# خندرس (خ-ن-د-ر-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ن - د - ر - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخماسي من الخاء
خندرس:
الخَنْدَريسُ: من اسماء الخمر.
خبرنج: الخَبَرْنَجُ: الناعم.
خرنبل: الخَرنْبَلُ: اسم خاس، وامرأة خرنبل: حمقاء، وجمعه: خَرْابلُ. ويقال: هي العجوز المتهدمة المتهافتة من الهرم.
طخمرت: طُخمورت: اسم ملك من عظماء الفرس. يقال: ملك سبعمائة سنة.
خلنبس: الخَلَنْبُوسُ: حجر القداح.
خفنجل: الخَفَنْجَلُ: الرجل الذي فيه سماجة وفحج . قال:
خَفَنْجَلٌ يغزل بالدرارة

##### Türkçe

باب الخماسي من **الخاء**
**خندرس**:
**الخَنْدَريسُ**: şarabın adlarından.

**خبرنج**: **الخَبَرْنَجُ**: yumuşak olan.

**خرنبل**: **الخَرنْبَلُ**: kötü bir ad; ve **امرأة خرنبل**: ahmak; ve onun çoğulu: **خَرْابلُ**. Ve denilir: o, ihtiyarlıktan yıkılmış, çökmüş yaşlı kadındır.

**طخمرت**: **طُخمورت**: Farsların büyüklerinden bir kralın adı. Denilir: yedi yüz yıl hüküm sürdü.

**خلنبس**: **الخَلَنْبُوسُ**: okların (kur’a oklarının) taşı.

**خفنجل**: **الخَفَنْجَلُ**: kendisinde çirkinlik ve çarpıklık bulunan adam. Dedi ki:
**خَفَنْجَلٌ** eğirme iğiyle eğirir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

تمر خَنْدَرِيسٌ: قديم، وكذلك حِنْطَة خَنْدَرِيس.
والخَنْدَرِيسُ: الخمر القديمة؛ قال ابن دريد: أَحسبه معرباً سميت بذلك لقدمها؛ ومنه حِنْطَة خَنْدَريسٌ للقديمة.

##### Türkçe

**تمر خَنْدَرِيسٌ**: eski; ve aynı şekilde **حِنْطَة خَنْدَرِيس**.

**والخَنْدَرِيسُ**: eski şarap; İbn Düreyd dedi: Onu muarreb sanıyorum; eskiliğinden dolayı bununla adlandırılmıştır; ve ondan (dolayı)

eski olana **حِنْطَة خَنْدَريسٌ** (denir).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخندريس: الخمر القديمة مشتق من الخدرسة، ولم تفسر ونقل شيخنا عن أبي حيان أن أصله فنعليس فأصوله إذا خدر فالصواب ذكره في الراء؛ لأن الخمر مخدر، وعليه المطرزي. وقيل: من الخرس، وتعقبوه؛ لأن الدال لا تزاد، والصحيح أنه فعلليل، كما قاله سيبويه، وعليه فموضع ذكره قبل خنس. انتهى. قلت: وأورده صاحب اللسان بعد خنس وتبعه غير واحد. أو رومية معربة. وقال ابن دريد: أحسبه معربا، سميت بذلك لقدمها.
 قلت: ويجوز أن تكون فارسية معربة وأصلها خنده ريش، ومعناه: ضاحك الذقن، فمن استعمله يضحك على ذقنه، فتأمل. وحنطة خندريس: قديمة. نقله ابن دريد. وكذلك تمر خندريس، أي قديم.

##### Türkçe

**الخندريس**: eski şarap; **الخدرسة**’den türemiştir; ve açıklanmamıştır. Şeyhimiz, Ebû Hayyân’dan, aslının **فنعليس** olduğunu nakletti; öyleyse kökleri, eğer **خدر** ise, doğru olan onu **الراء**’da zikretmektir; çünkü şarap **مخدر**’dir; ve bunun üzere المطرزي vardır. Ve denildi ki: **الخرس**’ten (dir); onları takip ettiler; çünkü **الدال** ziyade edilmez. Ve sahih olan, onun **فعلليل** olduğudur; Sîbeveyh’in dediği gibi; ve bunun üzere, onu zikretmenin yeri **خنس**’ten öncedir. Bitti. Dedim ki: Lisân sahibi onu **خنس**’ten sonra zikretti ve ona birden fazla kimse tâbi oldu. Veya Arapçalaştırılmış Rumcadır. İbn Düreyd dedi ki: Onu Arapçalaştırılmış sanıyorum; eskiliğinden dolayı bununla adlandırıldı.

