَى** 3ya , ( pl. **خَنَاْثَى** 22ya ,  **خِنَاْث** 23 ),
a. Hünsâ (çift cinsiyetli).

b. Asfodel ( bitki ).

خَنِث
**خَنِث** 5 ,
a. Zayıf, bitkin, halsiz.

b. Kadınsı.

c. Şımartılmış ( çocuk ).

خُِنْثُِر
**خُِنْثُِر**
a. Artıklar, süprüntü, çöp.
