# خنث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خنث

الخُنْثَى: الذي لا يَخْلُصُ لِذَكَرٍ ولا أُنثى، وجعله كُراعٌ وَصْفاً، فقال: رجلٌ خُنْثَى: له ما للذَّكر والأُنثى. والخُنْثَى: الذي له ما للرجال والنساء جميعاً، ولجمع: خَنَاثى، مثلُ الحَبالى، وخِناثٌ؛ قال:لَعَمْرُكَ، ما الخِناثُ بنو قُشَيْرٍ
بنِسْوانٍ يَلِدْنَ، ولا رِجالِ
والانْخِناثُ: التَثَنِّي والتَّكَسُّر.
وخَنِثَ الرجلُ خَنَثاً، فهو خَنِثٌ، وتَخَنَّثَ، وانْخَنَثَ: تَثَنَّى وتَكَسَّرَ، والأُنثى خَنِثَةٌ. وخَنَّثْتُ الشيءَ فتَخَنَّثَ أَي عَطَّفْتُه فتَعَطُّفَ؛ والمُخَنَّثُ من ذلك للِينهِ وتَكَسُّره، وهو الانْخِناثُ؛ والاسم الخُنْثُ؛ قال جرير:
أَتُوْعِدُني، وأَنتَ مُجاشِعيٌّ،
أَرَى في خُنْثِ لِحْيَتِك اضْطِرابا؟
وتَخَنَّثَ في كلامه. ويقال للمُخَنَّثِ: خُناثَةُ، وخُنَيْثةُ. وتَخَنَّثَ الرّجُلُ إِذا فَعَل فِعْلَ المُخَنَّثِ؛ وقيل: المُخَنَّثُ الذي يَفْعَلُ فِعْلَ الخَناثى، وامرأَة خُنُثٌ ومِخْناثٌ. ويقال للذَّكر: يا خُنَثُ وللأُنثى: يا خَنَاثِ مثل لُكَعَ ولَكَاعِ.
وانْخَنَثَتِ القِرْبةُ: تَثَنَّتْ؛ وخَنَثَها يَخْنِثُها خَنْثاً فانْخَنَثَتْ، وخَنَّثَها، واخْتَنَثَها: ثَنى فاها إِلى خارج فشَرِبَ منه، وإن كَسَرْتَه إِلى داخل، فقد قَبَعْتَه. وفي الحديث: أَنه، صلى الله عليه وسلم، نهى عن اخْتِناثِ الأَسْقِيةٍ؛ وتأْويلُ الحديث: أَنَّ الشُّرْب من أَفواهها ربما يُنَتِّنُها، فإِنّ إِدامةَ الشُّرْبِ هكذا، مما يُغَيِّر رِيحَها؛ وقيل: إنه لا يُؤْمَنُ أَن يكون فيها حية أَو شيءٌ من الحَشرات، وقيل: لئلا يَتَرَشَّشَ الماءُ على الشارب، لِسَعَة فَم السِّقاء. قال ابن الأَثير: وقد جاء في حديث آخر اباحتهُ؛ قال: ويحتمل أَن يكون النهيُ خاصّاً بالسقاء الكبير دون الإِداوة. الليث: خَنَثْتُ السِّقاء والجُوالِقَ إِذا عَطَفْتَه. وفي حديث عائشة: أَنها ذَكَرَتْ رسولَ الله، صلى الله عليه وسلم، ووفاتَه قالت: فانْخَنَثَ في حِجْري، فما شَعَرْتُ حتى قُبِضَ، أَي فانْثَنى وانكسر لاسترخاء أَعضائه، صلى الله عليه وسلم، عند الموت. وانْخَنَثَتْ عُنُقُه: مالَتْ، وخَنَثَ سِقاءَه: ثَنى فاه فأَخْرَجَ أَدَمَتَه، وهي الداخلة، والبَشَرَةُ وما يَلي الشعرَ: الخارجةُ. وروي عن ابن عمر: أَنه كان يَشْرَبُ من الإِداوةِ، ولا يَخْتَنِثُها، ويُسَمِّيها نَفْعَةَ؛ سماها بالمَرَّة من النَّفْع، ولم يصرفها للعلمية والتأْنيث؛ وقيل: خَنَثَ فَمَ السِّقاءِ إِذا قَلَبَ فَمه، داخلاً كان أَو خارجاً. وكلُّ قَلْبٍ يقال له: خَنْثٌ. وأَصلُ الاخْتِناثِ: التَّكَسُّرُ والتَّثَنِّي، ومنه سميت المرأَة: خُنْثَى. تقول: إِنها لَيِّنة تَتَثَنَّى.ويقال: أَلْقَى الليلُ أَخْناثَهُ على الأَرض أَي أَثْناءَ ظَلامه؛ وكَوَى الثَّوْبَ على أَخْناثهِ وخِناثهِ أَي على مَطاوِيهِ وكُسُوره، الواحد: خِنْثٌ. وأَخْناثُ الدَّلْو فُرُوغُها، الواحدُ خِنْثٌ؛ والخِنْثُ: باطِنُ الشِّدْق عند الأَضراس، من فوقُ وأَسفلُ. وتَخَنَّثَ الرجلُ وغيره: سَقَطَ من الضَّعْفِ.
وخُنْثُ: اسم امرأَة، لا يُجْرَى.
والخَنِثُ، بكسر النون: المُسْتَرْخي المُتَثَنِّي. وفي المثل: أَخْنَثُ من دَلالٍ.