Dedim ki: Arapçalaştırılmış Farsça olması da caizdir; aslı **خنده ريش**’tir; manası: “çene gülen”dir; onu kullanan, çenesinin üzerine güler; öyleyse düşün. Ve **حنطة خندريس**: eski. İbn Düreyd onu nakletti. Ve كذلك **تمر خندريس**; yani eski.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَنْدَرِيسٌ
خَنْدَرِيسٌ خندريس Wine; (S, K;) so called because of its oldness: (S:) or old wine: (TA:) [accord. to some,] derived from خَدْرَسَةٌ, a word not explained: (K:) by some said to be of the measure فَنْعَلِيسٌ, so that its radical letters are خدر; because wine is مُخَدِّر [i. e. a cause of torpor or languor]: by some said to be from خَرْسٌ; but to this it is objected that د is not augmentative: the truth is, that it is of the measure فَعْلَلِيلٌ, as Sb says: (MF:) by the author of the L and others, it is mentioned after art. خنس: (TA:) or it is a Greek word, arabicized: (K:) [but I know not how this is, unless, as an epithet applied to wheat, (see what follows,) it be supposed to be from χόνδρος:] IDrd thought it to be an arabicized word: it may be an arabicized word from the Persian خَنْدَهْ رِيشْ, meaning “ having a laughing beard,” [or rather “one whose beard is laughed at,” i. e., “a laughing-stock,”] because he who makes use of it [namely of wine] has his beard laughed at. (TA.) ― -b2- You also say, حِنْطَة خَنْدَرِيسٌ Old wheat: (IDrd, S, K:) and تَمْرٌ خَنْدَرِيسٌ old dates. (TA.)

##### Türkçe

**خَنْدَرِيسٌ**

**خَنْدَرِيسٌ** **خندريس** Şarap; (S, K;) eskiliğinden dolayı böyle adlandırılmıştır: (S:) yahut eski şarap: (TA:) [bazılarına göre,] açıklanmamış bir kelime olan **خَدْرَسَةٌ**’den türetilmiştir: (K:) bazılarınca **فَنْعَلِيسٌ** vezninde olduğu söylenmiştir; böylece onun kök harfleri **خدر** olur; çünkü şarap **مُخَدِّر**’dir [yani uyuşukluk veya gevşekliğe sebep olan]: bazılarınca **خَرْسٌ**’dan olduğu söylenmiştir; fakat buna, **د**’nin ziyade harf olmadığı itiraz edilmiştir: doğrusu, Sb’nin dediği üzere, onun **فَعْلَلِيلٌ** vezninde olduğudur: (MF:) L’nin müellifi ve başkalarınca, **خنس** maddesinden sonra zikredilmiştir: (TA:) yahut Yunanca bir kelimedir, Arapçalaştırılmıştır: (K:) [fakat bunun nasıl olduğunu bilmiyorum; meğer ki, buğdaya uygulanmış bir sıfat olarak, (aşağıda gelen şeye bak,) χόνδρος’dan olduğu varsayıla:] IDrd onun Arapçalaştırılmış bir kelime olduğunu düşündü: Farsça **خَنْدَهْ رِيشْ**’ten Arapçalaştırılmış bir kelime olabilir; “gülen sakallı” anlamındadır, [daha doğrusu “sakalıyla alay edilen,” yani “maskara,”] çünkü onu kullananın [yani şarabı kullananın] sakalıyla alay edilir. (TA.) ― -b2- Sen ayrıca, **حِنْطَة خَنْدَرِيسٌ** Eski buğday dersin: (IDrd, S, K:) ve **تَمْرٌ خَنْدَرِيسٌ** eski hurmalar. (TA.)
