# خندف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AF%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D9%86%D8%AF%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خندف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%86%D8%AF%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خندف

الخندوف، كزنبور، كتبه بالحمرة إشارة إلى أصالة نونه، وأن ذكر الجوهري إياه في تركيب  خ د ف  ليس على أصل التصريف، لاقتضائه زيادة النون، وإلا فالجوهري أورده، فلا معنى لتميزه إلا لهذا، وهكذا يقال في سائر ما يكتبه بالحمرة من الحروف التي ذكرها الجوهري، واختلف في أنها ثلاثية أم رباعية، غير أنه سبق أن ابن الأعرابي قال: الخندقة مشتق من الخدف، وهو الاختلاس، قال ابن سيده: إن صح ذلك فالخندقة ثلاثية، فتأمل، وقال ابن الأعرابي: الخندف، بالضم: المتبختر في مشيه كبرا وبطرا. قال ابن الكلبي: وولد إلياس ابن مضر عمرا، وهو مدركة، وعامرا وهو طابخة، وعميرا، وهو قمعة، وأمهم خندف، كزبرج، وهي ليلى بنت حلوان بن عمران بن الحاف بن قضاعة، وكان إلياس خرج في نجعة له، فنفرت إبله من أرنب، فخرج إليها عمرو، فأدركها، فسمي مدركة، وخرج عامر، فتصيدها وطبخها فسمي طابخة، وانقمع عمير في الخباء، فسمي قمعة وخرجت أمهم تسرع، فقال لها إلياس: أين تخندفين? فقالت: ما زلت أخندف في إثركم، فلقبوا: مدركة، وطابخة، وقمعة، وخندف، قال: والخندفة: ضرب من المشي، وقوله: فقالت: ما زلت إلى آخره، ليس في نص ابن الكللي، وزاد:  فقال لها: فأنت خندف، فذهب لها اسما، ولولدها نسبا  . وحسين بن ميمون الخندفي، محدث، من طبقة الأعمش، روى له أبو داود. قلت: وقد روى عن أبي الجنوب، وقال الذهبي: قال أبو حاتم: ليس بقوي. ومحمد بن عبد الغني بن عبد الكريم الخندفي الثوري، له ذكر، وقال الحافظ: لا أعرفه. قال أبو عمرو: الخندفة، والنعثلة: أن يمشي الرجل مفاجا، ويقلب قدميه، كأنه يغرف بهما، وهو من التبختر، وخص بعضهم بها المرأة. ومما يستدرك عليه: الخندقة، كالهرولة. وخندف: أسرع. وخندف: انتسب إلى خندف، قال رؤبة:
  إن إذا ما خندف المسمي وخندف: اختلس بسرعة.

### Türkçe

**الخندوف**، **كزنبور**; onu kırmızıyla yazdı; bu, **نون**’unun aslîliğine işarettir ve **الجوهري**’nin onu **خ د ف** terkibinde zikretmesi, tasrîfin aslı üzere değildir; çünkü bu, **النون**’un ziyadesini gerektirir; yoksa **الجوهري** onu (zaten) getirmiştir; şu hâlde onun temyizinin mânâsı ancak bunun içindir. Ve **الجوهري**’nin zikrettiği harflerden kırmızıyla yazdığı sair şeylerde de böyle denir. Ve onun üçlü mü yoksa dörtlü mü olduğu hususunda ihtilaf edildi; ancak daha önce **ابن الأعرابي**’nin: **الخندقة**’nın **الخدف**’ten مشتق olduğunu, onun da **الاختلاس** olduğunu söylediği geçti. **ابن سيده** dedi: Eğer bu sahihse, **الخندقة** üçlüdür; öyleyse düşün. Ve **ابن الأعرابي** dedi: **الخندف**, zamme ile: yürüyüşünde kibir ve azgınlıkla salınan. **ابن الكلبي** dedi: Ve **إلياس** b. **مضر**’a **عمرا** doğdu; o **مدركة**’dir; ve **عامرا**; o **طابخة**’dır; ve **عميرا**; o **قمعة**’dır. Ve onların anneleri **خندف**’tir, **كزبرج**; o, **قضاعة** b. **الحاف** b. **عمران** b. **حلوان**’ın kızı **ليلى**’dır. Ve **إلياس** kendisi için bir otlak arayışında çıkmıştı; derken develeri bir tavşandan ürktü; bunun üzerine **عمرو** ona çıktı da onu yakaladı; böylece **مدركة** diye adlandırıldı. Ve **عامر** çıktı da onu avladı ve pişirdi; böylece **طابخة** diye adlandırıldı. Ve **عمير** çadırda sinip büzüldü; böylece **قمعة** diye adlandırıldı. Ve anneleri koşarak çıktı; **إلياس** ona dedi: “Nereye **تخندفين**?” O dedi: “Sizin izinizde hâlâ **أخندف** eder dururum.” Böylece lakaplandılar: **مدركة** ve **طابخة** ve **قمعة** ve **خندف**. Dedi: Ve **الخندفة**: yürüyüşten bir türdür. Ve onun sözü: “O dedi: hâlâ …” sonuna kadar; bu, **ابن الكللي**’nin nassında değildir. Ve (şunu) ekledi: “Ona dedi: Öyleyse sen **خندف**’sin”; böylece ona isim olarak, çocuklarına da nesep olarak gitti. Ve **حسين بن ميمون الخندفي**: muhaddis; **الأعمش** tabakasındandır; **أبو داود** ona (hadis) rivayet etti. Dedim: Ve **أبو الجنوب**’dan rivayet etmiştir. Ve **الذهبي** dedi: **أبو حاتم** dedi: “Güçlü değildir.” Ve **محمد بن عبد الغني بن عبد الكريم الخندفي الثوري**: onun bir zikri vardır. Ve **الحافظ** dedi: “Onu tanımıyorum.” **أبو عمرو** dedi: **الخندفة** ve **النعثلة**: erkeğin bacaklarını açarak yürümesi ve ayaklarını çevirmesidir; sanki onlarla (bir şey) kepçeliyor gibidir; ve bu, **التبختر**’dendir. Ve bazısı onu kadınla tahsis etti.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الخندقة**: **كالهرولة**. Ve **خندف**: hızlandı. Ve **خندف**: **خندف**’e nisbet etti. **رؤبة** dedi:
إن إذا ما خندف المسمي

Ve **خندف**: süratle **اختلس** etti.
