# خنث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خنث

الخنث، ككتف: من فيه انخناث وتثن  ، وهو المسترخي، المتثنى. والانحناث: التثني والتكسر، والاسم منه الخنث، قال جرير:
  أتوعدني وأنت مـجـاشـعـي                      أرى في خنث لحيتك اضطرابا

   وقد خنث  الرجل  كفرح  خنثا، فهو خنث.  وتخنث  في كلامه. وتخنث الرجل: فعل فعل المخنث. وتخنث الرجل وغيره: سقط من الضعف.  وانخنث:  تثنى وتكسر، والأنثى خنثة. وفي حديث عائشة أنها ذكرت رسول الله صلى الله عليه وسلم، ووفاته، قالت:  فانخنث في حجري، فما شعرت حتى قبض  أي فانثنى وانكسر؛ لاسترخاء أعضائه، صلى الله عليه وسلم، عند الموت. وانخنثت عنقه: مالت. الخنث  بالكسر: الجماعة المتفرقة  ، يقال: رأيت خنثا من الناس.  وباطن الشدق عند الأضراس  من فوق وأسفل، نقله الصاغاني.  وخنثه تخنيثا: عطفه، فتخنث  تعطف،  ومنه المخنث  ، ضبط بصيغة اسم الفاعل واسم المفعول معا؛ للينه وتكسره. وفي المصباح: واسم الفاعل مخنث بالكسر، واسم المفعول مخنث، أي على القياس. وقال بعض الأئمة: خنث الرجل كلامه- بالتثقيل- إذا شبهه بكلام النساء لينا ورخامة، فالرجل مخنث بالكسر. قال شيخنا: ورأيت في بعض شروح البخاري أن المخنث إذا كان المراد منه المتكسر الأعضاء المتشبه بالنساء في الانثناء والتكسر والكلام فهو بفتح النون وكسرها، وأما إذا أريد الذي يفعل الفاحشة، فإنما هو بالفتح فقط، ثم قال: والظاهر أنه تفقه وأخذ من مثل هذا الكلام الذي نقله في المصباح، وإلا فالتخنيث الذي هو فعل الفاحشة لا تعرفه العرب، وليس في شيء من كلامهم، ولا هو المقصود من الحديث، انتهى.  ويقال له:  أي للمخنث  خناثة  بالضم على الصواب، كما ضبطه الصاغاني. وفهم شيخنا من تقرير المصباح أنه بالكسر، كأنها من الحرف والصنائع، وليس كما فهمه،  وخنيثة  بالضم مصغرا.  وخنثه يخنثه  بالكسر  :هزىء به  وفي الأساس: خنث له بأنفه، كأنه يهزأ به. خنث فم  السقاء  : ثنى فاه و  كسره إلى خارج، فشرب منه، كاختنثه  ، وإن كسره إلى داخل فقد قبعه. وانخنثت القربة: تثنت. وخنثها يخنثها خنثا، فانخنثت، وخنثها واختنثها، وفي الحديث  أنه، صلى الله عليه وسلم، نهى عن اختناث الأسقية  . وقال الليث: خنثت السقاء والجوالق، إذا عطفته. وقال غيره: يقال: خنث سقاءه: ثنى فاه فأخرج أدمته، وهي الداخلة، وروى عن ابن عمر  أنه كان يشرب من الإداوة ولا يختنثها، ويسميها نفعة  سماها بالمرة من النفع، ولم يصرفها للعلمية والتأنيث. وقيل: خنث فم السقاء، إذا قلب فمه داخلا كان أو خارجا، وكل قلب يقال له: خنث. وأصل الاختناث التكسر والتثنى. منه  الخنثى  سميت المرأة، لكونها لينة تتثنى، وهو الذي لا يخلص لذكر ولا أنثى، وجعله كراع وصفا، فقال: رجل خنثى: له ما للذكر والأنثى. وقيل: الخنثى:  من له ما للرجال والنساء جميعا  . وفي المصباح: هو الذي خلق له فرج الرجل وفرج المرأة. قال شيخنا: وعند الفقهاء: هو من له ما لهمان أو من عدم الفرجين معا، فإنهم قالوا: إنه خنثى، وبعضهم قال الخنثى حقيقة من له فرجان، ومن لا فرج له بالكلية ألحق بالخنثى في أحكامه، فهو خنثى مجازا، فتأمل. خناثي  كحبالي، و  خناث مثل  إناث  ، قال:
  لعمرك ما الخناث بنو قشير                      بنسوان يلـدن ولا رجـال الخنثي  :فرس عمرو بن عمرو بن عدس، كزفر، طلبه عليها مرداس بن أبي عامر السلمي يوم جبلة، ففات، فقال مرداس:

  تمطت كميت كالهراوة صـلـدم                      بعمرو بن عمرو بعد ما مس باليد
  فلولا مدي الخنثي وطول جرائهـا                      لرحت بطيء المشي غير مقـيد يقال: ألقي الليل أخناثه على الأرض، أي أثناء ظلامه. وطوي الثوب على أخناثه وخناثه،  أخناث الثوب وخناثه  بالكسر  :مطاويه  وكسوره، الواحد خنث، بالكسر. الأخناث  من الدلو: فروغه  ، هكذا في سائر النسخ، والصواب فروغها؛ لأن الدلو مؤمنة في الأفصح، أشار له شيخنا ومثله في لسان العرب والتكملة.  وذو خناثي  ، بالفتح مقصورا  :ع  قال الشاعر يصف ضأنا:
  شد لها الذئب بذي خناثـي                      مسحنكك الظلماء والأملاثا  وخنث بالضم ممنوعة  من الصرف للعلمية والتأنيث  :اسم امرأة  . وفي المثل: أخنث من دلال، وهو من مخانيث المدينة، واسمه ناقد وأخنث من هيت، واخنث من طويس.  وامرأة  خنث، بضمتين، و  مخناث  كمحراب، أي لينة  متكسرة، ويقال لها  أي للمرأة  :يا خناث  كقطام  ، وله: يا خنث  ، كلكع ولكاع.
 ومما يستدرك عليه: الأخناث- بالفتح-: موضع في شعر بعض الأزد، نقله ياقوت

### Türkçe

**الخنث**، **ككتف**: içinde **انخناث** ve bükülme bulunan (şey); o, gevşek olan, bükülen (şey)dir. **الانحناث**: bükülme ve kırılıp büzülme; bunun adı **الخنث**’tir. Cerîr dedi ki:
  Bana tehdit savuruyorsun, hâlbuki sen **مـجـاشـعـي**’sin;                      **لحية**’nin **خنث**’inde bir çalkantı görüyorum.

Ve adam **خنث** etti, **كفرح** (vezninde), **خنثا** (olarak); o hâlde o **خنث**’tir. Ve sözünde **تخنث** etti. **تخنث الرجل**: **المخنث**’in fiilini yaptı. Ve **تخنث الرجل وغيره**: zayıflıktan düştü. Ve **انخنث**: büküldü ve kırılıp büzüldü; dişi (için) **خنثة**. Âişe’nin hadîsinde: Resûlullah’ı صلى الله عليه وسلم ve vefatını andı; dedi ki: “Hemen kucağımda **فانخنث** etti; ben fark etmedim, tâ ki kabzedildi”; yani büküldü ve kırılıp büzüldü; ölüm anında, صلى الله عليه وسلم, uzuvlarının gevşemesinden. Ve **انخنثت عنقه**: eğildi. **الخنث** (kesre ile): dağınık topluluk; denir ki: “İnsanlardan bir **خنثا** gördüm.” Ve azı dişleri yanında, üstten ve alttan, yanağın iç tarafı; bunu Sâğânî nakletti. Ve **خنثه تخنيثا**: onu büktü; böylece **تخنث**: büküldü. Bundan **المخنث** (gelir); yumuşaklığı ve kırılıp büzülmesi sebebiyle, hem ism-i fâil hem ism-i mef‘ûl sigasıyla ضبط edilmiştir. **المصباح**’ta: ism-i fâil **مخنث** (kesre ile), ism-i mef‘ûl **مخنث**; yani kıyasa göre. Bazı imamlar dedi ki: “Adam sözünü **خنث** etti—teşkîl ile—onu kadınların sözüne yumuşaklık ve incelikle benzettiği zaman”; o hâlde adam **مخنث** (kesre ile)dir. Şeyhimiz dedi ki: “Buhârî şerhlerinin bazısında gördüm ki **المخنث**’ten murad, uzuvları kırılıp büzülen, bükülme ve kırılıp büzülmede ve sözde kadınlara benzeyen ise, o **النون**’un fethi ve kesriyle olur; ama murad, fuhşu yapan ise, ancak fetih iledir.” Sonra dedi ki: “Görünen o ki, **المصباح**’ta naklettiği bu tür sözden fıkıh çıkarmış ve almıştır; yoksa fuhş fiili olan **التخنيث**’i Araplar bilmez; onların sözlerinin hiçbirinde yoktur; hadîsten kastedilen de değildir.” Bitti. Ve ona denir: yani **للمخنث**’e, doğru olan üzere, **خناثة** (damme ile); Sâğânî onu böyle ضبط etti. Şeyhimiz, **المصباح**’ın takririnden onun kesre ile olduğunu anladı; sanki harfler ve sanatlar (babından) imiş gibi; onun anladığı gibi değildir. Ve **خنيثة** (damme ile), küçültme olarak. Ve **خنثه يخنثه** (kesre ile): onunla alay etti. **الأساس**’ta: “Ona burnuyla **خنث** etti”; sanki onunla alay eder. **خنث فم السقاء**: kırbanın ağzını büktü ve dışa doğru kırdı; böylece ondan içti; **كاختنثه** gibi. Eğer onu içe doğru kırarsa, artık onu **قبعه** etmiştir. Ve **انخنثت القربة**: büküldü. Ve **خنثها يخنثها خنثا**; böylece **فانخنثت**. Ve **خنثها** ve **اختنثها**. Hadîste: o, صلى الله عليه وسلم, **اختناث الأسقية**’yi yasakladı. Leys dedi ki: “**خنثت السقاء والجوالق**: onu büktüğün zaman.” Başkası dedi ki: “Denir ki: **خنث سقاءه**: ağzını büktü de derisini çıkardı; o, içte olanıdır.” İbn Ömer’den rivayet edildi ki: o, **الإداوة**’den içerdi ve onu **يختنثها** etmezdi; ona **نفعة** adını verirdi; onu, faydadan bir kere (anlamındaki) isimle adlandırdı; ilmiyye ve te’nîs sebebiyle onu sarf etmedi. Ve denildi ki: **خنث فم السقاء**: ağzını, içe olsun dışa olsun, çevirdiği zaman; her çevirme için **خنث** denir. **الاختناث**’ın aslı kırılıp büzülme ve bükülmedir. Bundan **الخنثى**: kadına ad verilmiştir; yumuşak olup büküldüğü için. Ve o, ne erkeğe ne dişiye tam olarak bağlanmayan kimsedir. Kurâ‘ onu sıfat yaptı; dedi ki: “**رجل خنثى**: onda erkek ve dişinin (özellikleri) vardır.” Ve denildi ki: **الخنثى**: erkeklerin ve kadınların her ikisinin (organları) bulunan kimsedir. **المصباح**’ta: o, kendisi için erkeğin ferci ve kadının ferci yaratılmış olandır. Şeyhimiz dedi ki: “Fukahâ nezdinde: iki ferci olan yahut iki ferci de bulunmayan kimsedir; çünkü onlar dediler ki: o **خنثى**’dır. Bazıları dedi ki: **الخنثى** hakikaten iki ferci olandır; bütünüyle ferci olmayan ise hükümlerinde **الخنثى**’ya ilhak edilir; o, mecazen **خنثى**’dır; düşün.” **خناثي** **كحبالي**; ve **خناث** tıpkı **إناث** gibi. Dedi ki:
  Ömrüne yemin olsun, **الخناث** (olanlar) **بنو قشير** değildir;                      doğuran kadınlarla da değildirler, **الخنثي** erkekleri de değildir.