### Türkçe

**الخُنْثَى**: **ذَكَرٍ**e de **أُنثى**ya da hâlis olmayan (kimse); ve bunu **كُراعٌ** bir vasıf kıldı; şöyle dedi: **رجلٌ خُنْثَى**: onda **الذَّكر** ve **الأُنثى**ya ait olan vardır. Ve **الخُنْثَى**: onda erkeklerin ve kadınların hepsine ait olan bulunan (kimsedir); ve çoğulu: **خَنَاثى**, **الحَبالى** gibi, ve **خِناثٌ**; dedi ki:
“Senin ömrüne yemin olsun, **الخِناثُ** (olanlar) **بنو قُشَيْرٍ** değildir,
kadınlar olarak doğuranlar da değil, erkekler de değil.”

Ve **الانْخِناثُ**: bükülme ve kırılıp yumuşama.

Ve adam **خَنِثَ** **خَنَثاً**; artık o **خَنِثٌ**tir; ve **تَخَنَّثَ**, ve **انْخَنَثَ**: büküldü ve kırılıp yumuşadı; ve dişisi **خَنِثَةٌ**dir. Ve ben şeyi **خَنَّثْتُ** de o **تَخَنَّثَ**; yani onu büktüm de o büküldü; ve **المُخَنَّثُ** bundan, yumuşaklığı ve kırılıp yumuşaması sebebiyledir; ve o **الانْخِناثُ**tır; ve isim **الخُنْثُ**tur; **جرير** dedi:
“Beni mi tehdit ediyorsun, hâlbuki sen **مُجاشِعيٌّ**sin,
Sakalının **خُنْثِ**inde bir çalkantı görüyorum?”

Ve konuşmasında **تَخَنَّثَ**. Ve **المُخَنَّثِ** için denir: **خُناثَةُ**, ve **خُنَيْثةُ**.

Ve adam **تَخَنَّثَ**; **المُخَنَّثِ**in fiilini yaptığı zaman; ve denildi ki: **المُخَنَّثُ** **الخَناثى**nın fiilini yapan kimsedir; ve bir kadın **خُنُثٌ** ve **مِخْناثٌ**. Ve erkeğe denir: **يا خُنَثُ**; ve dişiye: **يا خَنَاثِ**; **لُكَعَ** ve **لَكَاعِ** gibi.

Ve kırba **انْخَنَثَتِ**: büküldü; ve onu **خَنَثَها يَخْنِثُها خَنْثاً** da o **فانْخَنَثَتْ**; ve onu **خَنَّثَها**, ve onu **اخْتَنَثَها**: ağzını dışa doğru büktü de ondan içti; eğer onu içe doğru kırarsan, artık onu **قَبَعْتَه** olursun. Ve hadiste: onun, sallallahu aleyhi ve sellem, **اخْتِناثِ الأَسْقِيةٍ**den nehyettiği (gelmiştir); hadisin te’vili: ağızlarından içmenin belki onları kokutmasıdır; çünkü içmenin böyle sürdürülmesi, kokusunu değiştiren şeylerdendir; ve denildi ki: içinde yılan yahut haşerelerden bir şey bulunması emniyette değildir; ve denildi ki: su, içenin üzerine sıçramasın diye; kırbanın ağzının genişliği sebebiyle. **ابن الأَثير** dedi: başka bir hadiste onun ibahası gelmiştir; dedi: ve nehyin, **السقاء** büyük olana mahsus olup **الإِداوة**ya değil olması muhtemeldir. **الليث**: **خَنَثْتُ السِّقاء** ve **الجُوالِقَ**; onu büktüğüm zaman.

Ve **عائشة** hadîsinde: onun, sallallahu aleyhi ve sellem, Resûlullah’ı ve vefatını zikrettiği; dedi ki: **فانْخَنَثَ في حِجْري**; ben fark etmedim, ta ki kabzedilinceye kadar; yani ölüm anında, sallallahu aleyhi ve sellem, uzuvlarının gevşemesi sebebiyle büküldü ve kırılıp yumuşadı. Ve boynu **انْخَنَثَتْ**: eğildi; ve kırbasını **خَنَثَ**: ağzını büktü de onun **أَدَمَتَه**sini çıkardı; o içte olanıdır; ve **البَشَرَةُ** ve saça bitişik olan: dışta olanıdır. Ve **ابن عمر**’dan rivayet edildi: onun **الإِداوةِ**den içtiği, onu **يَخْتَنِثُها** etmediği, ve ona **نَفْعَةَ** adını verdiği; onu **النَّفْع**dan bir kere (kullanım) ile isimlendirdi, ve onu ilmîlik ve müenneslik sebebiyle gayr-i munsarif kılmadı; ve denildi ki: kırbanın ağzını **خَنَثَ**; ağzını çevirdiği zaman; içe olsun yahut dışa. Ve her çevirme için **خَنْثٌ** denir. Ve **الاخْتِناثِ**ın aslı: kırılıp yumuşama ve bükülmedir; bundan dolayı kadına **خُنْثَى** adı verildi. Dersin ki: o yumuşaktır, bükülür. Ve denilir: gece, yeryüzüne **أَخْناثَهُ**nu attı; yani karanlığının kıvrımlarını. Ve elbiseyi **أَخْناثهِ** ve **خِناثهِ** üzerine ütüledi; yani kıvrımları ve kırışıkları üzerine; teki: **خِنْثٌ**. Ve kovadaki **أَخْناثُ الدَّلْو** onun oluklarıdır; teki **خِنْثٌ**; ve **الخِنْثُ**: azı dişleri yanında, üstten ve alttan, yanağın iç tarafıdır. Ve adam ve başkası **تَخَنَّثَ**: zayıflıktan düştü.

Ve **خُنْثُ**: bir kadının adıdır; i‘rab almaz.

Ve **الخَنِثُ**, **النون**un kesresiyle: gevşek, bükülen. Ve meselde: **أَخْنَثُ** **من دَلالٍ**.