**الخنثي**: Amr b. Amr b. ‘Ads’ın atı; **كزفر** (vezninde). Cebele günü Mirdâs b. Ebî ‘Âmir es-Sülemî onu onun üzerinde istedi; fakat kaçırdı. Mirdâs dedi ki:

  Kızıl (at) gerindi; kalın bir sopaya benzer, sert;                      Amr b. Amr ile, el değdikten sonra.
  Eğer **الخنثي**’nin uzanışı ve koşuşunun uzunluğu olmasaydı,                      ağır yürüyüşlü, bağlanmamış olarak dönerdim.

Denir ki: “Gece, yere **أخناثه**’ni attı”; yani karanlığının ortaları. Ve elbise **أخناثه** ve **خناثه** üzerine katlandı. **أخناث الثوب وخناثه** (kesre ile): onun kıvrımları ve kırışıkları; tekili **خنث** (kesre ile). **الأخناث** (kova için): onun **فروغه**; bütün nüshalarda böyledir; doğrusu **فروغها**’dır; çünkü kova en fasihte müennestir; Şeyhimiz buna işaret etti; bunun benzeri **لسان العرب** ve **التكملة**’dedir. Ve **ذو خناثي** (fetih ile, maksûr): **ع**. Şair, koyunları vasfederek dedi ki:
  Kurt, **بذي خناثـي** ile ona saldırdı;                      karanlık ve düz yerler onu sürterken.

Ve **خنث** (damme ile), ilmiyye ve te’nîs sebebiyle gayr-i munsarif: bir kadının adıdır. Meselde: “**دلال**’dan daha **أخنث**”; o, Medine’nin **مخانيث**’indendir; adı **ناقد**’dir. Ve “**هيت**’ten daha **أخنث**”; ve “**طويس**’ten daha **اخنث**.” Ve bir kadın: **خنث** (iki damme ile). Ve **مخناث** **كمحراب**: yani yumuşak, kırılıp büzülen. Ve ona denir, yani kadına: “**يا خناث** **كقطام**”; ve ona: “**يا خنث**”, **كلكع** ve **لكاع** gibi.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **الأخناث** (fetih ile): Ezd’den bazısının şiirinde bir yer adı; Yâkût onu nakletti.
